Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



// / . ^ / .7 

PATROLOGIJE 

CURSUS COMPLETUS, 

SEUBIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRa, ONIFORMIS. COMMODA. OECONOMICA, 

ONNlll SS. PATRIM. DOCTOBll SGBinORUHOUE EGGLESI4STIC0R(M. 

SITB LATIllOnUM» SIYB «ll«OBUM, 

Qm AB jEVO APOSTOUCO AD MTAfEM INNOCBlfTn l/f {ANN. 111«) P«0 LATINIS^ 

IT ADCONCIUI PLOKBNTINI TBMFOKA {ANN. 1459) FKO GHJECIS FLORUBKONT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OMNIUM QUii; EXSTITCRE MONUMENTORUM CATllOLICifi TUADITIONIS PEU QUINDECIM PBIORA 

ECCLESLE Si£CULA» 

JUVTA KD1TI0NB8 ACCUKATIS81M4I, IIITBK BB CUMQUB MONIIOLLIS COMCIBUB M4llUtCBirTlB COLLATAS, fBBt)t)AH DlLreKll* 

TEB CABTI€AT4 ; DIBBERTATIONIIIUB, r.OttMF.NTAKIiS V4BII8Q0G LECTI0N1RU8 CONTINBNTBR I1.LU8TRATA ; OHNIIIIIB 

OlimiBUB rOBT AMrLIBBIMAS BDITIONES QUJt TRIBDS N0VIS8IM18 BiBCULIB DBBBNTUR ABSOLUTAB, DBTECTIB 

AUCTA; INDICIBUB ORDINABIIB TEL ETIAM ANALTTICIS, 8IN6UL08 BlVB TOMOS, BIVB AUCTORRB ALICUJUS 

MOMRNTI BUB8EQUENTIBUS, DONATA ; CAriTULlS INTBA irSUM TKXTUM RITB DlSrOSITIS, NBCNON BT TITULIB 

8IN6ULARUM rAGINARUM MAR6INEM SUrERIORKM DIBTINGUBNT1BU8 8UBJECTAMQUB MATBHIAM SI6Nin- 

CANTIBUBi ADORNATA; OrERlBUS CUM DUBllS, TOH ArOCRVrMIB, ALIQUA VBRO AUCTORITATB IN 

ORniNB AD TRADITIONKM ECCLEBIABTICAM rOLLBNTIBUS, AHrLIFICATA ; 

Bnr.ENTIB ET QUADBA6INTA INDICIBUS BUB OMNI RESrBCTI], SCILICBT, Al.rilABETICO , CIIRONOLOGICO, ANALTTIC0| 

ANALOGICO, STATISTICO, STNTnETICO, ETC, OPERA, UES BT AUCTORES EXIIIBENTIDUS, ITA UT NON 80LUU 

STUDIOSO, BBB NKGOTIIS IMrLICATO, KT 81 FORTB SINT, FIGRIS ETIaU RT IMrBRITIS FATEANT 0MNE8 

88. rATBBS, LOCUPLBTATa; SED FRiCSERTIM DUOBUS IMMENSIS ET GENEBALIBUS INDICIBU8, ALTBBO 

BCILICET UERUM, QUO C0N8ULT0, QUIDQUl» HON BOLUM TALIS TALISVE FATBR, VERUM BTIAH 

UNU8QU18QUK rATRUM, AB8QUB ULLA RXCBPTIONE, 1N QUODLIBET TBBHA BCRirSEBIT, UNO 

INTUITU CONSriClATUR; ALTKRO SCRlPTUUifi SACRie,EX QUO LBCTORI COU- 

FBRIRB SIT OBVIUM QUINAM rATRBB BT IN QUIBUS orBRUH SUORUH LOCIB 

8IN6UL0B 81N6UL0RUM LIBRORUM BCBirTURJt VERBU8, A FRIHO 6ENE8E08 

USQUB AD NOVIBSIMUM ArOCALTrSIB, COHMENTATI BINT I 

B»1TI0 ACCURATISSIHA, CATERlSQUB OMNIBUS FACILB ANTEPONENDA, Sl FBRrBNDANTUB CHARaCTKRUM NlTlDlTABi 

CHARTiB QUALITAS, INTB6RITAB TBXTUS, CORRECTIONIS rBBFBCTIO, OrERUM RBCUSORUM TUM VARIBTAS 

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM rERQUAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO rATROLOGIA DECURSO CONBTANTBR 

BiMII.IS, rRETII BXIGUITAS,rRJBSBRTIMQUK ISTA COLLECTIO UNA, MRTIIODICA BT CHRONOI.O6IGA, 

BKXCENTORUM FRA6MBNT0RUM OPUSCULORUHQUB NACTENUS UIC II.LIC SPaRBORUM, TEL ETIAH 

INEDITORUM, PRIMUM AUTEM IN NOBTIU BIBLIOTHECA, BX OFBRIBUS KT M8S. AD 0HNB6 

ATATEB, LOC08. LINCOAB FORHaBQOB rKRTINKNTIBUS , COADUNATORUU, 

BT BX INNUHEBIS OFERIBDS TBADITIONEU CaTHOLICaH CONFLANTIBUR, OrUS UNICUU UlRABILITEB EFFICIEMTlOM. 

SEUIES LATINA, 

m QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE EaLESIiE LATIIfiB 
A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III. 

ACCURAINTE J.-P. MIGNE, 
Blblloihecie clerl oolTeiwe, 

SITB CURSUUM COMPLBTORUM Ui 8INGUL0S 8CIBNTL1 BCCLBSUBTICJE RAMOS BDITOBB. 



FATBOLOGIA. AD INSTAR irSIOS BCCLBSIiB, IN DUAS rARTBB DITIDITUR, ALIAM NBUrB LATINAM« ALIAM BRiBCO-LATINAM. 
ANRiSrARTBS JAH INTEGRE BXARATjB SUNT.LATINA, 222 VOLUUINIUUS MOLE SUA STANS, 1 1 IOfRANCIB VENIT *. GRiBCA 
DUPLICI EblTIONE TTPIS MANDATA KST. riUOR GRiECUM TBXTUM UNA CUM VBRblONE LATINA LATBRALI COMPLK- 
CTITUR, ETlOi VOLUUINA IN 109 T0UI8, PRO PRIUA SBRIB, NON EXCEDIT. POSTBRIOB VER8I0NEU LATINAU TANTOH 
BXHIDRT, IDEOQUE INTRA 55 VOLUMINA RKTINBTUR. SBCONDA SKRIES GRiBCOHLATlNA aB58 VOLUUIMA TAMTUU ATTIN- 
GIT; DUU HUJUS VBRSIO UERE LATlNAiO VOLUUINIBUS BST ABSOLUTA. UNUMQUODQUB fOLUMEN 6»£C0-LATtNUM 8» 
UNUMQUOUQUB MKRB LATINUM 5 FRANCI6 80LUMM0D0 BUITUR : UTBOBIQUB VBRO, UT PRBTII HUJU8 BBNKFICI» 
FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONKM INTEGRAM, 81 VB LATINAM, SIVB ORiBCAM COMPARET NBCESSB EMIT; 8E(.U9 KNIM 
COJUSQUB VOLUMINIS ANPLITUDINKM NKCNON KT DIFFICULTATK8 VARIA rRBTIA JSQUABUNT. IDBO, 81 QUIS TaNTUM EHAT 
LICET INTEGRB, SkD SEORSIMy GOLLECTIONEM GRiECO-LATINAM, VBL EAMDEM BX GRiECO LATINB VEHSAM, TUM QUODQIii: 
VOLUMKN rRO 9 VKL rRO 6 FRANCIS SOLUH OBTINEBIT. IST^ CONDITIOMBS POSTEBlORl PATROLOGIJB LATlNiB SERIKI, 
rATRES AB INNOCENTIO III AD CONCILIUM TRIOENTINUM EXHIBENTI, APPLICABUNTUR. PATR0L06IA QUiC MANUSCBIPTIS 
IN BIBLIOTHECIS ORBIS UNIVERSI QUIBSCENTIBUS C0M8TAB1T, NECNON PATBOLOGIA ORIEMTALIS, CONDITIONIBUS SrK* 
CIALIBUSSUBJiaBNTUB,BTlNTBMP0BB8U0 ANMUNTIABONTUR.SI TEMrOB EAS TTriS UANftAROI NOBISMOM BBFOKBIT. 



PATnOLOGlAZATl^Jb TOMVS^XtlU:^ 



8. AUREUUS AUGUSTINUS. 



XH wiA nir^?*.9H?i^,?>^^*^ KT,V.BKIT;l*UDi.-P.-.M!tfNB, KDITOKEM. 
Ji^^i^u^tJJPt^H* ^y** ^'^^^<^fSIS, PROPE PORTAM LUTETI^ PARISIORUM VUUiO 
DENFHH NOMINATAM, SEU PETiT^MONTROVGE.Hmi: YERO INTRA MitlNIA PAttlSINAu 



1865 



? o 



AVIS IMPORTANT. 



f I ^ D*jipr<iff une <lf>!f loU providentielles qui i^gis«enl le monde, rarement les oeuvres au-dessus ae l^ordiiiaire se roiu 
() >c b;ins conlia«lidions plnsoo molns forlesel iKimbreuses. Lm Ateliert CaUioliqwi ne pouvaientgnero ^chapper k ci» 
T -^ railiel (iivin lie leur uiillt^. Tantot on a ni6 Ifiur existence ou leur importance; tantoton a dit qu*ils i'laient rerm^» 
ou quMts aflfliiMiir^lre" fepen^Janl ils poursuivent leur carri^re depuis 21 ans, ct los produciions qul en sorlenl 
devieiinenl dc plns en phis graves et soign^es : aussi paralt*!! certain qu'i moins d'evenemcnl8 qu'aucune prodenco 
humaine ne saiirait pr^voir ni emp^cher, ces Ateliers ne se fermeront q«u quand la Dibliolhkque dn Clergi sera 
terminee en ses t2,000 volumes io-i". Le pass^ parall un sOr garant de ravenir, pource qu'il y a ii esp^rerou b 
craindre. (^ependant, parmi les calomuies auxquelles ils se sont trouv^s en bntie, il en est deux qui ont 6i^ cobti- 
nnellement r^p^tdes, parce qu*6tant plus capitales, lenr efltet entrainait plus de consequcnces. De peliis et ignares 
roocurrents se soiit doiic acharn^s, par leur correspoodance ou leurs voyageurs, 6 r^p^ier partoui que nos Editions 
^iaient roal corrigees etroal imprim^es. Ne pouvant attaquer le Tood des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sonl 
que les chers-d*GBUvre du Catholicismc reconnus pour tels dans tousles lemps et dans tous les pays, il rallaitbien 
se rejeler sur la forme dans ce qu*elle a de plus serieox , la correction el rimpresslon ; en effel, ies rhefs-d^oeuvrc 
ni^me n*auraient qu*une demi-valeur, si le texte en ^tait inexactou illisible. 

II esl tr^vrai que, dans le principc, un succ6s inoui dans les fasies de la Typographie ayant force rEdileur de 
recourir aux mdcaniqups, afin demarcher plus rapidement et de donner les ouvrages ^ moiudre prix, qualre volumes 
du double Coun (VEcrilure sainte el de Th^oloyie furent tir^s avec la correclion insumsanle dnnn^e daiis les impri- 
meries k presoue tout cc qui 8*^dite; il est vrai aussi qii'un coriam nnmbre d*autres volumes, appartenant k divorses 
1'ublications, lurcnt imprlmes oo trop noir ou trop blanc. Mats , dcpuis ces temps eloign^s, les m^caniques oni 
cede le Iravail aux prcsses k bras, ei rimpression qui en sort, sans i^tre dii luxe. aliondu que le luxe jurerail dan<« 
des ouvrages d'une telle naiure, est parlaitement convenable sous tous les rapporis. Quani a la correction, il esi 
de lait qu'clle n*a jamais ^t^ port6e sl loin dans aucune ^dition ancienne ou contemporaine. Etcommeot en seraii-il 
aiitrement , apr^s tontes les peiucs el toules les d^penses que nous subissons pour arriver k purger nos ^preuvos de 
loutes faulcsT L*habilude, on typographie, mSme dans les meillcures maisons, eside ne corrigerque deux ^preuves 
el d*en conferer une troisieme avecla seconde, sans avoir pr^p:ir6 en rien le manuscritde I auteur. 

Dans les Atelien Catholiques ia dilF^reoce est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs blanchls sous 
le liarnais ol dont le coup d*(ril typographique esl sans pitie pour les fautos, on commonce par pr^parer la copie d*un 
bout k rautrc sans en excepter uu seul mot. On lit ensuite en premi^re ^preuve avec la copie ainsi pr^par^e. On lit 
en seconde de la m^me mani^re, mais en collalionnant avec la premi^re. Ou fait la m^me chose en tierce, en colla- 
tionnant avec la sectmde. On agit de mdme en quarie, en collalionnant avec la lierce. On renouvelle la mdme op^- 
ratioo en quinte, eu collaiinnnant avec la quarle. Ces coHationnements ont pour but de voir si aucune des fautos 
signal^es au bureau par MM. les correcteurs, sur la marge desopreuves, n'a dchappd k MM. les corrigeurs sur le 
marbre elle m^tal. Apr^s ces cinq lectures enti^rss conlrdl^es rune par raulre, el cn dohors de la preparation 

1*6^ 



Aussi y a til h Montrouge des <:orrecteurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans viogt-cfnq 
imprimeries de Paris r^iinies ! Aus.si encore. la correction y coAte-t-elle autant que la composition, tandis qu*ailleurs 
elle ne coAte que le dixi^me 1 Aussi enfin, Dion que Tassertion puisse paraitre t^merairo, Texactitude obtenue par 
lant de frais et de soins, fail-elle que la plnpart des Kditions des Ateliers CaUiotiques laissent bien loin derri^re elles 
celles m^me des c6lobres Ben^diclins Mabillon et Moiitfaucon et dcs c^l^bres Jesuites Pclau et Sirmond. Que Ton 
compare, en efTet, n*iniporte quelles feuilles de leurs ^ditions avec ceiles des ndires qui leur correspondeut, en grec 
coinme en latin, on se convaincra que rinvraisemblable esl ouc r6alil^. 

D'ailleurs, ces savants ^minents, phis pr^occup^s du sens des textes que de la partie typographlque et n*^tant 
|K>int correcleurs de profession, lisaieat, non ce que por.taient les i^preuves, mais ce qiii devait s*y trouver, leur 
haute iiitelligence suppleantaux fautes de r^dition. De plus les B^nedictins, comme les J^sMites, op^raient prosque 
loujours siir des maniiscrits, cause perp^tuelle de la multiplicit^ des fautes, pendant que les Atelters CathoUqtiet, 
dont le propre est surtoul de ressusciter la Traditiou, D*operent le plus souveol que siir dos imprim^s. 

Le It. P. De Buch, J^suite Bollandiste de Bruxelles, noos ecrivail, il y a quelque tomps, n*avoir pu troover en 
dix-huit mois d'6tude, Utie seule faute dans notre Patrologie taline. M. Denzinger, professeur de Th^ologie a rUoi- 
versit^ de Wurzbourg, et M. Ueissmann, Vicaire G^n^ral dc la m6me ville, nous mandaient, k la date du 19 juiltel, 
n*avoir pu ^galemeiit surprendre une seule faute, soit dans le lalin soit dans le groc de notre double Patroloqie. Enfin, 
le savant P. Pitra, Bcn6dictin de Solesme, ct M. Bonetly, direcieur des Annales de philosophie chritieme, mis au 
d^n de nous convaincrc d'une seule erreur lypographique, ont M forces d'avouer que nous n'avions pas trop 
pri^sum^ de nolre parfaite correction. Daiis le Cierge se irouvent de bons latinisles et de bons hell^nistes, et, ce qui 
est plus rare, des hommes tr^s-positifs el tr^s*pratiques, eh bien 1 nous leur promeltons une prime de 25 centimes 
par chaque faule qu'ils decouvriront dans n'importe lequel de nos volumes, surtoul dans les grecs. 

Malgre ce qui pr^c^de, rEdiieur des Cours completSt sentant de plus eii plus Tlmportance et mdme la n^cessit^ 
d'une correct*'on parfaite pour qu'un ouvrage soit veritablement ntile et estimable, se livre depuis pln^ d*on an, ei 
est r^solu de se livrcr jusqu*a la fio k une operution longue, p^nible et coOteuse, savoir, la rdvision enti^re et 
universelle de ses innombrables cliches. Ainsi chacun de ses volumes, au fur et k niesure qu'il les remet sous presse, 
est corrig^ mot pour mot d'un bout k Tautre. Quaranle bommes y sont ou y seront occup^s pendanl 10 ans, el une 
sommo qni ne saurait ^tre moindre d*un demi million de francs est consacree k cet important contrdle. De cette 
maoi^re, ies Publications des Ateliers CaUiotiques, qiii dej3i se distinguaient enlre toutes par la sup^riorit^ de leur 
oorreciion, n*aurontdc rivalos, sous ce rapport, dans aucun temps ni dans aucun pays; car quel est P^diteur qui 
pourr<iit et voudrait se livrer APBES COIP ^ des Iravaui si gigantesques et d*un prix si exorbltant? II faut 
cerles ^ire bien p^n6tre d'une vocaiion divine k cet etfet, pour ne reculer ni devant la peineni devant la d^pense, 
.siirlnnl lorsque TEuropo savante prociame que jamais volumes D'oot et6 ^dit^ avec tant d*exactitude que ceux de 
ia BiblioUieque universeUe du Clerqi. Le prdsent volume est du uombre de ceux revis^s, et tous ceux qui le seroiit 
ii raveiitr porteront cette note. En consequence, pour juger les producUons des Ateliers Catholiques sous le rapport 
dc 1a correction, 11 ne laudra prcndre que ceux qui porleront en i6le Tavis ici trac^. Nous ne reconnaissons que cette 
•Sdilion ct cellcs qiii suivront sur nos planches de m^ial ainsi corng^es. On croyail autrefois que la st^r^olypie 
imroobili-^ait les fauies, attendu qu'un clich^ de m^tal n*esl point ^lasiique; pasdu tout, il introduit la perfection, 
«rar on a trouvc le moyende le corriger jusqu'^ extiiiotion de fautes. L*H6breu a et^ revu par M. Drac^D, le Grec 
par des Grec^, le L^tln et ie Fran^ais par ies premiers correcteurs de la capitale en ces langues. 

Nous avoos la consolation de pouvoir finir cet aris par les reflexions suivantes : EnOn, noire exemple a tini par 
cF '^ • " '^ 




«'rainte de se noyer dans ces ablmes sans fond el saiis rives; mais on a fini par se risquer k nous imiler. Bien plus, 
sous iiolre impulsion, d^autreftEdileup^eiirdparenl ^u^uUair^ uuiverteUaux Dicisions de loutes les Congr^ationr, 
ii iine ttioqraphie et ii une '-Itistoilre ft^i^rale; ?te., e&.*MftIlfe2v'^^^Jni^<t^' ^^ plupart des dditions d^jk faites oo qui se 
font, sont sans autorit^, |MrcMu*wfe» 9oA4Mi^exac(ituae{ b eci-r^CtiOirUiDble en avoir M faite par des avepgles, 
ftoit qu*oii nen ait pas senti ia graviie, soit qu'on ait fecuI6 devant les trais; mais patience! une reproduction 
CiTrectc kurgira bientdt, ne (ttt-ce (;j*a la lumi^rc des 6ooles qui se soot faites ou qui se feront eiirore 



TRADITIO CATHOLIGA. 

&JiCULA lY-Y ANNl S8T-W0 

SANCTI AURELII 

AUGUSTINI, 

niPPONENSIS BPISCOPI, 

OPERA OMl^IA* 

POST LOVANIENSIUM THEOLOGORUM REGENSIONEN 

TASTIGATA DBiaO AD HANDSCRIPrOS CODICBS GALLlCOt, VATICANOS, BELCICOS, BTC, 
NECNON AD EDITIONBS ANTIQUIORES BT CASTIGATIORBS, 

OMCIIA BT fTUDIO 

MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI 

E CONGRBGATIONB S. MAURI. 
EDIIIO NOVISSIMA, BMENDATA BT AUCTIOR, 

ACCUUANTE J.-P. MIGNE, 
BIBLIOTHBCiB CUBl VmTBiWiB, 

SITB 
CURSUUX COMPLRTORUII IN SINGULOS SOBNTIiB BCCLBSIASTICA RAM08 BDITORB. 



TOMUS NONUS. 



TBNBUNT 16 .yOK.»:8C FRA^CIS' bALUCOS.: 



EXCUDEBATOR ET VBNIT APGD J.-P. MSGNr BDttOlllSM» 

IN VIA DICTA THIBAVD. OLIM D^AMBOISE. PROPE PORTAM LUTCTliE PAIUSIOKUM VHLGO 

D*tNFER NOMINATAM, SEU PRTIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MUENIA PAKISINA. 

1865 



TBAOITIO CATHOLICA. 

SMCVLA 17'V. ANNI 887-480. 

ELENCHUS 
Auoroiiinp |BT opERuii Qui m hOc vdmo xLni aontiNEinnjR. 



S. ADGPST1NU8 aiPFONENSIS EPISCOPUS. 

Psalmus conlra parlem Donali. pag. 23 

Contra Epistolam Papmeiuani libri UL 33 

De Baplismo coQtra Don#ti$tas librl VIL 107 

Contra litteras Petiliani libri III. 245 
]9\pistola ad Calholicos contra Donatistas, Yulgo de Uuitate Ecclesi» 

liber nnus. 391 

Contra Cresconium Grararoaliciim Donatistam libri IV. H5 

De unico Baplismo coatra Petilianura. 595 

Breyiculus Collationis cum Donalistis. 613 

Post Collationem ad Donatistas liber unus. 651 

Sermo ad Caesareensis Ecclesiad plebem Emerito prsesente habitus. 689 

De Geslis cum Emerito liber unus. 697 

Conlra Gaudentium Douatistarum episcopum libri II. 707 
Serrao de Rusticiano subdiacono a Donatistis rebaptizato et in dia- 

conum ordioato. 753 

Appbrdix. 

Contra Fulgentium Donalistam incerli auctorls liber. 763 

Excerpla et scripta Telera ad Donatlstarum historiam pertinentia. 773 



• • •,•. .... .. . 

• •• 



'"•••!• • 

• !-••:•: : •:• • •• 
: •-:.-••,,. 



»••.•*• 



•/*.!:••••• •••••••••• •• ^c 

.•••.•• •• ?•••••••• r» ; 

• ••^••*«.»« 



Parisjis. — £x typis L. MIGNE. 



IN TOMUM NONUiW 




ftculis ! 

advcrsus ... 

umbrotica certaniina facile rcputabunlur. In Donatistis eniin longe concitatiores motus 
magisque obfirmata pervicacia et indomita crudelitas, cui armata militum manus animo& 
elfurorem ministrabat. His non alia sanctissimus Doctor arma opposuit, quam charitatis, 
lcnitatis et patientise infractae, quibus disputationes et coUationes suas cum illis schismaticis, 
«ive scripto, seu coUoquio habilas, municbat. Ad has vero fructuose legendas Lectorum 
animi brevi narratione rerum qu® ad Donatistarum hisloriam pcrtinent, comparandi sunt ; 
ut hoc proposito specimine eruditi jam nola paucis repctant, et minus in his versali ad hanc 
lectionem instructi acccdant. 

Donatistarum schisma in Africa ortum est anno ferme quadragesimo tertio anlc naluui 
Augustinum, post.Onem persecutionis Diocleliani. Is anno Christi trecenlesimo terlio primum 
edictum in Chrislianos promulgavit, mensc martio, si Eusebium in Historia Ecclesiaslica 
sequamur [Euseb^, JlUt. Eccles., lib. 8, cap. 2); aut aprili, siacla Marlyrum Paliestin» :quo 
edicto (c ecclesiffi quidem ad solum usque dirui , sacri vero codices flammis absumi juDc- 
« bantur. » Id auiem, agcntibus Anulino Proconsularis, et Floro Numidias prsfectis, rigidis- 
sime confectum est in Africa, ubi atrociter ssevitum in Chrislianos eidem edicto repugnantes. 
Ex his quidam sese ultro suppliciis objecere, palam professi, se quos penes se haberent 
Libros sacros nunquam tradituros. Immoderatum hunc zelum improbavilMcnsurius Cartha- 
ginensis episcopus; eosque qui hoc agendi modo martyrium sibi accersissent, marlyrum 
loco haberi vctuit, Cypriani exemplo (iiugfM^rtwu*. J?rct?ic. Collationis cum Donatistxs, die 
ttrtia^ cap. 13; Cyprianus, epist. 83 , ««* 81 ) : quod synodus Eliberitana ante caverat 
de iis qui idola ejusdem rei gratia confrepssent [Concilium Elibentanum, can. 60). 
Vcrum aiii in aliud extremum prolapsi sunt, imbecillitatc et abjectione animi, Iradendo Li- 
bros sacros in manus profanorum, ob id Traditores appellati, famosa sane appellatione , 
quoe Donatistarum schismati occasionem et colorem prsebuit. Hujus criminis insimulalus ost 
ab eis Mcnsurius, prscessor Cteciliani ; maxime vero Ceeciliani ordinator Felix Aplungilanus, 
quem in suo Carthaginensi concilio malorum omnium fonlcm dixcrunt : sed hsec criminatio 
legitimis probationibus destituta erat, eaque postmodum in ipsos accusatores Juslius rcjecla 
est {Augustinus, Brevic. Collationis, die tertia, cap. 13; epist. 88, n. 3; etContra Cresco-- 
nium, lio. 3, cap. 60). 

Enimvero post persecutionem codicum tradendorum, in coucilio Cirtcnsi, quod a Numidis 
undecim vel duodecim episcopis , ordinandi catisa in Pauli locum episcopi, anno trecentc- 
simo quinto celebratum est, Secundus Tigisitanus antistes , antiquitatis lilulo cstcris supc- 
rior, cum ante omnia universos et singulos ejtisdem conventus episcopos criminis cxpertes 
esse probari voluisset, in ipsa inquisitione hierere coactus est , indulgendo collegis suis, qui 




tirtensi Ecclesiae praefcctus est ( Gestaapud Zenophilum consularem, in Appendice hujus tomi ) . 
His auctoribus conflatum est post sex inde annps schisma Donatistarum, cui jam viam 
fecerat Donatus Ecclesiae a Casis-Nigris in Ndmidia episcopus, perturbando Carlhaginenscm 
Ecclcsiam «o tcmpore quo Caecilianus in ca diaconus erat {Augustinus, Brevic. Collationis 
cum Donatistis, die tertta, cap. 12); sed absque ulla unitatis scissura usque ad obitum Men- 
surii , et Cceciliani subrosationcm , qufle libertate Christianis per Maxenlium concessa, anno 
trecentesimo undecimo factaest (/d., de Unico Baptismo, cap. 16, n. 29). Tunc quippe in 
Caecilianum insurrexerunt tria hominum genera, « impii,fures,superbi » (Id., Psalm. contra 
partem Donati). Hujus exlremi ^encris fuere Botrus el Celestius , qui Carthaginensem ca- 
Ihedram ambientes, eamdem Caeciliano invidebant. Medii erant senioresfidelespIebisCartha- 
ginensis, qui depositam apud sc per Mensurium, cum ad comitatum proficiscerelur, ejusdcm 
ecdcsiffi pecuniam successori reslituerc nolcbant, ob id « fures ecclesiastici argcnti » appel* 
lali ( Optatus, lib. 1 ; Augustinus, Contra Epistolam Parmeniani, lib. 1 , eap.% n. 5). De- 
nique primi gcneris antesignana fuil Lucilla , pccuniosissima et factiosissima fcmina , Csci* 
liano infcnsa ob increpationcm ab eo diacono sibi factam, quod ante « spirilualem cibum et 

rotum os nescio cujus martyris », inquit Optatus, «si tamen martyris , libare dicebalur » 
Optalus, lil>. 1). Hi oinnes conspiralione in Csecilianum inita, ad Secundum Tigisitanuia 
aliosque Numidiie episcopos provocarunt, cosquc novae elcctionis causa Carthaginem accor- 
serunt, Cfficiliani ordinationom , quod a Felice Aptungitano. Traditionis crimine, ul ipsi 
vulgubant, obligato, facta csset^ viiiosam causati. Ergo Carthaginom convcnere episcopi 

Patrol. XLIII. iUne.J 



n pn/EFATio. ii 

nunicro fcrmc scptuaginta {Augustinus, Brevic. CoUationis, die tertia, cap, 14) : in his Tra- 
tiitorcs illi concilii Cirtensis, qQibti» coiiressis Tradiioribus Seciinlus ignovil, una cum Sil- 
v«no ilidcm Tradiiore, Quem ejusdem urbis Cirtensis episcopum inslitueranl (Id,, Contra 
Cresconium, lib. 3, cap. 27). Hospitio cxccpti omnes. a nrsediclis Tacliosis, nona Calholicis , 
i|uorumpctilione Csecilianus fuerat ordJBafut {OpttUns, lib. 1). Yocalus in judicium Ca^cilia- 
tius adesse recusavit, cum eos non veros judices « sed fnimicos atquc corruptos convcnisse 
cognosceret ; imo etiam tota .Ecclesia Caecilianum tenuit, ne se latronibus tradercl. Absen- 
lem itaque et adesse nolentem damnaverunt seditiosi illi episcopi, tanquam a Traditoribus 
ordinatum, ct quia, cum esset diaconus, victum afTerri marlyribus in custodia constitutis 

fi'ohibuisse dicebalur ( Augustinus, Brevic. Collatxonis, die tertia, cap. ik ); atque ejus loco 
ajhrinum, Lucilis domcsticum, qui lector in diaconio Cseciliani fuerat, sutTecerunl [Optor- 
tu$, lib. 1 >. 

Ex hac ordinatione scissa est in duas partes universa Africa, constituti in plerisquc Ecclc- 
ftiis duo pro utraque parte episcopi ; aliis orbis christiani provinciis in Cseciliani commu- 
nione omnino persistentibus. Quin etiam Constanlinus imperator cidem ab initio favit, cnm 
e fisco erogationcs in Africa reiigionis catholicfle ministris Gcri jussitper ipsum Csecilianum; 
quem etiam suis litteris dignatus cst, in quibus lestatur sibi non probari « quosdam non 
« satis compositse rocntis homines, » id est Donatistas, «qui sanctissim» et calholicffi Eccle- 
« siie populum improba atque adulterina falsitate tum corrumpebant d {Epist, Constantini ad 
Cceciltanum, in Appcndice hujus tomi). Nec obscure eidem Caiciiiano suffragatur Imperator 
in epistola ad Anuiinum Africse proconsulem de immunitatc clericorum : qai Anulinus in 
soa ad Constantinum relatione scribit, sacram Imperatoris se cum Cfficiliano communicasse, 
cnmque aliis , « qui sub eodem agebant, » quos ad instaurandam Ecclesise unilatem sit co- 
horlatus {Relatio Anulini, in eadem apvendice); at duos sibi a Cscjliani adversariis porrectos 
fbisse libelloSf quos ad Imperatorem dlrigeret. Unus ex his libcllis inscriptus erat, « LiboIIus 
c Ecclesi® catholiciB criminum Cieciliani datus a parte Majorini : » cjuod nomcn usurpabanl 

{»rimum schismatici illi , antequam a Donati factionc vocabulum sibi tribuissent. Aileruin 
ibellum verisimile est fuisse illum Donalistarum supplicem libellum, dic decima quinla 
ApriliSy anno trecentcsimo dccimo tcrtiodatumy quo judiccs c Galliis, quiTraditioniscxpertes 
erant, ab Imperatore poscebant. 

Annuit petitis Constantinus. Dati quippe sunt judices tres ex Gallia ej^iscopi, Matcrnus ox 
Agrippina civitate, Reticius ab Augustoduno, et Marinus Arelatensi&* (O/^ra^u^, lib, 1). Ui, 
JQSSU Imperatoris Komam profecti , et una cum eis quindccim Itali cpiscopi , convenerunl 
indomum FaustaeinLaterano,ConstantinoIII etLicinioIlI Coss.^scxtononas octobrcs, feria 
sexta,hoc est anno treccntesimo decimo tertio, Miltiade prsesidente, cui causahaec accuratis- 
ftimedijudicanda etcxpriescripto justitlse terminanda commissa fuerat per sacram imperato- 
ris {Epist. Constantini ad Miltiaaem, in Appendice hujus tomi). Jussus etiam stitit se ad con- 
dlium Cfficilianus cum episcopis ex sua communione decem : totidemq^e adfuerunt ex adversa 
factione; in his Donatus a Casis-Nigris, dux scbismaticorum. Causatribus sessionibus venti- 
lata et examinata , purgatus est Csecilianus ; damnatus vero ipse Donatus , ut totius factionis 
anctor et incentor, « et a singulis in eum dict» scntentise, quod confessus sit se rcbapti- 
« lasse, et episcopis lapsis manum imposuisse,quod ab Ecclesia alionum csi» {Optatus, lib. 1]. 
De aliis porro ejusdem partis cpiscopis , ut ipsorum inGrmilas lenius excepta intus sanabilis 
fleret, id statutum cst , ut si ad Ecclesise communionem recipcre se vellent, in suis honori- 
bus susciperentur, etiamsi extra Ecclcsiam ordinati essent [Augustinus, epist. 185, cap. iO, 
n. 47^ et epist. 43, cap. 5, n. 16). 

« Eodem tempore, » ait Optatus (post concilium Romanum, an post Arelatense, de quo 
mox diccmus), « idcm Donatus » Africam repetendi facullatem , eo pacto ut nec ad Carthagi- 
nem accederet , petiit : eodemque tempore Imperatori suggestum est , « ut bono pacis Cffici- 
« lianus Brixise relincretur, et factum est.» Missi insuper Carthaginem episcopi duo,Euno- 
mius et Oljmpius , qui Ecclesiam catholicam eam esse refcrrcnt, quseper universum orbcm 
diffundcretnr, ipsamque Cseciliano communione conjunctam,CaeciIianumdeniquepurgatum 
jndicio novemdecim Komani concllii episcoporum , ^uod dissolvi non possct [Optatus, lib. 1) 
Append. hujus tomi, in excerptis adhistoriam Donattstarum pertinentious , vide sectionem cui 
tftvlus est : tEunomius et Ofympius episcopi in Africam missi. » ete. 

HflBc sententia reprimendo schismati et paci restituendae sufHcere videbatur : at Donati- 
st»,in sua pertinacia obfirmatl , non recte judicatum apud Imperatorem conqucsti sunt , 
« quod eorum omnis causanon fuissct audita , sed potius iidem episcopi quodam loco se 
« claiisissent,et proutipsis aptum fuerat iudicassent » (fpt^^Consfanam adAblavium, in Ap- 
pendic$ hujus tomi). Addebant minorem fuisse episcoporum in illo Romano convcntu nume- 
mro , quaro ut tantie controversise modum imponere potuissent , adeoque alterum cpiscopalo 
judiciam sibi esse necessarium. Eorum vero expostulatio maxime inliclicem Aptungitanuin 
ep'ScopDm recidebat, aquo, utpote Traditore, Cfficilianum rite ac legitime ordinari haud 
potuisse contendebant {Epist. Constantini ad Chrestum, in eadem appendice). 

Eorum postolatis quantumvis iniquis, quo scilicet schismaticis turbas ciendi omncm viain 
H occasionem pnecluderct, assensit Constantinus , permisitque Felicis accusationem in pu- 
bll<ro Afric« judicio examinari coram ^liano proconsule : a quo Felix impacti criminis 
innocens pronuntiatus est. Prsetcrea Arelatem sjrnodum indixit Impcrator, ut tota Ca^ciliani 
rausa denuo ad examcn rcvocarctur, anno ut videtur proximo post concilium Roma- 



IS Mli£FATlO. tl 

nttm. Hc inatunus ctpcnsa > Cceciliani causa itcram SDpcrior ex illp cclcbri conciHo 
cvasit. 

Vcrum ncc sic Donali$larum contumacia fracta est : qi^i ad Imperatorem appcllatione fn* 
trrposita , supremum ejus judicium interpcllarunt. Hanc appclIa,lioncni non $rne Sitomncho 
el indignatione admisit Constanlinus , seaeotamen auimo, ut si deinceps rixas et conton- 
tiones excilare pergcrcnt, grayissimis incos pGeois animadverteretur. Ulrisqi^e crgo]^edio-| 
lanum Tocatis, auditisque partibus , ac rationum momentis utrinqtie libratis , C(eci)iannnil 
« omni innocentia pr»ditum» edixit Imperator, ut constat ex ipsius liUcris dic dccima nc»- 
ycnabris, anno treccntesimo dccimo sexto ad Eumalium scriptis. Scd cum nec tam solcmni 
judicio obstinatissimi homines acquiescerent , «eos» idcm Augustus, si Parmeniano crcdi- 
mus , «ad campum, id est, ad supplicium dnci jusstt, Hispano Osio, » ut illc quidcm inTi- 
diosc dicit, asuggerente» (Augustxnw, Contra Lpistolam Parmeniani, lib. 1, capi. 8). Ccrte 
« le^cm dcdit severissimam ; et advcrsus errorem multa constituit, et cis basilicas jussit au- 
rcrri, » prflecepitgue «ut loca congrcgationum ipsorum fisco Tindicarcntur » (/d., epfst. 105, 
n. 9; Contra Litteras Petilianijib.% cap.V2; et epist. S8, n.3). Quin ctiam exsilium in 
quosdamex illis dccretum fuissc inde intelligitur, quod «dc illorum exsilio. solulo et epnim 
furore Deo vindici dimittendo litteras dedit » Constantinus anno treccntcsimo vigesimo primo 
{Id., Ad Donatistas post Collationem, cap. 33]. 

Sic itaque Donatistarum schisma in hasresim versum est, non co tanlum nomine , qijkod 
« hffiresis schisma inveteratuni » ab Augustino appellatur (Id.j De ffoeresibus,cap. 69), cum 
« schisma • sit « recens congregationis ex aliqua sententiarum diversitatc disscbsio »(/(/., 
Conlra Cresconium, lib. % cap. 7), verum etiam quod Ecclesiie unitate violata in ralsa 
itcm dogmata prolapsi sunt. Nam cum in su® contumacias patrocinium id scmel constitnis- 
senl, nompe reorum consortio culpam et reatum eorum incurri ; hop deiinde colligebant , 
Ecclcsiam calholicam in sola Donati parte integram remansisse, c^tcrum in aliis terrarum 
partibus pcriisse i< quasi contngfone communionis exstinctam, » nimirum « propter crimi- 
na Cfficiliani » [Id., De IIcBresious, cap. 69 ), cum quo alise EcclesioB communicaTerant. Ad 
hsc, Sacramcntorum efficaciam a mini&trorum Tirtute pcndere asserebant, adeoque Bapti^ 
smum extra Donati socictatcm nullum et iuTalidum esse. Quapropter Cathoiicos, qui ad 
corum partes deflectcbant, itcrato baptizare non dubitabant. Quanquam Tichonius , et ipse 
donalisla, rercrcnte Augustino, testatur, in concilio suie sectae ducentorum et septuaginta 
episcoporum Carthagine habito, statutum fuisse ut « Traditoribus , si baptizari noilent, 
pro intc|;;ris communicaretur » (Auffustinus, epist. 93, n. 93). At decretuin istud non Tide* 
tur fuisse obscrTatum. Dcniquc Donatus, non ille a Casis-Nigris, sed Carthaginensis post 
Majorinum cpiscopus, Catholicam de Trinitate, ut ex scriptis eius colli^t Augustinus, noii 
habuit scnlentiam : Tcrum addit sanctus Doctor, Donatistas in hunc istiqs Donati errorem 
iion fuisse intenlos, ncc facilc iu eis quemquam, qui hoc illum sensisse noTcrit, inTcntum ; 
tametsi tantum af«ud suos Talebat ejus eloquentia et auctoritas, ut ab eo Donatistas nomen 
traxisse multi existimarent. 

De hoc Donato fuse, quod scilicet intersnos praecipuo loco haberetur, agit Optatus, ejus- 
que animi lcTitatem et furorem , pr»scrtim Tero supcrbiam intolerandam notaf. Quippe ita 
« exaltatum estcor ejus, ut sibi jam non homo, sed deus fuisse Tideretur; tantumque sibi 
« de episcopis exegit, ut eum non minori metu omnesTenerarentur,quam Deum » [Optaius, 
lib. 3). Hominis tumorcm palpabat foTebatqiie discipulorum ejus adulatio, quorum « aper-* 
« tissimis Tocibus, » ait Au^ustinus, « Donato dicuntur ista cantata, Euge, euge, dux bone« 
« dux prsclare : et non dixil ille, Avertantw statim et erubescant , qui dicunt mihi, Eugr^ 
« «u|;e;neceos corrigcre Toluit , ut Christodicerent, Dux bone, duxprseclare » fila</ii4/tntii^ 
Enarr. m Psal. 69, n. 5). Forte Optalus Donati superbiam nimium auxerit : sea eam tamcn 
immodicam fuisse illud ar^umcnto est, quod aliarum Ecclesiarum communionem itasper^ 
nebat, utab eis Tolensaclubensrecederet, quasi earum societate polluendus , autsanctila* 
(is graliam amissurus cssct. Ejus tempore, ut quidem Terisimillimum est, Donalist® episco- 
pum in urbe Roma habere cocperunt. Nam scribente Optato , qui quidem lequalem habiiit 
Parmenianum, proximum Donati successdrem , Claudianus jam sexlus erat in Urbe istiof 
soctae cpiscopus , non ut communione cum « Romana Ecclesia, in qua semper apostolica 
« cathedrsB principalus Tiguii» (/d.. Epist. W, cnp. 3, n. 7) , jungeretur, sed ut suosqui Ro- 
inam migraTcrant, in sua deteclione rctineret. IIIic« speluncamquamdamforisa ciTilatecra* 
« tibus sepscrunt , ubi ipso tempore conTcnlic^jIum habere potuisscnt. Unde Monlenses, cl 
« Cutzupitani » appellati (Optatus, lib. 2. Append. hujus tomi, in excerptis ad historiam Do^ 
Hfitistarumpertinenlibus: vide sectionem cui titulusest : « Donatistce pBregrini HomcB commo^ 
« rantes habent..,. basilicce vice speluncam cxtra urbem. » ) Eodem consilio etanimoepiscopum 
c suis unum in Hispaniam qui cujusdam nobilis matronie domum et possessiones pnocurarett 
ct alium ad ignolum qucmdam extra Africam locum mis^i unt Donatist», nempe ut asseclas 
«nos a deserendo schismate prohibcrcnl (Augustinus, Contra Litteras PetHiam, tib. 2 , cap. 
108; et Conlra Cresconium, lib. 3, cap. 63^. 

Quo lemporeDonatusilleMcijorinosuccesserit,cer(o non conslal. AnteultimnmConstan** 
tiui judlcium conligisie, ponebant ipsi ejus seclatores, qui suis post Collationem Carihagi* 
nrnsein scriplis enrn « sic commcndare Tolueruiil, ul diceront , qnod apiid impcrjitoris 
« ConstanliOt eo^nilionem ipse reuiu et asscrueril ct conv iccrit C«eciiiauum » (/cf. , Ad Donn^ 
iistas post CMationem^ cap. 16). ItMe ipsum Donutum Uirronjnii Chroiiicou anno troc nie- 



m PRiCFATIO. 16 

. jmo yig^csimo octavo notum 9 atquc anno treccntcsimo quinquagcsimo quinto Carlhagine 
ptilsum fiiissc habet. Optatus cum ad Grcgorii prsefccti, simulque Pauli cl Macarii lcrapus , 
audacitcr iis obsistcntem , refert {Optatus, lib. 3). 

Sic Ycroidem auctor tres Yulgatas pcrsecutioncs, quas in sc a Catholicis cxcilatas fuisso 
Donatistffi jactabant, diserte ac ordine commemorat, cisque ex Ezcchiclis prophclia tcmpesta- 
Cis, pluYioe, et lapidum Yocabula tribuit. « Fuit prinfo tempcstas, » inquit, « sub Ursacio : 
€ agitatus est paries, scd non cccidit, ut haberet pluvia ubi operaretur. Secula cst pluvia 
€ sub Gregorio : udatus cst paries, sed non maduit, ut habcrcnt lapidcs ubi opcrarenlur. 
« Post pluviam secuti sunt lapidcs sub Operariis unitatis : dispcrsus est parics, scd funda- 
« mcntis suis sc iterum reparavit » [Append. hujus tomi^ exeunte sectione cui lilulus est : « de 
• Pauli et Macarii persecutione. »), Prima Ursacii pcriccutio adannum trcccntcsimum vigc- 
ftimum rcferri potest : quandoquidem gcsia apud Zenophilum consuiarcm, postqu^aSiivanus 
Cirtensis, Traoitor in cis dictus, in exsiiium amandatus est « pcrscqucntibus Zenophilo ct 
Ursacio » ( Augustinus, Contm Cresconium, lib. 3, cap. 30 ), aiebat Crcsconius, codcm anno 
scripta sunt. ( Apud Optatum ssepc Ursaciojungitur Lcontius, vir planc ignotus apud i4Iius 
nvi scriptores : quod suspicioni locum pro^bet, an non confictum fucril a Donalislis Lconlii, 
uti ctUrsacii , ct Taurini nomcn, ad movcndam rcgiis ministris, qui ad cos rcprimcndos ad- 
hibiti fucrant, invidiam). Grcgorius, ad quem tara atroccs Donatus littcras dcuit, cum « ma- 
« culam scnatus etdedccus praefcctorum » [Optat., Ub.2. Vide inAppend.sectionem dePauli 
€t Macariipersecutione) , appcllans, prsefecti munus gcrebat sub Gnem impcrii ConsXanlini , 
ei codice Thcodosiano [Coaex Theodosianus, lege 3 deAnnona et Tribut.,et lege 2, de conlnih. 
Empt.) , id est annis 336 ct 337. Denique Operariiunitatis, scilicct Paulus ct Macarius, a Con- 
slante impcratorc post patris obilum. in Africam missi fucrunt, tum ut cx fisco clecmosynas 
spargerent in vulgus , tum ul negolium unitatis promovcrent. Eis prsefraclc ct impudcnler 
restitit Donatus Carthagincnsis, nihil « Impcratori cum Ecclesia cssc » oblcndcns [Optatus, 
lib. 3)« Quin etiam Donatus Bagaicnsis episcopus in cosdem commovit hominum furiosorum 
larbam, nempe Circumcelliones : quos quidem ob contincntise professioncm Donalisto; mo- 
nachis Eccicsise catholic» o^^ponebant. Eorum mores paucis cxprimit Augustinus, ailquc 
fiibse^ genus hominum agreste eifamosissimseaudaciffi, non solum in alios immania faci- 
« nora perpclrando , scd uec sibi eadem insana feritate parccndo » ( De Hceresibus, tu 69 } , 
qui mortcm sibi pran^ipitiis, flammis ct aquarum prsefocatione consciscere gloriosum ct mar- 
lyrio proximum deputabant. Adeo porro corum furor in omnia facinora, paulo antccceptum 
negotium unitatis, exarsit, ut ipsorum episcopi Taurino comiti, quo intractabilcm corum 
compesceret rabiem, scribere rucrint coacti (Optatus, lib. 3). Sed cum militcs a Comile 
ftubroissi quosdam cx illis vulncrasscnt , quosdam ctiam intcrfccisscnt; hos nihilominus 
martyrum loco sodales suihabcre coepcrunt, Taurinum vero inter suos pcrsecutorcs. Dona- 
tus igitur inde furiosam turbam conduxit, quorum furori ut occurrercnt Paulus ct Macarius, 
milites aSiivestrocomile postularunt. Hos primum aggrcssi sunt ministri Donatistarum,qui 
tamen inMacariumtotam huiusce tragoediae causam rcjiciebant. Pcriereintcr mutuas utnn- 
que c^des Donaius et Marcuius , de quibus scribit Augustinus inccrtum essc utrum se ipsi 
priBcipilaYcrint, maxime cum ejusmodi suppiicia Roman» legcs non deccrncrcnt : ctsi Op- 
laius ab Operariis unitatis mulla aspcre gesta fuisse non negat. Ycrum eorum necem CalJio- 
licis* tanquam Macarianse, uti vocabant, vexationis auctoribus, impulabant Donatistfle : qui 
duos ilios facliosos pro martyribus aguosci , eorumquc acta conscribi curarunt. Undc pcr 
tnscitiam factum est ul iii qu«edam martyrologia nostra rcferrcntur. Elsi porro qui nunlia- 
hant unitatem, sola adhibcrcnt hortamenta; plcrique tamen schismaticorum episcopi cum 
8uis clcricis vano timorc corrcpti fugcrunt : sed qui magis strcnui ct fortes voluerunt 
videri, capti et longe relcgati sunt [lbid.).Eji horum numcro Donatum Carthaginenscm 
exstitisse crcdere par cst, quem Petilianus in collalione Carthagincnsi martyrialis glori» 
Tirum appcllat {Augustinus , Brevic. Colladonis , die sccunda , cap. 10). 

Sit pax atque unitas Africanse Ecclcsi® Conslantc curantc per Paulum et Macarium ad 
tompus rcstituta, pcr annos ferme quatuordccim perscvcravit ; rcformari coepla sub annum 
847, et quidem ante Carlhagincnse sub Gratc conciiium , in quo pa\ hsec laudalur, uli et 
concilium Sardicense anno ipso 3Sfr7 celebratum ; certe ante annum 330, quo Constans Au- 
gustus e vivis excessit : integra porro et invioUla ad annum 3G1, quo Julianus Constantio 
mortuo ad imperium promolus est. Tunc quippe Donatistarum episcopi ab eo peliorunt, ul 
ab exsilio reverti sibi liceret, supplicantibus Rogatiano, Ponlio, Cassiano co^terisque 
episcopis ct clcricis partis Donati : qui in litteris Imperatori porrectis co usque impio; adu- 
laftionis proffressi sunt, ut dicercnt , apud eum solam juslitiam habere locum [Id. Contra 
Utttras Petiliani, lib. % cap. 97, n. 22*; Optatus, lib. 2, Append. hujus tomi , \n excerptis 
ad historiam Donatistarum pertinentibus ; viae sectionem cui titulus est : a Episcoporum Do^ 
natisiarumhorrmda facinora. » ). Annuit blandis eorum precibus Julianus ; sicque ab exsilio 
rcversi sunt illi palpatores , quos inter Parmenianus recensetur, tertius ex parte Donati 
apud Carthaginem episcopus atque Donati successor. 

Hinc innumerfle csedes, sacra cl horrenda facinora consecuta sunt dissimulante Juliano, 
quie non statimsubsequentibus lmperatoribuscompescipotucrunt(Op/a/..tb.).NamJuliano 
mortuo ad diem vigcsimam sexUim junii anni 363, brevior fuit Joviniani ejus successoris 
principatus, quam ul tantis malis mcderi potuisset. Post Joviuiani mortem, qu(B mcnse fo- 
Lruurio anni proximi accidit, Valrniinianus in Donatisias leges tulit, qualis est una Juliano 



I 



17 PRiEFATIO. «• 

Arric» proconsuli direcla cx urbe Trcvirorum , die vigcsima februarii , anno 373. Ne<iue 
iisdcm schismaticls favit Romanos comes, qui Romanis copiis impepav.it a temporc Joviniani. 
ad annum 373, et ipse a I>onattstis inter suos vexalores una cuni Taurino et MDicario ImM-^ 
tus. Nec mitius cum iisdem egit Gratianus Auj^stus ; imo severa in cos edita lege, Flaviano 
Afric® vicario directa , sancivit, ut ab erroribus sese tandem reciperent, ecclesiis , quas 
contra fidem retinebant, CatholiciB restitutis. Denique lex Theodosii majoris, ad Tatianam 
pr^etorio prsefectum data die junii decima quinta, anno treccntesimo nona^esiuio secundo, 
quse lex quoscumque in h^eresi ordinantes vel oridinalos clericos denis libris auri multabat^ 
in nullos postmodnm amplius viguit quam in Donatistas. 

Yerum nihil sic funeslam hanc sectam repressit, ac demum ad excidium adduxit , quam 
f ntestinae inter ejus asseclas dissensiones. Hmc cnim teste Augustino accidit, ut multa frusta 
de isto frusto per totam Africam facta sint {Augustinus, Contra Epistolam Parmeniani, lib^ U 
cap. 4, n. 9) : aequa sane et justa divin» animadversionis vicc, uLsicul Chrislum dividero 
conatus fuerat Donalus, sic ipse a suis quotidiana concisione divideritur {Id., de 
Agone Christiano, cap. 29). Primus ex omnibus Ticlionius , scriptis suis , pr«serlim llbro 
Regularum ad sacrse Scriptura^ cognitionem edito clarus , stilum S4ium exscruit in dogmata 
Donatistarum, multumque negotii Parmeniano facessivit : quo ex Tichonio Augustinus ac- 
cepit celebre hoc in ipsos dictum : « Qood volumus sanctum est » (W.. epist. 93, n. Wj» 
Turbas etiam inter suos gregarios cierunt Urbanenses in quadam Numidiae particula {Id.» 
Contra Cresconium, lib. 4-, oap^ GOj.Rogatistseitem seu Rogatenses, sic dicti a Rogato na- 
tlone Mauro, atque episcopo, ut videtur, Cartennensi, « brevissimum frustum, » ail Augur 
stinus, « de fruslo majore pra;cisum » (/d., epist. 93, can. 8) , quos vexalio Donatistarunv», 
Firmo tyranno, qui in Romanos anno 372 rebellavit, auce, paulo insigniores ac notiores 
rcddidit. Claudianistm etiam secttonem fecerunt in-Donati secta , quse sectio cum Primiaup 
coiil ante Maximianistarum schisma {Id., Enarr. in Psal. 36, n. 20). 

Porro Primianus iste quartus ex Donatislis apud Carthaginem episcopus ^ Carmeniano 
successitcirciter annum391, quo anno Augttstinus Hipponcnsis presbytcr factus cst. Pri- 
mianus altero quam ad episcopatomaccossil anno, Maximianistas sibi' valdc infcnsos cxper- 
tus est. Cum enim Maximianum suse Ecclesise diaconum a sacrorum communione removis- 
set, hiCfinjuriae sibi tactfle impatiens, duos in Primianum schismaticorum conventus coegit; 
unum Carthagine , quadraginta trium episcoporum ; alterum apud Cabarsussim Byzacenn 
provinciseanno trecentesimo nonagesimo tertio, conflatum excentum vel amplius episcopis, 
qui rcmoto Primiano Maximianum subrogarunt. Ycrum ex adverso Primianus anno se- 
quenti majus concilium trecentorum et decem episcoporum apud Bagaitanum oppidum con- 
grogavit, in quo absolutus Primianus, Maximianistse vcro damnati sunt. 

£x his autem dissensionibus , maximeque ex ipsa Maximianistarum causa magnopere 
profecit catholica Ecclesia; non solum quod ex hujusmodi discidiis multum debilitarelur 
schisma Donatistarum, vel quod ex argumentis altercantium partium validse rationcs elice- 
rentur ad coargucndam rcvincendamque eorum ab Ecclesia catholica secessionem : sed quia 
solcmne eorum decretum, crimina contrahi eorum, quibuscum communio fuerit, societate; 
itemque Baptismum extra eorum coctum nuRum et invalidum esse, ac proinde ilcrandum ; 
denique eorum querel® dc Christianorum principum corumque ministrorum diligentia , 
quam ipsi persecutionem appellabant, ad ipsorum conversionem adhibita, ex modo agondi 
quem Donatistae in Maximianistas exercebant, penitus corruebant. a Nam, » referenle Au- 
gustino, « quosdam ex eis, cum eis quos cxtra eorum Ecclesiam baptizaverant, in suis ho- 
a noribus sine ulla in quoquam repetitione Baptismatis receperunt, ncc eos ut corrigerent, 
« per publicas potestates agere destiterunt, nec eorum criminibus per sui concilii scntcn- 
« tiam vehementer exag^eratis communionemsuamcontaminare timuerunt » (Id., de Ilcerc^ 
« sibus , n. 69). Primiani partes adjuvil prtesertim Optatus cogQomcnto Gildonianus scu 
satelles Gildonis, ad eosdem insectandos Maximianistas auotoritate et potentia usus illius 
comitis, qui Romanis copiis in Africa prsefuU ab anno 386 ad 397. Optatus iste episcopus 
erat Thamugadcnsis, homo famae project»-, et ob fla^itia omnibus invisus ; quocum tamen 
alii DonatistiB communionem retinuerunt, admtsso ettam Baptismo ab eo collato : quod in- 
signe exemplum Catholicis rursus roaxime opportunum fuit ad rcfcllcnda dogmata Doqa- 
tistarum. 

His armis gnaviter in illos usus est Augu$tinus , quem Dei priepotentis providcntla ad eios 
dcbellandos destinaverat. Mirum est veroquantum in Africa prcevaluisset hsec sccta, cum 
eam Vir sanctus adortus est : quod satis arguit magnus ille numerus episcoporum, cum 
Bagaiensis concilii, tum Cabarsussitani, quos ultra quadringentos fui^se modo vidimus. Sic 
rchaptizante Donatiparte majorem multitudinem Afrorum, inquit Possidius, Africa seducta 
et oppressaiacebat {Vita Augustini, cap.l). Vcrum qusm primum. Augustinus ad cam eri^ 
gendani stilum etcalamum cum voce distrinxit, adjuvanteDomino, Ecclesia calboiica levare 
cxorsa est caput; adeo ut ejus adversarii , et numero et potentia quanlumvis superiores, 
ne quidem ejus conspectum et colloquium ferre potuerfnt, non su®, ul persuasum volebant, 
caussedifGsi, scd hominis dialectici versutiam refugientes. IJnde ad eju$ scriptanullum scri- 
ptoresponsumdabant; aut si quod darent, tanta id cnutione facicbant^ ut omnibus indc 
perspicuum esset, eos nobilis adversarii reformidare cougressum, ac maznopere verori ne 
sua resfjonsa in ejus manus venirent. Id Donatistis ip^fs exprobrat sauctus Uoctor his verUis : 
« Namsise ipso&intelligi volunt sapient^^s, ot siritr.fs, H prophetas, nos aulcm tauqaam 



10 RlEFATia 20 

u pfrsfcuforessapieiiUumet prophelarum; qaaretiobiJicumloqQi nolunl, cumad nosmi^si 
« sinl? Deuiqaeistequi illam scripsil epistolaai, cuf modo respondemus, si urgeatur a i.o- 
« bis , ut ei manu propria subscribens suam esse fatealur, rorleiion f«icial : usque adco 
K limcnt, ne ulla eoruin verba (eneamus. ttQoare cum Pctiiiani, adquam lesponilete ccr- 
perat, epistolam perquireret, vix post unum aat alterum annuin integram repcrire po- 
luil : quia « fiullus, »ii:quit, a aquo potita est, eam dare voluit, posteaquam cognovorunt . 
« nos ei parli ad quam pervenimus respondere »(Con^raIit7/rraf Pefiliani^ lib. 1, cap. il), n. 
21). Denique invictis^mi Doctoris calamum et colloquium adeo rerugiebant, ul poiius eum 
c mediotollendum, quam ron^rua responsione confuUindum existimareut (Po&sic/tuf, in 
Vita Augustini, eap, 9). 

Is cum anno 391, ul jam diximus, presbyter Hipponensis, et post annos quatuor episcopiis 
raclus esset, primum in Donatislas opusculum presbyterii sui tempore edidil, quem Psal- 
mum contra partcm Donati appellavit abecedarium, prorudioris populi captu acconimoda- 
lum ad cantandum : in quo tolius schismatis historiam, ab Optato, ut yidetur, £icceplam, 
cum brcvi ojus rcfutatione, claris et simplicibiis verbis exposuit. Hoc aulem opusculum in 
Hctractationibus collocat post alterum de Fide et Symbolo, quod in concilio Hippoiiensi 
anni 393 composuit. Exstat in hoc concilio decretnm de recipiendis clericis Donatistarum. 
Hos cum initio in honoribus suis suscepissenl Catholici , postea id yetitum fuit, anno forsan 
?92, in synodo Capuana : quam prohibilionem conflrmat concilium Hipponcnse, sed tamcn 
excoptis his quos aul non rebapttzasse constiteril, aut ciui cum suis plebibus ad commuiiio- 
nem catholicam transire yoluerint (i4/>pfnd. Awniir ^oint, De Donatistis clcricis, etc), Idein 
sancitum fuil in Carthaginensi conyentu anno 397^ 

Sub hffic, alterius Carthagincnsis s^nodi Palres die junii decima sexta, anno 401, sta- 
tucrunl interpellandum esse Anastasium papam cum Venerio episcopo Mediolancnsi, ut 
ronscntirent, eos ad clericatum prompyeri posse, qui a puero inter Donatistas Baplismuin 
accepissent ; cmteros voromajori eorum consideralioni dimitlendos censuerunt (Ibid., i)e 
rejeonciliandis Donatistis, etc). Verum in alio ejusdem anni concilio die seplembris dec'im:i 
lcrlia coacto deflnitum esl, omncfi cum suls honoribus posae admitti, si c re Ecclesiffi ca- 
Iholica^vidcretnr. 

£x adyerso DonatistsB sua etiam conciliahula celebrarunt, unnm Constantinie, allorum iu 
iirbe Mileyilana, quorumacla exciderunl (Aufustinm, epist. 34, n. 5). Sed longc tolerabi- 
liorest hscjactura, quam libri ab Augustino lum presbytero elucubrati contra Epislolam 
Donati, sciHcet Carthaginensis, in qua ilie id ai^bat, ul nonnisi in ejus communione Ba- 
ptisma Chrisli essc crederetur {Td.,Retract. lib.i^cap. 21). Habilse sunt dcindea sancto 
Doctore collaliones cum Donatistis, una anno 397 aul insequenti apud Tubursicum, cum 
Forlunio donalista, apud eam urbem episcopo, aliisque nonnullis Donatislis (Id,, epist, kk). 
Alia per litteras habita est cum alio ejusdem sectn episcopo, Honorato nomine, et cum Cla- 
rentio item episcopo : idemque actum esset cum Crispino Calamensi a^talcet fama inler suos 
celcbrato, nisi per eum sletisset {Id., epistt. 49, 70, 51). 

Adcumdem fere annum 400 composuil duos, quoshucusquedesideramus, Iibros,quorum 
liluluserat, « ContrapartemDonati. » Sub idem lempus Epistolam a Parmeniano contra 
Tichonium scriptam refellit Iribus libris, in quibus celebrem yersat solvitque quffistionem, 
utrumin unilate et eorumdem communione Sacramenlorum roaii contamincnt bonos. 
Deindeseplem deBaptiBmo libris schismaticorum de ilerando Baptismo argumenta inania 
esse demonslravil , lanlumque abesse ut eis fayerel Cyprianus, ut e contrario nihii sic ya- 
Icrel ad rereitendos Donatislas, et ad eorum prorsus ora ciaudenda, quomodo litterie, fa- 
ctamque Cypriani. Periit alius ejnsdem «tatis libellus, cujus eral inscriptio, « Conlra quod 
allulilCenturius a Donatistis. » naud longe ab eodem tempore Petilianus Cirtensis, seu, 
quod idem cst, Conslanlinensis episcopus, inler schismaticos, si quis alius, maxime celebris, 
clero suo epistolam contra Ecclesiam catholicam scripsit : quam etsi magno studio tenerent 
occultam Donalistae, intercepit nihilominus Yir sanctus, eamque duabus repetitis vicibus 
lotidem libris arguil; padim anno 400, cum inlegram nondum habuissel; lotam vero, anno 
402. Ad primum librum Petilianus nonnisi conyicia reposoil : quod tertio libro Augustinia- 
no, sane admirabili , argumenlum rl orcasionem dedit. Neque silentio prsBloreunda osl 
Epislola ad Catholicos, vulgoliber deUnitale Ecclesise, opus eadem, ut in ipsius exordio 
dicitur, occasione conscriptum. 

Inler haec, Honorius imperalor Icge lata capitale supplicium dccrcvil in Ecclesiarum 
sacrorumque minislrorum violatores : qu» lex ad Donatistas quoque liquet portinere. Eos 
ycro solos indubie alTecil aliud anni 400 imperatoris ejusdcm edictum, ut publicis vicis 
ubique afllgeretur «(Kescriplum quod DonatisUe a Juliano principe impelrasse dicebantur,» 

I>ro sua ab exsilio reyocalione, el Gesta quibus hujuscemodi allegatio inserta erat. Id autem 
deo edixit Honorius, quo omnibus inQotesrerel eorum desperatio el fticata perfidia. 

Anno 403 die augusli yigesima quinla Carlhaginem conyocatus est catholicorum opi- 
scoporum Arricie gcneralis ccbIus, cujus hoc decrelum ruit, ul solemni instrumento provo- 
rarentur Donatista ad reddendam in poblica collalione suffidefectionisrationem (/d., Contra 
Cresconium, lib. 3, cap. 45) : sed hanc condilionem indignis modis communi consilio rccusa- 
runl. Hinc epistoilam laicis ejusdem secUe scripsil Auguslinus {Id., epist. 76), ut ex hac 
suorum episcoporum declinatione suspectam c^usie su® justiliam landem habere discerent. 
6cd RQQ hic 9tctit Donatislarum yanitas. Nam Crispinus Calamensis episcopus Possidium 



9) PRifiFAnO. ^ 

ejusdem civilatiscatboUcumepiscopum sicinscctatus est, ut is vix fuga saluH su^r oonsulore 
potucrit (Augttstinus, Contra Cresconium, lib. 3, cap. 46 ; et Possidius m VitaAugusdni, cap^ 
12). Ob biec et alia facinora Crispinus in judiciom vocatus, et pro bseretfcojhabitus, cuin ex. 
prffiscripto legis Tbeodosianffi anni 392 decem auri librarum multam sibi impo&itam vidiju* 
scl, coram Proconsule causam suam peroravit, atque hseretici crimen a se amoliri conatu». 
est. Sed justam ac legitimam fuisse hoc nomine in eum prolatam sentenliam Possidim ta^ 
publica dispulalione probavit. Sed tamen remissa Possidii ro^atu multa, Crispinus Impera- 
torc^m appellavit, qui eamdemmultam ipsi csBterisque Donatistis clericis inflixit. 

Cum hffic agcrcntur,Circumcellione3in Maximianum episcopum Bagaiensem aliosque tam 
alrofiter grassati sunt i^Augustinus, Contra Cresconium, lib. 3, cap. 43), ut concilii Cartfaa- 
ginonsis Patres die junii vigesima sexta, anno 404, adeundum Imperatorem censiierint, ad 
coercendam legibus tantam immanitatem : sed ea tamen, quam Augnstinus interposuit, con- 
dilione, ut leges iil® plus moderationis , quam severitatis haberent (Append. hujus tomi, in. 
excerpiis ad nistoriam Donatistarum pertincntibus , vide sectionem cui ttltilus est : « Concifii 
Carthaginensis adversus Donatistas ad Honorium imperatorem legalio.n), At furiosorum ho-* 
niinum in Maximianum crudelitas severissimas leges ab Honorio extorsit. 

Per id tempus Cresconius grammaticus e grege Donatistarum Epistolam Petiliani contra 
primum Augustini librum asserere tentavit : scd inanem hominis conatum Doctor sanctns 
rcvicit quatuor iibris , qui nonnisi post promulgatas ab Honorio ieges conditi fuerunt. Non 
multo post tres ali®, qu® ad nos usque non .pervenerunt, Augustinianse prodierunt lucubra- 
liones, nempe liber « Probationum et testimoniorum contra Donatistas, » item aller « Con- 
« tra Donatislam nescio quem,» tertius denique inscriptus, «AdmonitioDonalistarumdeMaxi- 
« mianislis » (Augustinus, Retract, lib. 2, cap. 27 seqq.). Prffiter ea aliud Petiliani de Unico 
Dnptismo scriptum occasionem Augustino praebuit nov® refutationis , qu® eumdem titulum 
prffifert. Exstat iila quidem, sed qu» proxjme hanc secuta est de Maximianistis contra Do-» 
natislas lucubratio , qua rursum diligentius ostendebat eorum adversus Ecclesiam errorem 
sola funditus Maximianistarum causa subverti , intercidit. 

Anno 40G, die trigesima januarii, Maximinus episcopus Sinitensis, aliiquc nonnulli Dona-' 
tista^ audienliam in publico apud Ravennam conscssu coram Prsfccto prcetorii petierunt, ubi 
rum Catholicis causam suam ventilarent. Yerum Maximinus ad saniorem mentcm revcrsus, 
fi!c4l(>siffi calhoiicffi communionem meruit (/d. Brevic. Collationis cum Donatistis, die 3, cap. 
141 ; cpist. 88, fi. 10. et epist. 105, n. 4). 

Jam veroanno 407 nova ilerum per Africanos Patres dccreti , novasque per Honorium le- 
ges. Nam die decima tcrtia junii auidam in concilio Carthaginensi canones sanciti sunt do 
Ecclcsiis Donalistarum, qui ad EccIesisB communionem revertebantur : et mensis novcmbriH 
die decima quinta, ct die vigesima quarta» Honorius noyas leges condidit ad Donalistas rc- 
primendos. 

Anno 408 Stilichone ad diem augusti vigesimam tertiam interfecto, novffi pcr Donatislaa 
turixB cxcitatffi sunt, quasi eo mortuo le^ibus soluti essent : ct ne audacise color deesscl, in* 
dulgentiam ab Honorio factam commenti sunt. Sed commcnlum statim dissiparunl lcges ab 
linperatore eodem anno et sequenti in eos latse. His scvere exsequendis cum incumbercnt 
prtesidcs, pcDnam sanguinis a schismaticis factiosis amoliri conatus est Augustinus. 

Verum ut sunt vcrsatiles principum leges, circiter mcdium anni 409 Honorius hfereticis 
cxerccndffi rcligionis su^e libcrtatem concessit : scd eam libertatem, flagitantibus concilii 
Carthngincnsis anno sequente habiti legatis, abrogavit eodem anno, .mense augusto, iitteris 
Ilorncliano Africie comiti directis. 

Tandcm die octobris decima quarta ejusdem anni 410 solemnis inter utrasq.ue partes col- 
lalio ab Honorio Imperatore indicta est, Carthagine habita prima, teriia, et octava die junii 
anni 411, prsesidcnte MarccUino tribuno : qua in coUatione Donatiste victi, non tamen con- 
victi fuerunt. Nam Imperatorem confestim.appeUarunt, qui novo in eos prolaio cdicto ad dicm 
tri^csimam januarii anni 412,.id tandem effocit, ut oinUi'EccIesiiacommunionem sint amplexi. 
Hujus coiiationis acta cum prolixitate sua lectores fatigarent, \ adcm in compendium redcgit 
Augustinus, ct Breviculum Collationis nuncupavit. Sed quia Donalisl^ ejusdem collatiouis 
acta variis mendaciis ad retincndos suorum animos subornare et depravare conabanlur, co- 
um calumniis occurrit strenuissimus athleta, edito ad Donatistas laicos libro, cui lilulus 
est, « Post Collationem ad Donatislas. » Alia ejusdem argumenli scriptio paulo past eodoni 
auctorc prodiit ex concilio Cirtensi ad dicm junii decimam quartam anni 412 cclebrato. 

Post magnam illam« cujus modo meminimns, collationcm, Marcellinum tribunum qui ei 
praefuit, capitali odio prosecuti sunt Donatist» , maxime quod impcrialium adversus eos le- 
gum exsecutionem in Africa urgeret (Augustinus, epist. 141). Hunc ergo malis artibus el oc- 
cultis cuniculis ita apud Marinum comitem infamarunt, ut ejus jussu Iribunus capitc plexus 
sit die decima tertia septembris, anno quadringcntesimo decimo tcrtio (Id., epist, 151). Ve- 
rum nihilo mitius actum est cum Donatistis, contra quos Honorius die vigesima nona mensis 
junii anni sequentis severissimam omniumlegem condidit, missis etiammonse au^uslode- 
sinante litteris contestatus, Marcellini nece nequaquam detractum auctoritati coUalionisGar- 
thaginensis, cui prffifuisset. Non melius Donatistis cessit importuna apud Bonifacium comi- 
lem interpellatio , qui, rejectis mendacissimorum bominum calumniis, Augustini consilia 
pra*tulit sibi prffiscripta in exHuio illo libro sive cpiilola qus cst « dc Cprrecliouc Donali-* 
f slarum » (/rf., epist. 183). 



iS S AUGUSTINl EPiSCOn u 

Anno 418, universalis concilii Carlhagincnsis Patres die prima maij nora decrota condi- 
4ere ad exstingucndas obstinatissims sectse reliquias. Mense vcro seplcmbri proxin<o, cum 
Augustinus apud Juliam Cffisaream versaretur, Emeritus cegre admodum e latebris suis e(iu- 
clus est ad ineundam cum sancto Doctore disputationem : sed ejus praesentia ita dcbilitdtus 
et fractus animo est, ut ne mutire quidem aut hiscere ausus fuerit. Aliquanto ante ediderat 
Augustinus librum, cui titulus, «( Ad £meritum Donatistanim episcopum post Collationem, » 
quo res quibus illi vincuntur, vcl victi esse monstrantur, breviter complectcbantur {Id., Re- 
tract. lib. 2, cap. &6). 

Girciler annum eumdcm (-18 aut 4-19 habitus est Donatistarum conventus, cui Petilianus 
cum aliis plus quam triginta episcopis interfuit :■ a quibus id statutum, ut qui Cathoiicis com- 
municaverunt , episcoporum vel presbyterorum , tantum si sacrificium non obtulerint, aut 
in populo non tractaverint» ad veniam pertineant, et in suis honoribus recipiantur {Id., Con- 
tra Gaudentium, cap. 37). 

Interea Dulcitius exsecutor imperialium jussionum contra Donatistas , C|^udentium ejus- 
dcm sectfle episcopum littcris hortatus est ad unitatem, dissuadens incendium, quo se ac suos 
cum ipsa in qua crat ecclesia consumere minabatur. Gaudentins respondit ad Dulcitii littC' 
ras : cujus rogatu Augustinus eidem Gaudentio reposuit edito libro, cui alium ad Gaudentii 
responsionem adjecit. 

Hffi sunt postremsB sancti Doctoris lucubrationes in Donatistas, quorum numerus cum 
deGcerct in dies, invictissimum scriptoremtandemquiescere sivit Nec tamen sic tum exstin- 
cta fuit pestilentissima secta, ut ejus reliquis longe post Au^ustini tempora non superfue- 
rint» scu vcluti languentis corporis et ad excidium properantis simulacrum, aut sicut faviiia 
fumusve ex ingenti relictus incendio. 

Csterum ad calcem horum operum rejecimus sermonem qui dubius nobis visus cst, Au- 
gustino adscriptum, « de Rusticiano subdiacono a Donatistis rebaptizato et in diaconuin 
ordinato. » Huic scrmoni subjecimus indicem operum sancti Doctoris contra Donatislas in 

Srcdcedentibus tomis sparsim cditorum» una cum serie et argumentis epistolarum quae ea- 
em occasione script® sunt. Nobis etiam operie pretium yisum est in Appcndicc post sup- 
posititium librum contra Fulgcntium donatistam, oderc varia scripta et monumenta, qus 
ad Donatistarum historiam pertinent, nonnulla auidem integra, aliorum vero fragmcnta; 
priecipue vero ex Collatione Carthaffinensi, Exordium cujusque actionis, Pr»ccptum Im- 
peratoris de habenda CoUatione, Edictum Marcellini primum ac secundum, Notoriam Do- 
natistarum edicto respondentium, Mandatum Catholicorum quo tota causa comprehensa est, 
Notoriam Donatistarum alteram, Donatistarum litteras contra Catholicorum Mandatum, 
tandem 8ententiam judicis ; haud^uaquam iis omissis qu» ab Augustino in eadem collationo 
dicta sunt. Hujus enim collationis felix ac secundus successus Augustini maxime curis ct 
industri» acceptus referendus est, a Quisquis ergo, » inquit Possidius, qui et ipse CoUationi 
inlerfoit, unus ex septcm episcopis ad disputandum designatis, « diligentiam et opcram bca- 
« tissimie memoriffi Au|pstini pro Ecclesise Dei statu cognoscere pleniusYoIuerit, etiam illa 
« percurrat ^esta. » Quippe « totum illud bonum per sanctum illum hominem , conscnticn- 
m tibus nostri& episcopis et pariter satagentibus , et coeptum et perfectum est » {Possidius, in 
Vita Auguslini, capp. Ifc, 13). 

IN PSALMUM CONTRA PARTEM DONATI, 
Vide lib. 1, cap. 90, Retractationum, tom. 1, coL 61T, a verbis, Volens etiam, usque ad 
verba,Rypopsa\mSL esif ubiloquitur Augustinus dequodam Vrocemio causBdy quod PP. Be- 
nedicli dicunt ab hypopsalmate esse plane diversum, et qmd hactenus desideratur. M. 



S. AURELn AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISGOPI 

PSALMUS CONTRA PARTEJW DONATI <-> . 

Ouines qui g.iudelis de pace, modo Tenim judi- Abandantia peccalorum solct fralrcs conlurbare : 
cate. Propter lioc Dominus noster voluii nos pr.rm()nere, 

ADNONITIO PP. KHEDICTINORDN. 

Piilimis Abeeedarios cimini putam Donati reoognitns est denno ad antiquiores editiones Joannis Anierbachii, DeslUerii 
Rramu acLOTaniensiumTtieologorum, etad variantes lectiones vetenun oodicum Belgicorum cainbronensts ac en» 
dofieufiis. 

Comparavimus prasterea eas omnes editiones initio Retr. et Confess., 1. 1, memoratas. M. 

(a)Scriptu8circiterllaemanQidiriBtl303, quandoquidcm In Retraciationibus ponitur sccundo loco poet libruai lo 
ride et STmbolo in Uipponensi oondlio ejusdem anni compoiitum. 



S5 PSALMUS rX)NTRA 

Coiuparnns rcgniiin ccelonitii rcilculo niisso In mnre. 
Coiigrcganii * mu!t03 pisccs, oinuc genus, liiiic el 

imle. 
Quos cum iraxissenl ad liilus , luiic coeperunt sepa- 

rare: 
B»no5 in vasa miserunt ; reliqtios mnlos, in marc. 
Qiiisqiiis novit * Evangelium , recognusciit ciim ti- 

more. 
Vidctre(iculumEcclcsiam,Tidet hocsaeciifum mnre. 
Ceiitis autem inixtum piscis, justus esi cum pecca- 

tore. 
SiVCuW finis est liltus : tunc est tcmpus sepnrnre. 
Quaiido retia nipcfunt, multum dilexcrunt niare. 
\a a sunt sedcs sanctorum, qiio non possimt * perve- 

nirc (Matlh. nii, 47 50). 
Oinnes qui gaudctis dc pace, modo verom Judicate. 

Bnnus auditor fortasse quxrit, Qui rup^runt r«Ue? 
Ilomines inullum superbi , qui justos se dicutii essc. 
Sic feceruiit scissuram, et altare contra altare. 
Diabolo se iradiderunt, cum pugnant de traditione, 
Kl criincn quod comniiserunt , in aiios voluot trans- 

fcrre : 
l|isi tradidcrunt Libros, et nos audcnl accusare, 
Ul pejiis cominiitant scehis , quam commiserunt et 

ante. 
Qtiod possent causam Librorum excusare de ti- 

inore, 
Qiiod Pctrus Cliristum negavit (Id. xxvi» 70), dwn 

tcrrcrelur de morlc : 
llodu qiio pncto cxcusabunt (actum altare cootn >!• 

tarc^ 
Kl pac(* Cliristi conscissn spem ponunt in hominet 
Qiiod pcrsccwlio * non fecit, ipsl feceruntin pace. 
Uiiiiics <iui gaudciis de pace, modo veruin judicate. 
Cuslos noster, Dciis ningue, tu nos poles liberare 
A pseudoproidietis islis, qui nos quxrunt devo- 

rare. 
Ilalcdiclum cor Inpiiiiim coiilegunt ovina pelle " : 
Qni * iioverunt Scriptums, hos solent clrcumvenire. 
Aiuliuiit eniin tradilores, et ncsciuntqiiod gestumesl 

aiito. 
Quibus sl dicam , Probate , non habent qnid respon- 

dere» 
Suis se dicunt credidisse; dico ego mentitos esse : 
Quin ct nos crediinus nosiris, qui eos dicunt tradi* 

disse. 
Vis nosse qui dicaiit falsum? Qui non sunt in ani- 

latc. 
Olim jam causa finita cst, quod vos non statis in 

pace. 
Oiiines qui gaudetis di; |)ace, modo verum judicate. 

• Am. ct Er., congreqmU. 
s sic &1SS. At cditi, Qiiisquu recotU, 
s llic ai ud Ani. Er. et Mss. additur, tnaU, 

• sic Mss. Edili aulem , fyersecuwr, 

• Apud Ucrosquc edilos aliquid hic deosse videtur. Nam 
effierx hujus psaimi sUt)|)hae duodcctiii conii.Ieciunlur ver- 
•tculos, hxcce vero ilecem solummodo. A]»ud Kr. ci Ui^. 
add:tur : mncn jusH oiina pellU , $chibtm est in lupmo 
eorde ; haud sul&cteQler ; numenis eniin non sic roclc cx- 
pletiir. M. 

• Decjse vidclur n^igaiio, uon. 



PARTEM DONATI. 9( 

ni\ernnl mnjores iiostri, ei libros fecerunl inde, 
Qur tuiic cnusain cognoYcriiiit , qaod recens posse!»! 

proliare. 
Eiai t qiiidain tmdiioros Libronim de sanctn lege , 
Ejiiscopi de Nuniidia, et iion quilibet de plebe : 
Cum Carili.ngineni veni>senl episcopiim ordinarc, 
liivencriint C.Tcilianum jnm ordinalum in siia sede 
Irnti suiit quia ipsi non poiiierunt ordinarc. 
Erant Botrus et Celcstius (<;) hosles Cacciliaiin vnldc 
Impii , fures, superbi , de qiiibus loiigum est rcfcrre , 
Junxenint se simul omnes crimen in illum conflare. 
Dicunt ordiiiatorem cjus sanctos libros tradidisse. 
Sic pacis relia niperunt, et errant inodo pcr iiinrc. 
Oinnes qni gnudclis de pace, modo veruin jiidicnto. 

Ecee quam bonvm et quam jucundum , fratres in unum 
habitare (Psal. cxxxiii, i). 

Audite vocem Propliela^, ut siiis in unitnte. 
Critnen nobis * quis probavit aniiquum de tradi' 

tioiie? 
Quis objecit in judicio? Qiii sederunt jiidicnre? 
Quibus tesiibus convicit ? Quis ausus est affirinare? . 
Scd hoc libenier finxerunt, quod se novcruiit fe- 

cisse : 
Quia fama jam loquekititr de Libroruiii traditione ; 
Scd qui feceraiit latebaiit in illa pcrdilioiie. 
Inde alios infaniavcrutit, ui se ipsos possent ce- 

iare. 
Pcr illos cxteri erraverunt principes ex ipsa parte : 
Quia non credere collcgis putaverunt sibi liirpc. 
Jam, fratres, finitur * error, et simus in unitate. 
Onines qui gaudetis de pace , modo veruin jiidicnte. 

Fecerunt quod vuluerunt tunc in illa co^cit: le : 
Non judiccs scderunt, non sncerdotes de morc , 
Qiiod solent in magiiis causis, coiigregati jiidicarc. 
Non accusator ct reus steterunt in quicslioiie; 
Non tesies, non documcnium , quo posseiit criinen 

probare: 
Sed furor, dolus, tumultus, qiii regnant in falsilate. 
Profcrantur nobis Gesta qiix in concilio soleiit esse, 
Yideamus quae res coegii ficri altare conira aliin*. 
Si malus erat sacerdos, deponendus erat ante : 
Si noii poterat deponi, tolerandus intra retc : 
Sicut modo toleratis tam mullos malos npcrte : 
Et qui fertis pro furore, ferretis iiiiiim pro pace. 
Onines qui gaudetis de pace, modo vcruiii judi« 

cate. 

Gaudium magniim essei iiobis , si tuiic nollclis cr- 

rare : 
Sed si tunc non visum est vcrum , vel nunc exporti 

videte *. 
Mullos. nunc Iiabelis prnvos , qui vobis displircnt 

valde : 

t Quxdam editio, vobis, 
• Forie, liniatur, 

»Am. ot Kr., expertum.Jjow, ex^mteimcinlosfi. 
(fl) Colcsius ab (), Ulo nofiiiiialur in liliro conlra f*arme- 
niauuui irimo. 



S7 



Nm umen bos scfmralts a vcstm commtinione. 
Nnn dioo de illis pccraiis, qiiaR polestis cl ncgare : 
Fiisics, igiics, mories dico, qux commiuunt vestri in 

lucc. 
Kt lamcn suffertis illos, vcl errore, vel rnnore. 
Qunntum crat , fcrrent umim patrcs vcstri pro uui- 

latc, 
Si Inntus er«t tiimnltiis, tit non posscnt dcgrndare. 
Addoqiiod imioccnscrat, ct iill poterant probnre. 
Scd iie crimcn quicrcretur, iilii sc videliant csse ; 
Finxeruiil se niinis jitstos, cnm tolum vcllciit periiir- 

liarc. 
Onmcs qci gnudoiis dc pace, modo vcmm jiidicatc. 



AUGUSTINl EPlSCOri 99 

Scd cnm discussissrnt ciusam, pronunliarent \ro 

iina prte : 
Nunqnam conimnnicarctis qui iilis nollcnt consen- 

tirc. 
Qiinrc crgo conscnsisiis isiis qid hoc rccerunt autet 
Nnm d ipsi non conscnserunt transmarinorum sca- 

lcnlian, 
Qiii pro iiohis judicarunt :nam nobis jungnnlurliodie 
Si jtidcx Chrislus hoc dical, qnid habetis rcspou 

dcrc? 
Omncs qni gnudetis de pace, modo vcrum judicatc 



ll(Miorcs vanos qiii qiixrit , non vull cum Chrislo rc- 

-gnare: 
Sii-nt princcps liiijns mali, dc cnjtis vocantur parto. 
Naiit Doiiatus ciini vulehat Arricnm luinm obliMcrc , 
Tniic jndiccs traiismarinos pciiit ah hiipcratorc : 
^d li;rc lam injnsta petilio non cral dcchnriiatc. 
Iloc i|)sa veritns cbmnt, quant volo tnodo rererrc. 
Na:n consensit Impcralor, misit qni sedercnt Uotnx 
tSaccrdotcs, qui tunc possciit Cu:cilianum cuin illo 

audirc. 
Dicla cauia est, nil probatum cst : ausus est ct apiicl- 

lare ; 
Et post collegarum scdem , audlre ab Impcratorc. 
nic peiltio iila probalnr non csse de charitale. 
Dcindc ubique victiis cocpit Clirisiianos rcbaplizare. 
Oaincs qui gaudetis dc pace , modo vcrum judicatc. 

Justitiam scqui si vulils, tolam cousam eogitaic. 
Qnod poslea rccit, qiiare Tnctum noo eiit aiile? 
Dissentiebant sacerdotcs in lota Arricana parlc ; 
Saccrdotcs Iransmarini possent iiide judicnrc : 
Quid curritis ad schisma, et altarc coiitra allare? 
Ut qiiod postca judicatuin cst, jam non possctis au- 

dirc, 
Et a judicibus vestris cogcremini nppellarc, 
Dnm vuliis erroris rcgnuni qnoquo inodo conftr- 

marc. 
Et nnnc ct vos totum nescilis, et fingiiis vos nosciro ; 
f^A cum vos vcritas urgct, patres dicltis errassc , 
Qnasi vos aliqtiis vetet Jain rcccdere ab crrorc. 
Scd snpcrbia vos ligavit in c:ithedra pcstilciitinc. 
Oinncs qui gaudclis de pacc, inodo veruni jndi- 

cate. 

Christi qui babct, paccm non p^tcst 



et iiohi^icum concor- 



|{arilateni 
oJissc. 

Vcl vos jiin, populi, auditc, 
datc *, 

Qui noti tcnctis cathcdram , pro qua p:ignctis iiijii- 

ttc. 
^i luodo cpiscopl vestri cx una aliqiin regione 
flal>crenl inlcr sc litcm, quos vellctis judicare, 
flisi alteraruni rcgionuni, qui no!i c^sent de ipsa 

litc, 

? Ldi 1. 'rvotfoie ; uif.usbcoe. 



Lumcn cordis si est in vobis , veruin potestis vidcrc. 
Snnt Prcces Donati et Acu , quibus quod dictum ca 

probate. 
Qu» si credcrc non vultis, vos huc aliqua profertc , 
Qiiibus si ct nos non credimus, erit rixa sine finc. 
Ampleciamur ergo pacem ' : quid ad nos quod gesium 

estante? 
Objicilis tradilioncm : rcspondemos vos fccisse. 
Chinialis vos de Macario, et nos de CircumccUionc. 
lllud iiostrum jatn transactum : vcstri non cetsaul 

nsqnc hodic. 
llabcat pnieas area vestra» vos lioc solum vuliis essc : 
Yos cnim non vultis pacem ; illi mlnanlurde rnstc. 
Et utinam mi.narcntur, ct non tunderent * qnotidie. 
IIos si cx|)elluiil isli, vestri non habent pcr quos re- 

giinrc. 
Omncs qui gaudetis de pace, modo veruin judicate. 

Modum si cxccssit Mucarius conscriptuui in cliristiaiia 

legc, 
Vellcgcm regis rcfcrebal, ut pugnarct pro unitnlc : 
Non dico istum iiibil pcccasse, scd \cstros pojoies 

esse. 
Quis cnim pra^cepil illis per Afncam sic s:evirc ? 
Non Chrislus, nun Impcrator prubatur hoc penni- 

sissc, 
Fustes, ct ignes privatos, ct insaniani si ic legc. 
Quia scriptumesl, Reconde gladium (Matlh, xwi, tii), 

scclus non putanl in rusle. 
Non ut homo morialur, scd ut conqnassctnr vnlJc 
Kt poslca moriatur, inde jam eruciaius Ijngiioie. 
Scd tamcn si miserentur, occidnnt ei uno riiste. 
Fuslos Israeles vocant, quod dixerunt cuni hoiioic, 
Ut plus vastenl ipsum uomcn, quam corpus (inoJ cx- 

dunl inde. 
OiuJies qui gaudctis do pacc« inodo vcrum judicaie. 

Nolite nobis jam, fratres, tempus Macarii inipnUre. 
Si crudeles erant illi, et nobis displicent valde : 
Si autem falsa de illisdicunt, Dcus potesljndiciire. 
Nos amemus pacem "Chrisii, gaudcamus in unitatr. 
Si qni mali sunt in Ecclesia, nil nobis possnnt nm^cre. 
Si non possunt iiobiscum csse, excludaiitur salvn 

pacc : 
Si non poicrunt cxdndi, excluiiautur vel de cor !c. 

* Am. ctKr., paeem chriM. 

* Am. ot Er., fndcm : nullo sensu. 
• . m. FJ. ct v*ss., olestalcm. 



« PSALMUS CONTR V 

f>ii!l Ez"cliicl sancius, quosilam con^igriato?; essi% 
Uiii geniiint pcccain fnUriini, cl non se s>*parinl inde 

{Ezech, IX, 4). 
Sic ni>s proiilcr nia4os Tratrcs , non scparcmtir a nia- 

ire. 
Qnod tuuc iinpii recerunl, extra levanlcs allare, 
Ul pejorc:» nuiiC liabcrciii, quain qiios se nngiinl Tu- 

gisse. 
Oiuncs qui gaudeiis de pace, inodo verum judic:ile. 

Otnnis qni Scripliiras fcgU.novllquod voloapcrirc. 
Joannes Baplisla dixil lunc ad Juda^os npcrte, 
Qiiod illos laiiquam nrcam suaro Cbrlsius pos^el vcn • 

lilare (J/a///i. iii, l^). 
Misil in inessem opcrarlcs discipulos prxdicarc (7a'. 

nt, 37) : 
P.T quos arca collccta est, et veiililala dc crirce. 
Tuiic justi (ainiuam frtiincntuni Ecclcsias impleve- 

riiiit casie, 
Veiideiitcs quac possidebatit, et mando dlctrnics vale. 
Il!i laufpiam seuicn craiit, quod tolo dlspcrsuin e.>t 

orle, 
Ul alia surgercl messis, qu;C vcntilanda e^ iii riiic. 
I1;ec cresctt iiilcr zizanin, qnia sunt lixTeses ubiqne : 
lliijis p;il''a sunl injusli, qui non suntiii unilute (Id. 

xui, 21-50,37-4:^. 
Ex qulbus si crai Slacarius , nos qnil \is; tcbaplliniVf' 
Oiiines qui gauiletis dc parc, modo veruifl jftUtcafb; 

r<Tne in cordc areas dinm, ;it pr.tMhiitH>d;dliAfciril- 

derc*. , [': : ! 

Cerle et priores liabebant snnclos, sicnt ostendiiia 

Scriplunc. 
Nam ei srplcm millia virorum Dcus sc dixit reli* 

quisse (111 Re^. xix, i8; Rom. xi, 4). 
El saccrdotes ct regcs, muUi jusli siinl iii legc. 
11)1 hnbes taiilos IVopbetas, babes uiulios ct dc 

plebe. 
Dic mibi qiiis lunc justornm separabit slb) aliare? 
Multa scdeiaadinittebat iniquus popiilus ille, 
Idolis sacrifieatum est, ioi ' occisi sunt prophi't9C. 
Et nemo tamen juslorum recessit ab unitaie. 
Jiisli iiijiisius siKfereliiint, venturo renttiatore. 
Uiio templo misccbantur, scd mixti non enni corde. 
Dicebaiil In illos tanUi, et unum liabebanl altarc. 
Ojiiiics qui gaudctis de p;ice, modo \erum jiidicate. 

Qiiid \obis ad bxc vidclur? Sccuiida messis £c* 

clesi;r, 
Qua! piT toliim orbem rrescit , plurn debet stistincre. 
Ilal)ct enim Domiiii exeinpluin , el iu Juda iraditnrc 

{Maith. X, 4). 
Iliiiic inter bonos fercbai, hanc misit et prxdicarc. 
Maiiis servus prxdicabat, sed Gbristiis cral in flde. 
Qiiia qui judici credebanl, non curabant de prue- 

cone. 
Qtiando dedit sancUim rc^iam, ncc lunc ilium exeln- 

sit inde (id. xxvi, 95) : 

* 4m. Er. etilss.,!» cardevidrre, 

* Deeal, lor, in excunii Am. et tj*. 



?Ar%TE\I DONATI. 50 

Ei pnsset per illiim tradi, eiiam s^i exissel aute. 
Sed iiobis exeiuplum daiiim est iiialus fratres (ole^ 

rare, 
Ui quaudo non possunt exdudi , solo scpreiiiur 

corde *. 
Oiiincs qui gaudetis dc pace, nKKlo veruiu judicale. 

Hogo, respondete nobis, qiiid viillis rebaplizare? 
Lapsus saceTdotcs vestros pt*llitis a communioiic : 
Et ncnio tamen post ilios ausiis esl rcbaptizare; 
Ei qiioscuiiique baptizarunt, vobis conimunicanl 

hodic. 
Qiiid ab iis acceperunt, si non babcbant quid dare T 
Lcgite qiiomodo adnlteri puni.inlur iii sancia lege. 
Non eiiiin dicere po^sunt qiiod pcccariiiit a liiiiore. 
Si sancti soli baptizant, post istos reltaptizaic. 
Qiiid calumniainini nobis, qiiia suiniis iii iiiiit:ite, 
Qui nondum ernnnis iirtti in illn pcrsi?cutioiie? 
Scriptum est , peccita patrum id fllios non pertinert 

{DinL XXI v, 16). 
Sed nemo dat rrucluin brmum, si pnecisus esl de vlte. 
Oinnes qni gaudctis de pace , nxKio verum judienlc. 

Scitis Catholic^ quid sit, ct qiiid sit praccisuiu a vitc : 
Si qui sunt inter vos cauti, Yenianl, vivaiit iii radice ; 
Aiitcqiiam nimis arescant, jam nberenlur ab igne. 
; 1i]eo'1u^;rjpl|^tizamus, quod unum siguum c&t ia 

Non quia vos sanctos vidcmus, scd sulam formam te- 

/tatf. - ^ <••' - -. 

ixih Ips&m formam habel sarmcntum, quod prxcU 

8um est de Ylce. 
Scd quid illi prodcst Torma , si non vivit de radioe? 
Yenite, fratres, si vultis ut fnscramini iii vitc. 
Dolor est cum vos videmus praecisos ita jacore. 
Niimcrate sacerdoles vel ab ipsa Pelri scdi^ 
Et in ordine illo palnim quis cui successit, videte : 
Ipsa est pclra, qiiam non viucunt superbui inferonim 

porUe {Maith. xvi, f 8). 
Omiies qui gnudctis de pace, roodo vcrum judicate. 

Talis si quis ad te vcnlat ^ plcnns catbolica fidc, 
Qiialcsillos sanctos viros omnessolemus aiidirc; 
Et«i tibi dic&t, Frater, quid me vis rebapiizare? 
Qnid sit ante factuni nescit), nunc aulcin sum in Cliri« 

sli fide. 
Si me macolat quod nescio, tu qualis sU n!inc ostci^- 

dc. 
YiiUus tuos eece attendo, Ignoro qiiid Mi in corde. 
Siine roaculal quod Resr.io, lumc maculus r<irusseu 
Et^i credacssesanctinn, quibus conuniinica<i vidL*. 
Si maculat quod Boscimus, jaui noii potes saucinii 

csso, 
Qocm maculant tot peccaUi , qux committunl vcstrf 

occulie. 
5i autcm quod ncscis non curas, nec ego quod ractiiiq 

est ante. 
A Uimen christiannm lalein audes relMpiiiare. 

* Rdili, toio teparentur corde. Aptius .\!ss , tolo srp(^ 
remnr corde. 

• ir. Lugd. Ven., Ttditiiquit adterda(. I^ 



z\ AMJNino iN ij:mos CONTKA EPISTOLVM FARMENIANI. 52 

C)nines qui gaudotis dc pacc, modo verum judicaie. Dicilis mecum vos essc, sed fhlsum viitells essc. 

Ego Calholica dicor, ct vos de Donati parte. 

V.-c.q»l procatliedrisveslrissicconlenditisinjusic ! j,^^^.^ ^^ Apostolus pro rcgibus mundi orarc ( I 
Ciamaiis vos solos sanctos, aliud dicilis iii corde ; j.^^ ^^ ^ L , 

«uia vidclis el vos, muilos malos abundare ubiquc : y^^ .^^,J^^:^ ^^^^ regcs jam sunt in cliristiana fide. 

Nuniquid dicere potesiis, Miili sumus intra rete ? gj ^^^ ^^jj^ ^ ^^.j j^^.^^^^ ^^^^^ ^^^^^ g^^^ ^^^^ 
lies|M>iidctur eniin vobis, jnm vos illud disrupisse. 



meae 



f 



Neriue dicere i»otestis. palcas vos sustincre : ^^^^^^^ ^„.^ ^^^^ ^,,^^^^,^ „^j„.,^j3 .ccepiare. ♦ 

lleruin eiiim rcspondemus. Iloc fecisselis * el aiitc. ^^ ^j^jj^. ^^^j^ propbetas, qui illud pnTdixrriint nnte . t 

Non enim pcjores cranl illo Juda traditore ; q^^^ ^^^^j^^ ^^^^3 ^j^g„ j ^j^g^^j ^^3^,^ j^^^^ £,.^10- * 

Cum quc Apostoli acceperuiit primum Sacramentuin ^.^ . p^^^ ^^^^ ^q v . {| 

coenx ( Matth. ixvi, 25 ; et Joan. iiii, 26 ) , ^^^^ ^^^^^ ^^^ rLpiii.tis, ostendistis vos non es^e : ' 

Ciim tanli sceleris rcum i.iter se jam scire.it esse : ^^ Hacarium coegistis su.iin dolorem vii.dienre («). 

Nec tameii hos inquinabanl sordes in alieno corde. ^^ j^ ^^^^^j^ ^^^j^ ^.^^^^^ ^^^^^ j„ j^,^ ^.j^, , 

Et lamen eliristianos fratres audetis rebaptizare. g ,,^ ,,,^,^ ^^^^^^ . ^^^^ ,^^,, p,,^^^^^ ^ogor 

Oiniies qui gaudetis de pace, modo vcrum judicate. |. . 

Audite, fratres, quod dico, et mihi irasci nolite : Fero illos doi.ec sanentur, aut separeiiiur iii ni.e. 

Quia non suiit falsa quse auditis, potestis ct ccmsidc- Vos me quare dimisistis, el crucior dc vestrn morte ? 

rare. Si multum malos odistis, quales habelis videtc. 

Quid, si ipsa niinc Ecclesia vos alloquaiiir cuin pace, Si cl vos toleraiis malos, quare iion iii imitaie, 

Kl dicat : filii mei, qiiid qucrimini de matre? Ubi nenio rebaptizat, nec altare coiilra alure ? 

Quare me descruisiis jam volo a vobis audire. Malos tantos loleratis, sed nulla boiia mcrcede : 

Accusaiiifratrcsveslros, eiegolacerorvnlde. Qtila q«wl deooiis pro Christo, pro Donaio vuliis 

Qiiando ine premebant Gentes. multa tuli cum dolore, f^^rre. 

Miilti me deseruerunt, sed fecernnt in tvnqrp j Cantamus vobis, fratres, pacem si vuUis audire. 

Vos vero nullas coegit sic contra me l^liirj!.* j j *.*: 5 jnrtf"» «^ Jufle^ nosler ; nos damus, eiigii ille. 

* Edillo lx)V., feciaU. Casligatur ex aliis libris. * **'*•'•'• ^4) VkId\]^iiun,*Ub. 3 



ADAlOltfmo 

IN LIBROS CONTRA EPISTOLAM PARMENIANL 



Subscquitur opus contra Parmeniani Epistolam , in cujus operis cxordio Auguslinus 
inulta sc antea conlra Donalistas, partim scriptis opusculis, partim tractalibus sivc sermo- 
nibus ad plebcm habilis,disscruisse dicit. Ncmpc jam scripscrat cpistolas in corumschisma 
quamplurcs : scilicct cpist. 23, ad Maximinum; cpist. 33, ad Proculcianum ; cpistt. d^ 
ct 35, ad Euscbium ; cpistt. k3 ct khj ad Glorium, Elcusium et Fclices ; cpist. 49, ad Hono- 
ratum, ct alias quasdam antc annum Christi 400 datas, qu» in tomo secundo cxhibcntur. 
Libros ctiam aliquot, unum advcrsus Epistolam Donati Carthagincnsis cpiscopi schismatici, 
ct alios advcrsus Partcm Donati duos cdiderat. Libcr, qucm contra Epistolam Donati appcl- 
lat, ad annum Christi circitcr 393 pcrtincbat : quandoquidcm hunc in libro Rctractationum 
primo proxime post Psalmum contra Partem Donati ponit, testaturquc a sc fuissc codem 

Ercsbytcrii sui tcmporc compositum. At vcro libri duo contra Partcm Donati, quibus in li- 
ro Rctractationum secundo, ubi opuscula episcopatus sui tcmpore confccta rcccnsct, locuni 
assignavit mcdium intcr libros dc Doctrina Christiana ct libros Confcssionum , rcfcrcndi 
erant ad annum Christi circitcr 393. His porroduobus opusculis, quae adhuc dcsidcrantur , 
pr(etcrmissis, offcrunt scse hoc loco libri trcs conlra Epistolam Parmcniani, cseteris Augu- 
stini, qui adversus Donatistas exstant, libris priores. 

Parmcnianus Donatistarum apud Carthagincm episcopus, Primiani pr^eccssor, succcssor- 
quc Donati, notus cst ex ipsius «equali, Optato Mili^vitano cpiscopo catholico, qui gramlc 
contra Parmcnianum opus vulgavit. In co tamen Optati operc nulla fil illius cpistol^e men • 
tio, qu® ab Augustino rcfellcnda scqucntibus libris suscipitur. Tichonio donntistse scripta 
hsec crat a Parmcniano cpistola, ut su® commnnionis homincm pra^clara qusedam c\ Scri- 

Bturis tcstimonia ct argumcnta pro Ecclcsia catholica scriptis suis Inscrcntem cohiberot. 
[Inc Au^ustinus ad Vinccntium Rogatistam scribcns, Epist. 93, n. kk : «Illc cst,» inquit, 
« Tichonius, qucm Parmcnianus scribcndo compcscil, ct eum dclerrct ne talia scribat : non 
•^■■Mefellit ea ipsa qute scribit ; sed uno, sicut supra dixi, cum premit, quod cum talia 
^[^^^Sh Ecclesia toto orbe dififusa, ct quod ncmincm in cjus unitate macularcnt alicna 
w^r^ ^fab Afrorum sc tamcn quasi traditorum contagionc rcmovcbat, ct crat in partc 
W mKLin epistola 249 Rcstitutum horlalur ut legat Tichonium » qui illain « qua)* 

io in Ecclesia Dei, si qua forte perversa vcl ctiam scelerata corri^erc aut 



81 CONTRA EPtSTOLAM PARMEMAM, S. AUGUSTINI LIBER PRLMUS. li 

.« exslinguere non valemus, salvo unilatis vinculo toleranda sint , strcnuc vidcatur tracta- 
« visse atque solvissc. » 

Parmeniani Epistolam tribus libris ag^reditur Augustinus. In primo, criminationibus oc- 
currit ct injustis querclis quas ille effudit in Catholicos. In secundo et tcrtio, Scripturae te* 
stimonia, quibus perperam adhibitis decipere imperitos , et separationem a malis suadere 
Parmcnianus conabatur, expendit, et ad legitimum inteliectum reducit. 

Adscribendi videntur hi libri anno Christi prope 400. Nam in Retractationibus sub opere 
de Consensu Evangelistarum, quod ad ananm circiter &-00 revocavimus, collocanlur. Pr»- 
terea quotics hic de Optato Gildoniano loquitur Auguslinus , scilicet lib. 2, capp. 1, &>, 9» 
15, ipsum vita jam Tunctum essesatis innuit ; ejusque tyrannidi finem inipositum (quod anno 
Chrisli 398 contigisse, e\ librosecundo contra Peliliani Litteras cap. 92, poslea videbimus ) 
significat in codem contra Parmenianum libro secundo, cap. 2, ubi « Optalum Giidonianuni 
« decennalem totius Afric» gemitum » appellat. Tandem in libro primo, cap. 9, dicit deo* 
rum « simulacra everti at(]ue confringi jussa csse reccntibus legibus. » Has vero legcs non 
ante annum 399 ab Honorio datas nemo nescit. 

PoIIicetur in eodem hoc operese alias tractaturum uberius quseslionem de Bnptismo. Pro« 
missum continenter exsolvisse ex Retractationum serie Taciie intelligitur, ubi libros de Ba- 
ptismo conscriptos proximc huic opcri subjungcndos curavit. 

/n mbsequentts Libros contra Epistolam Parmeniani, vide lib, 2, cnp. 17, Rclractalio- 
num, tom, i, coL 637, a verbis, In tribus libris, mque adverba, Adversus Donatistas. M. 



S. AURELII AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

CONTRA 



PARMEr^IAM 



IIBER PRIMUS. 



Omtrrt' criiniiuntioirVtns ol iujiisiis Panneniani oontra Calliolicos qaerelis; ostemliiqne chrislianos princi|)es {.ro offidoae 
Mire suo iflcnas ad coerceiidos ha;relioos et scliisiiialicos recic consliluere. 

CAPUT PKIMUM. — t. Mulu quiilem alias advcr- el ora sancioram prxvisum alquc pnRdiciiim esi. Quo 

sus Doiiatislas, pro viribus quus Deiis pncbet, partim pcrcopto, susccpit adversus ipsos siios demonsirara 

scribeiido, partiin ctiam tractando disserui : nunc au- el asserere, nuHius hominis quamvis soeleratum et 

tcm qiioniam inc.dit iii niaiius nostras Parmeniani immane pcccatum prxscribere promissis Dci, ncc id 

quondam cpiscopi eorum qiiacdam epistola, qux scri- agore quorumlibet intra Ecclcsiam coiistitutomm 

bitur .id Tichonium, homincm qiiidcm et acri ingcnio quanilibet impietaieni, ut fides Dei de Ecclesia riilura 

pnrditiim, et uberi cloquio, sed Inmcn donalislam, et difrundcnda usquc ad tenninos orbis lcrra*, qii:c in 

cum cum arbitraretiir in hoc errare, quod ille verura promissis palrum retcnla el nunc exhibita cst, eva- 

coactus est confiteri ; placuit potentibus, imo jnbenti- ciiclur *. Hoc ergo Tichoiiius cum vchcmenlcr copio- 

bus fratribus, nlhuic eidem Parnieiiiani Cfiistols scqne dissererel, cl ora contradiccnlium multis et' 

responderem, propter quxdain maxime quae de Scri- magnis ac manifeslis sancUram Scripturarum testl. 

pturis testimonia iion siciit accipieiida sunt, accipit. moniis oppilaret ; non vidit qaod consequenler viden- 

Tichonius enim omnibtis* sanctamm paginarum vo- dum ruit, lllos videliccl in Africa christianos pertine- 

^ibas circumtusus' evigiiavit, et vidit Ecclcsiain Dei re ad Ecclesiam toto orbe diflTusam, qui utique non 

toto orfoe difftisam, sicut dc illa tanio ante per corda istis ab ejusdem orbis communione atque unitatc se- 

ADMONITIO PP. BSNEDICTINORDM. 

Omtra Epistolam Parmeniani liltros castigavirous juvantibus manuscriptls Vaticanis daobus, Gallicanis qoatuor , Cass*. 
lino, Benigniano, HichaeUao et Pratellensi , quaiuor item Belgicorum variis lectionibus m^uA Lov. necnoa collatis |>riofft. 
bus editiouibus Am. Er. Lov. 

Comparavimus proiterea eas omnes editiones initio Retr. e^Confess., t. 1, memoratas. M. 

» Rditioii>v., onmm. * Edili, lost, et nunc exlMa eU^ babent, evaamelur. 

» lii Mss., ciicumimus. Mclius >.ss., emcuctur, 

(fl) scrii U circitcr aunum Christi 400. / 



3? 



COMUV EPIST0I.\31 PARMENIANI, 5. AUGUSTINI 3$ 



iii!iflts, scil ipsi orbi lorrarum prr commnnioncm 
roniiecterciilor. Pjirmenianiis auicm c;rJcri(|iie D<»- 
ti.itisUr vidcrunl hoc csse consequcns, cl malticrutii 
fiuscipere obslinatissimumnnimum advcrsusnportissi 
mam vcrilalcm qiiani Ticlioniiis asscrebnl, quam ca 
conecssa snpeDri ab Africanis Ecclesiis, t\ux illius 
iiiiilHis qiiam Ticlionius asscrcbnt, communionc gnu* 
dercnt, uiule se isti scparassent. Et Parmeiiiaims 
f|ui(lem primo eum pcr epistolam velul corrigemlum 
]iiitnvil : pnstea vcro ex coiicilio eorum peiiiibct 
damnatnm. Epistolae iuque Parmeniani, qunm seri- 
psilad Tichoiiiurn^rcpi-cliendens eum, quod E€cle.siam 
pnrdicarct loio orbe diffusnm, el admoncns ne face- 
rc audcrct, hoc opcre stntiiimus respondere. 

CAPUT 11. — 2. !llud itnque primum vidcamus, 
qnale sit, quod c Gnllns et Hispanos et Itnlos ct co- 
rum socios, 1 quos uliqiie totum orbem vi>!l intelligi, 
c traditoribus Arricanis commercio scelenim ct so- 
ciHatc criininum > dicit € esse coiisimiles. i Homini 
«nim de Scripliu is sanctis proferenti tam multa et 
tam ingciiiia documcuta, ipse sine documeatis loqui- 
liir ct vult nihil probaiis credi sibl ; invitan§ enm vi- 
dclicet ad imitalioncm sui, quia ct ipse qiiibusdam 
cocpiscopis siiis contra tot Ecclcsins pcr lantam hili- 
liidinem tcrrnriim omiiiiim consiitiitas, non nisi lo- 
f|uenlib(is crcdidit. Qua crt^dulilnte quid magis tcme- 
rarium rcpcriri pote>l? Dicii eniiii < legaHone fuact^ 
qiiosilam, 1 sicut ipse asserit, < (idelissiniQs testi^, 
«il ensdc.in vcnisse provincias, 1 dcinde < geniifinto 
?r(h'cnlu snnciissiinoriim, 1 siciit ipse dicil, < Pomtni 
saccrdotuin, diliicide, pleaiiis nc vcriu^ pliblicnta 
csse I qii:e objicliint ; boino puUins sibi magis credi 
ilebere quam Dco. IV(»rcrt Tichonius divini Tcstnmenti 
tonitrun,qtiod rnctumcst iu promissione Abrabae elin 
|Hromissioiic Isaac ct Jacob, qiionim se Deum testatur 
dicciis : Ego $um Deus Abraham^ Deuit Uaac^ el Deus 
4acob; lioc nomen eslmUii in ceternuin{txod. iii, 6, 15). 
Et iste o{)ponit narratioiics consaccrdoliim suori^m. 
Quid dictum est ad Alyraham ? In semine luo benedi- 
cantir omncs gentes {Ven. xxii, i8). Quid dictiim est 
•d Isnac ? Et benedkentur in semine tuo omnes gentes 
imm^ pro eo quod ^ audiifil Abraham pater tuus voccm 
meam{ld. xxvi, 4,5). Quid dictum cst .id Jacob? 
Egp $nm Dcus Abralm patris lui, el Deus Isaac, ne 
iimcas. Ttrram enim supra quam tu dormis, tibi dnbo 
tt semm tuo ': tt erit semen luum ncut arena tcrras *, et 
replcbilwr in mare et in africum et in aquUonem et in 
ttrientem ; et benedicentur in te omues tribus lerrte, et 
In wnine tuo (Id. xxviii, 13, 14). Nc autem de Jiida;is 
^cl«in piitcnt ; quid siiscmeu Abralix, in quo dic(um 
cst bcnedicciidas omncs gentes, es^ponat Apostolus. 
SJkak€e^ iiiqiiit, dictce sunt premissiones tt seminiejus: 
non dicitf Et sendnibus^ tanquam in mHllis ; sed tan- 
fHAm tn «M, Et lemjiii tuo^ quod est Christus (Galat. 
m^ 19). iNCliritlo ergo ooines genies bcnedictioncm 
liabituras, taiitaauctoritatepromissum est,tania ex- 
liibiluro veriutc ; et contradicuiit qui se Ghrislianof 

j^t In Mss. /,r')/;!er quod. 



dici volunlt Et eontra hocquid opponunt? c Lcgalio- 
ne, I nit, < functiquidam fidelissimi tcstes ad easdcrn 
proviiicias venenint : dein gcminato ndvcniu snnciis- 
simonim Domini sncerdotum, dilucide, plcnius ac 
verins csl piiblicatum. i Quid, qiixso te, qiiid pcr 
ipsos fidcles teslcs, quos vultis Dco esso fideliores, 
quid publicatum est? An qiiin per AFros tradilores 
semen Abraha*, qiiod eslChristus, non est perinissuirt 
pervenire usque ad omnes genU's, cl ibi exaruii quo 
pervenerat? Dicite jnm collcgis vestris magis credcn. 
dum esse quam Tesiamcnio Dei : et hoc dicenlcs, 
ipsimi Testamenliim vos a flamraa conservasse gloria- 
niin*« quod lingiia deU>reconaniini. 

5. Scd cKgal qiii8<pte quod placei ; et si conlrn 
reelestia fiilgura mendacii lcrrcni rurnus aliquid prjc- 
valet, diiirisso cobIo evanescal in vciuos. Si eniiii Par- 
meniaiiiis catliednB su;c non faveret, magis ellgcrci 
Scripiifraj Doi crcdere quam collcgis suis. Deus cnim 
dicit ad Jacob : Non relinquam te, donec faciam qtue 
locutm sum lecum {Gen. xxvjii, 15). Isios aulcin niiillo 
cst iiHqiie crediUliiis, quia jnm jiislo judicio fiicrn.i 
finm*ol)aii, ad saciandum c«Hnin»i»loiicm in illis par- 
HbuSi, ubi jam Deus coniplcbat quod promiscrat pniri- 
bos, non osse admissos, el prop:erca de sanciis sa- 
cordotibiis Dci, a quibus rccipi non mcriicrniii , 
jnctasse talia, quibiis infirinrsaniinosdeccptarum a se 
I.lcWr.mfaIsis rumoribus ngiiarcMt.ei tcmerccrcdulns 
nieiles superbia tni nominis irretitas, ab orbis terra- 
rum pace disrumpcrcnl. Quid liac stulliiia, inio vcro 
dcmcniia rcpcritur insanius? In lot gcntibus orbis 
lcn-arum et ei magna partc complevit Deiis et adlmc 
compict, doncc ad omncs omniiio vcniat, qiiod pm- 
mistt, qui dixil, iVoii relinquam tc, donec faciam qnm 
loculussumtecum.Ei islijaincrcduntnuiilianlibus iion 
implcri qu.B promisii Dcus, el ideo ex partibus tcrra- 
niin in qnibus jam implctuin crat, periissc Abrah.-e 
scmen, qiiod cslChristus cl evacuatas proniissiones 
Dci, qma ipsi non siinl adinissi ad corum coiiiinunio- 
ncm, apud quos hoc jam rc;incbat orbis implctum. 
El iion cis dicitur, Solus Deus verax, omnis autem ho- 
nio metidax {Rom. 111, i) : de vistro Ista dicitis, Qui 
loquitur mendacium, de suo loquitur {Joan. viii, 41) : 
vosergo » sicul homincs mcutimiiii, qiiia sicut bonii- 
nes ii-asciiiiiijj. Non cis hoc dicilur, sod insupcr cre- 
dilur cis, dc orbc tcrrarum, quem possideic jniii co»- 
pcrat, piM-iisse Christum. El qui hoccrcdunl, cnm 
hnpudcnter diccreni», Chrisiiaiii sumus ; audeiit di- 
cere, Nos soli sumiis. 

CAPUT III. — i. Dicii ctiam Pnrmcnianiis , hiuc 
probari consceleratum fuisse orbem terrarum criminibus 
traditionis^ et uliornmsacriUgiorum; qma cum mulla talia 
fuerint ttmpore persecutionis admissa, nuUa proptcrea 
facta est in ipm provinciis separalio populorum. Qnti^i 
fieri noii potiicrit ut pai tim iaiuerint mali , ueqiie 
fueriiit arcusali , ut possent sine uHa tcmeritatc da- 
mittri ; partim etiam fuerint prodlti alque damnall , 

• Ediil, Qtda quitoquUur mendaLiitm , V9s autem. Al 

llis., onasfio, otaa. Iiabent, vos ergo. 

• Edili, dicatit. Ai MflB., dkercm. 



LIBER 

et littli reiMiS maniletiis non argii6kinUir« ab Eccle- 
SHS perturkandis dividendisque eessaverini : aiqiie iia 
raclnm sit ut cun quidam non accusareBtvr, quaedam 
Tero inceru crimina » pro ceipla pace Deo dlmiue- 
reniur; quxdam autcm iia roanifcsuia ei oonvicta 
damnareutur, ul nullus damnauis po«el siauikila in- 
nocenlia decipere populos , nequaquam unitatis vin- 
culum rumperelur. Neque enim et in Africa fiercl hoc 
Ura immane pnccisionis maliim , nisi rongis facti<» 
falsa fingcutium, quam ratio vcra convincenlium pnc- 
valcroi. 

5. Lcgant qui voluni qus narret» ei quibus docu* 
mcniis quam mulia persuadeat vencrabilis memori:e 
Blilcvitanus episcopus catholicc communionis Opta- 
ius {Conlra Parmeuianumy Ub.\), sive de Lucilla pe- 
ciiniosissima tunc ci faciiosissima femina , quam pro 
Ecdcsix discipliiia saiictus Caecilianiis adiiuc diaco- 
nuslxscrai; vcldecaiicris factionis ejiis consorii- 
bus, sive furibus ecclesiaslici argenii, sive ad episco- 
patum se non pcrvenisse doleiitibus, ei sibi prwlatum 
C.cciliaijuiu insidiis quibus poleraiit insecianiibus ; 
sive de Nuniidi» episcopis quos isla faclio convocave- 
rM ad pernicicm Cxciliani, ui iliu deposiio allcr cis 
ordinarctur. Qui veiiienies cuin primale suo tunc 
Sccundo Tigisiiano , ci aliis quibus Iradilioiiis con- 
fe&sa criniina Sccundus ipse donaverai, veluii paci 
consulens , sicul ecclesiastica Cesia testaniur, absen* 
tem Cajciliamjin sine ulla dilaii<mediligentioris inqui- 
silionis, nullo responsionis loco scrvato, Iradiiorem 
esse censueruiii : ul ei videlicet obcsscnl absenti 
Iradiiionis criuiina uniummodo olijccu , cum sibi- 
mctipsis prxseiilcs cQnfcssa donavcrint. lu coulra 
scdeiitem in calhedra, cui toJus orbis cbristianus in 
Iransinnrinis t-l l0ngc rcinotis lorris, ci iu ipsis Afri- 
canis gravioribiis et adversus ejusmodi fallacias ro- 
buslioribus commuuirarct • Ecclcsiis, episcopum aUc- 
ruin ordinaverunl (a) , ul posscnl pro suo facio coii- 
Iradiccre promissionibiis Dci , ne in scmine Abrabas 
bcnediccreuiiir onines gcnics ; ul Ms etiam paries 
oibis lcrrantm a iradiloribus Afris inquinaUs dice- 
rciit, qua nec Cicciliaui nomen audissent. lusupcr 
cliam coiitra orl)cm tcrrarum, diccniem, QuoJ tivibus 
iui£ objicis , nec cognoscerc poiui , nec damnare iu- 
cogoiluiu debui (aut ct rle qiiomodo se haberet cjiis 
\iia, quam Umen isii de iiullo crimine conviceruni . 
illo tanqiiam innoccns audissei). proferunl icslimo- 
niiim Aposioli dicentis, Non soluni qui [aciunt ea, $ed 
etiam qui con$enliunt [acientibus (Rom. i , 5i). Pa- 
rumne eis fuii iol ei tantos christianos populos da- 
ninare inaudilos, nisi cliam contra Aposiolum ipsum 
cjus quidem verba , sed non cjus inielleclum depro- 
roere audcreni? Si enim hoc csl consentire roaleb- 
tlenUbiis, cssc curo eis in Ecclesia, conseniiebat 
eiiam ipse falsis fipairibus, iater quot se peridiuri 
contcsubatur (11 Cor. xi, 26) , el quos non casle, scd 
pcr invMliam sine chariiate praedicanies Evangelium, 
pnwlicare lamcn permitiH (PW/f>p. i, 15, P, 18). 

* Ani. et plerlqae ilfls., certa trtmna. 

• fnne, commupicaM. 
(iO • aioriuiuu. 



raiMus. 5? 

Sl auiem nibil esl altud coiiseiitirc malcf^icnilbus, 
nisi mab facu eorom approbare aifiue landarc; 
exenplo Apostoli, orbis lenarum noi^ conseniirei 
eriminibtts Afrorum , etiam si ea cognlu pta pace 
Ecclesirc tolerarei ; quein tamcn ea cognovisae isil 
non probaut, etiain si vcra fuisse probare potuissent. 

CAPUT IV. — G. Friistra iraque dicit Parniouia- 
nus, damnatos tn A[rica tradilores in consorlium da- 
mnatiomi acceptos a provinciis transmarinis, lloc eniin 
csiqiiod crcdcrc non debcmus, nc leincnliite sacri- 
lega totum orbcm lerrarum in Cliristi unilale fnnJn- 
liim, cx istorum falsa criinin;ilionc damiicmus, poliiM 
quam cx vcra Dei promissione dirgamus. Quid cnim 
magis crcdcndum csi, quod dixit Dcus, In semine tm 
bemdiccnlur omnes gentes ; au quod isti dicunl, In sc- 
mine tradiiorum Afrorum maledicuniur omncs gcn- 
tcs : ut pliis valcat quod commislt iniquiias , quam 
quod polliciia cst vcriUs? Ciir ergo non polius cre- 
dimtis quia illi qni rccepli sunl in commuiiioncm » 
proviuciis tiaiisuiarinis , aui innoccn!cs opprimi noii 
potueriini a caliiimualoribus, quod mullis documcnlis 
probabilius pcrsuadcri polest ; aut ccrte cum convinci 
niin possciit , ctiam si mali fueruiit , innoccnlcs cre- 
dili , sinc u!Ia siiscipiciiiium contaminaiione siisccpli 
sunt? Quid. quod cliam si pcr malos fralrcs , qunlcs 
Apostolus iu Ecclcsiai uiiilate tolcravit, quales marlyr 
Cyprianus in Epislola do Lapsis gemit ; sl ergo prr 
tales fratrcs ctiain in jiidicum numcro constitutos , 
actum essel ariqna pravi:ale , iit traditores excliidr 
convinciqiie noii possciil •, et cliristianus orbis simii- 
lala coruin innoccnlia fallcrctur, nullo modo suara 
inu')ccnliaiu pcrdidissci . 

7. Quod cnim de Osio dicunl Cordubensl quondam 

caiholico cpiscopo, flngitandum est ni probent, non 

sohiin lalcm illum fuissc qiialem dicuni , scd quod 

ialis fucrit maiiifestum illis fuisse qulbus ecm com- 

muiiicasse asscrunt. lloc enim iiisi probaveruif, 

frustra dicunt sc scisse qualis fucrit : quia nescienti-' 

biis obcsse non poluit , a qiiibus sc isii innoccntibn» 

separando, proplcr ipsam separaliouis sacrtlcgam ini- 

quilalcm innocenlcs csse non possunt. Hoc cniil> 

magis credibilc est (si Umen O^ius ab Ilispanis da- 

mnaius, a Gallis est absolulus) , sic flcri potuissc, nl 

folsis criminationibus Hispanl circumventl , et callid:i 

insidiarum fraude decepli , contra innocenlcm fcrrciit 

senientiam, el postea paciflce in bumilRate ehrisliana 

cederent scnieniia collegarum, quibus illius innocen- 

iia comprobau est, ne pervicaei ei «ilmosa pencrsl- 

Ute priores suas senteniias defendcndo , In sacrilo- 

gium schismalis, quod omnia scelera supergradiiur, 

cxciuie impieUtis irruereni : sicnt isti miseri feco- 

ruiit , et nec scro saltem lotfes divisl tique concW 

sentiunt quod feceruiiL 

8. Salisigitur, salisqBe deckiram unde insanabiwt 
facti suni, videlicet ne scnlenlias suas, qnas In ab- 
seniem Ga^cUianum temere protulerunt, condenmare 
cogerentnr, si transmafrino judick), ubi a Qecillano 



isicMss. iii ailiiis^ exciudineccmimcifmsem. 



CONTRA KPISTOLAM PARMENIAM, S. AUGUSTINI 



S9 

l>r:i*scnlc Snperali sunl,consideralione Terilalisel paci» 

acquiescercni; niajorein rep;nlatori vicloriam, siani* 

Ritisilaiem liumanani saliem posl judiciom , qaam si 

tiomincm \n ipso judicio superarcnL Nam ilia vidoria 

praecelsior est , et iriumplio celsiore plenior, quaro 

si * non solum de homiiie uno viclo, sed de universa 

subjugala civitale referalur, dicenle Scriplura, Melior 

t$l 4jHi vincil iram, quam qui capit civi(aiem (Prov. ivi, 

3i). Illi crgo liominem viiiccrc cupiebaiit , quos ira 

viiicebat. El qnia hominero vinccre nequiveruiil , et 

ab homine et ab ira superali sunt : ab hoinine , quia 

in judicio vicii suiit; ab ira, qui».ncc vicli quieve- 

runl, pravissiiiio corde vel audicnles vel lcgenlcs 

Aposioli sciileiitiam dicentis , Si enim qnce destruxi , 

ha:c ilerum cedifico, prwvaricalorem me ipsum conslituo 

(Galat, II, 18). Quo! vcrba scilicet si tain sinistro 

animo ipse Apostolus intelligcret, nex: chrislianiis ncc 

aposlolus fierel, iiec prxdicator xdificaret Ecclcsias, 

quas persecutor ante destruebat. Nusquam itaque isti 

se iam apcrte indicarunt, cur nec superati corrigi vo- 

lucruni, quaro cum detcsUntur Hispanos , quod post 

seiiteniias suas aliter prolatas collegarum posicriori 

discossioni judicioque ccsscrunt. Quam enim hoc fa- 

ctum esi de mansuetudine christiana , tam illud de 

conleniione diabolica : et ideo non roirum quod ista 

huroilitate pax custodita cst, et illa elatione disrupla. 

Proinde illis recie redditur quod fccerunt : docucruut 

eniro talia postcros suos. Naro ei Maximianislae non 

ob aliud irccentorum ci decem collcgarum suoruro, t 

quibus Primianus (a) , qucm primo ipsi dainnaveruni, 

inuocens jiidicatus est, judicio cedere noluerunt *, nbi 

prodicta'coniumacia sententiam aposlolicam iroperi- 

tis opponendo, ei dicendo, Si emm quoB destruxi , htec 

iterum wdifico^ pravaricatorem me ipsum constituo. 

Destruxerant eniro centuro collegx Primianum , ei 

eiim propierea cum trecentis rursus xdificarc nolue- 

ruiii. Ila cum se cavere fingunt ne homiiiem aedificeiit 

ciuero destruxerani, se ipsos malo schismaiis sacrilegi 

destruxerunt ^. 

9. Sed tamen si viverei Parmenianus, non aodcrei 

jaro reprehendere Hispanos, ei eos appellare pncva- 

ricaioresqui a senteniia soa in collegarum senten- 

iiam deflexerunl, ne ipse offenderet ' collegas suos, 

qui multi Primiano jam a se daronato in mclius cor- 

recii ad Ireceniorum concilium iransieruni, magis 

1 Aro. etEr^ quasi rum, Lov., qum sinon. Casligaatur ex 
■laiiuscriptu. 

* Editi et quidam llas , sam et Maxindanistte non ob aUttd 
m trecentorwn el decem coUegarwn worum... judic.o con- 
cedere twluerura. 

• Forte, vrodiia, id est, manifesla. 

^ vaticani Mss., se ipsos nudo sddsmatis majore saerileqi 
destruxerunt. 

> Editi, gida sententia sua in eoUeffarum saUentiam de- 
fusiU ne ipsioffenderent. llelius vaticaui Uss., ne ipse (sd- 
licet Parmeniaous) offenderet. sed In praecedcnte versu, 
pro, quia sententia... defiuxit^ quod nAoifestum erratum 
enK,eoaieelaDdoeoieudamus,<7afiaseiil«tflta... deflexenmt. 
Paiilo pok lcMX>, etigentes , legiiur in iisdem Yaiicaais libris 
ei apud Am. et Er., etigens. 

(a) Primianus Parroeniani cartbaginensis DODatlslarum 
epUcopi suocessordamnaius primo fmi a ccnium episooi.is 
In cabarsussitano donatian» j^rtis coiicUio ; |)OStea aulem 
Judicalus innocriis a Irt^eiitis dcccm cjiiscopis in concilio 
Bi^4i(ajo. confjr Eiiarr. in i^subiiumSO, scrm. 2, o. 19^ etc. 



4e 

e!igenles contra suas ^proprias * venire seiitonlias , 
quam contra pacero unitalis , etiam in pane Donati. 
Et maxime PrxtexUto Assuritano el Feliciano Mu- 
stiiano parceret Parmeiiianus, qui eiiam damnati a ire« 
oentis et decero coe}uscopls suis , ad eosdem ipsos a 
quibus damnati roerani, sliidio concordia: redienint, 
ci a suis damnatoribus eodcm siiidio sine ullo sui ho- 
noris delrimenio, pro pace suscepil suiit : nec qiiis- 
quam rebaptizandos putavit, qui fuerant ab eis foris 
in schismate baptizaii. An rorle quia mullum displi- 
ceni Parmeniano qui corrigiini sententias suas, et eos 
non inlclligens quos Apostolus prxvaricalores vocal , 
detestarelur istos, quia intro redire quam foris rcma- 
ncre iiialiierunl, etadjunclis sibi nonnutlis siniilibus 
soeiis, eiiam ParnienianisUs crearel, siciit jam niuHa 
frusla de isto frtislo pcr tolam Africam facia suni*? 
Sic, sic nccesse esi ut minutatim secti coiicisique 
dispereaiit, qiii luinorem animositatis sua; catholiaa 
pacis sanciissimo vinculo prxtulerunt. Ncque eniin 
iaro iiinenda sunt quae comniinalur Pariiicnianus , 
quam inttienda qux confiletur. 

CAPUT V. — 10. Curo cnlm diccra, per Osiunt 
Hispanum adjutorium prteslitum CescHiano , ut ad eo- 
rum communionem sanctorum et illibaiorum numerus 
eogeretur , et huic impietati fidem servorum Dei inte* 
gram restitisu; ultro fassus est suos ipsos adiisse 
eiiam Constantintiin, el arbilrio cjns a judicibns epi- 
scopis causam cognitam, quibus prxfuil Mclciiiades * 
Homanne urbis episcopus. In quo judicio, sicut eccle- 
iiastica Gcsi:i testanlur , quia victi sunl isti, ei inim- 
cens Cxcilian'is iiivcnltis est , eumdem Mclchiadem 
criffline Iradilioiiis accusani. Quod quxro qiiomodo 
cognoverinl? Si eniro ante judiciuro , non sibl pnrjii- 
dicare debuerunt, ul apud talem judlcem cansam 
agere inciperent, etiam ex prxceplo Imperatoris quem 
ip<i adierant, tale subire jiidiclum ^. Si aulcm posi 
diclam caiisam prolataroqiie seiitentiam eum Iradilo- 
rem didicisse pcrhibent , usqiie adeo dcmentes sunt 
homines , ut contra judices apud quos victi sunt , vi- 
ctis litigatoribos credant ■? El tamen iii his oniiiibiis 
(qiinmvis inagiia temcriute, Italos , Gallos , et llispa* 
nos accusaiit , reliclis cacteris lam mullis proviiiciis 
atque gentibus, a quibus nefando sacritcgio separati 
siint, quibus utique obesse non possent crimina lia- 
lorum, Hispai.orum, atqiie Gallorum, eiiam si veni 
dicerenlur) , jaro cxteras terras capco niore, vcl po- 
iius furorc argiiunl , ct eis irnscuiitur : quia cum duas 
partes essent in Africa , tina, inquiunt , traditorum , et 

' In vaticanis Mss., pneproperas. 

* Quidam Mss., fracta stoit. 

* varie scri^itum occuitii in antiquis codicllMis, raro sicl- 
cltiadest frequeulius Mtutdes^ aut Meltiades. scu MnUnti- 
deu 

* Edlil,«fiflm ex preecepto rmperatoris quem ipsi adicrmtt, 
tatesubierejitdicuon. Goncinnius Mss., sstbire judiciHm. scd 
pro, etiam , legcndum videtur, et elimn. 

■ sic alter e valicanis Mss. Ai Lov., ut dnccntos jttdices^ 
apud quos ticH swtt, rictis Utigaioribus eredant esse t;osf - 
ponendos. Editi vero alii ei Mss. Umelsi omitluol, essepost' 
ponmdos ; hal>eni lamcD, ut ducentos^ vel, ducemijndices : 
niat:;; nam agiiur do ivomano judicio, in quo, ut ex 0|.uif 
liltro priinu constnt, prseter Melchiiideia ododecim tautiiin 
aiirutTunl eiiscoi i. 



41 



afiira Itlnodenilum^ IrndUorct sthl qnam mnocentei ad- 
fnngere maUiemnU Qnx nna criminaiio * brevissime 
atque verissime ita rcfcltitur , quin ciim duas partes 
ludi^iit esse in Africa , unnm traditotum , altemm 
iiinoceiitium, eam innocentcm esse credidenmt, quaa 
cnusnni snam apud ▼iciiios ecclestasticos jndices obtl- 
niierat. Qiiapropter illi scmpcr innocentes manserunt, 
qui ncscicnles qnemndmodum ista in Africa gesta 
siiit, id tamcn crediderunt quod pacitice ac religiose 
credere debtierunt , a quibos innocentibus separatio 
niillo modo innocens esse potuit. 

CAPUT Vi. — 11. Fateiur cliam Parmcnianus ad 
Arrlalensc oppidum cl episcopos judices ct partes cx 
Africa convcnisse , Cascilianum scilicet alque Donati- 
slas; iibi oinnia suis credidit, cui niliil victi polueruiit 
nisi de judicibus conqueri * : uec tamen negnt rdrsus 
eos ad ConhtantinuinTenisse; el quia ibi quoqtie ultiino 
jiiditio superaii sunt, etiam ipsum gratia comiplum 
esse criminatur. Quibus omnibus consideralis , qui 
sine studio pnrriuin judicat , eligat quibus credal ; 
uinim judicibus scntentias profcreniibus, an litigato- 
ribus conira qiios prolatx suiit , lltem fliiire oolenti- 
biis. Ccrte orbis terrarum judicibus credidit. Qui 
aulem Donatistis consentiniit, eosritie defcndunl , fa- 
lenlur se illis crcdcre qui causam suam , qualiscum- 
que illa riieril , non poluerunt ' tamcn in trausmari- 
nistot disceptationibus obiincre, et corum adTersus 
judiccs murmura et crimina crcdula vanitale susci* 
piuiit. Qiia in rc si innocentcs se dicunt, et eos quoc 
tuperatos scimus ; qiianlo innoccntiores sunt qui te- 
niere aliquid niali dc ipsis judicibus credere nolunl, 
de quibus nccesse cst ut qui victi fuerant conquO' 
rantur ? Non solum cniin qui bonam causam pcrdidit, 
dc iniqiio vcl lardo vel negligenii judice queritur : sed 
ettam qui jiislissime victus est , ea cxcitate de inno- 
cente jiidice iniirmurat , qua cxcilate cum innoccnlo 
adversario liiig:ibat. Quapropler isti non ideo scele« 
rali soiit , quia de omnibtis victis nolunt lemere ali- 
qiiid credcrc : sed ideo quia se furore schismatii 
pr:eciJeriint ab eis innocenlibus , qui multo rationa» 
bilius nolunt talealiquiddeipsisjudicibuscredere. 

CAPUT VII. — Vi. Existat enim aliqua illarum pir- 
tiiim in nomine Cliristi nobilissima Ecclesia , ex illis 
septem , et si placct polissimum Philadelphia (Apoc. 
111, 7) 9 qii.'e de niysiico nomine per linguam gnrcam 
fraieriiam^intimat charilatero. Audiamas igitiir vocem 
fjns, nec ejus palea loquatur, sed frumeDtiini. Si ergo 
dicat istis :Quid in me arguilis \ fratres? quid accusa- 
tis ? Qtianto inlcrvallo secundiiin terreniim locum ab 
Africa reiiiota sim , partim nossc , parttm auJire po- 



* Edki, cmmmhath, Mefius vaticani Ubri, eriminatio, 
POrie, Qiee vana crMnaUo. Postea autem looo, cerissi» 
me ; plcriqoe uas. babent, viUstime. Ediiio Am. , /MsAJf- 
sime. 

* lu Mis. At editi, mi mhU vicH, poiuerwa dejndidlnu 
emHfmfi; omiaso, mit. 

* bic locuro ad vaticaDOS codices eotcndamus. Nam cor- 
nir te in editis legebatnr, paentwr $e UHms es$e Eecteda^, 
q-ii mm polerma; vel, qucp nan poliih. 

* Lov. qiad me arguiiu : practcrmissa |uinicu1a, in. 

Patrol. XLlli. 



unF.n rnnius. a 

tuisiis : quid ibi tane sive traditores , sive Iradiionim 
Tcl accusatores vel damnatores, sive innocentium vel 
calomniatores vel opprcssores egerint, prorsus ignoro. 
Scd ille Dominus nosler qui emit totum mondum pre« 
tio sanguinis sui , cujus sancia commercia prophete 
lanto ante cecinit dicetis, Foderunt manus meas et pe • 
de$ meos^ dinumeraverunt Onurn oua mea : ipsi vero 
consideraverunt et conspexerunt me, diviseruntsibi vc 
siimenta mea; el super yestem meam ndurunt sortem : 
inier nos et vos non spatia constiluit vacua et nuda 
Christianis ; Implevit iixc omnia sanctificatione nomi- 
nis sui. In ipso quippe psalmo passionis , iion soluiu 
qiianti , sed ctiam qunnlum emerit declaratuni est : 
ibi enim paulo post dicilur , Remimscentur et conver- 
teniur ad Dominum universi fines terrte , et adorabuni 
in tonspectu ejus universte patrice gentium ; quoniam 
ipsiits est regnum^ et ipse dominabitur geatium {Psat, 
XXI, 17, 18, 19, 28, 29). De causa itaque vestra lunc 
fortasse cogercr judicare , si vcl vicina essem» vcl ita 
remota , ut iiiter nos et vos noo liabitaront alii cliri'» 
stiaiii eodem nomine signati, eadcm unilate pac:iti. 
MulLx interjacent palrix gentium , simul mcctim em- 
pix illius sanguine, in cujus conspeclu mecum pari- 
ter adoront. Per illas ad me transiit fama dc vobis ; 
ipsx de vicinilate causam vestram examinare potuc- 
runt : quod si non est factura , vos neglexisiis ; ncque 
enim ncglecti a cxteris , non usque ad nos eiiam ve^ 
niretis : si autem aliquid judicatum est, date veniam» 
non audeo vobis superaiis temere crcdere , et judices 
Tcstros eadcm temeritate damnarc. Accedit Iiuc aliud 
quod me plurimum moveat,quia si vos iiinoccntes 
oppressi esseiis , nos saltem fralres qui niliil vobis 
nocuimus , aniaretis : cum vero nos , qui bciie nobis 
conscii sumus causain vcstram viciiiis vcstris rccio 



Ecclesix jure commissam fuisse \ qui corain Deo 
sciunt qtiemadmodiim judicaverint, laccrnre lamcn 
roaledictis el acerbis odiis inseclari , et quasi pntpicr 
Tos Clirislus apud nos bxreditatem suam pcrdideril , 
eliam rebaptizare conamini , quid botii Jc illa vestra 
caosa senlire potcriinus? Qui ciiiffl longe remutissi- 
mos fratrcs temcrariis suspicionibos damnarc minlme 
dubilalis, quam jusle a vicinis vcstris damnati fucritis, 
ostcndilis. Cureiiim noncrcdam reclc damiiari poMiisso 
a vicino jiidice audituin , qui mc fratrein tam luugc 
abseiitcm damnare noa dubilat inaudiitira ; hoc niibi 
objicicns maximura criinen , quoniam qtii pncseiis e>se 
non polui , eis ad quos causa perdiicia esl judicibiis 
potiiis, qti.im victis litigatoribus credidi ? Quibus ju- 
dicibiis si non poiius credidissein , ctiamsi iiii qui 
viciisunt imiocenies essent, ego iiinocent esse noii 
posHem. Magno eniin dclicto implicaremur , si cuiu 
corda bumaiia non ceniereuius, nccdisciplinam erclc- 
siasticam lencrenms, comeis noilemus Judicantibiis 
credcre, uitra quos iion potuit causa transire , ei p^ 
quos poluit ad nos fama pcrcurrcre. Ab isiis iiMiOr 
ceiiiibiis impia te direptione discindis, et inuoreuieiu 
te dicis : quod utique si esses , cuin vidercs iii Scri> 



• 10 eflhis , ftfi.^f{e dicamus. 



Abest, dieamuM^ a inanu- 
(Dfux.J 



CONTRA EPISTOLAM PAKMENIANI, S. AUCUSTINI 



plarid snnciis messcm Domtni lui aDtc ullimam &c- 
gregalionem el ▼eiuilationem a zizaniiselptleanon 
posae separari (Matth. iii, i2 , et xiii, 27-43), clige- 
res poiius rorlis esse in tolerandis malis, quam im-> 
piusiu descrendis bonis.t^ur cnim Eccleslarom per 
orbem longe remotarum non potamus esse islas , et 
quam juslissimas voces, quas in Philadelphia figu- 
ravi? 

CAPUT VIH. — 15. Quin eliam conqueri auJel 
Parmenianus, quad eo$ Constantmui ad campum , Id 
tst, ad iuppacmm ducijusiU , qui ▼icli apud cccle- 
siasticos judices, ncc apud Ipsum quoi diccbant pro- 
barc potucmnt , et adhuc in sanCtsr Ecclcsiae pnrci- 
-sione ' sacrilego furore fcrehantnr : et hoc eum tan- 
^am immaniter ju$8l$H , Hiipano Otio sugftrente 
criminatur : «iiipfdom^iiis vidclicel »mI«, iicut eemper^ 
Hamuando inauditoi. Quasi vero non bumaiiius ae pno- 
iKibiruJS alius crediderit , Osio tanquam episcopo sug- 
^erente potius factuni ut in lcniorem coercitionem , 
c|uamTis immanissimi scelerls , id est, sacrilegi schi- 
sroatis, sentenliam flecteret knperator. Quid enim 
isti non juste paliuntur, cum ex aliissimo Dei pnesi- 
denlis et ad cavendum igncm actemum flageliis tali- 
bus admonentis iodiclo patiuiitur , et merito crimi- 
ttum , et ordine poteslatum? Prius enim probent se 
non esse lixreUcos vel schismalicos , tum demum de 
fiidignis pcenis suis liYidam emittani vocem » tnm de* 
imim sese audeant cum mali aUquid patiuntur , Tcri- 
taiis mariyres dicere. Alioquin si quisqois ab Impe- 
ralore vcl a judicibus ab co missls pocnas luit, contl- 
Dtio mariyr est, omncs carceres martyrilms plenl 
tnnt, omncs catenae judiciarlse martyres trahunt, in 
omnibus inetallis martyres xromnosi sunt , In omncs 
insulas martyrcs deportantnr , in omnibus poenalibus 
locs juridico gladio roartyres feriuntor, ad omnes 
bestias martyres surriguntur, autjussionibus judicnm 
f ivi ignibus concrcmantur. Si autem, sicut dicil Apo- 
stolus, Non e$t pou$ta$ m$i a Deo, et mlni$ter Dd e$i^ 
findex in iram ei qui mate apt, nec $inecau$a ghdium 
portat. Vi$ non timere pote$tatemf Bonum fac , et ha- 
b€bi$ laudemexUla {Rom. xiii , 1-4) : bonus quidquid 
passus fueril, laus illi provcnil cx potestate facientis ; 
malus vcro qui merito patltur iniquitatis, non deputet 
ssevitiae potesutis. 

U. Et tamen quid tale isti pailuntnr, qoale fa- 
ciuiil, nisi quia bominum muUitudo non in corde cor 
habel, sed in ocuUs? Nam si sangnis exit de came 
Niortali, quisquis aspicitexhorrescit.Si a pace*Cbri- 
tti prxcisae animae atqne teparatae in haeresis vel 
schismalis sacriiegio inoriuntur, quia non vidciur, 
non pbngitur : imo vero mors tetrior atque luctno- 
•ior, et, ot plane dixerim, verior, Jureconsuctudinis 
derideior : com aoctorcs UnUrom mortiom publice 
InsnlUnt, ct nec ▼eriiatis manifesundas causa ser- 
monem noWscnm oonferre dignantor :et si qoid tem- 
^ralis molestiae passl Iberint per certlssimnm atque 
recUssimom ordlnem potesutnm, com Ipsi privatis 

> Quaedam editio pr(Bcttlanem. ^ . ^ ^^ 
• M^^paee. Ijov., d pro poce, Melius aotem ibs.,s« a 
pacf. 



44 

furiosorum agmintbus rouilo graviora ' passiro alque 
quotidie, nnlla regia, nulla ccclesiastica lege commit- 
tant ; nos corporam pcrsecolores vocant, se auimaram 
interfectores non vocant, com privau iiceniia nec 
corporibos parcanL Sed quia per mansueludlnem ; 
chrisiianam rooltoseverios ocuiits judicatur evulsus 
10 lite, qnam anlmus excaecatus in schismatc, ct ad- 
Yersom nos loquuntur, el nobiscum loquuntur , et 
eum eo& obroutescere compellit verius, silerc noii 
permitiit iniquiUs. 

CAPUTIX. — 15. An forte de religtone fas mm 
est nt dicat impcrator, vel quos miscrit impcrator? 
Ciir ergo ad imperatorem vestri vcncre icgati ? Cnr 
eum feceruni causac snx judiccm, non secaluri qnod 
ille judicaret? Sed quorsuro isU dicunlur? nomquid- 
naro, etiam si obtineant non pertinere ad impemto- 
rem adversus eos aliquid sutuere, qui prava in reii- 
gione secUntur, proptcrca * si interfecerit eos ; qiios 
punierit martyreserant? Ifoc enim nmdo isu hxre- 
ticis omnibus vox patebit, in quos ex occnlto imperio 
Del, per manifestum hominuro iraperium mulu qui- 
bos eoercerentur, seTcrissime consiitnta sunt ; nee 
solom baereticis qooqoo modo saltcm cliristiano no- 
mine dealbatis, sed etiam ipsis Paganis. Nam uliqon 
et ipsi falsa religione sunt impii, quorum simulacm 
everU atqne confringi jussa suni rccciitibus K^gibus, 
inhlberi eUam sacrificia sub tcrrorc capiulik Si quis 
ergo coram damnatus in tali crimine fuerit, martyr 
hal>cndus est, quia pro superstiUone qu:«m piam re- 
ligionem potaliat, poenas legibus luit ? Niillns certe 
quoquo modo christianus audet hoc dicere. Non ergo 
quisquls in aliqua religionis quaestione fuerit ab im- 
peratore punilus, martyr efOcitur. Neque enim vidcnt 
qui Ulia senUnnt, in eum locum se progredi, ut ipsos 
eUamdaemones martyrumsibi gloriam vindicare posM 
contendant, quia istam paUuntur pcrsecutionem per 
imperatorcs christianos, ut pcne toto orbe termrum 
eoram templa evcrtantur, idola corominuantur, sa- 
criflcia subtrahantnr, qui eos honorant, si deprehcnsi 
fuerint, poniantnr. Quod si dementissimum est diccre; 
non ergo ex passione ccrta jiisUUa, sed ex jusiitia 
passio gloriosa est. Ideoqoe Doininus, ne quisqnam 
In liac re nebulas offbnderet imperiUs ^^ et in suorain 
damnaUooe meritoram laudem qiiaereret martynim, 
non goiieraliler ait, BeaU qui persccuUoncm patiiin-' 
lor ; sed addidit magnam difll&reMliam, qiia vera ' a 
sncrilegio pietas seccroatnr ; ait enim, Bcali ^t per- 
$eeutionem patimtur propteriu$titiam{Matth.r, 10). 
Nollo modo autem propter juttitiam, qui Cliristi Ec- 
desiam diviserant, et cum cam simulau jusUUa quasi 
conantnr ante tempos a palea separare, ne frumcnu 
ejus falsis criminationibiis insccunlur, ipsi ab ea po- 

« EdiU, agndnilm imitta grwriora. At Mst.» mul$o gra- 

. y in excosis , $$mper per m anmetu di ne m .Abest, $emper^ 
a manosGriptis. 

• Am., ef propUrea. Lov., oa propterea» Reduadant par- 
ticolae ante , propterea , additae, nec soat la manuacri- 
Ptls. 

^ Ifss., obtenderei imperitk, videVirgil.iEneid. Itb.10» 
vers.82. 

« 4m. et Mss., vere. 



45 LIBMR 

tius S tanqoMD levTssim.i palen Tariis nimoram flati- 
bus scpanti sunt. Sed inquiunl : Non iiaec recimus. 
Videaiit ergo ex bac qnjpstione se primitos tiberare 
debere*, ettnnc audere, stquid molesttaram stre 
poeiiarum a christianis imperaioribns patiuntur , Tel 
deponere i« quertmoniafm, aut assumcre m gloriam. 
De qua re, id est, ipsius scfaismalis quxstione, si ni- 
bil aliud diccrem , ea ([uae superius stmt dicia sufi* 
cefent* 

GATOT X. — H. An forte dicent, etiam si con- 
Ttiicuiilv in sacrBega dlBsensiofte , uC pro ea demeii- 
Cia si qnid passi fueritit, martyres ntm sint ; non bl- 
men ad imperatomm petestatem biec eotrcenda Td 
ptinienda pertinere debere. Qua in re qvsero q«id dl^ 
cant : an qnia de religione Tttiosa Tel falsa nibll ett- 
randum esiulitms potestatibus ? Sed multa jam etitm 
de Paganis diximns et de ipsis dxmonibus^ qeod 
persecutiones ab imperaloribus patiantnr. An et hoic 
displicet? Cur ergo ip»i ubi possunt templt subver* 
liini, ei por l^iwes GireumceHionfim Ulia facere aat 
Tindicare non cessam ? An {ustioE est privata f iolen- 
tta, quam regia diligentia? Sed bare omiito; ilM 
qna;ro, cum manifesle emimerei Apostolus spm 
tamis^ quig Mittl, inquit, fornieadmn, immunditlm, 
cwHenltonM, miuli^ene^ amnumUMf ^^Henmorm^ 
kterem, intidim^ ebrktatei, come$$athnee, <l kit timt' 
4ia ( Galai. v, 19 ) ; quid istis vidcatiir *, ut^ crimen 
Mololatris pulent juste ab impemioribos yindicari : 
«nlsi nec hocTolunt, cor iu veneflcos vigorem legtim 
exerceri juste fateant«r; in baereticos autem atqve 
impias dissensiones * nolint fateri^ cum in iisdem ini» 
qultatis rructibns auctoritate apostolica numerenttir. 
An roftenec talia potestates ists bumann constitutlo- 
uit permittunturctirare •? Propterq«WI ergo gladium 
poftef, qni dictns est minitier Dei ftindex m ttvift e!s 
qtfi male agunt ? Ntsi rorte, qiiemadmodtim nonnulK 
vorum saiie imperitissiiiii boc intelligere solent, dft 
li^ioribus ccdesiasticis diclum est, ut gladius iiitelli* 
gatnr viitdicta spirittialis • qtii excommnnicaiiOHera 
operatur ' : cuiff provideniissimos Apostolus conso- 
qnentlcontextione leciionis satis aperiatqoid ioqualop. 
Hlic qmppe addidit^ Prepter hoc enim H tributa prmitth 
Us : ac demde siibjunxit, Reddile omndmt debita; ott 
inMiltifis Iff^liim ; cui vecligal, vectigal ; cui honorem^ 
homrtni; eui Hmorem^ lintorem (Rom. sm, 4-7). Iloc 
ergo jam resut, ut istis dispotationibus suis prohr- 
beaiit Cbrtsiiaoos tributa persolvere : cum ci Doml- 
nus Ulia scnlientibo» Pliartsajis, qiios imitantur isii, 
ntimmo inspccio^ iieddite, ait, Cmtmi tfuodCestmt et^ 

« mx^eiimneanuatiAmAata juMa cm^^ 
temmu a valea tetfarari ac f)rmuenta eiut fatm crtmtiui- 
lS^ut^!iSata^ ipi (* ea polm. EmendaBlur ex 
■Kuiuscriptis. 

• sic Mss. Edlti vero , UberaH debere. 

• Er. Loed. ven. tov. sie legunt hnae locnn : iUni 

mueroquad manifaU enumerat Apotiolm dkent qnd 

JttkvidiBtur. M. 

«^vatlcamoodlecs^iffnim. . . ^, , .. «_ 
■ ixyv., atquetekimatkot tmpui (Ustmttione. At nss., 
impias dittensionet ; omisso, sehtsmattcw. ...^^ 
irZmtmooiXkM,islmkwmmmeonMtitutkmspernnttuM 



curare. 
» vaiicam Mss., qum excommunicaticnem opmatur. 



PUIMUS. iQ 

et Deo quod Dei est {Malih. ixii, 21). Ili veni in 
utroqHe tiuibedientes atque impii, nec Deo redtliint 
cbristianura amorem, ncc rcgibus humanuni tlmorcm : 
ita cxd et insani, nt crmi schismalicos snos Maxi- 
miaiiistss per potestates a catholicis impcratoribns 
missss de basilkis excloseitttrt, et vi nogna jussio- 
nom elr aoxiliorafo ecdere sibi compulerint, arguant 
Cathoricam, si pro ea catholici principes tile aliquid 
lleri praeeeperint. Ipsi vero Maximianistx anteqoam 
essenc Msxlmianista!, id esl, cum adbuc nno simnf 
Donatislaram consorfio teocrentnr, quae ab eis Ro- 
gatus illo Mauras pcr regem berbarnm Firmnm (a)« 
qiitm saevt, el quamr accrba perpessus sit, recolanl : 
et tteeam, neeconqoeri aadeani si qnid liiijusmodt 
vel a Primitnistit propler snirai sckismit, vel cuin 
PrimfanisUs prn|rtet Domitisttruni \ non pro rdi- 
giono stcrt, sed pro animosittle sacrilega patiiinttir. 
€APUT XI. •— 17; Fbilassiseflim dicunt, gi^iort 
se perpessos t eathoHcis imperatoribas, quam isii 
reeerant per reges btrbtronim Rogtiisils, vel per 
judiots calbolieoram imporaloriiNi Maxiiniaiiistis, vd 
etbm fociuiil per rurorem CireumceUiomim qnibos- 
eiMMiae possont. Qoasi vero iodo qnaestio sit, «iram 
grtviora patimuif qutm raciunL (j^od qttidem iiiillo 
modo GonoetserbB. MalttORlm eoram ssvissima nn- 
mertnlurY ImomRBortH non possanl, qtix si pta«> 
ciort esseiilvel eos in quot tilmiuaalar mimn tmi^ 
geronl^ eo fpso essent certo graviora, qood non tb 
ordlntlis^ potestttibos Jabentor, sed oxlrtordintriit 
(iiroribot admittttntar. Non enlm tam mo4u sunt qaa 
tdversos Mtxlmitaistts per jodlees baman» consti^ 
tutioQis q^eruat ' (in oo genere aetiommi ponani, si 
vohint, qoaiqoo* etitm td perseqaenduo» Rogattmi 
Mtorum abeisper PinDom btrbaram gesta sont, cisi 
illom, licet boslem immtoisslmom Romaooram, 1« 
legMimis naneroat) : sed hoec non ttn multt sont 
qotm muluquotidiotgant por rariosos ebriosorafi< 
jtnrenum greges, qoibos prineipes constituant ^, qui 
primom tanlnnmodo fustibus, iianeeiitm rerro se 
arroaro omporant , qoi Grciimcellionam Botissimo 
Aomioe per tottm Aflrietm vtgtnlury et saevi contrt 
omncm ordinem legum potcstatomqae committunt : 
quorum seelera cam ad eos doTeranlur, flngunt so 
ignorare ttlo bomlnom genos, vel omnioo ad se non 
pertlnereeonlrt omnet bomioet ora impudentissiino 
aAirmaot : aequo btno sailem vooem totius orbis ac- 
cipiunl, nratto probabitius^veriasqao dioentiS) nescira 
se qold in Afriet gesiam sil^ siv» t ptrlo, sive con- 
tra ptrtem Dontti, qotAseilieel ioipst Arrico Dont- 
tisltrum opiscopos CircmeeHionom vol ftiett ncsoi* 
re, vel dicere' ad se non perlinero *. 
i^. Scd, ul dicercceeperam^boc non quxritinr ino- 

> EdiU, pr0p.*er pommmtm^ M M., proptmr DonaUtta' 
mm : supple , tckiama* . 

• vatictnl iMs., pmr juOee^kumanm candtlimuteseruut. 
s Editit quam qum^ Ca tt igtmnf ex mss. 
^ vaticaui Mss. , ^NOt pmcipet cmutitmaa. Refereadua 

ad verbum, agutd, qtiod proxmie pra^oessil. 
■ sic iiss. Al oditi, dictai 

• Er., quando sdkH ww perthere pronuMtamd. N 

(o) De Fimo tyraono, q|iem Thoodosius magai 



47 



CONTUA EnSTOLAM PARMENIANI, S. AUGUSTINI 



48 



'<lo f ulniin ptianliir graviora qiiain raciunl : se<l 
ulrum advorsus hicrcticos ct sciiismalicos lale ali- 
quid fieri liccal. Si enim dicunt non licere, cur ipsi 
lAciunt? Si autem liccre raicnlur, etiam sic ostendant, 
qu«)d nullo modo possuut, graviora se perpeti a ca- 
lliolicis iin^ratoribus, quam ipsi per judices eorum, 
vcl per regem Barharorum schismaiicis suis recerunt, 
v(!l per iiisaninm Circiimcellionum omni generi ho- 
iniuum faciunl. Neque hoc mirandum est, si plus 
possnnt priucipcs, quam missi a principibus judices ; 
si pliis possuut Romaui impcratores, quam barl>ari 
regcs ; ct si mcrilo graviora legibus patilur lairo, 
qiiain coiilra legcs ipsc commitlit : unde merilo 
consiilulionibus justis graviora patiuntur Circumcel- 
liouum mancipcs ^ quam faciuut Circumeeiliones : 
ct tnmcn cst tanta mansuetudo Christianorum, ut 
|)CRnas eorum incom|)arabiliter supereut facinora eo- 
rum. Sed ecee damnaverant io concilio suo (a) Ma- 
ximiakisLis 4recenti decem episcopi donatislae. Illi 
auteiu pcrtinacia perversitatis suis basilicis cedere 
noicbani. Aditi suni * judices* concilium eorum pro- 
coosulaiibus Gestis indueium est. Deinde jussum est* 
utilli qui (anto episcoporum numero dampati suut, 
cedereut locis : qui facile cesseruAt, non mulla pas- 
si KUni ^ ; qui autem resistere tentavorunt, quemad- 
niodiim arflicii siol, quis ignorat ? Sed tamensi tan- 
la fuis^ctimmauilas resisteniium, ut ad injurias judi- 
cum pcr\icnirct, nonne multo acerbiora Remanis le- 
^ibus palereniur?Sic ct lunc cum post terminum 
«ausx, in qua se isti a Catho!ica prjc^dcrunt, conse- 
qnenieragicoepisset utbasilicas non tenercnt, ette- 
scrcnt 4mperialibiis resisiendo jussionibus ; ita ut vis 
illa noiissima Cireumcellionum prusvaleret, addendo 
■osupcr ctiam, ut cum donis EcclesiiB, quos miserat 
imperaior, per Afiicam euntes (6), turbulenlissimis et 
aaevissimis seditionibus agitarent : lales in eos leges 
proferuntiir, ut ne ipsas quidem basilicas qu» non 
craiit unilatis, scd a separatis atque in suo schismate 
consiituiis fuerant fabricatae, retineresinerentur. Qua 
in re jam suas injurias potestas regia vindicavit. 
Quid enim Talenl juslc possidere inimici Justi- 
ti»? 

CAl UT XII. — 19. Ncc pro eis aliquid proinul- 
gasse quis invcnitur, nisi apostata Julianus, cui pax 
fii unitas christiana nimium displicebat ; quandoqui- 
dcm ipsa ci unde impie ceciderat religio displiceret. 
Cui quidcm isli Donatistae, sicut judicuin Cesta tc- 
staiuur, quibus bi quod impelraverunt allcgarunt, ta- 
libut vcrbis siipplicaverunt, ut ei forias$e mitius ad 
idoloruin cultum quidam timore consenserini, quam 
euin isii furiosi laudaverunt. Dixerunt enim, quod 

*■ Divioueo^is velus codex, nuadcipes, 

* Am. et |4erique Mss., widiU maiL 

* lla vaticani Mss. Alii com edilis, mnan esl. 

^ Editi , €l fadle cettenffK, nec mxUta patst stmt. Melius 
\aticaui oodices, qui fucUe cenermHf non multa passi 
timl. 

I>ater a valeulioiano mujorc in Afiicam missus rra:Uo vicit, 
•cribit i^auhis diaconus in lib. i 2. 

(a) Bagaitano. 

(tf) i'auh«.et Macarius. vide optatuni» Ub. 3. 



apudenmtola ^ junUla locum haberei, Quidergoaliud 
dixisse repcriuntur, ui&i diristianam sanctitatem non 
esse justitiam, qux. npud iilum nullum haberetlocum ; 
aut honorem dxmoniim esse ju&iitiam ? Alioruin 
autem imperatorum leges qux vehemenier* advcr- 
8us eos latae sunt, quis ignorat ? In quibus una gonc- 
ralis adversus omues qui christianos se dici voltint , 
et Ecclesix catholicx non commiinicant, sed in suis * 
separatim convcnliculis congregantur, id coutincl, 
Ut vel ordinator clcrici, vel ipse ordinatiis denis li- 
bris auri mulcteniur : locus vero ipse quo impia se- 
^ratiocongr^tor, redigatur in flscum. Suni et sli.-v» 
jussiones generales, quibus cis vel faciendi testamcu- 
ta vel per donationes aliquid confcrendi facultas adi- 
mitur, Tcl ex donationibus aut testameutis aliquid 
capiendi. Nam in quadam causa cum homo nobilis 
hnperatoribus supplicasset , quod soror ejus qux de 
partc Donati fucrat, cum dcfuujerelur, noscio in 
quos communionis sux, et maximo in qiicmdam Ao- 
gustlnum episcopum eorum plurima contulisset, ex 
illa generali lego praeceptum est ul omnia fratri re- 
atitiierentur : ubi etiam Qrcumcellioimm mentio fa- 
Gta est, sl more suo violenter obsisterent, quo geucrA 
auxiliorumetadminiculisrepenerentur. Siccnim no- 
ii, sie multis praeliisprobati sunt, ut de his ot suppii- 
catio impcratori fieret, et mpcrator tacere nnn 
posset. 

CAPUT XIII. --20. Qux cum ita sinl, cum et di- 
vinis et humanis legibus ita damnentur; tanta est 
Uimen mansueludo christiana, ut non solum tensant 
liasilicas, quas jam pnccisi xdificaverunt, sed ncc 
eas omnes reddiderinl unitati, quas ab exordio uui« 
tas tenuit. Et cum ipsi Maximianisus dc basilicis ad 
partem Donati pertinentibos , per judiccs a cathulicis 
imperatoribus missos insianter excluserint, tamen 
a muilis locis quos caiholica ante unitas relincbat, 
nec ipsorumcaiholicorum imperatorum Icgibus cxclu- 
duntur. Postremo , si quid forte aliqiiando immode- 
ratius in eos factum est , quod christianam excederct 
lenitalem, displicet omnibus fiuinentis messis doini- 
uicae, id cst, iii Christo laiidabilibus Cbrislianis, qtii 
sive centenario , slve scxagenario , sive tricena- 
rio fructu in catholica Ecclesia toto orbe succre- 
scunL 

CAPUT XIV — ai.Quapropierzizaniavelpaleain 
catholiciB segctis nobiscum copiosissime accuscnt, 
sed nobiscum fcrre paiientissime non recusent. Nu- 
luit euiin Dominus ante tempus eradicarc zizania, ct 
a frumentorum pcrmixlione separarc. Smte^ inquit, 
ulraque crescere usque ad mesiem, Et cum invulucruin 
* ejusdcin similitudinis quxrentibus discipulis explica* 
rct, nou ait, Ager est Africa ; sed ait, ^t^er esl hic 
mundns, Per totum crgo muiidum scgcs ista seminata 
esl, per UHum superseminata zizania, per lotuin cre- 

^ Am. et ileriqne Mss., soUm : male, ut liquct ex 
EnaiT. iii Psal. 36, scrm. 2, n. 18. Vide praeterea episl. 95, 
n. 12; e( ist. 105, n. U; etlib. 2 coutra iiUeras Petiliaui , 
na. 203, 22i. 

■ htc Mss. At ediii, ijiperatormnjustitiam legesqtte qwn 
vchemrntesy vxc. Mss. :tli(iuot, leges qmm vefiemcnter» 

' Iktt., s$d SLii ; oniissa i^arlicula , in. 



49 

scit ulrumque usqne ad messem. Numquid aut Dona- 
tus fuit major messor, aut eo tempore quo so isti t 
terrarum orbeseparanint, tempus messis adfenerat : 
cum idem Dominus ne alicui liceret interpreiari quod 
vellet, aperiissime diierit, Mews tmtem est finis iaen" 
li ; meuoret autem Angeli tunt ( Matth» xiii, 23-30, 
3G-43 ) ? Tales enim mossores errare non possunt, 
ut vel rrumenia pro xizaniis colligant, vel pro fru- 
mentis zizania redigant ^ Isti autem cum quasi zi- 
zania* fugiunt, se ipsos esse zizania demonsirarunt, 
in manifestissimo sacrilcgio contra senientiam Do- 



s \jof., retigeni, Melius Am. et Mss., redigant : supple , 
m ttorreum. 

* iiic ediiio An. addit, aemmata, Lor., gemdnata, Kcn- 
truni Tero esl in manusmpUs. 



LIDER SECUNDDo. 50 r 

mini prxdicanies : ut eum ille dicat, Sinite utraqne 
ereuere usque ad messem; isti per tam mngunm 
agrum, id est , tolum mundum ^ zizania crcscerc, 
frumenta vero diminnta, et in sola Arrica remansissts 
conlendant, Cbrisio regi et principi nosiro sncrilc- 
gain facientes injuriam. Scriplum est enim : In tata 
gente gtoria regis ; in diminutione autem popuH contri* 
tio ftrincipis ( Prov. xiT, 28 ). Scd jam tempus esf, 
quantum existimo , ipsa lcsiimonia Scripturarum , 
quas malc Intcrprelando * decipiunt imperitos, dili- 
geiiter aiiendere, et quantum Dominus donat, secuii- 
dum intellectiim cathoncae verilalis aperire. 



* vaUcani oodlces, id est lotum mundmn tantumiiwdo, 

* EdlU, interpretata, At manuscripti, interpretando. 



LIBER SECUNDUS. 



£xi;endunuir Scriptnrae testlfflonia, qnomm penrersa interpretaUone Donatlsts decipcre impenlos moUcbantur. 



CaPUT PRIMUM.— i.QujE landcm vis nisi C3C- 
citis cl vanitas animi cogit homiiiem clausis S ut di- 
citur, oculis lanquam in aUerum jacerc, quod in eum 
qui jccit, continuo redeat, eumque ictu reciproco 
afnigat, inlaclo illo qucm vulncrarc voluerat ; sicnt 
isti Donatistx de omnihus Terc Scripturarum testi- 
moniis rnciunt ? Quas cum se advcrsura nos prorerre 
arbilranlur, velut admonere nos videntur qnales eos 
ipsa Scripiura convincat esse. Quid eniin racil aliud, 
qunndo vel pro se, vel contra nos Parmenianus putat 
esse quod scriplum est : Ycb his qui dicunt quod ne- 
quam esl bonum, etquod boium cst uequam; quipO' 
nunt iucem tenebras, ct lenebras lucem ; qui ponunt id 
quod amarum est dulce^ et dulee quod amarum (Isai. 
v, 20 ) ? sluliissimam c;tcilniein ! quid enim tam 
l>onnm ci tam jucundum, quam habifare rrnlres in 
unum ( Psai. cxxxii, 1 )? quod illi nequam diiunl ct 
amarum ponunt, qui se ah omnibus rratrihus scpara- 
runl. dum vnnas suspiciones suas , iic dicam raclio- 
sas calumnias, vel non excilarc, vel excilntas tollcre 
noliierunl. Quod slveram' paleam odissenl, cl ipsi 
palea nonessent, non propler eain se a dominlco 
triiico pcr totum agrum, id cst, mundum, seminato 
cl crcscciitc sojungcrent *. 

2. Exclamenl ilaquc , quod possunt , Vce his qiu 
dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est 
nequam. Rcspondemus breviicr, Hoc veruni esl : et 
addimns aliud , Vte iiis qui perdidcrunt sustinentiam, 
dum ponunt lucem tenebras , et tenebras tucem {Eccli. 
II, t6). Quid eiiim lucidius promissis Dci, qui tcm- 
poribus nostris exhibuit , quod ante annorum millia 
prtpnuntiavit , in semine Abrahse , quod cst Chrislus, 
bcncdiciionem omnes genles liabituras {Gen. xxii, 
i8)? El quid lenebroslus praesnmplionibus hominuni, 
qui propter temcrc objccta , ct niinquam probaia cri- 

' omnes )lss., hommes clausis, 

* \ aiicani codiccs, vere, 

' lU Mss. At cdili, sejungere debuisscnt. 



raina traditorura ( qux si vcra essent , nunqunm Dro 
prxjudicarent, quo minus quae promisit implorct), 
periisse dlcunt clirisiianum nomen de lot geniibus iii 
orbe terranim, et in sola Arrica remansisse ? El hanc 
pra^sumptioncm suam lucem dicunt ; promissn vcro 
Dei jam ipso effeclu rerum illuminaia mendnciormn 
tenebris opcrire contendunt. Insuper adversuin iios 
facla sua clamanl, diccnlcs, Vai his qui ponunl lacnn 
tenebras , et tenebras lucem. fUuic lux cral Opliitiis, 
ciim totum orbem tcnebrns nppcIIubui^^An eum po- 
tius esse lenebras lola Africa scnticbal , el isti cnin 
luccm vocabant , qui ponunt • lucem lencbras , el lenc* 
bras tucem ? c Scd displicebal , > inquiutit , i Oplatiis 
in communionc noslra oinnibus bonis. > Non ergo 
eum luccm vocabatis , ct lamcn ci communicnbatis. 
Eliglte itaquc quod velilis , ant non obcssc in un;i 
commufiione tenebras luci , scd siirriccre hici , ui 
tcncbras improbct , et eas pro unitalc , si cxpellero 
non potest , tolcret ; alque ita non fuissc causnin cnr 
ab innocenlibus fratribus , quos malos * certe non 
potuistis ostendere , si vobis cognilos etinm ruissu 
dicatis, lcnebroso schismatis sacrilcgio disjungerc- 
mini : aut si non sumcit luci ul improbet quas ez- 
pellere non potest tcnebras , id est , si non sumcit^ 
bonis ut Improbent malos,. quos exchidcre vel emen- 
dare non possunt; racilius unus Optatns pnrtem Do- 
nati in una Arrica noiis&imus et npcrlissimus mnc<i- 
lavit, quam quilibct A^cr tradilor tol gcntcs per orbcni 
tcrrarum ct,sinon dicam ralsis criminibns accu=?UiH, 
tamen qnod impudenlissime negalnr, ignotns. 

3. Accipicnlcs itnque pervcrso cordc * ScripHrras, 
non cas racitint obesse nobis , scd sibi : qiiando nd 
lioc putant esse scriptum , Vas his qui dicunt quid 

* vaticani codiccs, et rtmi totn ^pica tenebras appeUabat. 
Alii Mss., cum lolam .ffricam tencbras appellabat. rauio &k- 
I ra Lov., insuper admsum nos factis suis clamant, L*igd« ^i 
vcn. lcgunl ul l^v. M. 

* vnticani et Gallicani Mss., qui mm ponunL 
' Aliquot Mss., qyibus malos, 

^ m nianuscri|ilis, ordvte. 



CONTRA EPISTOLAM PAUMENIANI, S. ABGUSTINI 



52 



MHfwm al konvm , ei quod bonum est nequam ; qiio 
p«leain rruroenJUi inier se non tolerent &d usque lcin- 
puf vcnlilalionis : ul cum inale intelli{;ani , Vir kis 
qm dicuni quod nequam mI bonum , ei quod bonum e$t 
mequam ; compleaUir in eis , Yee fus qui pcrdiderunt 
sutUnenlUaiL. % autem inielliganl in cos boc esse 
dicium , qui opinantes quod malum est bonum esse, 
mala conmitiant , vel in eos ' cpii talitms laudando 
alqoe approbaodo consentiunt ; quse duo genera in 
iino looo Scriptura commemorat , dicens t Quoniam 
kmdatur fteccator in deuderiis timnifB suag,£t qm tnt- 
qua gerit btnedicitur {PsaL ii, 3) : recto intelligent, 
nec turbabuntur cum apud ipsos inveniunlur mnli, 
nisi quod eos pro parte Dpnati tolerant, quos pro 
VAkfM unilftle tolerare debuerunt, et per banc obsti- 
aationem animosLtaiis snx cc^untur miseri in scbi- 
smate suo ferre quos norunl, in orbe tcrrarum accu- 
Mre quos nesciunt *. Quisqnis ergo vel qiiod potesl, 
arguendo corrigit , vel quod corrigere non potest, 
•alvo pacis vinculo eicludit , vel quod salvo pacis 
vinculo excludere non potest, aequilate improbat, 
iknniiate supporut ; hic est pacificus, et ab isio ma- 
lodicto * quod Scriptura dicit» Vm his qui dicunt quod 
nequam est bonum , el quod bonum est nequam ; qui 
poHum htcem tenebras, et lenebras lucem ; qui ponunt 
qmod amarum est dutce^ et quod d^lce est amarum, 
omnino Ubcr, prorsus secunis, penitus alienua. 

CAPUT U. — 4. Ol^iciunl iterum simile aliquid 
aoliu cxcitate. c De vobis , > inqttiunt, c dicit Scri- 
piura, Qui judicat justum injustum ^ injustum vero 
justum^ esseerabilit est apud Deum » (Prov. ivii, 15). 
Cur nou ista exsecratio potius in illos cadit, qui uni* 
versuin ori)etn terrarum cbristianum damnare ausi 
aunl inauditiim, in quo lam ingonti hominum numero 
aine uUa dubitatione fuerunt et sunt ab eorum cri* 
minibus iiinocentesT Hoc ergo modo quod justuai est 
injiislum judicarunl, cumOptatum Gildonianum (a), 
decennalem totius Africac gemitum, tanquam sacer- 
dtlem atque collcgam bonprantes in communione 
lenueninl, Aui si eum corde improbabant« sed pro 
paoe lolerabaQl ; discanl nullius pcifici patienliain 
malo non consentientem , ab ulli$ malis posse macu- 
lari ; alque iia senliant ipi qu^i p^rdiiione jaceaiit, 
qui propter falsa sive ver» (non enim boc quauritur 
ttunc) criinina Arrorumi unilatem $piritus in vinculo 
pacis non servanl C|im orbe terrarum. Gui si dice- 
rciu^, Nescimus an sinl por toi genles lorrarum 
transniarinarum boui cbrisliani ; impudeniissime 

« FdiU, malumcomnuUuntineos; omlssa particula, vet^ 
mix huc revocatur ex Mss. 

* sic yss. At ediU, quos noruHi ab orbe lerrarum accusa- 
tos et damfuuos esse. Qtdsqvis ergo, eic. . 

« !neditispost,er ab istomaledicto.wmar.mmiums ; scd 



*B(Sri, non enkn quwruntur nunc cnmma (Tel, ut Am., 
nee crimina) ^f^orum, ut umtalem spiriius invmculo paas 
Non servaUf cumorbem terranan inaudiiumdamnant, Quod 
»i dicerent^ eic. caAiganlur ex mauuacripUs. , 

(a) oualnt Thamugadeosis in cartbaffiuensi proviocia 
l)unaUstarum episoopus, dictus esl GUdomauus, et Gildouis 
Mieiles, qnod Qkkwi adhaereret Afric» comiU, qui moriuo 
TheodQsio teniore imperiom Uiic per tyrannidcm oocni^aos, 
umltis «nnis Afiicam veiavit. 



dicerenl : Deus enun pcrliibet tcsiimonium fruraenUs 
suis. quse pcr totum agrum sominata *, qnamvls cuin 
zjiaiiiis ii diabolo superseminaiis ; tamen usque ad 
messem crcsctTO prr&tiuiiliavit. Unde et si homitici 
y)8os minus novimus, esse tainen eos * ideo novimus, 
qula mentiri Deum non potuisse, fide certissi.na re- 
Unemus. Cum ergo sacrilega impudentia dicerent \ 
Noscimus utrum sLit in ca.*tero orbe terrarum boni 
chrisUani ; videant qua iusaiiia dicere audcanl ((|uo- 
lldie eiiim non dubilant dicere), Scimus non ibl esse 
christianos. Aliud est uUqiie , Nescimus an siiit ; 
aliud , Scimus quod non sint : ulrumque et inridele 
et impium e»!. Scd si detostsindiis esl qui dictl, Ne- 
scio an vcra dixeril Deus ; quis est ille qui dicit, 
Sdo quod non vera dixcrit Dcus ? 

5. Ccrle arbitror quod neminem istorum ofTcndere 
debeo, si Donaio Deum pr;rposuero. Qiiantumliliet 
tmm amenl Donatum, plus liinenl Dciim. Postrcmo, 
quanlumlil>el ipsi ament Doiuitum, nos noviious quia 
solus Dens verax est , omnis autem homo mendax 
{Rom. III, A). Chrislus crgo qui super omnia Deus 
e&t benedictus io sxcula {14. ix, 5), et qui verissimo 
de se inso dixil , E^ sum via , veriias et vita {Joon. 
iiv, 6) ; eum servl ejus ab eo quaercrent , uiruin 
vellol C06 irc et colligere zizania, Simte, inquil, uira- 
(pte crescere usque ad wessem : Donaius aulem dicit 
lizania quidem crevisse , frumenta vero esse diini- 
nuta : eligant isU cui cred.inL Cliristus, id est Vcri- 
tas, dtcit, Ager est hic mundus : Donalus autem dicit, 
agrum Dei iii sola Africa remansisse : cligant ciii 
credanl. Christus , id esl Veritas , dicit, In lempore 
mes^ dicam messoribus^ ColUgiie primum sizama; 
et exponil dicens , Messis est finis saculi : Donatus 
aulem dicit, per praecisionem parlis su£ ante mes- 
sem a iVumentis zizania separari : eligant cui cre- 
dant. Christus, id est Veritas, dicil, Messores sunt 
AngeH {Matth. xiii, 24-50, 36-43) : Donatus autem 
dicil, se atque coUegas suos hoc fecisse ante mcssein, 
qiiod Ule dixit Angelos in inosse facluros : eliganl 
cui credanl. Certe christianos se dicunl, Chrisium 
els Donatumque propoiiimus : si vcrl>a dant Chi isto, 
cor aulcm Donato, qui sint coiisiderent ^. Ego parco, 
non invehor , non exaggero : dolorem mcuin melins 
premo, quam promo. Si autem dicunt sc Christo 
dnre cor suum , Christo ergo crcdant dicenti qund 
per totum ' mundum el filii regni crescant , ei filii 
maligiii : non Donato dicenti quod per totum mun- 
dum fiiii maUgni tantummodo creverunl , fiUi autem 
l)oni u.sque ad solam Africam diminuU sunt. Quod 
si Christo credunl, non Jam dicimus cum Ecclesiis 
orbis lerrarum , scd cum ipso Evangelio paccm ha- 

* SK litt. Al edlU, sembumt : ac infira looo, preenunliavit; 
habent, iiumdapil. 

s EdiU, nommics esse tonot, iamen eoSf eu^ CasUgantnr 
mittata vocum inierpuncUone, et deleto, bonos^ quod noo 
est In roanuscriptis. 

s Ediii, i^ieaiif. Terius liss., dicerent. 

^ Editl, Quid stnf considerent. Et oauio post, dolorem na^ 
strum melius premo. At Mss., qui mt considerent. U infrai 
dolorem mami melius premo. 

• iioc looc ahesi, totum^ a llis. 



IS5 LIBER SECUNDLS. 

bcint, quoil ab igne se eoiiscmsse jnctiunt , <]<io4< 
r»€tK Ron pnibant. 

CArUT III. — 8. Jam ilhul qoo pcriinel, quorf 
iiletn Paroicnianus ex propheta Isah nobis objieien^ 
dinn piitavit : Numqwd non vatet manu$ Domlni taittm 
factre , aul gravavU avrrem ut non ex(kidiat f S^ de^ 
tieta vestra dhtinguunt inter medium vertrum et M, 
et propter peccata vestra avertit faciem a vobi$ , 1M 
miureatur. Manut enim veitrm ionguine coinquinala 
sunt , et digiti vestri in peccatis : ta^a autem vestra 
tocuta sunt iniquitatem , et tingua vistra injustiiiam 
meditatur. Nemo toqwtur justa, non esl judidum 
verum. Confidunt m vams, et toquuntur vana*; quia 
parturiunt dolorem , et pariunt imquitatem. Ova a^pi^ 
dum eruperunt ', et telam aranem texunl^\ et qui erat 
4e ovis illis manducaturut^ conterens invenit otidum^ 
et in ipso kanRscum, Teta ergo eorum non erit ad 
vesHendum , neque se operient de operifms suis, Opera 
enim Ulorum opera iniquitatis , pedes autetn eorum ad 
uequiUnm currunt » veloces ad elfundendum sangmnem^ 
91 eogi!ationes eorum cogitationes inmpientium. Com» 
IrHio et miseria in vHs eorum, et viam pads non eogrui'^ 
verunt {Isai. ux, 1-8) ? Qaos isto loco Scriplara de- 
» ribit , ubicunique fuerini inter bonos , non obsvnt 
boiiis , sicut non obcst palea frumentis » donec veniat 
dominus arcae , ferens Venlilabrum in mnnu sua ut 
nundet arcam suam, frumcnta recondai in horreumy 
palenm vero comburat igni Inexstinguibili {Matth, m, 
H). Sicul non obfuit bonis tanta midlitudo scelert* 
tonnn, qui per Ezechielem prophelam dicti sunt» 
itlis videlicet qiii gemobant et moefebant faclnor» 
popiili qu£ fitbant in medio eorum {Bieeh. ix, 4). 
Unde» quin eos coprigere non polerant, nec ab uni- 
laie populi Dei se ullo modo scpamre debebant *, 
pro merilo innocentissimac lolerantias siLe slgnari 
nienierunt, ei in iilonim perdilorum Tastatione atque 
iDteritu liberari. Verumtamen isti qul hxc Cttholicis 
ol)j:ciuiit , cur non se respieiimt, qvomm caterrae 
gregiiin furiosorum huc atque illuc armaix ferro ac 
fuslibus volitant ; et tam crebris ubi poiuerfnt sira- 
gibus, nequaquam tamen tanta immairitale satiantur, 
obi per busla cadavcriim eorum com feminls, qnac 
cum illi& passim cominixtae contra ordinem remm 
divinarum et humaiiarum diebus ac nociibus evagaii- 
tiir , tanta fervet ebrielns,. ut Inde insaniam quoiidia- 
nam non solum alios inseclandl» sed etiam se ipsos 
pnceipitnndi conciptant ? Horum pcdes ad mahim * 
non currunt » ncc veloces sunt ad effundendam san- 
guinem ? Ab Istis iion rcccdlt judicium, qiii sibi e:inm 
Aiijustissimas licentias inordinaix potestntis usurpant? 



•V 



* vaticani llss., mendaciter iactiUaU^ quia, elc. nesi icil 
ad Diocletiani pereccuUonem qaa sacroscodices U^ere, et 
io i^pem iniieere, eogebantnr cfaristiani : quod raciiiiis a 
capoUano altisque CaUioUcis admissum Donatisis calum- 
niabantur. 

* Ediii» maia. Divionensis lls., vana. Qraece apud LXX est, 
Mena, 

* Nonnuiti codices, rupenmt : JuxU ULX est. sed rarmc- 
■iano aic inlira respondet Augustinus, quasi citaril iiie, erit- 



Isth non fiuui lcneiir.e , dnm * nonvalent luatloere 
limien Ib faltn martyrio? Nooneisii inmedia oocte 
afnbalant etiam per diem ; quand^qMidmn 4icit Ap{>^ 
siolut, Qus iuekriaHiur'^ mctek suai Mi { 1 Tbes^ 
V, 7 ) t Noniie Isti palpanl in «nepidie * quasi In rocdii ■ 
nocte {Joti V, H) }^md quidem wnuiim iucretico^ 
ram est, qui rem «anifiestissima» In iu€e ' omniunGi 
gentium consiaMam vldcre non pessnnt ; «xtra CHJu». 
unttatem quidquid operantur, quamvls magna soler^ 
tia ei diligeniia Heri videatnr , tamon iliis iiihil prod^ 
est adversus iram Dei , qtios nec aranearum ieia^. 
possum delendere a frigore. 

7. Quid eiigo do hoc propketico eapitulo poaunt , 
qnod in ipses retorqueri non possit ; nisi forie de ovi^ 
aspidum , quomm muteo anle roeminerat dictator 
iltius ^ senicnliae (a) plenarU concilii trecenioran 
decem, qui cum universis provinciis Africx convene- 
rant ? Hoc certe si vivcret ParmcniaiHift, n^n diceret,. 
nee ei Isaia propheia poneret adversiim nos» Ova^* 
aspidum eruperunt. Respiceret enim a4}unctam coli»« 
gio iHio Felieianiim lla8tilanom.et PrxteiUtum Assu- 
ntanum; quos ex nnmero damnatonim quasi bouo. 
pacis, non Imnen Gbristi , sed Donati, velut integros 
denuo rcoeperant, qui et emit o?a aspidHro» et eru- 
perant. Sie enim eos desoriiHmt treeenti deeem ple- 
narii concilii^ ore veridico, » sicvt eonim cUftm pro- 
consularibus €estis allegau * testaatar. llacc ccHe 
concilii corum verba siint : i Licet enim viperei semi- 
nis noxios parms ▼encnati uteri olviis * di« tcxerit , 
et concepti ecderis uda eoagula in aapidam mefnbra 
tardo se calore voporavcrmt; lamea conecpium virus 
eraneseente umbraculo celari mm potuit: nam etsi. 
scro, piiblicam facimn et parricidium suum feu sce- 
lenrni 'vota pepererant '. » Hiee ova aspidum erupc- 
rant, jamqoe horribilio et maleoleiilia curo vcneiiosis. 
fetibas erant ab eonrni communione prcjocu. Sed< 
erat infos Oplatas basiliseos» qid nulu quodam rcgali,^ 
qao Inter serpeKies exeeUere dicitor» «tiam projecus. 
aspides vevoearet *. Autsi iuec pvo paoe non obsmit, 
quid Gatholieis ol^ieianl quos coovincere nequivc- 
Tunt , eum tpsi receperint qnee.ore.proprio damnave* 
rant? Si tee pro paee aon obsunt ClKisti, obsunt^ 
tamen pro pace Deoali , cui maUum Cavetur in inju^ 
riam paeis Christi , pro ^ saerilegio quidquid cer* 
poraRbns molcstiis patauiiuir » adaM>uiiio Dei cst ca- 
TendfedamQaiionisjeiernm. Mimi ipsi ?ere sanguincm, 
von solmti corporaliter per furias GiMumcolUoMim , 
sed eliam apirifaaliter Amdont» qni orbem terrarum, 
si possani, rebaptimre >conaatur. Aut si solus illo 
isH$ nen pm k» lemluw. Abest, tux, a. 



^ sic Mss., Juxu grxc. huphainousin. At cdHI, texueruni. 

* sic Mss. At editf, separare totebam, 

* In Mss., maliiiam. 



« EdftiO LOV. 
uss. et ab Am. 

* In omnibus Mss. : Nonne isti cadunt in meridie ? 

* sic Mss. At edlti, «t tucem. 
^ in MSB., diciaor Hle. 

* EdiU, scripta atlegata. Abcst» scripta , a maiiuscrK 
plls. 

* rhires Mss., atveus. Et quidam alii, uterus alm. 

"> NonnuUi Mss., rota feta pepererunt. Quidam, ftta ova 
pepereruni, 

^ Mss., eiiam prqjectos aspides revocarei. 

(c/> Hanc scntcntiam in Ragaitano Donatistaram concilio 
ooutra MaxifiiianisUs dicUvit Emcrilus cxsarccosis in Mau- 
rliania cp.scoi us, m refert Angustinus in lll^ro do Gestis 
cuin ^UniTilo. 



!55 



CONTUA EPISTOLAM rAfiMLMAM, S. ALCISTWI 



U 



ukngninem InndU^ i|iii eanieiii mortalcm vcl Tuliierat 
fet Tolnenitam perimit ; iile antem non fundit qui 
leJncias animas ncnlegio scliismatis ocddit ; quare 
in schismatieos soos Maximianisias per eamdcm ple- 
Darii concilil sui sententiam tallt dixeruiu , Veiocgi 
ptdiM earum ad efundendmn mngtdnem : cnm ab eis 
eonstet corpomliler neminem occisiim» neminem 
Tiilneraiam ; sed insupereosabistlsmulu perpessns, 
aim de basilicis per judiciarias patesiaies excliide- 
rentor, qualia aiite scparationom llaximianisiarum , 
enm in unum * pariter essenl, multa fecerunt els qui 
priora ex pnrte Donaii scliismala fecerant T Cui enira 
unquam sekismatieo siio pepercerunt, qui sibi ab orbe 
lerrarum , cujus ipsi scbismatici sunt , nimis impu- 
denter parci Tolunt, cum a sola ipsa vcra unitatc 
jnstissiine schlsmata puniantur , si co inodo isia pu- 
iiienda 8u:it? 

CAPUT iV. ^ 8. Et illad quod scriptum esl , Se- 
eundnm ftnndpem pdpa/t, iic el ndniuri ipum; et 
qnulit rector eH civitatis, tale$ inhabHaniei {Eccli. x, 2) ; 
si intelligerent quo pertinet , nee nobis objicerent * « 
nec ipii Tana jactantia superbirent. Nos enim ut bo- 
rainiim spem ^ qn» in solo Oeo tuia recteque secura 
esi, non in liominibiis cbliocemus, quoniam scriplum 
meminimos, Maledictm qni spem $uam ponit in homine 
(Jerem. xvn , 5) ; non inleliigimus boc loco principcm 
populi ct rcctorem civiiaiis episcopum stgnibcari. Non 
ideo quia non possimus innumcrabiies saoctos in ca- 
Iholica ftde episcopos iiitueri : sed ne cujusquain , ul 
dixi, spes hominis collocetur in bomine« et si fbrie ei 
iontingat in ea Tivere civiiate,ubi non sit bonus 
episcopos , arbitretur impiine se malum fieri , usuiw 
pans ad dcfcnsionem soam tam iiorverse isiam Scri- 
ptoram *, quam perverse ab istis inlelligitur ; et dicens 
in co se bonom esse non posse , quia tecundum prin- 
elpem poputi^ m H mimtlri ejw; H quaU$ rector e$t 
ci9kaii$, tale$ inhiAitanti$. Conlradicttur enim buic 
errori Vcritatis ore diccntis , Qum dicunt, facite; qua 
emlem faeium , noiiu facere : dicunt emm ^etnonfa- 
eiunt {Matth. xxni, 5). Habentes iiaque plebes Ules 
episcopos , qul bona dicunt ex eatbedra Moysi, ei ea 
qu» dicunt non raclont ex pestilentia sua, si illi fa- 
ciant ea bona qua dicunt, et non fiiclant ea mala quse 
faciunlt sicot praecipit Dominus ; nonne satis indicjint 
non ita intelligenduro esse principem populi et recto- 
rem civiutls qoomodo isti intelligont T Possuot enim 
esse popoli boiil obi fucrint episcopi mali ; sicot po- 
Init esse popolos malos ubi fuit Moyses princeps ct 
rcctor lM>nus. Errantes enim m verbis sanctarum 
Scripluranim, et sicut dicit Apostolus, non intelUgen- 
te$ neque qum bquuntur^ neque de quibui affirmant 
(I Tfm. 1,7), ipsi polius secundum pcrvcrsitulem in- 
lellectus sui magnas patiuntur angusilas, ciim eis 
dicitur , Ergo qunlis fuit Optatos , talis fuit ct plcbs 
Tbamugadeusis : et si commuiiione S^cramentonim , 

«oiimesMss.,iJiidio. 

* Editi, nec noMs taMaotfficereia, Abest, talia, ab niami- 
scriplis. 

* vatic. Mss., tam pervene InteHcctam istam scrhtU' 
ffiTi. 



aieut dicitis • conlaminautur et illi qui facta mnla iin* 
probant, et illi qui cliain ca pro pace lolcranl unilatic; 
Uies eslis et vos omncs, qui et illi coIlcg:e et illi plebi 
cummunicastis, cura illum tota ArHca Gihlonis saiel- 
litcm manifesto gemitu dcclararet *. Qiiein propterea 
sxpe oominOy quia ila manifeslus apparuit, ut ubi- 
cumquc fuerit nomiiiatus » nuilus se ignorare respon- 
deat. 

9. Nam ipsi respiciant et rccordenUir quam multos 
iuter se siiniles babeaut, quorum par malitia est, sed 
impar notilia, et aliquando veniaiit ad verain senlen- 
tiam istorum verboruin , et intelliganl untim popiili 
prii/ci|>cin Dommum nostrum Jesum Christiim , ciijiis 
iniiiistri sunt boni ; ct ipsum rcctorem civiiatis illius 
Jerusaiem, qux est mater nostra in coelis uterna ; 
cujus rectoris dignitali congruunt babilantes , non ad 
aiqualiutem, sed pro modo suo, quia dictiim esl eis , 
Sanciieritit, quoniam et cgo tanctm tum {Levit. xix, S): 
sccundum quamdam scilicet imaginis simililudinem , 
in quam * tiansrormamur de gloria in glorinm , tan- 
quam a Domiui Spiritu (11 Cor. iii , i8), miinore illius 
qui nos lacit oooformcs iinagiuis Filii sui {Rom. viii , 
29). Elst ct allcrius niali populi diabolus priiiccps , et 
reclor ejiis civitatis quuc myslice Babylonia dicitur , 
quem principem et rcciorcm leiicbrarum barum , id 
cst, peccaiorum, ipsuin et aiigclos ejiis aposiolus 
Paultis ap{>cllat {Ephet. vi , i2) : ct illius minislri 
siniiies ejus suiit , qiiia transfigurant se in minislros 
justiliac, sicul ille in aiigclum lucis (II Cor. xi , 15, 14), 
et iiiliabiiaiites rcctori pessimo iii factis siniHibiis coa- 
gruunt. Scd istoruin popiilorum alque civilalum tiiiic 
erit aperta separniio, ciim isia messis fucrit vciitilaia ; 
qtiod doncc fiat, omnia tolerat dilcctio frumcntoriim, 
ne duni grana paleam pni*propere fugiunt , a consor- 
tibiis graiiis impie separcniur. 

CAPUT V. — iO. Qiiid igitur jnm vnlet ad caiisam, 
quod isti nobis objiciunt, quia dc malis sacrincalori- 
bus Dominus per Isaiam dicit : Fadnorosut qui tacri- 
ficat mihi vitulum^ quati qui cauem occidat ; el qui timi' 
laginem^ quati tanguinem porcinum; et qm offerl thut 
in memoriam, quau btatphemut ' {Itai. lxvi , 5)? Hurc 
omnia multo cougrucnlius de illis dicuntiir, qui contra 
Ecclesiain l)ei loio, sieut promissa cst, orbc dtiTusam, 
altare sui schismatis erexerunt : quod eos sacrilcgiiiiu 
onines involvit, et qiiilibct ubilibet ofi^ert sacrificluni 
u!i coruc vel factis , b.TC ut audire mercalur, periii- 
cicm stbi iufert, iion iilis bonis qui accipiunt ab cis 
Sacramenla eadcm ^ , qui secundum pmpbetani Eze- 
cbiciem gemunt ct nioerent peccau quae fiunt in nie- 
dio eoruia (Ezech. ix, 4), quamvis non se iiide 
eorporaliter separent. Unicuique enim Dcus tribuit 
sccundum cor suum.Nam si primistemporibusnon 
obfuevunt mali sacerdotcs, vel collegis bonis, sicut 
fuitZacbarias (Luc. i, 5); vel popularibus, sicut fuU 



* Sic Ihs. Al cditf, dcclmnaret. 

* KiJiii, fti qua. Picriqiie Mss., in quqni. 

* Ita M<;s. juxU LXX. At ediU, et qui o/ferl thus, quai 
knediiat idolo, 

* Illiid, qui accip'wit ab cfs sacramenta eadmUf abr?t a 
Mss. 



ft 



LIBEIl SECUNDUS. 



53 



Nailiaiiael, in qiio dulos non erat {Joan. i , 47) : 
q«uiit.> nmgi» nihil obest in uiiitate cbristinna cpisco- 
fuis iiialus rel coepiscopis boiiis ?el laicis , curo jam 
ille s^icerdos sccnndum ordinem Melchisedecb el poii- 
tifcx nnsler sedens ad dexlCi^ani Patris iiilerpcllal pro 
iiobis (Hebr. tii, 17, 35), qui traditus est proptcr 
delicta iiostra , et resurrexit propter justiAcationein 
iiostram (Rom, iv , 35) ? Nec illud bonis obcst , sed 
offercntibus malis , quod verissime dicltm^cst , Dond 
intquorum non probat Alti$$imtt$ {EccU. xxxiv, 23). 
Non enim dixit, Dona eorum qui pro pace iniqnos to- 
lerant, non probat Altissimus. Cuin lainen iicc isti ca 
qnas objccentnt probare potiierint co teinpore quo 
scbisma fccerunt : alioqtiiii illis exclusis , istos bxre- 
ditas Clirisii toio orbe diffusa bi communioiie catbo- 
licn rclinerct. 

CAPUT VI. — II. Saerificia, inquit, impiorum «»- 
$ecralio e$t Domino : etenim inique offerur^t illa {Pro9, 
XXI , 37). Jam supra responsum est quia non esl ini- 
quns Cbrislus, qiii pro iiobis se ipsum obtulit , et 
nosier in coelo niediator est, quo suam Ecclcsiaiii gu- 
beriiaiite bonis mali non oberuiit , qui rel ignoraiiiur 
▼el pro pace toleraiitur , doucc ipsc veiiiat ac separet 
pRcmissis messoribus a messe zizania , ct ventilubro 
palens a frume:.tis. Quanquam isti, quod sscpe dicen- 
diun est, falsa criniina objeccrint, quce etiam si vera 
essent, bonorum cbaritaii pro unitate in unitale oninia 
lolcranli nibil nocerent, si ca forte eliam cognila, ju- 
dicibus ecclesiasticis persuadcri non posseot. Sacri- 
Ccia ergo impiorum eis ipsis oberunt qni offenint 
iinpie. Nam untim atque idcm sacriQcium proptcr no- 
nien Domini quod invocntur *, et semper sancium est, 
et tale cuiquc Ht , quali corde ad accipiendum acccs- 
serit. Qui enim manducat et bibit indiqne^ judicium $ibi 
manducat el bibit (I Cor, xvni,39).Non ail, Aliis; sed, 
abi. Qui ergo mandiicat dignc et bibit , graiiam sibi 
mnnJucat et bibit. Illi ergo videant utrum digne man- 
diicent, qui inter lain multos parentes et filios, ma- 
ritos ct uxorcs ; inter tam multos, quod est patentissi- 
miini ', Dei bxredes et Christi coh.Tredcs toto orbe 
dilTusos, ncfario schismate diviscnmt; cum possent 
iitiqiie st boni essent el vere mnlos argiierent , fni- 
ctuosc lolcrare pro pace Chrisii , quae peniiciose to- 
lerant pro pace Doiinti '. 

CAPUT VII. — 12. In Exodo, inquit, $criplum e$t, 
€ Sacerdote$ qui accedunt ad Dominum Deum $anctifi' 
ccntur , ne forte deretinquat eo$ Domiuu$ i {Exod, xix, 
3i) : ei iterum , i Cum num$tri ad altare accedunt , non 
addttcant in $e delictum, ne moriautur t (Id. sxx, 
30, 31) : et illud in Levitico^ c Homo qui habuerit ma- 
culam et vitiumf non accedat dona o/ferre Deo i (Levit. 
xxii, 31). Bt^ne quidem de vclcribtis Libris ista lesli- 
monia proponuiii. Dkant ergo mihi, cui sancto sccun- 
duin salutem spiriUialcm obrucril, vcl in sacerdolibus, 
vel inicr (lopuluin consttiiilo, nialus aut maculalus 
iacerdos? Ubi crat Moyses ct Aaron, ibi murmuntlo- 

■ vaticai i mss., quod ibi hwocctur. 

* UsSm piAiisiinwn. Quidam, ftolentistinium. 

• viliwuni MS3., pro parte Donati, 



res sacriicgi , qtios Dcus a facie siia scmi er perdcra 
miiiabatiir. Ubi eral Caipbasct cxicri tales, ihi Zacba- 
rias, ibi Sitiieon ct ca^teri boni , uhi S.iul , ibi David ; 
ubi Jeremias, ubi Isaias, ubi Daniel, ubi Ezechicl, Ibi 
sacerdotes mali et populi mali : scd sarcinani suani 
uiiusquisque portabat. 

13. Omitto dicerc quam scelerala siipcrbia dicint» 
neminem e$$e inter collega$ $uo$ vel $e ip$o$ cum aliqua 
maeula et vitio, tion membrorum, sed (|uod |)ejus est, 
morum. Quod ubi agcre cum eis copporimus ; rcspon- 
debnnt , intcrcsse qunlis niacula et quale viilum sil . 
quasi * Scriplura discrevcrit, qun: aii : Uomo qui hn- 
buerit maculam et vitium, non accedut dona offcrre 
Deo. Nullamne maculam liabuil et villiim , noii dico 
Optilus, 8cd ipse Parmcnianus, aut ipse Donalus? 
Sed tanlo isii aniorc bouiinu:ii c^txi sunt, el cordc 
impiidico ndullcros incnlis stix tiiii legiliiuo viro co- 
a*quare non dubitmt , ut quod de solo Doniiiio Jusu 
Christo dici poliiit, ctiam in Donalo perfcctiiiii fuisso 
contcndant. Quis dabit ociiiis meis foiilcm lacryiita- 
rum (Jerem. ix, 1 )? Quis congrutis buic scclcri g<niiltis 
concusso pectore exprimettir? Sed intcritu * uUendanl, 
utrum saltem Optatus babucrit aliqtiam macuiaiii nut 
viliumf Non usqiie adco co^ci suiit, ut istius vilani 
oninino inimaculalain ct omni vltio carcnlcni fuisse 
rcspondcant. Cur ergo acccdehat dona olTcrre Doo, ct 
ab co cxteri conjunctis manibus accipicbant . quotl 
mnciilosus et vitiosus obtiilerat? Altendant in ca:lei'is 
collegis ' suis, utrum nulla sit macula ebriositis. Sctl 
prius legatit quibiis sceleratis ebriosos adjunxcrit 
Apostolus. Ulrum avaritia nulla sil macula.quain 
idcin apostolus sic detcslalitr, ut idoioruin coiuparct 
servituli (Ephe$. v, 5). 

14. Qui autem reclissime sapiunt, inlclligunt quem- 
libet bominum , quamvis jaui pro consorlio socielatis 
htinianao non absurde dici possit jui»tissime vivcrc ; 
non posse taincn esse sinc aliquo vitio, quamdiu caro 
concup($cit adver$u$ $jnritum , $piritu$ autem adver$u$ 
camem (Galat, v, 17). Et, Qui natu$ est ex Deo^ non 
peecat (I Joan. iii, 9) : et, Si dixerimu$ qma peccutum 
non habemu$t no$metip$o$ $educimu$, el verita$ iu ttobi$ 
non e$t {Ibid, i, 8). Qiiamvis enim in quantum ex Deo 
nati sumus non pecremus , iiiest tamen adhuc eiiaui 
quod ex Adam nali somus , qtiia nondum abiorpta e$t 
mor$ in victoriam (I Cor. xv,.54), quod etiain in cor- 
porum resurrectioiie promiltilur, ut omiiino beati ct 
immaculati et incorrupli simus ; qui jam seciindum 
fidcm filii Dei snmiff, sed secundum speciem nondum 
apparuit quod erimu$ (I Joan, iii, 3). Noiidum cniin rc, 
sed $pe $alvi facti $umu$, Spe$ autan quoi videlur, non 
e$t $pe$ : quod enim videt qui$f quid sperat? Si autem 
quod non videmue $peramu$ , per patieutiam exspecla» 
mu$, Quamdiu aiilem exspcciatnus per pntieniiani 
corpori$ no$tri redemptionem (Hom. viii , ^-^^) , noii 
nudenmus dicere carere nos onini viiio, ne ipsa su- 
pcrbia sit iminanissimutn vitium. Evi^ilciiius i|;itur 

* Editi, qvas sic. Emendaalur i;x Mss. 

* sic Mss. Ediii vcro, seU iterum. 

* orones prope >:ss. careiit voi'e, cot-egis. 



59 



CONTRA EPISTOLAN PAa.MCNlANI, & AUGVSTINI 



Od 



i|ii|iiaDdo, aique Tideamus in sacerdoiibus illius tem « 
poris, cum corporalia vitia ritalKintur, illum prseHgu* 
rari qui cum essel Dcus, faclus est propter nos liomo, 
solus Terus * agnus immaculaius et stcerdos sine vi- 
tio. Ideoque et tunc sacerdos solos hitral)ot in Sancta 
sauctorum , populus auiem stabat foris : sicut nunc 
lllc sacerdos posl rcsurrectionem snam iniravlt in se- 
crcla coelorum, ut ad dexteram Patris interpellet pro 
nobis. Populus autcni cujus ille sacerdos est, adfauc 
lorts gemit. Nani cum cpiscopus solus intiis esl , po* 
pulus et orat cum illo ', et (|uasi subscribais ad ejus 
▼erba respondel, Ameii. Usquc adeo tiinc qoando siue 
ulla macula ct sinc viiio , quia noii poterant aninii 
saccrdotum, corpora qutcrcbanlur, solus ille pncfigu- 
rabalur , non isti siiperbi et impii , qui fornicanlem 
aiiiniam non zelaiit sponso, scd ei audeiit se ostentare 
pro spoiiso. 

CAPUT VIII. — 15. In Evangelh, inquit, seripium 
ea^ < Deui peccatores non audU : ted $i qnU Deum co^ 
iit^ et volunttttem ejus facit, hune audit {Joan. ix, 51). 
Et ha!C absoluta responsio est. Si enim dno simul 
orent, unus peccator, et alter qui Deam colit et to- 
lunUitem cjus facit, nimirum iihim audii, et illum non 
tudlt ? Quid ergo 8il)i Tult hoc testinionium, vel quo- 
modo pro sc arbitrantur esse prorerendum , cam his 
▼erbis maxime sccuri flant inter malos boni, nec ulla 
caosa corporalis scparationis existat, ot nefario scbi- 
amaie liomines etiam a bonis pcr talem discordiam 
•eparcntiir , quandoquidem possunt et mali inter bo< 
1108 exaudiri propler Ildem suam? Deus enim qui 
cordb inspcctor cst , non errat, ut alium pro alio rel 
exandiat vel rcfK^Hat. An propterea dicunt hoc, ut 
iutelligalur inalus episcopus iion exaiidiri , cum pro 
popolo rogat? Quod eisi iia esset, non ideo tamcn 
fkypahis, si bonns atquc fidelis est, sollicitus esse 
dcberet. Securos enim iilos facit ScripCiira ifiuc ait : 
Fratrei^ fuee $crilH> tfobit, nt non peccetis : et ti quit 
peeeaverit, advoeatum hahemuiad Patr^m, Jesum Ckri- 
Hmnjuiinm; et ip§e e§t propiiiatio pro peeeatii naUrie 
Joan. n , I, 2). floc quam vcraci et pia bumilHate 
•diclum sit audiaiit , si babent anres omie audiant. 
ioannes cnim dixit, ttofe scribo vcbis, ut non peecetis* 
>6i itaqiie sequeretur , et diceret \ Et si quis pecca- 
^reril, advocatum habetis ad Patrem Jesum Cluristum 
lustuin; et ipse est piyipiti.itio pro peccatis Tesiris; 
«e Ipsum a peccamibus qiiasi segregasse ^ videretor, 
«t Jam non ei opus essct propitintione, qiias fit pcr 
llediatorem sedentem ad dexteram Patris ei interpel- 
lantem pro nobis {llom. thi , 34). Quod utaqiie non 
tolwn superbc, sed etjam folso diceret. Si Tcro ita 
dieeret, Bxc scripsi Tobis, ut non peecctis : et si quis 
peccaTcrit, mediatorem nie habetis ad PaUrcm, et ego 
exoro pro peccatis Tcstris (sictit Parincniaiius quodam 
loco mediatorem pusuit cpiscopum iiiter populum ct 

* Abest, verusj a ilerisque Mss. 

* Sic Er. et liOv. At edilio AinerfaaGbiaoa cnro Galhoiinis 
oodicibus Michaelino et lYatellensi, nam cum episcopo sa- 
uus mtus est poputus, et orat cum iUo, 

* in ^iss., ir( dicerct. 

riaUicaui mss. , a pcccaitHbHs teifit^a^ ; omisso, 



Deum); qjiis eom ferret bofiorum atquc fidclium chri- 
stianonim? quis sicut apostoluin Chrisii, ct non sicut 
antichristum intuereuir? Et tamen hiciis dciriti fu- 
raosamaquam istorum superbiam ferunt*, ct Spi- 
ritnm sanctum cootiaere non possunt» ut serveiit 
«nitatem spiritus in Tinculo paeis {Ephcs. it, 3) , et 
iii omnibiis oratioiiibus suis de uuo roediatore se^ 
Ouri sint. 

16. Homines enim omnes christiani invicem se 
commendant orationibuB siiis. Pro quo autcm nullus 
ifiterpcllat , sed ipse pro omnibus , hic unus verus- 
qiie Mediator cst : cujus typiis quoniam praifigura- 
batur in sacerdote Vcteris Testamenti , iiiiUus illic 
iHTcnitur orasse pro sacerdote. Paulus autem apo- 
stolos qaanqoam sub capite prxcipuum meiiibrum , 
sed lamen quia membrum est corporis Chrisii , et 
noverat non per figuram iii uilcriora veli ad Sancta 
sanctorum {Hebr. ix,12), scd per expressam et 
redditani verilatem * in iuteriora coeli, ad sanctita- 
lcm non imaginariam , sed aitemam , pro nobis in* 
Irasse maximum et Terissimum sacerdoiem , £ccle- 
siae se orationibus et ipse commendat ' : nec mcdia* 
torem se facit inter popuUim et Deum ; sed rogat ^ 
ut pro se orent inTiccm omnia membra corporis 
Christi : quoniam pro inTicem sollicita sunt niembra» 
et si patilur unum membrum , coinpatiuntur omuia 
mcmbra ; et si gtorificatur unum mcmbrum , coii- 
gaudent omiiia membra ( I Cor. xii , 25, 26 ) : nc .sic 
oratio pro ioTicem membrorum oumium adiiuc iii 
terra lafoorantium, asceiidat ad caput qu(Kl prxces- 
Mt in ccslum, in quo e&t propiliatio pro pcccatis iio- 
stris. Nam si esset mediator Paulus , esscnt uilijue 
el Cffiteri coapostoii ejus, ac sic multi iiicdi.^aores 
essent ; nec ipsi Paulo consiaret ralio qua dixcrat , 
VnusenimDeus^ unuset mediator Dei el hominmu Uomo 
Christus Jesus { l Tim. ii, 5 ). lu quo et nos uiiuiii sii- 
OHis, si serTcmus unitatem spiritus iii Tinculo pacis : 
■ec propter nalos bonos dcscramus, sed propter 
bonos malofi sufferamus ; ne cum defendere volu- 
mus, qnod temeraria prxsumptione rcliquimus * inco- 
gnitos , cogamur migori sceicre damnare iuaudi- 
los. 

i7. Citm eliam certum sit qula pcccatorcs Deus 
audit : quod quidem InTenitur in Scripturis. Balaam 
prophcta non de populo Israel , sed alicnigcna , con- 
ductus ab inimico * ut populo Dei nialediceret , coii* 
Tcrsus a Domino ad benedicendum est ( A*ttm. xxit) : 

< Taticani codices, /tonosom istman superbiam ferunt ; 
omisso, aquam. GalUcaoi duo Hss., fumosam istorum asser- 
tionem fecerunt. Beiiiguianus, fumosam istorum fecermi 
consdentiam. Noonulli landem Belgici ilss., pro , super 
biamt faabeot, finMam, 

* Sic habent Hss. Ediii vero, et firmam veritatem. 

* Edili, et verissimum sacerdotem Ecctesia^ se oratiotd 
bus fideHum et ipse camtnendat. Abest, /ideitufti» a msuiiH 
acnptis. 

^ Plerique Mss. praetereimt, sed rogat. Et inflra post» con- 
gaudent omma membra ; sic babent, diecns autem, Adio- 
catum habetisprosalute membrormn onmium adhuc in lerra 
taborcauhan^ ascendit ad caput^ clc ; omissis verlNs, ae dc 
oratio pro inricem. 

* Rdili et quidam Mss., relmqumus. 

« F^liii, (df amico, At Mss., nb immico : iiitcnigc, popuH 
Pci. 



61 LIBER SECUiNDUS 

citjiis YeiijA oiniiMi bene Imprecanlis attUimus ^ ei le- 
gitiius ; ei eom aKud baberei in voio , verba tame:i 
precanib et bena sunt , ei pro populo exaudiuutor a 
Domino. Unde non mirum est , verba bona quae pro 
popuio dicuiitur in precibus , eliamsi a nialis dic^n* 
tur episcopis , exaiidiri tamen , iion pro perversitate 
pr.rposiiorutn , sed pro dcvotiofie popuioniiu. Ye- 
rumiamen quod «criptum est in Evangclio , Deu$ pec* 
CMioret n0.*i audit : ted ii quis Deum colil , et volunta' 
itm eJHs fecerit , tpfniii exaudk ; uoit a Domino di- 
etum est , sed ab illo qui oculos corporis jam qui- 
dem resiiiutos habebat , scd ei oculi cordis noodiHu 
patebant : uiido tpsuni Doniiuuui adboc prophctaiu 
puiabaL Nam eiiin postca cognitum Dei Filium ad- 
«ravtt. Ipseautem Domimis, cum in uiio templo ora- 
reui pharisaDus et publicanus , publicanum conrileii- 
lem peccata sua rongb justiOcatum dicit , quam plia- 
ris:eL*m jactautem merita sua {Luc, xviii, iO-14 ), cui 
ainiiles isii suni. Quanquam eaim justiricatus dcstite- 
rii ease peccaior, tainen ut jiistificarctur peccator 
•raliat , et peccator conlitebatur ' ei exaudiius justi- 
fieatusesi* ui desinerei esse peccator. Non utique de- 
siiiereiesse peecator, nisi prius exaudirctur pcccator. 
Quainobrem non quidcm ^miiem pc-ccatorem exau- 
diri , sed tauaeu noit oimiem peccaiorem bou exaudiri 
veritas testis est. 

CAPUT iX.— IS.Oljiciuntetiamquoddicitur iu 
Psaliiio : Peecatori antem dixU Deut : Viqmd exponm 
jMtifctttwues meas^ ei auumis (estamentum meum 
per M tuum f Tu tero odi$ti disciplinam , et proje- 
eiBti urmoaes meos retno. Si tndebas furem concurre- 
has eum eo , et cum mceckis particuiam tuam ponebas ', 
Os tuum abundavit maiitia^ et iingua tua condnnabat 
dolos K Sedens adversus fralrem iuum lotiuebtms , ei 
adftertus fiUum matris tuoi ponekas scandtdum ( PsaL 
iLix « ilUiO ). Sed aperiaRt aliquando aurcs cordis , 
et desuMDi esse non intelligentes ncque qus ioqnun- 
tiir , neqiie de quibus aflirmani ( 1 7im. i, 7 ). Aiteu- 
duBi enim dictum peccalori , Vtquid expotds jusU- 
/Uaiiones meas , ei atsumls iesiamenium meum per os 
iuum t et nen intelligunt ad bbc dictttm » ut sciai sibi 
niliil prodesse verba qive ore pronuniiat , si quod di- 
cii \\me mon faciat ; verumtameii aliis prodesse qike 
«tiaro pcr malos audiunt, ei faciuni. Quod ipse 
Doiiiiiiiis docot in Evangelio , dicens de Pbariaaeis : 
Super caUtedram Moysi sedeni ; quce dicuni , faciie ; 
fHor autem faciuni^ faeere noliie : dicuni emm ^ et 
nm faciuni ( Maith. xxiu, 2, 3 ). 

19. Atqae utUiam velleia in bla verbis qu« de 
Psalmo meminerunt , se lanquam ki spoculo intueri, 
Quomodo non projidunt sermonea Dci retro, qui 
poiHilis pronuntiani paccm et non amant pacem ? 



Quomodo non oderuiit disciplinnm, qui damnare au- 
dciU orbem iiiauthliini . et quia pro iiieritOy ini(^ 
longe luinus mcrito, pro tanii furoris audacia , se- 
cuiidum diviiix miscricordix disciplinam tcmporales 
molestias patiuntur , non pcccata sua piiniri connten' 
tur » scd uierita coroiiari gloriaiitur ? Eos sane cuiii 
fure concurrisse non dico ' : quia fure pcjor esl 
raptor , quod csse undiqiie conclamabatur Optatus. 
Annon cuin moechis particulam suam poiiuiit , quf 
grcgcs cbrios sanctimonialiiim suarum cum gregibiia 
ebriis Circumcellioniim die noctuque pcniiixios , va- 
gari iurpitcr siiiunt ? A,iinon sedentes adversus fra- 
ires siios deiraliunt , qui proptcr quosdam qiios coii- 
vincerc nequiverunt , in huTedilatc Christi tolo ler- 
rarum orbe diffusa coutenduiit iion essc Christianos t 
At(iiie ita adversus filiuin niatris siix , id cst , par- 
vuluni adhuc in llde ct Sacraiiientorum lacte nutrieu- 
duin , perniciosissimum scandalum ponunt * , dum 
iiesciens adhuc scqui Deum patreiit , iiinrmus sequi« 
tur hominem , et simulala at'iue aduiiibrata specie 
vcriiatis illectus ' , ab unitalis compage crudeli la- 
ceratiune divellitur. Scd si cis qui inala non faciuiit » 
lu eadem parte nialefacia dtspliccnt cxieroruin , nec 
obesse sibi aliena scelera crcduiit, quje in ittedio 
sui fieri gemuiit et moerent ; cur iii communi sacri- 
L*gio scbismatis ^ periiiciose toicrant , quos fructiiose 
tolerare in unitatis iiiicgritaie potucrunt ? Possuni 
eiiim dicere, si tamcn ipsis rcbus expergefacti evi- 
gilant aliquando ; possuiit , iiiquam , diccre mala 
siugulorum cxteris not obesse , qiii ncc approbaiii 
iiec faciunt tdlia : iton kiiticu singulorum maJuui 
esse schismatis sacrilegium , sed ad eos omnes |)cr- 
tinere , qui cathoiic^e iion c<immutiicaiit iinitafi » 
facilUme possunt coiiviiici , eui dinicillimc coiifiteii. 
Qua enim causa iii eorum coinnionione ad aiios iieu 
pertinent crimina aliorum , ea c;)usa schisma crinien 
est omiiium : quia cum sc iuter ipsos suos alioruni 
seeleribiis maculari noit posse jam dictint , siniul f.t- 
leantur necesse est non se habuisse causam cur ab 
uniute discedcrent , ubi eos non possuut aliorum 
scelera maculare, et propierea scelere schismatis 
apertissimo ianquam uiio mortirero vinculo pariter 
coUigantur. 

CAPUT X. — 20. At enim prophctawi Jeremlas, 
Quid prophetavii Jeremias ? iVon habere^ iiiqiiiunt , 
verum Baptismum eos qui relinqttuni Deum, Ait enim • 
€ Exspectavit coslum super ts/iid, et inhorruil muUo ve* 
kementius , dtcil Dominus : quoniam duo nequam feai 
popuhs isie ; me dereliqucrunt fonlem aquce vivas , ei 
effoderuni sibi Uuus deiritos qui non possunt aquam 
poriare » (Jerem. ii, 12, 13). Et ilerum : i Facta esi • 



* iQ M8S., peccaia eonfiiebatur. 

* sic Mss., At editi, ei cum aduUeru vortionem tuam po- 
nebas : la quibiis laiuea edilis postea, iu)l Augusiiiius scn- 
tentiam illam ia adversaricsrclorquet, lugcLiaiur, et cum 
mcschis parikulam^ etc 

■ iste versuS| os tuum abundavii tnalitia^ et Ungua tua 
ftnfiim. bat dolos, abest a iiss.,ncque in rcs} onsione sua 
qin<l.)in.ti ex eo repcUt Au^stiiius, qi;l legere solct, ei 
hHj.M litu umplejca cst dolosttatem. 



< Am. ei qnidam Mss., eum fUrecucurrisse dico; omisso, 
iion. 

* ta M88., pemiaonim scaadatwn ponunt. 

* rlures Blss., infirmus homo et sinmlata atque admn^ 
braia specie verOatu iUectus ; omissis verbis, M^utliir ho- 
minenu 

^ sic potiores Mss. Alii autem, in comnwnione sacrilegi 
schismcti%. Editi, tn crimme sacritegi scMsmntis. 

* Hic in excusis addiiur, plebs mea. Abe&t a Mss., uec i[twf 
Jerciuiam eo loci reperitur, ooca Pamicniano atidiluiu iu«^ 
rai, ut I aiei ex Augustiui rosiwnsioue, fr.fi-a, n. 5i. 



63 



CONTRA EPISTOLAM rAUMENIAN!. S. A13GU3TINI 



((4 



mihi tkutaqm niendnXt*\n(\mi,inon haben$ fidcnii{Id. 
XV, 18 ).E/ illud quod scriptum est, iQtit baptizatur a 
mortuo *, qnid proficit lavatio ejus\ (Eccli. xxxiv, 50)? 
Et itlud III Psatwo : c Olcum autem peccatoris non im^ 
pinguet caput nieum i (Psal, CXL, 5 ). l^f iterum alibi : 
xMusca: morituras exlerminant oleum suavitatist (Eccle. 
X, 1 ). Etalibi : c Spiritus enim sanctus disciptincB ef^ 
fiigiet fictum , et auferet $e a cogitntionibus qucs sunt 
sine inteltectu i (Sap. i, 5). Iluccomnia si eo modo 
intetligcnda sunt , quo ab islis intelligunlur , nec no* 
Ims nec ipsis conquadral ratio veritalis. Si autem 
nlio niodo docucro intelligenda , illi soli sua pravi- 
late tnrbnntur. Sed utnon turbentur, ad catholicum 
refugiant inlellectum : quia non inveniunt exilum 
responsionis, dum irreiiuntur crimine schismatis. 
llabcnt cnim ccrte cliam ipsi ; non dicam , Talos 
5unl , sed hoc dicam, quod vcl fatcnlur, vcl insa- 
nissime negant ; hubeiil ergo ciiam ipsi dtTelin- 
qiicntcs Dcum * , qui est fons aquoc vivac , hoc 
cst , inique vivcntes. Nequc cnim pedibus , ac 
non corde rclinquilur Dcus. Hahent ct menda- 
ces, el non hahciitcs Adciu, aliud proGtentcs el alitcr 
convcrsantes. Ilabcnt etiam morluos : si cnim sexui 
dHicaliori el Inflrmicri delicias non conccdit x\posto- 
liis, diccns : Vidua quas in deticiis agitf vivens mortua 
€si (I Tim, v, 6) ; quxrant utrum nuUi apud se viri, e(, > 
qiiod ainplius cst, pra^positi vel ministri vivaiit in 
deliciis; atqiic si iia aiidenl, rcnuntienl se non ha- 
bere morluos, ct meliorcs cssc quain illa Ecclcsia, 
ciijfis angclo in figura prxpositorum vel animamm 
dicitiir qtiod non vivat, sed raortuus sit, et lamen in- 
ter scptem Ecclcsias numcratur, nec ci divisoe* a 
compage corporis Christi, scd in unitate perscvcraiiii 
prjvcepta vit;c iitsiuiiantur ' (Apor, ni, 1-6). Omitto 
quod iii coiicilio suo adversum Maximianistasdixcrunl, 
€ if^gyptiorum admoJiim exemplo pereiintium ftiiieri- 
bus plcna sunt littora i (Exod. xiv, 51). De qoorum nu- 
incro inortuorum nunc intus est Fclicianus, qui adhuc 
niortuiis hnpiizat : aul si jam revixit, habet sccum illos 
qitos mortuus in schismatc baptiznvil. Ilabcnt ccrle 
pccoatdres : nam si interrogcntur quicumque sibi in 
ipsis mngni videntiir, ctiam se Ipsos pcccatores iion 
ncganf. Ncquc etiini noii tundunt pcctora sun, aut 
cuin id faciunt, simulalc faciunt; quod si ita est, tunc 
ccrtc infcliciter pcccanl, populos siios siniulala hu- 
niililate fallenlcs : aut non dicuiit' iu oratione domi- 
nica, Dimitte nobis debita nostra^ sicut et no$ dimU' 
timus (/t'6i/ort&t»nosrns(.l/a/(/t.vi,12);qnodulique non 

> Edilio Am. verlKk lioc loco EcclcsiasUci omissa restituc- 
ral, sciliccl, et itertim tangit eum. sed iis carent oranes 
h ss., et ca iiuan(iuain ad rcin conlra Donatistas nccessaria 
iJiaacriru solel Auguslinus, quia et antequam esset i>ars 
iMHiali, iiU obscrvat iu iih. I KclracL,cap. 2l, n. 3, ipsa uon 
hahelKit I cclesiasliciis in plurlinis codiciliusAfricanis. Oniit- 
tit iila |)ariler cypriaous in F.pistola ad Quialum, et Cartha- 
gineuse couciiiuin co |)r'csidenie celebratuui. 

* sic v*ss. At edili, nou dicam tates, sed quos vel fatentur^ 
wt insatmainie neqant deielinquentes Deutn^ eic.;miuui 
lulegrii. 

» FA'iti, pro, (/iwsfl?, habent, fUversB (vel, divisc) ageiUi. 
Ahest, agenHt a nianuscriptis. 

^ ('Ullicani Mss., infeiius dantur. vuticaui, ittsuper dfin- 
tur. 

* aic habcut Ain. ct omncs >:ss ai i-iv., aut cmn dicuntf 



de illis peccatis dicitur, qux in Baptismi regencra- 

tione dimissa sunt, sed de iis qm qiiotidie de 8.T- 

culi amarissimis fruclibus ^ humanae vitac inOrmit^' 

contmhil, quibus curandis adhibentur medicamenta 

eleemosynarum, jejuiiiorum ei oraiionum, ut in ora« 

tione dicatur quod in cleemosynis agitur. Nam ei 

peccatum quod in te alter admisii, dimitlere, ut ei 

tibi Deus dimittat, magnum opus misericordi e esi. 

Quod si hoc in oratione flcte et non veraciter di- 

cunt*, putantes se non haberc quod cis dimitlac 

Deus, idipsum est Inexpiabile sacrilegium, ea ipsa im- 

pia e«t el vcsana superbia, quod est certe iinmane 

peccatum. Nam de niorituris muscis quid dicam, 

qoando in eiiuon morituros adhuc, scd jani niorlnos 

multipliciter inveniri, sive fateantur, sivc convincaii- 

tur, oslendimus? Fictos vero quos fiigit Spiritus san- 

ctus disciplin», et sine intellectu perdite viveiites, 

qiiam inultos inter se habeant, secundum ea qux su- 

pra dicta sunt, cogitent. Naro ct quicumque ibi latetit 

mali, qtiod vel eo cerlum est, quia sa^pe proditi coih 

victique damnantur, non do rccentibus lantum factis, 

sed etiam de vetcre consueludiiH3 flagitiorum, quia 

sliiltissima flctione diu celari potuernnt ^ , hi uliqtie 

magis licti sunt, qui se bonos lingcndo decipiunt. 

21. Si ergo sicsunt ista inlelligenda ut isti intelli- 

> guiit, quomodo eis ratio subsislcre polerit, cur nptid 

eos qui male vivendo dcrelinquuat Deum, sivc la- 

teani, sive noli sint, non fuerinl lacus detriti, qui 

conlinere non valeiil aquas? Et si in hoc loco sncra- 

mentum Bnptismi inlelligendum esl, ctir rnendac«.'s et 

inlideles ecrum ministri, non aquam mcndaccm, scd 

veracem vel dare vel habere crcduntur? Cur ab 

illorum mortuisqui bapizantur, proPicit ali(|uid lava- 

tiaeorum^? Ciir pcccatores iinpingnant oleo c.ipiKi 

fiiiena ? Quid libi musca; moritiirx vel inoriunr^ ine- 

ruerunt, ut non exterminent olcom sii:iviiatis? Quo 

privilegio mnniiintur quicumquc ibi ficti stini, id cst, 

JMstitia! pclle obiegunt Kipum, ut non eos fugiat Spi- 

ritus sanctus disciplinte? Aul si cos fugit S|iirilu8 

sanctus, quomodo per eos baptizaiis dalur? llic enim 

dici non potest, quod solenl incptissime cl iinpii- 

dcnttssiinc dicere", c lutic posse a malo baptizari 

qijcmqiiain, si Inteat maliiia baptizantis. » Qui enim 

fictus est, lanlo magis ricltis est, quaiito magis latct. 

Ab hoc ergo cum se auf«Tat S|)iritus sanclus, quae 

spcs crit haptizali, si baptizanlis hoininis mcriium in 

illa Dci gratia cogitaodum est? Ilic omnino quid re- 

spondcanl non invenitiiit, qui mnlos aperlos habcre 

se neganl : in quo quidem apertissime convincunlur. 

Scd quidad nos? Salis est nobis ad necessarium arti- 

ciiium caiisae, quod fictos bonos, id cst occultos n)a- 

» Divionensis vetus codex, fluctibus. 

• &J!ii, Quod si honmics ficte ct non veraciter diemit. \i 
Mss., Quod hi hoc in oratione jicte et non veraciler dicunt : 
Donaiisuc scilicet, illud, inmkte nobis debita nostra. Melius^ 
si I rieserlim legitur sunra, aul non dictmt. 

> In omiiibus lAss. afliirmanter est, diu cetari potucrunl ; 
omisso, non. 

• Sic Mss. At editi, est, cimi mendaces et infideles ecrum 
WKmslri, non aquam veracem, sed nundacem vct dure rd 
habere credantur^ quid ab Ulorum mortuis qui bai:tiianti:r ^ 
proficit lavatiG eo nm ? 

• lu M*i., quod tolcni impcrtiasimc (ticcrc. 



65 LIBER SECUNDUS. 

los, apud se esse negarc non possunt. Per mullos 
etiim redarguunlur, qui cum ibi pcrditis et sceleratis 
moribus vivcrcnl, cl per ipsam fictionem diu la* 
tuisscnl, aliquando prodili, cxpulsi sunt. Credamus 
ergo, si nolunt ibi adliuc esse aliquos : lales illi cerie 
qui ejecli sunt, cum in eadem fictione I^tcrent, et eos 
fugeret Spirilus sanctus, dc quo scripium est, Spiri^ 
ni$ enim sanctus diuiplina effugiet fictum (Sap. i, 5), 
quomodo baptizare poluerunt * ? Cur non recenseniur 
saltem qui vivunl, ut accipianl Baptismum-', quem 
utique a fictis quos deserebat Spirilus snnctus, acci- 
pere nequivcrunt? Si aulem dicunt, Spiritus quidcm 
sanctus daturis fingentibus deerat juslificandis, sed 
acccpturis credenlibus adcrat ablucndis pcr inefiahi- 
lem Cificaciam potonliac sune; ulrumque valciiS fa- 
cere, illos fugcre, islos fovere, illos culpare, istos 
mundare : quam pro sc qUcTSlionem solvunt, simul 
ccmant solutam esse pro nobis. 

22. Quod autem intclligitur in liac sententia san- 
ctse Scripturx, quam certe ipsi non intcUigenies, et 
quasi pro suis partibus proponentes, ad se ipsos con- 
vincendos ingerunt nobis, Iioc pene in omiiibus lali- 
bus qiixsiionibus intclligcndum admonemus, sciliccl 
qiiia omnia &icmmenta cum obsint iudigne traclan- 
tibus, prosunt tamen per eos digne sumcnlibus : sicut 
et verbum Dci*; unde diclumest, Quas dicunl, faciie; 
qvw autem faciunt, facere nolite (SlatlJu xxiii, 5J. 
N.im eflbdere laciis delrilos qui conlinere non valent 
aqua.c, quis me prohibct sic inlclligere ; id est, con- 



vcrti ad voluntatem terrenam^, ei non posse conti- 
nere Spirilum sanctum, quem nomine aqux in Evan- 
gelio significari, quis quoquo niodo christianns igno- 
rat? Itcm aqua mendax non babens fidcm, polest in- 
lelligi, non falsum bnplisma, scd populus mendax ct 
infidelis, non annumcralis' vcracibus et fidclibus^ 
sed liis solis qtii mendaces et infideles sunt. Nam 
populos significari aliquando vocabulo aquaruni, Ic- 
gant in Apocalypsi, ct calumnienlur sibi prius polius 
qiiam nobis. Sic eniin dlcitur Joanni : Aquas qua$ vt- 
ditti, super quas sedet meretrix illa popuii et turba 
simi*, et gentes et linguaf (Apoc. xvii, 15). Et illud 
qnod scriplum est, Qui baplizatur a mor/tto, quid pro^ 
/icil lavatio ejus (Eccli. xxxi v^ 50 ) ? ut inlerim dif- 
feram diligcnliorem istorum verborum inquisilio- 
iiem(a), tuiissime accipio, Paganorum baptismata 
esse denotaia, quia bomines et a jostiiia et ab ista 
vita mortuos colunt, in quorum nomine bapiizantur. 
Quamvis eniro ct ipsi saeerdotes per Impietatem mor- 

> SicUss. At Lov. Dicamus ergo..,.n (quanquam sola 
cdilio Lov. addit, si) in eadem fictwne latereiU.... quomodo 
baptizare possuni : minus recle. 

* casaUnus codex : curnon recensenlur saUem quiabiis 
acceperunt ul accipiant Boptismum. Alil quidam : cur non 
recfnsent saltem ut a catholicis accipiant Eopthmum. 

* ediii, i^ut et verbum Dei testatur. Abest a Mss., testO' 
tur : ut subintelligas, verbom Dei perinde alque Sacra- 
Htenta obcsse iud^^ne traOanlibus, et prodesse tamen per 
aus dlgne sumeotibus. 

^ Piures Msft., ad voUtptaiem terrenam. 

* Editi, fion annumeratus. CasligaQtur ex Mss. 

« Ediii, et tribus sunt. At iiss., et turba sunt. Graece est, 
kai ochloi. 
(a) vide Itli. 3 conlra Crcscooium, capp. 2i etscqq. 



tui dicantur, noii tamen propier eos sic intelligilur» 
sed proptcr mortuos deos coriim, in quoruni signiff- 
catione dicitur, Deus noster Deus vivus (Jerem, x, 10). 
Quapropler clsi apud Christiaiios sunt aliqiii proepo- 
siti vel minislri, qui per impielatem * et iniquiiatcm 
suam mortui sunt, vivit lamen ille de quo dictum est 
in Evangelio, Hic est qui baptizat (Joan. i, 53) : quia 
sicut dicit Apostolus, Christus resurgens a mortuis^ 
jam non moritur ^ niors illi ultra non dominabitur 
(Rom. VI, 9). Olcum vero peccaioris aperlissimc PsaU 
mus indical, qiiemadniodum iutelligcnduin sit. Ait 
cnim : Emendabit me justus in misericordia, et arguel 
me ; oleum aulem peecatoris non impinguet caput meuni 
(Psal. cxL, 5). Uiidc manifestum est, oleo pcccaioris 
blandilias adulaloris esse siguificalas, quibus repu- 
diatis el detcslalis eligit a juslo cmcndari et argui ; 
quia hoc jiisius non fallaci lenilate adulalionis, sed 
veraci asperilalc objurgationis faciens, mullo magis 
miscricorditer facit. Unde cst et illud in Apocaiypsi» 
Ego quos anio, arguo et castigo (Apoc. iii, (9) : et 
illud apud Sulomonem, Meliora sunt vulnera amici^ 
quam votuntaria oscula inimici (Prov. xxvii, 6); et 
mulla reperiuntur hujusmodi. Oleum vero suavitatiSf 
scilicet bonum odorem, id esl, bonain famani Cliri- 
stianorum, illi exterminant, qui niale victuri, ct ad 
mortem suarum iniquilatum redituri, mngna miillitu- 
diue irruunt, ut cis per Baptismum pcccala doncutur, 
ci ad ea denuo revertantur. N;ini proptcr numcrosi- 
latcm muscis arbitror esse comparatos (Eccle. x, i). 
Scd hi exterminant oleum suavitatis, qui uoii ipsam Dci 
graliam, scii hominum morcs iiilucnlur; rt quonium 
sicut grana inlcr palcas non vidcntur, iui pie vi- 
vcntcs inter iniquorum turbas non facile apparcnt, 
carnaliler oOensi, a percipicnda saluie sempileriia 
sivc rctrahuiitur*, sive omniiio resiliunt. Esse auiein 
Loiium odorem in bona fania recle viventiuin Chii- 
slianorum, Aposlolus doccl, dicens : C/iris/t bonus 
odor sumus Deo* in omni loco (II Cor. ii^ 15). Coiiira 
illi quibus dicilur, Nomen enim Dei per vos blasphe^ 
matur in gentibus (Rom. 1^24); utique oleum svavita» 
tis extemmant. Sic crgo liabciu isia alios siiiccriorcs 
intelleclus, qiios si sequantur, etbm ipsi ab earum 
quxstionum expediuntur angustiis. Illoruin aiitcin iu* 
tellectus si a nobis non confirmetur, ipsos solos ; si 
vero a nobis confirmetur, uirosque nostrum implicat« 
CAPUT XI. — 23. Quid opus est jam pliira 
discutere? Nisi forle illud movebit» quod cum 
probare Parmenianus velkl carnales homincs iioit 
posse spiriluales filios procreare , addidit ex Evaii- 
geiio tcstinioniuni : Quod natum est de carne^ caro 
est; et quod natum est de spiritu , spiritus est 
(Joan. III, C), Quasi nos dicamus per se ipsum qucm- 
libet bominem spirituales filios geiicrare, et non ^ 
pcr Lvaiigelinni ; iii cujus prxdicaiioiie Spirilus sau- 

< Aliquot Mss., propter impietntnn. 

* Sic Mss. At edili, sive traliuntur. 

* vox, DeOt abest a manuscripUs. 

^ Huc revocamus negantem parliculani, qita> p<T f.ova* 
niensesrejeciafuerai. F.vstabat iii wliiioio *m. cl iu no» 
sirisAlss., vidotnrfjm' o:n!jl.»r» 3;J roai ULVOssaha. 



d7 CONTHA EnSTOLAM P- 

ctii> operatar &<1 gignendos iii Baplismo filios spiri- 
imles, eiiam cum fiigil nctum ministrum *, stcut sn- 
pra diximus. Ideoqiie Apostoliis cum talibus filils 
loqneretur, si dixisset, Egovos genui; et non addi- 
disset, in Christo Jesn per Evafigelium (I tor. iv, 13) : 
nulio modo se quisquani fldellom de Hlo natiim reli- 
giose fateretur. Efangeliom aniem fur quoque Judas 
sine detrimento credentium prsedicavit : et fictos eo- 
rum, id est, occulios maios, sicut ipsi qnoque conce* 
<dunt, citm fugtnt Spiritus sancttis, per ^eomm ameo 
fuiDisteriiim gigni spiritualea filios asserunt. Nam 
qois ferat tantam dementiam» ut cum forte carnalem 
Tocet liomiiiem de conjnge filios procreantem , sp^- 
tualcm appollet adulierum? Absit, inqait, ut hoc sen- 
tiam. Quomodo ergo adultcr latens, ciim apud eos 
prxposilus esscl spirituales potuit filios procreare, si 
carnalcs hoc facere non posstint? An forte tunc per ma* 
nns cjus vei Cliristiis , vel Spiritus sanctas , vel fbfte 
angelus baptizavit ? Si ergu tonc homo bapiitat, cum 
baptizator manifcstus est bonus ; ciim rero bapiizator 
talel malus, tunc Dcus baplizat aiit angelus, ct unes^ 
quisqtie talis spiritiialiter nnscitnr qusAis Tuerit a qao 
liaplizattir : optent qui desid^rant baptizari ut boml- 
fies pcr qtios baptizanttir, non sinl mantfestl bom, aed 
Inteiiics mali , ul sic Deo vel angelo bapticante aan- 
ctiores renasci mercantnr. Hanc absurditatem si co- 
^itaiit eviiare, pcr qiiemlibet liominem, ciiro qurs * 
r.tiri.sti baptismo baptiznttir , Christum baptizarc 
fateantur, de quo solo diclum est , Uic €$l qid 
Saplix:it in Sjnrilu sancto {J&an, i, 33). 

2i. Nam.iliud ex Evangelio, Sicut miat me Paler^ 
«I ego mitto vo$. ttoc cum dixittet^ insuHlavit , et dixit : 
Acciffite Spiritum sanctum ; ti cui dimieeritit peccata, 
dinittentur; et ticui retinueritit/retinebuntur {Id. xx, 
f 1-23) : contra nos esset , ut cogercmur fateri ab ho- 
iiiinibiis hoc, non per homines fieri, si posteaquam 
dixH, Et ego mitto vo$ ; subjecisset continuo , Si cui 
iiimiteritit peccata, dimittentur; et $i cui retinueritit, 
retinebuntur. Cum rero inlerpositum est, Hoc cum 
iHxittcly intulPavit, et ait itiit : Accipite Sphritum tan- 
ttum ; et deinde illatnm, per eos vel remissionem vcl 
retcntionem ficri peccatornm ; satis ostenditur, non 
Ipsos id agcre, scd per eos utique Spiritnm sanctum^ 
iicat alin loco dicil^ Non enim wn e$tis qui loguimini, 
9ed Spiritn$ $anctus qui in vobi$ e$t ( Matth. x , ^). 
ttpiritus nutem sanctas in Ecclesix prxposito vcl mi- 
fil!4ro sic inest, iit si fictas iion ett, operetur per cutn 
Spiritas, et cjus mercedcm ' in salutcm sempiiemain, 
«t eenim regencrationem vcl xdificationem qiii pev 
«nm sivc consccraiitur sivc evangehzantnr. Si aiitem 
ilei«8 est, quoniam verissime scriptum est, Spiritits 
enhn tanetut df$cipUncB elfugiet ficxum ; deest qtiidem 
•alali ejos, qt aufcrat se a cogitatiombu$ qnm $unt sine 

* sic omnes Mss. At editi. ad gignehdo$ fUiot non po^se 
nficeret ami Spiriiut tancUu fictwn ndmttrum fugiat^ «c- 
vl iupra diximtit. 

* Rditi, nanc abturditatm sic te cogiiant (vel «t Ijov., 
^otni^) evilare^ per quemHbet homtnem^ tcl cum qm^ etc. 
Dbligantiir ez liss. 

* iQ cditisy et ad ejut mercedem. Abest, ad a manti- 
airiptls. 



\nMENIANI, S. AUGUSTINl tt 

intellectu : minislerinm tamen ejos non deaertt qfiii 
per eum saluiem operatur aliorum. Propter qne<l 
Aposlolus ait, Si enim volent hoc faeio^ mereedem Aa- 
beOy tt autem invitut^ ditpentatio mihi creAta ett (I Cor. 
IX, i7) : id est, iins prodest quibu» hocdispenso, non 
niihi qui fictns siim. Qui enhn invitus fodt propier 
conmoda gaodiaque camalia, qpst ai aliter babere 
pofsel, illod desereret, Ipse atiqoe fictoa cst : ideo- 
qne non aii , Si invitas focio , naiil prosom eis er|a 
qiios facio ; sed se lantum a mercede sahiiis ahenat. 
non et idos * quil^is cibaria dominica etiam roalof 
aefvus impendit. Quia vero non erat talis Aposlolns, 
sed lalis poiios ut volens faceret, id est, gr:iim'iam 
fratiam ptetatft casti cordis ^rogaret ; ctiam merce- 
dem ejiis • per eum Spiritus sanctus operatus e$l, 
qtiam, sicut ipse dicit, reddet ei Dominus in illiim 
diem justus jiidex (II 'Tim. iv, 8). Illos vero qui 
Evangdium annuiitiabant non caste, qiii non qiiidem 
alind nisi veritaiem, id est Christum, tamcn non vc« 
ritaie cordis boni ', sed per occasionem commodonim 
suorum annuntiabant, Sinite, inqnit, hos aiiiiuntiare : 
et gaudet non utique illis, sed eis qui per eos salvf 
flebant, tenemes prsceptum dicentis, Quee dicunt, fa- 
eHe; quee autem faciunt, faeere nolite : dicunt enim, et 
non faciunt {Matth. xxiii, 3). De hls etiam Apostnlus ^ 
ad Philippenses loquitur : Quidam qmdem, inqfiit, 
pet inxidiam et contentionem ; quidam vero per bonam 
vduntalem Chrittum prwdicant : qmdam ex charitate^ 
adentet quoniam indefentionem Evangelii potihtt tnm ; 
^uidam tero et per eontwnadam Chrittum annuntiant 
non catte, exiitinHmte» trihilationem tutcitari vinculi§ 
mei$. Quid entin, dum omni modo^ me oecationey tiva 
vcritate Chritiut anmmttetur f et in hoe gaudeo, $ed at 
gaudtbo {PhiHj^. i, 1518). Numquid permitteret eos 
Christum prflcdicare, cum Evangelii vertiatcm noii 
veraci cordis castitate praDdlcarent? Numquid dt la- 
lium praedtcationc gauderet, nisi sciret qnod ilKs qni^ 
dcm perniciosom esset, rem castam non caste aniian^ 
tiare ; illis autem salubre , qui bona et vera per eos 
audientcs proflcerent ad saltilem ? Nam ubi non Cliri- 
stnB qui veritas est, sed falsitas et mendachint pmrdi- 
catttr, apertissime prohibct, ad Galatas dicens :Si 
qmitvobi$ evangeliiaverit prmter id qnod aecepi$ti$, /m^ 
thematit {Caiat. i, 9) : itemque ad Timothenin, Sicttt 
fogavi U , inqiiit, nt iM$tineret Ephem, cum hem in 
Macedoniam, ut denuntiaret quithutdam ne aliter doce» 
rent (I Tini. i, 5). Mosaatem invidiosos, conieniiosos, 
ciinlamaces, non casios, ocoasionera qMrenlos fa- 
ciendoi sux mal« voIuAtatis, quia src eorum ficiio* 
nem fogiebat Spiritus sanctus, uC eorum non desere- 
ret ministerium, q«o fier oos Christus praedicabatur, 
nen solum permittit * ut faciant^ sed et gaudet qiiia 
facitint. 

1 Slc Mas. A\ editi, ideeque invUue fiKU^ md eit prodett 
erga ifuot facit^ te autem tamum a mercede eatutis tdienut, 
ndn ettam tUot privat qidbut eibnria^ eic. 

* in solis excusis, atiorum, 

* In MsB., eordit md^ tedi ete. 

^ omDes iias.» tie emm Aneskdui. 

■ In cditi!«, iMit pernntHt, Ahest, iftn a niinuscrlpli&. 



€9 LIDER SECUNDUS. 

23. BxL de Scripluris saiictis docuroenu prorcri- telligi , et si ille dare 
mus ui appareat facile non esse quidquam gravius 
sacriicgio scbismatis : quia pnecidendx unitatis 
Duib est jtista nccessitas, cum sibi nequaquam spiri- 
(ualiter nocituros malos ideo tolerent boni , ne spiri- 
tualitcr s^uDgantur a bonis, cum disciplinac scverita- 
tem «onsideraiio cuslodiendx p^Cis rerrenat aut dtf- 
fert ; quam tamen securitas exserit, cum apparet siiie 
Tulncre schismaiis ad salubrem correctionem posse 
aliquid ecclesiastico judicio viiidlcari. Dicimus enim 
magis nomen Domini eorum esae qui eum metuanl S 
qiiamvis pcrmiiti sinl turbis eorum qui eum non me^ 
Uiuni ; et illud quod Aposiolus ait, tfmt Damnu$ tpA 
tmtl ejUs ; et reeedal ab injuMlUia omnii qui invocat no- 
men Dondm{\\ tim. ii, 19). Si enim pro bono pacls, 
ne aiite tempus cum zizania colliguntur, eradicetur 
ftimiil et triticum , necessitale cogitur quisquam csse 
iiitcr injusios ; recedat ab injusUtia, et securus invo- 
c^t nomen Domini *. Simul enim et ab injtistis rece- 
dlt, et ab eis exit , atqiie separatur interim corde » ut 
eiiam corporc a talibus in flne scparari mereatur. 

CAPUT XII. — 26. Et illud quod scriptum est, 
Non cst tpedosa laus in ore peccaloris ( fec/i. xv, 9). 
Iii ore cerie fldelium utique speciosa est. Sic autem 
uiiicuique est os proprium, nec quisquam sine con- 
sensione sui cordis ex ore vulneratur alieno. Cum aa* 
tero pracdicatio * peccaloris ore procedit, quaerendum 
cst ci^usmodi peccatorcm hoc loco Scriptura signiA* 
care voluit. Nam et Publicanus qui justiflcatus esi 
magis quam illc Pharisxus, ntique peccator erat 
(l,uc. XVIII, U). Si enim vera ejus peccata non erant, 
falsa erat coiifessio peccatorum : si autem vera erat 
oonfiessio, propter quam justificari etiam meruit, pro* 
cul dubio vera erant peccata. Hoc etiam de oratione ^ 
sancti Dauielis verissime dixerim, qui profccto vera« 
citer ait : Ctim orarem, et con/iterer peccata mea et po- 
puli mei (Dan. ix, 20). In ciijus ergo ore peccaloris 
l^uft speciosa npn est, nisi maxime mendads et ficti, 
quem Spintus s^metus disciplinx (iigiet ? Qui Umen 
cuoi loquitur veritaiem ', non in ejus ore speciosa 
est, quia non ei tribqilur cujus particeps non est : sic- 
ut speciosa non erat propbetia iii orQ Caiphx ponti- 
ficitt sacerdotum, qui nescivit quid dixit, sed cum ee- 
•et pontifcx propbetavit (Joan. xi, 51): sed tamcn per 
l|«ttm speciosa laua esi Dei in auribua aodicntiiim ei 
corde credentium* 

CAPUT XIIL — 27. Quin etiam ex Apostoli sen- 
tentia male usorpata velut insidtare audet Parmenia* 
nu» cis quos negat habere Baptismiim , et proplereai 
dicit eo$ dare non possc. Quid enim^ inquit, habes 
ipxod non accepiiti (I Cor. iv, 7) ? Quod ut omittam 
imde ct quare dicat Aposiolus, quod ipsius £pistol» 
eontexUone declaratur ; si hoc de Baptismo vult in* 



•:* 



non potest qui non habel» 
ille auiem non habet qui non accepit, m ei allquo 
modo * suflhigeUir quod scriptum est| Quid emm 
habes quod non accepisti? qusro utrun non ha- 
bcit quod apiid ipsoi» accepit. Si dixeriot) Habet ; 
qiixro uirum amittnt si ab eis recesserit. Si di- 
cunt, Amiuit; baptizandus itenim est si redierit, 
ut ei possit restitui quod amisit. Si autem hoc non 
fit , nec qnisquam dicit esse (aciendum , non ergo 
amiserat. Porro si accepit, et non eo caniit, ha- 
bet utique quod accepit : et ideo non ei poiest dici 
secundum islorum intellectum, Quid emm habes quod 
non accepisti t Refer nunc animuro ad ipsam orifi« 
gincm schismaiis. Qualeralibet existiment Cxcirnnum 
(qucm nos tredimus innocentem), procul dubio fn 
uiiitale " baplizatus erat : nondum enim facta eral 
ista divisio. Ponamus^ sicut illi volunt, quod ab uni* 
tate ipse recesserit : non amisit utique quod accepe- 
rat ; non enim, si rcdiret, baplizaretur itenim, ut n^ 
cipcret quod amiserat. Purro si co quod acceperat 
non caruerat, id ulique habebnt. Si crgo nec ipsi dki 
potuit cx istorum pravo iiitcllcctu, Quid enim habe^ 
quod non accepisti f mullo minus hoc idcm dici potesl 
ci qul per Caccilianuro a Doinino accepit. Cur eiiim 
non potuit homo qui non conjiinctus est vobis ', id 
quod non habebat accipere per eiiro qiii non amisit» 
qiiando recessit a vobis? Qiianto crgo iniprudeiitiiiy 
dicitur orbi terrarum , Quid enim habes quod non ac* 
eepisli? iinde ipsius Sacramenti connexio in Africam 
venit, qui per nullius iraditoris (acinus poioit aiuil- 
tere promissionero Dei, aperiissima poliiciiaiione di- 
centis ad Abraharo, In semine tuo benedieentur onmn 
gentes (Gen. xxii, 1S) ; ctiam si isti non impii calu- 
mniaiores fratrum, sed veri examinatores criminuni 
fuissent? 

28. Nam illud quod quidaro eorum veritate convfu 
cti dicere cceperunt, c Baplisroum quidem non ainit- 
lit qui recedit ab Ecclesia, sed jiis taroendandi amll- 
tit; > muUis modis apparet frustra et inaniler dicl. 
Primo, quia nulla ostenditur r^usa cur iile qui ipsunn 
Bapliftmum amittere non potest, jiis dandi potesl 
ainittere ^. Utrumque enim Sacramentum est; el 
quadam consecratioue utrunM|ue homini datur : illiid, 
curo haptixator; istud, curo ordinatiir ; ideoque ii| 
Catbolica utruroque non licet iierari. Naro si quandei 
ex ipsa parte venientes eiiam praepositi, pro bono pa« 
cis correcto schismatis errore suscepii sunt, et si vi« 
suin est opus esse ui eadero ofncia gerercnt qux ge- 
rebant, non sunirursuro ordsnati ; sed sicut Baptisront 
in eis, ita Ordinalio roansii inlegra : qub in prxci* 
sione fberat viiiuro, quod iinilfttii pace corrcctum est ; 
noii Ui Sacramentis, qux ubieuaique suiu^ ipsa sunt '• 
Et curo expedire hoc judieatur Ecclesiae, ui prxiiositi 



• SR M8i. At editl, mflsimfmiiomen Domtnl esie cum eU 
q^ eum metuunt. 

• Lov., iiuocet nomen Domlm,Uoz eadem editiocQro Am.» 
skintiter emm. emendanUir ex maDUScripiis. 

■ vatieani oodices, preoKiO. 
^ tn Gallicaols Mss., de ore. 

• sic iiss. At editi, disciptiMg (UgU, Quem igliur fiigitf 
cum tamen loqmtur verUatem. 



1 OmDes M«9., «r ei atiquando. 

* in excusis, m unUaU fidei. Abesl, ^ei, a 
scriptis. 

* M». magno ooiviensu ferunt, qid nm cmaActus <sf 4 
voMf. 

^ juxta Er. Lugd. veo. Lov., ius dandi andUere posi^ 
nf. M. 

* m ediUs, ipiatwa fwif. Abest, vera^SL nanuscriptii. 



CONTRA EPISTOLAM PARMENlANI. S. AUGUSTINI 



/! 

corum ▼enienies ad catholicam socictniem lionorcs 
tiios ibi non administrenl ; non eis lamen ipsa Ordi- 
nntionis sacramenla deiraliuntiir, sed maneiit super 
ens. Ideoque non eis in populo manus imponitur, ne 
Don hoiniiii , scd ipsi Sacramento fiat injuria. Et si 
qiiando ignoranter Gl, nec nnimose dcfenditur factum» 
scd pie corrigilur cugnitum, veiita fncilis impeiralar. 
Deus enim nosicr non est dissciisiotiis Deus, scd pa- 
cis { 1 Cor, XIV, 33 ) : nec Ecclcsia! ejus Sacrameiifa 
in cis qiii ab Ecclesia reccsscrunl , scd ipsi qiii rc- 
cesscrunt ininiici ejus sunt. Sicut autem liabcnt in 
Baptismo quod per eos dari possit, sic in Ordinalione 
jiis dandi ; iitruinqiie quidem ad pcrniciem suam , 
quamdiu charilalem non h.iYjcnt unilalis. Sed tinien 
.tliud osi non habere , aliud perniciose babcre, aliud 
s.')luliriier baberc. Quidquid non habeiur, dandum 
f»st cum opus est dari : quod vcro perniciose hatictiir, 
pcr corrcclionem dopulsa pernicic agenduin est ut 
salubriter habeniur. 

29. Qiianquam etsi laicus ali luis pereunli dederit 
necessitale compulsus *, quod cum ipso accifteret , 
quomodo dandiim esset addidicit *, nescio an pie 
quisquam dixerit csse repelendum. Nulla enim co- 
genle nccessilalc si lial, alieni muiieris usurpalio est : 
sl niitem neccssitas iirgear, aut nulliim , aut veniale 
delictiim cst. Sed et si nulla nccessilate usurpetur, 
6t a quolibel cuilibet delur, qiiod dalum fuerit non 
potest dici non datiim, quamvis recie dici possil illi- 
cite datiim. Illicilam auL^m vsurpationem ' corrigit 
reminiscentis ct pcnnitcntis aflccins. Quod si non 
cmrrexerit, mnnebit ad pocnam osurpaloris quod da- 
lum cst, vcl cjiis qui iiliciie dedii, vcl cjus qui illicite 
acecpit : non taincn pro noii dato baliebitur; neque 
uUo fliodo per devotum mililcm, qiiod a privniis usur- 
patiim est, signuin regalc violabiiur. Si cniin aliqiii 
furiiin et extra ordinem, in nionctis publicis aiiruin, 
vel argentum, vcl xs percutiendo signaverinl ^; cum 
fucrit deprebensum , nonne iliis pnnitis, nut indul* 
genlin libcratis , cogiiitum regale siguum thcsauris 
regalibiis congerclur '? Aut si quis(|uam, sive dcser- 
tor, sive qui nunqunm omnino militavii, noia mili- 
lari privatum aliqueni signet ; nonne ubi fucril de- 
preltcnsus, illc signatiis pro dcsertore pnnitur, et eo 
gravius quo probari potuerit nuiiquam oinnino mili« 
lasse, slinul secnm puniio, si enm prodiderit , auda- 
cissinio signatore? Ant si forte iilum inilitise chnra- 
clercm in corpore siio, non militans pavidus exhor- 
ruerii, ct ad clemcntiam im|>emlori8 confugerit, ac 
lirice fusa * et iinpetraia jam vcnia militare jam coe- 
pcrit ; numquid homine liberato atiioe correcto cha- 
rncter ille repclitur, ac non potius agnitus approbatur I 

* Aro. et vatic uss., aliqua peremth nteeuUaU eom- 
ptUsus dederU» 

* Editi , dandwn es$e addidicU ; omisso quomodo^ quod 
liuc ex vaticanis codicibus revocavunua. la aliis Mss. esl« 
quod dandum euel addidicU. 

* Am. ct Uss.: lUicitatnergouiwrpationemeorriqiL 

^ sic GallicaQi oodices. Atoditi, et estraordmane. nm fn 
nrneHs pubUds aurum vel argenlum^ sed ees percutwidosit- 
qnanerint, 

* Lov., eogctuT inferri. vcrhiim, inferri, abesl ab aliis li- 
bris: etpni, cogetur ; iu vaiici,oisUss., cingerelur, 

* GalUcani Mss., nc pacefacta. 



72 



An fortc minus hu^rent Sacrainenta christiana, qiiaiii 
corpornlis ha*c notn, cum vidcamus ncc apostalas ca* 
rcre Bnpti^maie,qulbus uliqiie per poenitentiam rcd« 
cuntibus non restiluitur,. et idco amitti non posse 
judicaiur ? An duccnda de niilitia similitudo noii fuil, 
cum et Apoitolus de agonisticis certaminibus clamet 
et aperte dicnt : Nemo nulitaM Deo impUcat se nego- 
tiis soBcularibus , ut ei placeat cui se probavit ( II Tim. 
11, i). 

50. Et hxc quidem alia quxstio est, utrum et ab 
iis qui nunquam fiierunt christiani possit Bnplismns 
dari {a) : nec aliquid leinere Inde aftirmandum est 
i^lne auctorilale lanti concilii quantum lnnt:e rci suf- 
flcit. De iis vcro qui ab Ecclcsix unil^ite ' sepnrati 
suiit, nulln jnm qurestio cst, quin ct hnbeant et dare 
possint, et quin perniciuse hnbeant pernicioseque 
tradant extra vinculum pacis. IIoc enim jain in ipsa 
totius orbis unitntc discussuin, consideraium, peifo- 
clum, alqiie flrmatum cst (6). Scd si nos ninle faci- 
nitis, ipsi cxplicent qnoinodo Sacramenlum bnplizntl 
non possit amittt , el Sacrnmentum ordiiinti possic 
amilti : qnoniam dicunl, Recedens ab Ecelesia Bapti- 
snmm quidem non amittU^ jus dandi tamen amittit, Si 
eiiim iilrumquc Sacrnmenlum csl, quod ncmo dubi- 
lat ; ciir illud non amiltitur, ct illud nmitlilur? Neuiri 
Sacrnmcnto injuria facicnda est. Si saiicia niatos fu- 
giunl, utrumquc fiigiat : si sniicia in malis inviolabi- 
lilcr nianci.t, utruinque mancat. Si dixcrinl , Bapli- 
smus in sola vcra Ecclcsia rcctc dalur : respondetuf 
cis, B.ipiismus in sola vera Ecelcsia rccte habetur. 
Cur non potest dari ubi non rcclc datiir, ciimpossit 
bnbcri ubi non recte habctiir? An quia non linbere 
aliud est , nliud iion recte haberc ? Sic cl non dnre 
aliiid est, aliud non rectc dare? Sicut non rectc lia- 
bet qui ab unitatc discedit, sed tamen liabct , ct idco 
rcdcunti non reddilur : sic eiiam iion recte dat qui 
ab unilale discedit, scd tamen dat ; et idco quod ab 
eo acccpit , vciiicnti ad unilatem non itcmtur. Illl 
autem quod non recte datur, datum non essc con« 
tciiduni. Quod si alius quoil non recte ha1)etur, ha- 
beri lon posse conlcndat , nonne utriquc rcclama- 
miis * , ct diciinus habere quidcm , scd non rccie 
habcre cum qui ab unitate discesscrit? Si ergo ?n- 
lunl, ut audiat ille quod pariter rcclamamus, Ipsi nos 
audiant reclnmantes, dare quidcm, scd non recte 
dare cum qui ab unitate discessit. Qiinproptcr, siciit 
rcdcunli non rcddilur quod foris habcbat; sic ve- 
nicnti non rcpelendum est quod eliam foris acccpe- 
r.it. Unde consequeiiter intclligitur pervcrsitalcm ho- 
ininum esse corrigendam , sanctilalem autem Sacra- 
menloruni in nullo perverso esse violandam. Constat 
enim eam in perversis ct sceleraiis lioininibus, sive 
in eis qui intus sunt, sivc in cis qui foris sunt, impol- 
lulam alque inviolabilem perroanere : et quia dicun- 

* Tatlcanl Mss., o^ Eccteske eathoUco! umtate, 

s Editi : Quod d aliqidd qupd non recte habetur^ haberi 
non poase contettdant, nos idrinque rectamamus. Rmcudaii- 
lura niannscripiis. ^_ 

(^) M.le Iit>. 7 d(» rv^pt. conlra Donat cip. ,» 

(U) \d. liL. t ca,). 7, clli)).2, caip. 4,9. 



73 



LIBER SK( UNDUS. 



74 



turea mali pollaere, quantnm in ipsis esi dicntiiiir, 
ciim illa iinpolliita peminiieani; sed in lK>iiis pertna* 
neut ad pnriniiim , in iiialis permanent ad jinliciuni. 
Nam et de Spiritu ' qui nullo inodo polest cxslingui, 
dictum est tamen, Sfriritum nolile exaiHguere (1 Theu, 
T, 19); id est, ((Viantuni in vobis est, nolilc sicagere, 
lanquam conemiui Spiritum exstingucre, aut lafiquam 
Spiritum exstinctum dcputelis : et nomen Dei nullo 
inodo pollui potest , et tamen dictiim est , FtTitts et 
pater intrabanl ad unam puellam , ut poUuerent nomen 
Dei sui ( Anm. ii, 7). 

31. Nec ullo modo isti expedire se possnnt, curo 
eis proponiliir cur sanctitis Sacramenti et haberi et 
d.iri possit ab eo quem intus sceleraturo jam Deus 
daiimaYit, et tunc incipiat ab eodari non posse, cum 
ab hoininibas damnatus fuerit, cum tamcn nec lunc 
cam possit amittere *. Postremo cur Felicianus, qiiero 
cum Maximiano trecenti decem damnaverunt , et dio 
foris in sacrilegio, sicut ipsi in concilio suo (a) pro- 
nuntiaverunt. schismatis fuit ', non solum ipsuro Ba* 
ptj>nium, sed etiam jus dandi non amisit? In honore 
qiiippe suo, sicui exierai, ita receptus est, cum his 
omnibus quos ipse foris positus baptizavit, nollo eo- 
nim rebapiiznto : quia si aliquem eorum quos foris 
baptizavcrat, rebaptizandum esse censerent, judica- 
rcnt eum amisisse jus dandi ciim foris esset, et pro- 
pterea consequens erat ui ipsura quoque iterum or- 
dinarent, si iilos iterum bapiizarent. Sed cum ad pa- 
eem Chrisii revocantur , calumniaiorcs sunt : cum 
paci Donali consulunt, dissimulatores sunt. Quld est 
hoc aliud, quam quod eorum Ticbonius ^ de illis ait, 
Quod volumu$ tanctum e$tf 

GAPUT XIV.— 32. UtquidergoParmenianusinani 
iacuintia cxsultat, et dicit : c Nunquam divinae legls 
c censura patietur ut vivificare quemquaro mortuus 
c poasit , curare vulneratus, illuminare ca^cus, vestire 
c nudus, et inundure poliutus? > Dominus enim 
susdtat mortuos, Dominus curat vuloeratos, Do- 
minua illuminat C£C0S , Dominus vestit nudos , 
Dominus mundat pollutos. Quid sibi arrogat quae 
bouiinis non sunl? Itane vivi sunt apud eos qui 
non peccaiii, ut etiam vivificare posse dicantur; 
cum incremeiitum dare noii possint? Ego^ inquit 
A|>o6tolu8, planlavi, Apollo rigavit; ted Deus incre- 
metUum dedit. Ncque qui plantat ett aliquid , neque qui 
rigat , sed qui incrementum dat Deus ( 1 Cor. iii , 6 , 7 ). 
Quaiido dat viiam mortuo, qui incrementum dare non 
potest vivo? Sicut enim Pater sttscitat mortuos et vivi* 
fieat, sic et Filius quos vult vivificat (Joan. v, 21 ). 
Itane apud illos sani sunt , ot possint etiam curare 
non saoos'? Qiiid aliud isti, quam se benediccndos 

> vaticani Mss., spiritu sanclo. 

* Editl, nec tunc ea possit amiltere. Gouciamus Mss., eam, 
«cilicet sanctitatem saeramenii. 

* Editi, (fidft diu foris tn sacrHegio.... uMsmOdcus fuit. 
At was.f pratrceimt , ^ : et kx», schismaticuSf habeot, 
iddsmads, 

« m editlSf magister Tichonius. Abest, magister, a manu- 
icriptls. 

* sola editio LoVi ut possint apud iUas curaremm sanos ; 
orotsso, aiam. 

(a) Bagaitano. 

pATltOL. XLIH. 



pro Domino opponunt ? Sed ab cis nullo modo sedii- 
cunfur, qui non in bomine, sed in Deo spcrantes can- 
tnnt : Bencdic , aniina iiica , Doininum , et noii obli- 
visci oinnes retributiones ejus ; qui propiiiatur oumibos 
inii|uiU(ibus tuis, qui sanat omiies languores tuos * 
(Psal. €11, 2, 5). Si omnes languores ipse sanat» 
nullum reliii(|uit quem Parmeniainis sanaro se dicaU 
Tantanc apud illos lumina suiit , ut illuminare etiam 
possint? Quod nec illi, quo in natis mulicrum major 
surrexit nemo, Joaniii Baptistx Joannes evangelisu 
* concedK ; dc quo ait : Non erat ille lumen , sed ut testi» 
monium perhiberet de lumine. Erat lumen quod illumi» 
nat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si 
oiniiem hoininem iilud lumen iilumiiiat, nullum re- 
linquii qiiem Parmenianus illuminarc se dicat. Quia 
clsi sancti homines, secundum qiicmdam modum 
dicuntiir lumiiiaria ; alia lamen sunl iumina illuroi- 
nata, aliud lumen illuminans , quod illud est de quo . 
idem Joannes Baptista dicit : Nos omnes de plenitudine 
ejus accepimus (Joan. i, 8, 9, 16). Nudos autem quis 
Testit, iiisi qui dicit : Proferte Hli stolam primam 
{Luc. XV, 22) : et qui corruptibile boc induet incor- 
ruptionem, et mortale hoc induet immortalitatero 
(1 Cor. XV, 53)? Ct hoc quisquam * divino indumento 
aliquem vestire dicitur, cui magniim est si vestiri ip&e 
mereatur? Jam porro emundare pollutum se audeat 
dicere , si prius audet se dicere non esse pollutum. 
Mundati enim sumus per gratiam Dei ; sed ncc tunc 
quidero mundabimus aliqucm, cum fueril perfecui 
nostra mundatio : quanlo minus modo , cum corpua 
quod corrumpitur aggravat animam (Sap. ix, 15)? 
Quis enim castum glorietur se habere cor? aut quia 
glorietur mundum se esse a peccato (Prov. xx, 9, 
$ec. LXX ) ? M undare quippe aique sanare, in spiri- 
tualibus rebus Untumdem valei. Sicut autem spe salvi 
fiicti sumus , ita spe mundati sumus iu pcrfecta salute 
et in perfecta munditia (a). Quomodo ergo sanare et 
mundare jam possumus , qui nec tunc poterinius, cum 
omni modo salvi et mundi fuerimus? c Sed Deus > , 
inquit, c hoc per hominem facit. > Facit sane, sed 
fecit et per Judam , qoem ad Evangelium pnedican- 
dum cum caeieris misit (Matth. x, 1-8) : fecit et per 
Pbarisaeos in eis qul bona quae per eos aiidiebant ipsi 
facicbant , cum illi non facerent qux dicebant. Po* 
stremo , cur iniqui et scelerati eorum , sive cum la- 
tent , sive cum pro pace Donati • torerantur , vivifi- 
cant, curant, illuminant, mundant? An ipsi non sunt 
mortui , vulnerati , cxci , polluti ? An ideo iion apud 
eos caeci caecos ducentes simul in foveam cadunt 
(Id. XV, 44) , qiiia non ipsos, sed Dcum quem prae- 
dicant, iin audiendo et obtemperando sectantiir ? Ila 
sane , sed tunc prxdicant Deum , si cum Cbristo col- 
ligont : quicuroque verocum illo non colligunt , spar« 



< Sic Mss. At edili, infirmitates tuas : et infra , sanare de» 
beat : |)ro, sanare se dicat. 

> vaticaoi et e Gailicanis noonuili uss., Et hm^ quis- 
qiuan. 

* Am. et Mss., pro Dcnati parU. 

(a) Forte, imperfecta satute et imverfecta mundiUa. vid. 
xorel, Elemenl. critic, pagg. 446, 447. M. 

fTrpu.J 



CONTRA EPISTOLAM PAHMKNiAN!, S. AUCUSTINI 



75 

gunl (Jfaf/A. XII, 30); Donatiim prscdicando, noii Dcuin, 
c:i*ci Ciccos scqnendo simul in fovcani cndunl. SchI de 
(|nu'Slionc B.iplismi latius aliqnid Domino adjuvantc 
iniclabiinus ( Lib, i de Baptismo contra Donadslas , 
cap. i ) , cum de omnibus leslimo.iiis sanciarum Scri- 
pturarnm, quas nobis objicienda credidit, Parnieni.nno 
responderimus *. Qui vcre ipse adaeqiial proximos sibi 
cvcrsionc iniquiialis, qni cis lam maium propinavil 
crrorem , ul non pro pace, sed pro divisione ct di- 
scissione non solum loqnalar ipse, scd eiiam divinos 
Libros loqni pcrsiKKloat. 

CAPUT XV. — 33. Scd inler miilla miror lioml- 
nem , cum agerci non posse habcri Baptisnium nisi 
ncccplum , ncc possc accipi sine danle, intcrposuisse 
cx Lvangclio teslimoniuin : Non potest, inquil, aeci- 
pere homo quidquam , nisi fuerit illi datum de calo, 
Posscl cniin aliquis corum verlwrum iRsrius , ciiin 
coepissct islc diccre : Non potest homo accipere qiAd- 
quam , nisi datum fverit itli ; atitequam dixisset , de 
ccelo , putare illum diciuram a Donato fuissc , nut a 
Parmcninno . aul ab ari(|iio de parte Donati , aut om- 
nino ab ipsa parie Donaii. Agnosco Cvangelium , et 
illic scriptum esse rcccnsco , Non polest homo accipere 
quidquam , nisi datum fuerit illi de coelo, Scd numquid 
Doiiatiis cst ca'luni ? numquid Parmcnianus cst cob- 
lum ? numquid pars ipsa Donati ? lUa vero non est 
coelum , non cst in coelo. Qui enim ait ; Non poteu 
homo accipere quidquam^ nisi fuerit illi datum de coeto ^ 
nunqiiam dicerel *, Nisi datum fucrit illi de solc, aut 
de luna , aut dc stellis , quae tamen in coclo snnt : 
qnanto minus diccret, Nisi datum fueritllli de parte 
Donaii , quae non solum non est coelaro , nec cst in 
coelo , sed nec in rcgno vult cssc coeloriim. Ncc illud 
procul dubio diceret, Non potest bomo accipere qiiid- 
quam , nisi datum fuerit illi de Ecclesia : ipsa eiiim 
Ecclcsia de coelo.accipit. Si autcm dicerct :Non po- 
lest homo accipere quidquam, nisi datuni fuerit ei ab 
lioroine justo ; irrucrent quidcro isti frontosi , ct se 
jostos esse proclamarent, ut ab cis accipcret qui vcl- 
let accipere : nec nos quaesiionem faceremus, utritm 
Jusii csscnt an non ; sed inier eos essc vel latenies 
iiijustos facile ostcnderemus ex quibusdam prodiiis ct 
exclii^is ; et tamen eos noii improbaremus * , nec di- 
cerenius non dntiiin , vel non acceptum , quod datuiii 
ei accopium essct a talibus. Sed et hoc falso dicere- 
tur, Non polest homo accipere quidquam, nisi dalum 
fuerii ci ab boinine justo. Ipse eniro justus a quo al- 
icr accipil , quxro a quo accepcrit. Si et ipse a jusio 
homine , et de illo ita quxro , donec ab ipso capite 
ordinis humani ad aliqnero perveniaro, qui'iionab 
liomine acceperit ; atque ita falsum esse doccain , 
quod non potest bomo accipere quidquaro, nisi fiierit 
ei ab horoine daturo. 

54. Quid autero agant isti nescieoles per evangeli- 



* Mfls., respondebwm. vaticanl amem 8lc prosequuntur : 
pitfm vere tpse adwquat proxima siH eversione^ etc. 

* luxta VI, Lugd. ven., numquid dicerel. II. 

* oallicaui quidam »1»., fiee tameneostiii prcbaremiu. 



ciim testiiiioiiiunt * , nisi nt homiiics a Jino!ieantnr * 
ui aliquando evigileot, alque advcrtant verc non bo- 
niines csse altendcndos , ciim sanctum aliquid liomo 
accipcre dcsidcrat , scd illum soluin qui de corIo dat 
honiini ; quia non polesl homo accipere quidquam , nisi 
datum fuerit ei de coslo f Quod si dixerinl , Dc coelo 
quidero accipil, non de honiine, scd lamen per boini- 
iiem : qunnro pcr qiialcm. Si per jiistuin tanliim ; itoii 
habcnt illi qui apud eos ipsos pcr iatentes iiiiquissiinns 
accepcrunt : si el |>er injiistum ; qua» ciusa crgo csi 
ut aliquein rcbnptizcnt ? Si pcr injustuni non nisi la- 
tcnlcin ; non habent, quos bapiizavit manifestiis sa- 
telles Cildoiiis Optntiis : si ct pcr injuslum cliam 
niaiiifestum , qiii tamen nondiiin dnmnatus et ab Kc- 
clcsiae coniniuiiitiiic projcclus sit ; iion habeiil illi 
quos Frlicianus llusiitaniis , ciim abconim coinniit- 
nione fnris cssct, in Maxintiani schismale bapltzavii, 
qiios lamcn iiuiic cutii illo regrcssos ncmo rebaplizat. 
Poslrmio si homo, qiiamvis de coclo, non tamen iiisi 
per hoiniiiein potesi acciperc quidquam ; qitxro ipse 
Joannes Dnpiista , qui h«)C ait, pcr quem hominoiu 
accepcrat, qiiod utique de copIo accepcrat? El non 
invcnilur': alqiie ita a se icsiimoniis prolalis mnla 
causa convinciiur. Qtiia eisi dic:it Filius acccpisse so 
a Paire , ci Spiritum snnctuin de suo acciperc , non 
quasi grndaliin , sed sicut ipse exposuit dicens, Quia 
omnia qum habet Pater, mea sunt , ideo dixi , De meo 
accipkt (Joan, xvi, 15) : posse lamen homiiiem non 
intcrposito homine divinitus aliquid acciperc , exeui- 
plo sno Joanncs ipse testalur, et toi sancti antequniii 
Dei Filius homo fieret , et postcaquam resurrcxit el 
nsceiidit in coelurn , cciilum viginti homincs siinul 
ctmgregnti crant, quos nullo honiinc in tcrm innniiiii 
imponente, dc coelo veniens Spiritus saiictus iiiipK'\it 
{Act. 1 , 15, elii , i-4) : et constituto jani ordiiic Ec- 
desi.ne, Centurionem Corneliuin aiiie ipfiuin Bnpti- 
smum , ante impositidncm niaiiiis, cum eis qiii secuni 
erant codeni Spiritu sancto replctum, Peirus ipsc nii. 
ratus est (/d , X , 44). Ncmo crgo accipit sine dante : 
sed quod pertinct ad Baptismi saiictitatcm , adest 
Dcus qui det, et homo qui accipial, sive per se ipsuni 
donaiite Deo , sive per angclum , sivc per hoinincni 
sanctiim , sicut per Pctruin , sicui per Joanncm ; sivo 
pcr homiiiem iniquum , sicut pcr tam inultos vcl la- 
lentes vcl manifestos, qiios ante tempiis de messe col- 
ligere servi patrisfainilias prohibentur , ei quos vcliit 
paleam frumenla dominica usque ad tcinpus vcntila- 
lionis cordc iiilcrim separati non temeritate corpora- 
liter deseriint , sed pietate spiritualiter fcrunt. 

CAPUT XVI. — 55. Oift, inqiiit, maU credidit, 
consequi non potest Baptismi sacramentum ; quia scri- 
ptum est^ I Perversum non potes adornare i (Eccle, u 



* Fjditi, nescientes evangeUcumtestimonium; oiaisso, per, 
quod ex manuscrinUs reslituimiis. 

• Editt, niii ut ncmines commoneantur simu: Mf aHquan- 
do^eic, 

s in editis post , et non invenitur , proxime sequebtntur 
verba : rosse tameti Iwndnem non interppsUo iiomine diti- 
nitus aUquid accipere : ac dciode , atque ita a se iesliinoniis 
profdlM, ctc. 1^'Uiu redintegramus ex ^atidins ihis. 



77 



LlBEH SECUNDUS. 



78 



15, tec, LXX). Quid si ergo apud eos quispi:im lia- 
plizatus fncril, qui pul iveral, verbi grnlia, Chrislum 
ex eu esse coepis^e, ex quo secundum carncm dc 
virgine Haria iiaius esi ; postea verilatis scrnione 
conmtonitus, cnm comperisset ipsum esse de quo 
Ji>aniios ail, /n fmncifno erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, el Deu$ erat Verbum ; de quo consequen- 
ter ait, Verbum caro factum est^ et habitavit in nobis 
{Joan. I, 1, i4) : faterelur eis suum prislinum erro- 
rem, atque in eo se fuisse cum baplizaretur sollicitus 
indicarel, juberenl eum denuo baptizari? Nunquam 
utiqiie facerent : sed boniinis imperitam simplicita- 
lem carnali opinione prius depravatamS verilatis 
ratioiic corrcctam gratularentur : aut si eliam talis 
perversitis pcrtinaciler ei defeiidenda videretiir, et 
diu reliiciaius ncque correctus, ettam de Ecclesia 
pcllerelur, ct postea cognita verilate remearet, poeni- 
tenlia utiqiie curandum esse ceiiscrcnl, noii itera- 
tione Baplisinatis vulncrandum ; quamvis hoc in 
coi-de sc hnhuisse faterctur etiam illo tempore quo 
apud ipsos fuerat b;iptizatus. Pervenum ergo non 
potet adornare, quia non ci ad omamentum valcret 
Sacramentuni quod acceperat, si in fide perversa pcr- 
sisterct, sed poiius ad supplicium : cum tamcn ipsum 
Sacramentum pcr se, eiiam in pcrverso quein non 
ornabat, sed judic^bat, intcgrum permaneret ; el ideo 
nullo modo esset illitis Sncramenti violanda sancti- 
las, etiam cum esset illins homiiiis currigcnda per- 
versilas. 

CAPllT XYII. — 56. Audct eliam Parmenianus 
Dobis exempla divina proponere, quibus se arbilratur 
osiendere, quscrendum esse hnminem sancium, a 
quo accipi debcat Sacrameiilnm. Ipse, inqnil, Dei 
Filius^ ipu Donunus Jesus Chrisius, a quo principium 
Mpiritualis Baptismi exorium est, cum sccundum vo- 
luniatem Patris baptizandus euet, utrumne ad Phari" 
scfos perfidos atque profanos, an ad sanctissimum Joan" 
nemjfenisse monstratur? At si hoc exemplo inviiamur 
ad accipiendum Baplismum, inferiorcm nobis a quo 
baplizemur debemus inquirere ; quandoqnidem Do- 
minus ab eo baptizalus csl, qui se ab ipso Domino 
liaptizari debere prxdixerat, et qui se indignuni cor- 
rigiam calceameiiti ejus solvcre testabatur (Matth. 
lii, i4, 11). Quinimo, ut intermillam inquirere dili- 
geiitius our ipse Salvator noster baplizari voluerit, 
quia cerie aliqua causa voluit ; proplerea foriasse, 
cuni se ipse posset tingere, qiii etiam saum baptiza- 
torcm poterat baptizarc, voluit Dominas a scnro, et 
illc per qnem facti sunt omnia ab illo qui factus est 
iiiter omnia, bnpiizari, ut ct doccrct humilitatcm, et 
ostenderet non inieresse quis a qno baplizctur, dani 
eo Bapiismo qiio baptizandns est baptizetur. Nec a 
Pharlsxis dedignareiur ille bapliznri, si haberent 
hnjusmodi baptismum, qno ille ccrti sacrainenti gra- 
tta voluil baptizari. Nam el cum circumcidendus es- 
let, numqmd Joanncs quirsitus est? Hoc enim a Ju- 
dxift fleri jaia colebat. Et cum pro lllo esset oflercn- 

*lDll».,pratvmt. 



dnm legnle sacrificiam, numquid dcvitatuin est illud 
templiini, quod ab eo Tocatur spelunca lalronum 
{Mutth. XXI, i5) ? Quo certc et boni iulrabanl et niali: 
iiec boiiis oberant mali ; quoniam Dominus qui ait, 
Sancii estote^ quia ego sanctus sum (Levit, xi, 45) ; ita 
inviolabiliter facit sanctos suos versari inler ma- 
los, ut custodiant* eam quam accipiunt sanctiialem, 
quemadmodum ipse Dominus Jesus nulla contagiomi 
malignilaiis in Jndaiorum genle pollutus esl, iieque 
cum illa prima sacramenta secundum perfeclani bu- 
militails viam faclus sub lege suscepii, neque cum 
posiea discipuiis electis cum suo traditore usque ad 
extremum osculnm vixit. Ejiis enim exemplo, dob 
solum non facieniis mala, sed etiam non coDsentien 
tis " ulli maliiisc, inter paleam frumenta secura sunt, 
quia neqiie talia faciunt, neque consentiunt facienti- 
bus ; etiam si in eadem segete usque ad messam, 
in eadcm area usque ad ventilationem, intra eadera 
retia usque ad scparationem quae in litlore futura est, 
boni lolcrent malos {Matth. ni, 12, et xiii, 57-45, 
47-50). Scd i.sti suiit verc cacci duces cxcorum, qui 
et in numero suorum tam multos malos vident, et 
viam pacis non vident; et ut se non ad susiinendum 
Inviceni propicr uniuiis vinculum.sed addividendum 
ab invicem propter schismatis sacrilegium sequantur 
boniiiics, pcrsuadenl. 

CAPUT XVIIL - 57. At enim dictum esl per 
prophctnm regi Josaphat : rex Josaphat, si pecca^ 
torem tu adjuvas, aul eum quem Dominus odU tu dHi- 
§is, propterea fuit tuper te ira Domini. Quis enim no- 
strum dicit peccatorem adjuvandum, ad boc utiqiie 
in quo peccare vult ; sicot ipse Achab quem adjuva- 
bal * Josapbai, eundo cum illo in praelium, cum ille 
Michaea) prophetaj veracia verba conlemneret ? Et ti- 
men nec sic obfuit innocentiae regis Josaphat pcssi- 
iiium meritum regis Achab : quia illum Dominus ad 
se exclamantcm a periculo bellico libcravit, illum 
autem sacrilegum contemptorem in manus hosiium 
venire permisil (111 Reg. xxn). El si quid Josaphat 
periculi expertus est, quod ei Propheu in<hc:it ab 
ira Dei fuisse, non alieno meruerat peccaio, sed suo; 
quia sicut ei dictum est, peccantem adjnvabat : sed 
apud Deum caetera ejus bona facla praevaluerunt. 
Sic enim diciiur ei : Peccatorem adjuvisii, ei ei comra 
Donmum amieus es, et in hoc super te ira a facie Do- 
mini. Sermones Dd boni in univerns sunt tecum, quo- 
mam abstulisti lucos de terra, et parasti cor luum ad 
requirendum Deum (II Paral. xix, 2, 5). Qui auteiii 
Tcrsaiur in Ecclesia Dei, ubi sunl et illi qui sua qua- 
runt^ non qua Jesu Christi, qui per invidiam et con- 
tentionem Christum annuntiant^ non caste ; et dicit \ 
Siveper occasionem, me per veritatem Christus an- 
nuntietur ; et in hoc gaudeo^ sed et gaudebo (Pldlipp, 
n, 21, et I, 15-18) : impolluius inter eos aique in- 
tegcr permanel, quia non eis ad sua quaerenda con- 

' Sic Vaticani Mss. At editi, st custodumi. 

* Editi, non facientes mda, sed etiam non consemienles 
EmendanUir ex Mss. 

> sic Biss. ediU vero, qumuioadhaH, 

* Unus Divionensis codex, ut aU ^postolus, dveper, clc. 



79 



CONTR V EPISTOLAM PARMENIANI, S. AUnOSTINI 



m 



sentil, cum hoc culpot atquc rcpreljeiidal : nec cos 
ad peccandum, sed ad linc adjuvat, unde Christiis la- 
tius prxdiceiur, el ah his qui audiuiit et raciunl pcr 
eos qui quod dicunt non faciunt, Christo credalnr, 
iu Cliriiilo speretur, Chrislus diligntur. Talibiis eiiim 
prxcipil idein apostolus dicens : Nolite conjungi cum 
infidelibus. Quw enim parlidputio jutlitics cum iniqid' 
tate ? Quas communicatio e$l luci ad lenebrat ? Quas 
autem conventio Christi ad Belial ? Aut quce pars fideli 
cum infideli ? Qui autem consenstis templo Dei cum 
nmulacris? Xos enim templum Dei vivi^ estis, Dicit 
enim : Qnia iniiabitabo in eis, et inambulabo ; et ero 
illorum Deus, et ipsi erunt nuhi populus. Propter quod 
exite de medio eorum^ dicit Dominus^ et immundum 
ne tetigeritis ; et ego recipiam vos, et ero vobis in pa- 
trem^ et vos erilis mihi in filios et fiUas^ dicit Dominus 
omnipotens (II Cor, vi, ii-18). Qu;b vcrha isli carna- 
liter sentieiitcs, per tot divisioncs se ipsos minutatim 
in ipsa uiia Africa coiicidunt. Non enim inlelligunt 
ncmincm conjungi cum iiifidclibus, nisi qui facit 
pcccata Pagaiiorum', vel talia facienlibus favet; nec 
quemquam fieri participem iniquitatis, nisi qui iniqua 
vel agit vcl approhat. Quis autem communicat tene- 
liris, nisi qui per tcncbras conseii&ionis suae di- 
missoChristo sequitur Belial? Quis ponit cum infide- 
lihus parlem suam, nisi qiii ejus infidclitaiis fit parli- 
ceps? Ita eiiim templum Dci esse desinit, nec se 
alitor siinulacris adjungit. Qui autem sunt templum 
Dei Tivi, et in medio nalionis tortuos:e ac pcrversae 
apparent sicut luminaria in mundo verbum vita: 
liabentes {Philipp, u, 15;, niliil eos quod pro uniUlo 
lolerant inficit ; nec angustantur, quia in illis habilat 
ct deambulat Deus : et excunt de medio malorum, 
auiue sep;iraniur interim corde; nc forie cum id 
facere per seditionem scbismatis volunt, prius a bo- 
nis spiritualiter, quam a malis corporaliter sepa- 
renlur. 

CAPUT XIX. — 38. Qtiod ergoscriptum cst Deum 
dixisse, Eos qui me clarificant, clarificabo; et qui me 
spernit, spernetur (I Reg, ii, 30); ipsi maxime nolunt 
intueri. Quomodo enim clarificant Deum, qui dicunt 
per orbem tcrrarum impleri non posse ejus promissa, 
qiix promiMt pairlbus nostris, Abrahac, Isaac, et Ja- 
cob; quie per Prophelas tanto ante prsununtians, 
exhibuU per Unicum suum, qui factus est ei ei se- 
niine David secuiidum cariiem (Roni. i, 2, 5), ul in 
illo, id est, in semine Abrahx benedicercntur omnes 
gontcs : qiii dicunt ipsiim Dei Filium frustra dixisse, 
Siuite utraque crescere usque ad messem {Matth. xiii, 
30) : quasi fal^us fiierit, aut ipse fefcllerit, cum sola 
zizania per niunduiu creTcrint ; fruincnta vcro pra^- 
ter partem Donati, in toto terraruni orbc defecerint? 
quoniodo ista sentientes glorificant Deum, cum scri- 
pturo sit, /n latitudine gentis gloria regis ; in (timinu- 
lione autem populi contritio principis {Prov. xiv, 28)? 
Aut quomodo non spernunt Deum, qui Daptismum 

* iD MS8. hlc et Infra, templa Dei vivi. 

* Kdiii, peccatum vagtoiorum, At vaticani Uss., peccata 
l^OHorum, 



ejus in eis quonim causam non audiernnl, et de qui- 
bus nullo modo judicare potuerunt, incredibili tcue- 
riiate impielatis exsufnant, et sibi audent arrogare 
quod Dei est ; a se damnatos in honoribus Intcgris 
pro Donati pace recipiunt, et a se inauditos contra 
pacem Domini dctestantur ; Baptisma in illis terra- 
rum parlibus per Apostolos traditum periisse con- 
tendunt, et per Feliciaiiuro apud Maximianistas tra- 
ditum non periissc concedunt*? Jamvero quomodo 
Catholici noii clarincant Deum, qui promissa ejus 
nullis hominum sceieribus, quomiiius iinplereiitur, 
impediri posse coiifidunt; qui sncramcnta ejus itJ 
debita vencratione prosequuntur, ut ea si etiam ab 
indignis tractata fuerint ; illis siia pcrversitate dani^ 
natis, illa intemerata sanctitate permanere de- 
monstrent? 

CAPUT XX. — 39. c Iterum, > inquiunt,c scriptum 
est : Nolite communicare operibus infrucluons tenebra- 
rum , magis autem redarguite. Qwb enim fiunt ab ipsis 
latenler, turpe est el dicere i {Ephes. v, il , i2). Jam 
ipsa verba quemadmodum Intelligenda sint diximus, 
quia non communicare est non conscntire : quod 
propter Ecclesiae disciplinam parum est , nisi etiam 
rcdarguantur, ut corrigi possint. Sed haec salva pace 
facienda sunt , et quantum admiltit officiuro conser- 
vaiidse unitalis, ne simui eradicctur et triticum. 

CAPUT XXI. — 40. c Iferum ad Timotheum idcm 
apostolus, iVe, inquit, communicaveris peccatis aUenis; 
te iptum castum ctutodi i ( I Tini. v, 22 ). Docuit ex 
conseqiienti, qiiemadniodum quod prius dixit, intelli- 
gendum sil. Qui enim se ipsum castum servat , non 
communical peccalis alienis. Si enim communicat , 
consentit : si coiiseiitit, corrumpitur : si corruiiipiiur, 
castum sc non scrvat. Sed sane taiidem alii|iiando 
evigilavit Pnrmcnianus, et attendit quid dicerel Ti- 
chonius, scd frustra : stalini quippe amore sentetilix 
sux contra veritatem oculos clausit. Ailenim : t Niim- 
quid, frater cliarissime, non polluunt alios aliena pcc- 
cata, et hoc cst facinorosis non cominunicare , licct 
cum ipsis convenias , eorum facta non faccre? i Et 
tamcn non toium dixit. Parum est enim eorum facta 
non faccre, nisi displiceant : parum est ut displiceant, 
nisi redarguantur. Aliud enim est non facere, aliud 
non communicarc, id est, non consentire facientihus, 
aliud etiam redargucre. Cur ergo ubi videre coeperat, 
statim se averlit, et usque in finem noluit pcrvenire, 
et vix trientem de toto posuit? An sicut de populo fe- 
ceruiit, et senlentiam veritatis praecidendam putavii? 
Nos dicimus, quod qui non facit malum , ncc facicnli 
conseniit, et facientem argiiit , firmus atque iutegcr 
inter iniquos tanquam frumeiitum iiitcr paleas con* 
versalur. llle autcm tantuinmodo ait, c eorum facta 
non facere. i Et teriiam tainen de tota seiitentla par- 
ticulam queinadmodum refellat videamus. 

41. c Quod contra legcm esse divinam, i inquit, 
c nuilus qui lcgem veneratur , ignnrat. i Adhuc ist:i 
verba commuaiicr dici possunt. Potest eniro et alius 

1 Bditi, cwtendunt. ueUus Mss., concedunl. 



81 



UBCR TF.Iiril1S. 



8i 



dif-ere , Quod secundum lcgem esse divinam » luillus 
<|ui lcgem Teiieratur, ignoral. Sed opus est probare, 
non dicere. Aliendamus ergo quemadmodum probet. 
f Quid entm prodesl, i inquil, c innocentiam cusio- 
disse « si cum reis mixtus est et obnoxiis ? > Sane &I 
ila esl, iunoceniiam custodisse non prodest *, sed in- 
iiocentia custodita non est. Mixtus enim reis et ob- 
iioxiis, nisi percoiiscicntiaimaculatamconsensioiiem, 
nullus recie dici poiest. Qui vcro iinplet quod scri- 
ptuin est, Jnsto nihil placet iniquum (Prov, xii , 21 , 
$ec. LXX); ubilibeteuin versari (|u;viil>el necessilas co- 
gat, misccri iniquitatibus non potest. i Vel quomodo, i 
inquil, c incorruptus poieris periiianere , si corrnplis 
sociaris? i Ita plane, si sociatur, id est, si mali aiiquid 
cum eis commitlit , aut commitlentibus favel : si au- 
lem neulriim facit, nulloinodo sociatur. Porro si ad- 
dat lerliiim , ut non sit iii vindieaiido piger, sed vel 
corripiat juslus in misericordia et arguat, vel etiam, 
fti eam personam gerit , ct ralio conservandai pacis 
admiltii, coram oninibiis pecr.intcs arguat, ut caBteri 
liroeant; removeal etiam vel ab aiiquo gradu honoris, 
vel ab ipsa conimunione Sacramentorum , et h.rc 
omnia cuni dilectione corrigendi, non cum odio per- 
seqoendi (n) ; plenissimumomcium, non solum castissi- 
mac iniiocenli^, sed eliam diligentissimai severitatis * 
implevit. Ubi aulem cxtera impediuntiir, illa duo 
•emper retenta incorruptum castumqiie custodiunt , 
ut nec faciat malum, nec approbet factuni. 

CAPUT XXII. - 42. Sed tamen videainus unde 
isle doccat quod afnrniat : c Cuin scriptum sit, i in- 
quit , c Modicum fermenlum lotam masiam corrumpit i 
(1 Cor. v, 6). Dixit boc Parmenianus, alque abiil: 
nec ei nunc ostendi polesl, in parte Donaii , non so- 
lum modicum rermenti , scd niullum vencni ex illis 
ovis aspidiim ruptis, et prxvalidis jam serpeiitlbus 
|tro Primiano damnatis , et ad Primianum ilerum re 
vocatis '. Sed correcti stitit. inquit. Dco graiias. Si ve- 
niin est , non invideo, at(;ue uiinam id pei Tecte Qat. 
Si cnun a Bfaximianisiis redire ad parlcin Donati, 

* Forte, nonlnnocenham custodisse non prodest. 

* plttres Mss., severiias : supple , imioCintice diUgeniiS'' 
siwie. 

** Ain. Gr. et aliqoot Mss., et ad prindcmum tiriium revo- 
catis, 
{a) supi le, /adal. 



nonnullus correctionis est gradus * ; quanto verior 
perfeciiorque correctio est, ab ipsa parte Donati ad 
iiniiatem catholicam remeare? Et Tichonius quid *m 
niulta dixit, quse illis temporibus, et sicut inlcrior no- 
ver^t, quam non modico, sed multo fermento, toiam 
suam massam nollent fateri corruptam, qui totuin or- 
bem lerrarum peccalis Afrorum fermenlatum esse 
criminarentur. Sed ego islos miror, si adbue eis ^a- 
cet hxc aposrolica verba * sic intelligere, ita eos Opta- 
tum Gildoni.'iniun velle defendere , ut nec modicum 
fermenii eum fuisse concedant '. Quod si vel hoc con- 
ceduiit, quam magnam putant esse massam siiam, ul 
non potuerit totacorrum|)i?aut si in eis soiis tota 
corrupla est , quibus placet Optatus ; experti discant 
inleliigere (|uod legunt, quia inest tota massa ad qiios^ 
perlinel quod dicitur lotum, sive bonum, sive maluin : 
ad eos pertinet qui consenliunt; ad eos autem qui non 
consentiunt, oniiiino non periinet : et ideo disciplina 
ecclesiastica ^ corrigendum esi, ne ad miillos persua- 
dcndo perveniat; quod ubi Geri permittit ratio pacis, 
et non At, i|>sa negligentia cnlpain trahit, et in perl- 
culo consentiendi est per desidiam corrigendi. 

CAPUT XXIll. — 45. Ex qua regula et illud intel- 
ligeiidum est ' , quod consequenler opponit, diceus 
esse scriptum : Sit vobis leyitimum cetemum in proge- 
nies vesiras, dividere in medio sanctorum et irreligioso- 
rum, et in medio mundorum et immundorum {Levit. x, 
9, 10). Tanto enim quisque melius Iioc facit, quanlo 
inagis in Ecclesia proficit. Cum enim crevisset herba^ 
et fructum fectsset, tunc apparuerunt zizania. Et quam- 
vis inter ulrumque jam servi patrisfamilias cognitioiie 
dividerent aiquc distingucrcul; jubentur tamen ea si- 
nere crescere, et boc usque ad meswn {Malth. xiii, 
26-50). Sed bxc hactenus : ca enim (\ux restant, ali- 
quanto diligenlius ab alio exordio considcrassda atque 
tractaiida suiit. 



* Edili, e*t modtis. Noslrl autem Gallicani Mss. siiiiul 
com Vaticanis bal>enl, est qradns. iianc lectioiicui iii iuar< 
gioe Amerbacbi.inae ediUonis aoootatam, eligcndam d«- 
cubat Heuricus Gi'avius, si niodo exstarcl iu u)auu.scn- 
I»lls. 

« Mss., hwc Epifttota: verba. 
< bic Mss. At edili, coulendaiit. 
^ Editt, et ideo in diacipHna eccliSiaaica, Alx^st , iit , a 
luauuaLTifiis. 

• Fjditi, iiitnendum eU : mcudose. 



LIBEH TERTIUS. 

Reliqua (ractantur loca Scripturx quae Parmenianus objectabaL 



CAPUT PRIMUM.— l.Cum omnis pia ratio et 
modus ecclesiastic» disciplinae uiiitateni spiritus in 
viiiculo pacis maxime debeat intueri. quod Apostolus 
suflerendo invicem prxcipil custodire {Ephes. iv, 5 , 
2), et quo non custodito medicina vindictx * non taii- 
lum superOua, sed etiam perniciosa, et propterea jam 
iiec medicliia esse eonvincitur : illi fllii mali, qui non 
odio iniquitatuia a.ienarum, sed studio contcntionum 

« sic Mss. At edti, m«a jcour tindicta. 



suarum infirmas plebes jactantia sui nominis irrelitas, 
?el totas trahere , vel eerte dividere affeclant, snper- 
bia tumidi, pervicacia vesaui, calumniis insidiosi, se- 
ditioiiibus turbulenti ; ne luce veritatis carere osten- 
dantur, umbram rigidse severitatis obteuduiit, et quse 
in Scripturis sanctis salva dilectionis sinceritate el 
custodita pacis unitale , ad corrigenda fralerna vitla 
mordaciori * curaiione fieri pnBcepta sunt , ad sacri- 

* Editi, nwderatiori. Apiius Mss.| mofdaciori. IXK|uitur 



85 



CONTRA EPISTOLAMPARMENIANI, S. AUGUSTLM 



81 



lef ium ftcbismalis et ad oecasionero praecisionis usur- 
fiant , dicenles : i Ecce ail Aposlolus , Auferte malum 
ex vobii ipsis. Quod maliiro utique si integris, i in- 
quiunt, i non obesset, ncc juberetur auferri. i 

i. luterim videamus ne Torte non fruslra uun dixe- 
Til Aposlolus, Auferle malos a congregatione vestra; 
sed , Auferte matum ex vobis ipsis : quia cum quisque 
impedilur ab Eccleside congregatione malos liomines 
separare, si ex se ipso aufernt malum, non cis corde 
miscelur (a); ntque iu spiritualitcr non soliim conjun- 
gitur bonis, sed eliam separatur a malis. Sic enim in 
illo loco ad Timotheum curo diiissel : Neque commu^ 
tdeaveris peccatis alienis : tanquam ilie diceret , fieri 
posse ut aliqnos malos ab Ecclesiae congregatione se- 
parare non posset , et ideo tolerare cogcretur ; tan- 
qnam consiliuro dans quemadmodum pcccatis eonim 
iion communicaret , Te ipsum , iiiquit, castum custodi 
(ITim. V, 22 ). Nam malis malus misceri potest *, bo- 
ims autem nnllo modo , quamvis ciim eis in una con- 
gregalione verselur. Ila et hic ad Corinthios ciiin 
dixisset, Quo enim mihi de his qui foris sunt judicaref 
Nonne de his qui intus sunt vosjudicaM nc fortc tiir- 
barcntiir aliqiia malorum nnmerositale, sic permixiis 
frumentis, ut sine illoriim vexnlione colligi sepnrari- 
qne non possent; Auferte^ inquit, malum ex vobis ipsis 
(ICor. v, 42, 15) : nt si forte non posscnl aiiferre 
malos a congregatione sua ; auferendo malum cx se 
ipsis, id est, non cum eis peccando , ncc cis ad pec- 
candum consentiendo aut favendo , iiitcgerriini inter 
eos et incorruptissimi versarentur. Quia per maliim 
saum malis quisque consenllt. Si autem a se ip<:o au- 
ferat malnm , alieno malo non est unde consentiat. 
Quaproptcr quisquis etiam contenipserit Ecclesire Dei 
disciplinam, ut malos cum quibus non peccat ct qui- 
bos non favet , desistat monere , corrigere , argiicre, 
et si lalem gerit personam , et pax Ecclesiae patitur, 
etiam a Sacramentorum participatione separare* ; non 
alieno malo peccat , sed suo. Ipsa quippe in tnnla re 
negligentia grave roalum est : et ideo, sicut Apostolus 
monet, si anferat malum a se ipso, non soliim aufcret 
andaciam commiltendi, aut pestilenliam consentiendi ; 
sed etiam pigriiiam corrigendi , et negligeniiam vin- 
dicandi, adbibiia prudentia et obedientin in eo qnod ' 
pnrcipit Dominus, ne fnimenta laedantur {Matth,xw, 
29). Ea quippe intentione quisquis inter triiicum zi- 
zania toleraverif, auferendo a se ipso malum, non eis 
communicat : ct ea distinguit ac jiidicnt inlerim ad 
diem ; non enim novit quid cras futiinim sil : et ideo 
dilectione servata, nou siiie spe correctionis viiidi- 
canduro est, quidquid eliam cogit necessaria severilas 

quippe de iis Scriplurae locis, quibus acriorem vitlomm 
oorrepUonem praecipienlilMisabutebaatur Donatistae ad sua- 
dendam separatioaem a malts. 

> omnes Uss.: Nec emm maUs nm malus misceri po- 
tesL 

* Sic Bls^. Editi vero,^ eHam talem gerit personam, et pax 
Lccleme patUur^ ut etiam a sacramentorum parUdpatwne 
qmnpiam possit separarey non alieno malo peccat^ scd 
suo. 

' Lov., eo quod ; omissn rarticitli, in. 

(d) n Relracl , cap. l7. 



vindicari ^ Quod ut sntis appareal, tolum i|>sum Epi- 
stolte aposiolicoi locum diligentius trnctemus. 

3. Quid vultis, inquit? In virga veniam advos, an 
in charitate et spiritu mansuetudinis ? Jam hic apparet 
euin lo(]ui de vindicta , ad ctijtis signincatioiiem vir- 
gam noiniiiavit. Numquid tamcn et virgn sine chan- 
tate est, quia iia contexuit, In virga veniam ad vos, an 
in charitale? Sed quod sequilur, spiritu mansuetudinis , 
admonet intelligi, quia et virga chnritntcm habet. Sed 
aliud cst charitas severitatis , aliud charitas mansue- 
tndinis. Una quidem charilas est , sed divcrsa in di^ 
versis operatur. Omnino^ iiiquii, auditur inter vot 
fomicatiOy et talis fornicalio, qualis nec in Gentibus, ita 
ut uxorem patris sui qms habeat, De tam immani fn- 
cto videnmus quemndmoduni eos saevire pr.xcipiat. 
Et voSf inquit, in/lati estis, et non potius luctum habui' 
stis, ut tollerelur de medio vestrum qui hoc opus feeit. 
Qiiare luctum polius, el non ir.tm , nisi quia si patilur 
uniim membrum , compntiiinlur omnia nicrobra 
(I Cor, XII, 26)^ et non luctum, quia tollebatui scd 
luctum, inquit, ut tollerctur : id est, ut lugentium do- 
lor ad Drum ascenderet, et ipse tollerct hoc opus de 
medio eoruiii, sicut ipse scirel, ne forte illi per hunia- 
nnm imperitinm eradicarent et triticum. Cum ergo 
ad talem vindictam nccessitas cogit, huinilitas Iiigen- 
tium debet impetrare misericordinm , qiiaro repellit 
supcrbia snevientium * : nec illius ipsiiis qui de me- 
dio fratrum tollitur debet negligi sahis ; sed ita agcn- 
dum est, ut ei talis vindictn sit uiilis ; et agendura 
voto et precibus , si corrigi objurgntionibus non po- 
test. Idcoque sequitur et dicit : Ego quidcm absens 
corpore , priesens autem spiritu^ jam judicavi quasi 
prcssens eum qui sic operatus est^ in nomine Domini 
nostri Jesu Christi congregatis vobis et mco spiritu, ctnn 
virtule Dontini nostri Jesu Christi, tradere hujusmodi 
Salance in interitum carnis , ut spiritus salvns sit in die 
Donuni (/c/. iv, it-v, 5). Quid crgo ngebat Apo- 
stolus, nisi ul pcr interilum carnis s:i1uli spiriluali 
consuleret , ul sive aliqiia poeiia vci mnrte corporali, 
sicut Ananias et uior ejus ante pedes apostoli Peiri 
ceciderunl ( Act, v , 5, iO); sive per pQenitentiain, 
quoniam Satanae traditus erat , interimerct in se scc- 
leralaincarnisconcupiscenliam?Quia ipse item dicit, 
Morlificate metnbra vestra quas sunt supcr terrnm : iii- 
ler qune et , fornicationem commemorat ( Coloss. iii, 
5). El iterum : Si enim secundutn carnem vixeritis, 
moriettiiiti ; si autem spiritu facta carnis mortifxaveri' 
tis^ vivetis ( Rom. viii, i3 ). Noii taincn ab eo frater- 
nani sepnrat clinritatein, qiicm de fr.iteriia congrega- 
tione ' prxcipilsoparari. Iloc cnim aperlius ad Thes- 
salonicenses dicit : Si quis autem non obaudit verbo 
nostro per epistolam , hunc nolate , et non commtfcea- 
mtfii cttiit i7/o, ii^ erubescat : et non ut inimcum eum 

* lU Vss. At editi, quidquid corrigi vet vindicari necessa- 
ria severita* j^ostulat. 

* vox, «rvieitfitfm, restiluitur ex oorlicibus vaticaais. in 
aUisquibusdam llss. legiiur, suvetbien^ ammus. Viiie infru, 
cap. 2, n. 5, ubi rursum hanilitas tugctitium coau*a 
guperbiam samemium. 

* Am. Er. ei Mss., supernam separat dia. ilatem, quem dt 
superna congregmione. 



85 LlBI:;il 

(EUmetis, ted corriffile ui fralrem, Audiant isli ali- 
qiiando, et inlelligant quemadmodum saiagat chan-- 
us a|:ostoIica, ul suffcreiiies invicem studcaiiiuscon- 
servarc uiiitatem spiritus in vinculo pacis ( Ephes, iv, 
2, 3 ). Nam ei hic cum dixissct , Et non ut inimicum 
eum cnlimetis, $ed corripite ul fratrem ; taiiqiinin osten- 
dciis cur hoc dixcrit, coiitiniio subjunxit, Ipte autem 
Deui pocis det vobis pacem temper in omni bono 
(II T/tett, 111, 44-16). lia el de isto qui uxorem pa- 
Iris sui habuit, lucliiiii polius Indicit, et pacincani 
charitatem ublqiie cominendat : sicntctdeseipso ait, 
Neiterum cuni venero ad vot , humiliet me Deut, et lu- 
geam multot ex hit qni ante peccaverunt et non egerunt 
poemtentiam tuper immunditia , el luxuria , et fornica- 
tione quam getterunt, Et panlo post ait : Prasdixi , et 
prmdico ticul prcctent tecundo^ et nunc abtent , hit qui 
ante peccaverunt , et cceterit omnibut^ quia ti venero 
ilerum, non parcam ( II Cor. xii, 21 , ct xiii, 2 ). Ideo 
liigendo judicabni * , ut Dci misericordia sine corru- 
piione vinciili pacis, ubi salus tota consistit, contere- 
rct pccraiitcs atqiie corrigeret ; sicut de islo ipso qul 
cnm pairis uxore fiierat forniciitus , fecisse lnteiligi- 
liir. Nain noii invonitur de quo alio significet in se- 
cnndn Epiatnla ad eosdein Corintliios, cum ait : !iam 
ex multa tributatione et anguttia cordit tcripti vobit per 
muttat iacrymat , non ut contrittemini , ted ut tciatit 
dilectionem quam habeo abundantiut in vot, Si quit 
autem contritlavit, non me contrittavit , ted ex parte^ ut 
uott onerem omnet vot. Sufficit ei correptio heec quce fit 
a muUit, ila ut e contrario vot donelit , el contolemini^ 
ne quando majori trittitia absorbeatur qui ejutmodi ett. 
Propter quod obtecro vot, ul confirmetit in eum chari' 
taiem. Ad hoc enim el tcripti , ut cognotcam probatio- 
nem vettram, ti in omnibut obaudientet etlit, Si cui 
nutem aliquid donaveritit, et ego, Nam et ego ti cui do- 
navi^ propter vot^ in pcrsona Christi , ut non potsidea- 
niuraSatana : non enim ignoramuh menlet ejut (Id, ii, 
i'\\ ), Qnid modcralius, quid diligcnlius, quid sol- 
licitudine pia et pntcrna ac niatcrna charitaic pleiiius 
ficri ant dici polest? Sicut peccanti adhibet emenda- 
lionem, sic corrccto , et conterenli alque humilianli 
in poeiiitcntia cor suum , vuU rcddi consolationem * ; 
ne majori, inquit , trittitia abtorbeatur, Sed quid illud 
quo coiiclusit isUiin sententiam , Ut non pottideamur 
aSatanaf Non etiim^ inquit, ignoramus mentet ejut. 
Ipse cst enim qni pcr iniaginem quasi justo" scveriia- 
tis crud*.^lem s:evitiani persuadet, nihil aliud ap()eiens 
▼cnenoslssima versutia sua, nisi ut corrumpal alqtie 
disnimpat vlnculum p:\cis ct charitalis, quo conscr- 
vaio intcr Christianos, vires cjiis omnes ihvalida>. 
fiunt ad nocendum, et mnscipuhv itisidiarum coniini- 
niiiiiitur, et consilia eversionis evanescunt. 

CAPUT II. — l. Sed etsi de aliquo alio in secunda 
ad Corlnthios Epistola locutus est Aposiolus , ct ibi 

s Editi, indicabat, Mcliiis Mss., judicabat. 

* Fditi, adldbet dumnalionem, sic correctoatque contremet^ 

H i*ff/i reddere contoiatumnn. Aptius vaiicani ctxJic»*», 

adhibct emendationem. \ma ca}tcri Mss. cum iisdem hat)eiiu 

atqne conierenti vult reddi consolationcm : excei ^o uiio 

IHvioiitfDs , qui prxrert, atque convcrtenti. 



TEKTIUS. 



86 



tamensigniricavitqiianlacharitate in quciuqne liebeat 
ccclcsiastica vindicui proccdere. Iloc esl illud qtiod 
isti iion intelllgeiitcs iiiter calumnias suas solciit ba« 
l>ere pro^cipuum : Emendabit me juttut in misertcor* 
dia, et arguet me ; oteum nutem peccatorit non rwptfi- 
guet caputmeum(PtaUc\L, 5). Qiiia vero isli non in 
misericordia cmendare noverunt , et Ca;ciliani inno- 
cenliam sacvis suspicionibus inscctati suiit , el Optali 
Cildoiiiani potciitiam faliacis oleo adwlationis unVc- 
runt. Nam si proptcr vinculum pacis iniquitaiem 
Oiilali gcinentes liigentesque tolerarent , non utiiiuc 
paceni (hristiaiiain alquc catholicam iii orbe lenra- 
rum, sanctamquc unitaicm disrumpcrcnt ', aiit ccrte 
a niajoribiis suis nefaria c:eci(atc disruptam ita dole- 
renl, ut saltem apud se experti quam multos malos 
pro pace Dunati ferre cognntur, impacalas illonim 
calumnias p:ice sikx corrcclionis exstingiierent. 

5. Scd ct ad illius prim.-e ad Corintbios Epistol«^ 
consequentia redeamus. Cuin dixissel Apostoltis , 
Tradere hujutmodi tatanas in intcrilum carnit , ut tpi- 
ritut talvut tit in die Domini Jetu : eiiam atquc etiam 
commeiidans humilitate lugentiuin hoc dcbere ficrl, 
non superliia sievientiuni , conlinuo subjecit, iVoit 
bona gloriatiovettra : vcl per exprobraiionem pronttn- 
tiatioiiis, Bona gloriatio vettra. Sic cnim iionnuili, et 
ina\iinc latini codices habeiit, cum eadeni inuiroqne 
senientia lencatur. Non cnim nietuendum est ne quis 
intelligat laiidando eos dixisse, Bona gloriatio vcttra/, 
cum et siiperius dixerit, Infiati ettit, el non potiut lu- 
ctum habuittit; ol hic contintio stibjungat , Nctcitit 
quia modicum fermentum totam mattam corrumpit 
( I Cor. V, ) : quod ad ipsam Inanis gloriationis 
corriiptionem congriientius referri poiest *. Sitperbia 
quippe ex vetustate ^ primi hominis, qui 8U|)erbia 
lapsus est, quasi fermenlata et corrupia mente f»cit 
elatos in unam conspersionem , qui sibimei in eam ^ 
simili jactanlix vanitale consentiunt. Et gloriari qiii- 
dem, non depeccalis suis, sed supcralterius peceata, 
tanquam ex compar.itione innocentiap. sii:r, niodicum 
vidctur fermenlum ; quia de suis etiam iniquitatibiis 
gloriari, mullum fermentuin est : scd et illud modi' 
cum totam massam corrumpit. Cadit eniin suporbtis 
merito snpcrbix snas, et iiicipit eliam peccata sna 
defcndeiido vclle gloriari. Quod prafvidcns idcin apo- 
stclus ait : -Quapropter , qui te pntat ttare^ videat ne 
cadat {Id, x, 12). Et itcrum : Si prccoccupatns 
fucrit homo in aHquo deliclo , vot qui tpiritualet ctiis. 
intiruite hujutmodi in tpiritu mantuetudinis, intendens 
teiptum , ne et tu tenterit, Alter alteriut oncra portate, 
et tic adimplebitit legem Chritti {Galat. vi, i, S). Quld 
est lcx Christi , nisi : Mandatum novum do vobit , «l 
dUigalit invicem ( Joan. xiii, 54)? Qiiid est lex Chri- 
sti, nisi : Pacem meam do vobit^ pacem relinquo vobit 

* valicani Mss., tn orbis terrarum tatu:ta unHate disrum' 
perent. 

* sic valicaui codices. At edili , qvid ad iptam refk^^ri 

pote.^t ? miniis recte. 

* F/liii, velut ex vetustate. Ex(<uugilur, vetut, auctoHtatc 
eodicis rasaUiii. 

^ 1'iuros Mss. , in una conspertione , qui tiMnet in 
ea. 



87 



GONTRA EPISTOLAM PARMENIANI, S. AUGUSTINI 



W 



(Joan. XIV, 27). Quod crgo hic dixil ilnvicem onera 
V€Sira portate^ et nc adimpUbiti» legem Chriiti; hoc 
alio loco ait, Suffermte$ invicem in dilectione, studente» 
iervare unitatem tpiritus in viticulo pach {Ephes, nr, 2, 
5). Nam et in illo Piiaiisa^o iuodicum fermeiilum esse 
videbatur, quia peccatorcm uoii solum iion dolcbni , 
sed super ejus peccaia desuis se merilis extollebat. Sed 
descendil ille confitens peccaia sua , justi(icaius magis 
quam ilie Pbarisxus jactans nierita sua : quoniam qui 
ie exaltat , hunuUabitur , et qui le humiliat^ exaltabitur 
{Lu€. xviii, 10-li). Sequitur ergo Aposiolus , et dicit : 
Ejpurgate vetus fermentum , ut iitis nova coniperno^ 
sicul eslis azymi, Quid ebt, ul ntis ; etquid csl , sicut 
esHs : nisi quia erant ibi tales,erant ibinun talcs, quos 
ut tales esseul, exemplo lalium commonebat?Tamcn 
omnes in udo lanquam eosdem admonet , ne illi qui 
tales erant S desperarent de his qui nondum tales 
erant, eteos ad compagem sui corporis non pertinere 
arbitrarentur ; tanquam eosdem admonet cum dicit, 
ut iitii iicui eitit, Noveraiit enim et ilii qui jam sic 
erant, et admonente Apostolo magis magisque nosse 
debebant, sufferre illos qui nondum sic erant , ut suf- 
ferendo invicem in dilectione, servarent unitatem 
spiritus iii vinculo pacis, el iiiviccm oiiera sua por- 
laiites» implerent ulique legcm Ghristi, qua Dominus 
noster Jesus Ghristus ad docendam huinilitalis viam 
iisquead mortem crucis humiliari dignatusesl {Phi" 
lipp. II, 8), et tanquam medicus xgrolantes, iia cum 
dileciioiie pertulit peccantes , de quibiis dixerat , Non 
est opus sanis medicus, sed cegrotantibus {Matth. ix, 12). 
Siatimque principale proposuit exemplum dicens, 
Etenim pascha nostrum immolatus est Christus : ut 
tant» humilitalis exemplo discerentexpurgare vetus 
rermenlum, id est , quid(|uid iii eis superbis de ve- 
teri homiiie remansisset. Itaque , iiiquit, dietn feslum 
eelebremus ; non utiqiie unani diem, sed toiam vilam : 
fioit xn fermento veteri, nequein fermento malitim ei 
malignitatii, ied in azymii sinceritalis et veritatis. Ma- 
litia quippe est ei malignitas velut de alieno pi'c- 
ealo gioriari , quasi lunc debeat de justitia sua quis- 
qiie gaudere, cum alium justum esse non coiispexe- 
rif. Sinceriias autem et veritas est, etiam si proficit 
aliquis , meminisse qiiid fuerit, et multo magis niise- 
leri lapsorum : quaiidoquidem ipse erectus est a 
lapsu suo per Ghristi misericordiam, qui sine ullo 
suo pcccato se pro peccatoribus humiliavit *. 

6. Sed ne perniciose relmquantur , et quasi dis&i- 
mulaiiier negligantur aliena peccata, quod uon est 
niiiioris crudeUtatis , quam illud superbi» , sequitur 
et dicit : Scripn vobis in epistola^ non commisceri for- 
nicariis; non formcarni hujui mundi, autavariiy aut 
raptaribui , aut idotii iervientibui : aUoquin debueratis 
de hoe mundo exiae. Opus enim vestrum in hoc mundo 
illud esi, ut peccatores Ghristo ad salutem lucremini. 
Qiiod fieri noii potcrit, si eorum colloquia convi- 
ctiiroqtie fugiatis. Nuncantem, inquit, icriptivobii 

* Juxca Er. tugd. ven. Lov., quia tates erant : et paulo 
post, quia uondum tates erant. M. 

* rlurcs Biss., se-peccatoribus humUimit. 



non commisceri : si quis frater nominatur * inter vos ant 
fornicator, aut idolis serviens, aut avarus, aut malediaa^ 
aut ebriosus, uut rapax, cum ejusmodi nec cibum gMf. 
dem simul sumere. Quo enim mihi de his qni loris snnl 
judiecre? Nonne de his qui intus sunt vosjudicatisf De 
his autem qui foris simt, Deus judicubit. Auferte malum 
ex vobis ipsis (I Cor. v, 7-12). 

7. Ecce qiiemadmodum ad hanc sententiain veoit 
Apostolus, cujus ultimam particulam ponendam cre- 
didit Parmenianus, dicens esse scriptum, Auferte 
malum ex vobis ipsis. iQmxl, i inquit, c utiqiie si 
bonis et integris non noceret, non jnberelur anferri. » 
Qux aulein superius dicla siint, unde ad lioc ventnw 
est, practermisit ; quibus uUquoad id quod p«*rMi:uIere 
cupieliat, separatioiiem a malis ficri corporaliter 
oportere, poierat adjuvari dicente Apostolo, Cuin 
hujusmodi nec cibum simul sumere. Gur ergo non 
commemoravit quod ejus intentionem maxiine adju- 
vare posse videbatur? Gum enim vehcmenier instet 
ut a male viventibus corporalem separatioiiein fa- 
ciendam esse pcrsuadeat , cur non adhibet lestimO' 
nium Apostoli diceiitis, Si quis frater nominatur for^ 
nicator^ aut idolis serviens , aut avarus, aut maledicui , 
aut ebrioius^ aut rapax^ cum ejusmodi nec cibum ^mul 
sumere : nisi quia vidit , si hoc diccrei, possc sibi re- 
sponderi , Itane vos ctiam fornicatorcs et idolis scr- 
vicnies aut non liabeiis, aut eos ignoraiis? Nulluro 
avarum, aut malcdicum, aiit ebriosum, aut rapaccin 
iiiter vos vidclis et nostis? Cur ergo cnm talihus 
contra pracccptum Apostoli, non solum cibiim mcnsae 
vestra; sximilis , scd ctiam cocnam ' rocnsx Doniinicx 
communicntis? Hoc ergo Parmcniaiiiis , quanluro 
arbitror, eviiare conaiusest, iie sibi responderelur ; 
ui id non poiieret quod pro cjns caiisa validlssiine 
sonare videretur : nani hoc Epislol;^ aposlolic;e capi- 
tiilum si eum fugissct', et ei non occurrisset , noii ex 
ejus ultima parle ponerct, Auferte maium ex vobis 
ipsis. 

8. Sed nunc quia lioc diximus, forlasse isti aiide- 
bunt negare haberi inter se avaros , aiit malcdicos , 
aul ebriosos , aul rapaccs ; et ipsum Oplatiim , qui 
universae Africse notissimus fuil, qucm tamdin por- 
tulerunt , qtiamdiu timuerunt , fortasse dcfendcre 
conabuniur. Dicant ergo, si possuni , mcliorcin se 
atque purgatiorem habere nunc Ecclesiam , quam 
erat ipsa unitas beatissimi Gypriani tempoi ibus , qui 
collegas suos, a quibus tamen nulla corporali disjun- 
ctione scparatus est, nullum eorum nominatim ap- 
pellans , sed prudenter ac sobrie saluberrimae mor- 
dacitaiis inferens ^ medicinam, his verbis graviter 
ai-giiit, quia esurientibus in Ecclesia frairibiis babcre 
argeiiium larglter vellent, fundos insidiosis fmudihus 

1 Editi, nominatur et est. liale additum, et est^ quod nQsurt 
oinnes [irope Gallicani Mss. merito prxtereunt , curo Aogu- 
siiiius hanc A|>o6toli senteDtiam sic interpretetur : si qmt 
fraler ia talibus sit vitiis nomiDaius et fiunosus. vide iiura. 
n. \A; et lib. de Fide etoperibus, n. 3. 

* vaticaai codices omittunt, camanu 

' sic prsestanUores Mss* Alii quidam, n' doii eo fmaeu 
Fdiii autem, ^iconsutmset. 

^ sic Mss et quiJam ediii. sed editi multo plures. ineo- 
rens. H. 



89 



LIBER TCRTIUS. 



91 



raperent , usuris mulUplicaoUbus fcnns augereni. Et 
iH apertissiine ostendcret de liis se dicere , cum qui- 
hu& in unius Ecclesiae comrouiiione Tivebal , conse- 
quenter aunexuit : c Quid non perpeli lales propeccalis 
hujusmedi merererour i (Cyprianui^ Serm» de Lapsis) ? 
Non enim ait, Mererentur; sed, i mereremur : » qiiod 
nullo modo dixisset , cum talis utique ipse non esset, 
nisi maiiifesUre vellet eoruin facia se gemere, qui ei 
non solum Ecclesix unitate S sed etiam coliegii con- 
sortio jungerentur , qiiamvis ab eis vila , moribus , 
eorde, proposilo discreparet. Dicant ergo isti nieliorem 
Donc esse Ecctestain suam , et uon se babere lales, 
quales babuit iu ipsa iiniiate Cyprianus. Gredant eis 
qui Yoluut, et ndvcrsiis ea mala qux de moribus eorum 
iosimulata fueniit*, oculos claudanl : ego eos ad illa 
ipsa priora uiiiiaiis tempora revocabo, et ab eis qiise- 
ram , nlriini quando ille tnntiis episcopiis Carthogi- 
nensis Ecclesiac Cyprianus de tam malo collegio, 
testimoiilo liberx vocis usque ad ea scripla, qiix po- 
stcris ftiam prodercnlur, ingemuil, eral Ecclesia 
Chrisli, an mm eral. Si erat, quaeio quemadiiiodiim 
Cyprianus et cxleri similcs ejiis iniplebani quod ftrac- 
cepit Aposlolus, Si qnis [rater nomimlur aul fornica- 
lor, aul avaru$y aut idolit servien$^ aut maledicus, aul 
ebriotus , aut rapax , cum ejusniodi nec cibum simul 
Mumere : qiiando cum his avaris et rapacibiis, qni esu- 
rieniibiis in Ecclesia fralribus liabere argenlum lar- 
giter vellcnl , fundos iiisidiosis fraudibus rapereiil , 
usuris muUiplicanUbus fcnns augerent, panem Doinioi 
mnnducabant, et calicem bibebani ? 

9. An forle parva sunt ista crimina , et parvi xsti- 
manda? Solent enim isti elfam hoc diccre, pens.«ntes 
ea non in statera xqua divinarum Scripiurarum , sed 
in suitera dolosa consuetudinum suarum. Qiiidqiiid 
enim sceleris et iniquitatis incbriat muUitudinem , 
aniittit examinis veritatem. Sed ideo sunt tanquam 
sincerissimum speculum proposila hominibus oracula 
eoelcsiium paginarum, m ibi quisque videat qiiodlibet 
peccaturo quantum sU, qiiod forte niagnumest, et 
male vivenUum^caeco more contemnilur. Potuitne 
gravios divinis eloquiis accusari avarilia, quam ut 
Wlololatriae demonstrarelur xqualis , et ejus nomine 
appellaretur, dicente Apostolo, Et aoaritia^ quce est 
idolarum iervttus (Coloss, iii, 5)? Poluitnc majori 
poeiia digna judicari, quam ut inter illa criinina po- 
neretiir, quibus obscssi rrguMin Dei iion posside- 
bont? Aperiantur ociili cordis, ne frusira pateant 
oeoli rorporis , et legant praidicatoreiu lil)erum veri- 
tatis in eadem ipsa prima ad Corinihios Episiola 
acfibenrem : Kolite errare; neque fornicarii, neqne 
idolis tervkntes ^ neque adulteri ^ neque moUes, neque 

* EdiU, noii sohttu in Eccleske unilate. Particulam, tit, non 
habent manuscripU. 

* yatlcani codices, qute de moritms eorwn factem dusi- 
nmiimtkon fugerinlj oculos cUmdant. Alii quidam Mss. cum 
Am., quce ae moribns eortan in faciem simulantiwn fuerinl, 
octdos claudani, BenigDianus oodcx, qum de moribus eonmi 
ferunt m fadem stnndanlium , oculos cUivdanl. Forte le- 
genduni, qum de moribus eorutn feriunt faciem dissimulan'- 
tMifi^oculosctaudant. . 

* Phires Mss., quoii forte cum nwgnum est^ ex nuue m- 
rfAitiim. 



masculorum coneubitores , neque furet, neqUe avari, 
neque ebriou ,' neque maledici , neque rapaces , reynum 
Dei posndebunt ( I Cor. vi, 9, iO). Quomodo ergo Cy- 
priauus et alia similia frumenta dominica in illa tunc 
unitaiis Eoclesia cum avaris et rapacibus , cum his 
qui regnum Dei non possidebuiit , non Inicis vel qui- 
busenmiiue clericis, sed ct ipsis episcopis paneni 
Domini manducabant, et calicem Domini bibf^bant; 
ctnn idem apostoius prxcipiat non eis commisccri , et 
clamet cum ejusmodi nee dbum sumere? An qiiia non 
poterant ab eis corporaliter separari , ne simul era- 
dicarent et triUcum , sufGciebat eis a talibus cordc 
sejnngi, vita moribusqiie distingui, propter compen- 
sationem custodiendiae pacis et unitatis, propier sa- 
lutem infirmorum et tnnquam laclenlium frumento- 
rum , ne moinbra corporis ClirisU per sacrilega 
schismata laniarent? 

10. Sed ecce ego non urgeo qnomqram illorum sic 
intelligere : ipsi explicent qiieniadmodum esse pcH 
tuerit illa tunc Ecclesia gloriosa sine macula et 
riiga (Ephet. v, 27), ubi esiirientibus in Ecclesia fra* 
tribus habere largiter argentum volebnnt, ubi fundos 
insidiosis fraudibiis rnpiebant, nbi usuris muUipIicaii • 
Ubus fenus augebaiit, ubi tantis eranl involuU iniqui- 
tatibus, ut per illas regnum Dci non possiderent. 
Quod si gloriosa Ecclesia sine macula aut rugn in eis 
solis computabaiur, qui moerebant cl gemebant illas 
iniquitatcs, qiiae (iebant iii medio eorUm ; undeetiam ' 
sccundum sancU Ezecliielis propheUam, tales proprio 
signo signnri meruerunt, ut a vastatione et pcrdi- 
tione iniquorum tuUssimi evadcrent : desinanl ca- 
lumniari bonis, non operantibus mala per morbidam 
cupiditatem, sed tolerantibus propter pacificam cha- 
ritatem, qoibiis dictum est, Beati pacifici, quoniam filii 
Dei vocabuntur (Matth. v, 9). Nam proplerea Spirilus 
sanctus pcr memoratum Ezechielem propbetam tali 
verlK) designavit malos, quos in unitale tolernnt boni, 
ut eos in medio l>onorum dicerct consUlutos : quia 
si bonos diceret in medio malorum, illi quasi extrin- 
secus et forinsecus esse viderentur. Gemunt, inquit , 
et mcerent iniquitates populi mei, quce fiunt in medio 
eoruni (Ezech. ix, 4) : ut illos iniquos non solum non 
exclusos, sed etiam inclusos cogitnremiis. 

il. Si vero jam tunc non ernt Ecclcsin, qiiin Cy- 
prianus et quicumque cum eo avaros illos rapacesque 
noverant, quales ipsi non eraiit, qiiamvis eos gravis- 
simis gemitibus et prxclnrissimis vocibus acciisareni, 
unam tamen cum eis intrnntes ecclesiam, et in una 
congregatione paria Sncramcnta traciaiites, pcr liu- 
jusmodi communionom * pnris sorUs cfTccli siint : 
quia non obtemperaverunt Apostolo jiibcnii, iit cuin 
hujusmodi ncc cibum quidem simul sumerenl ; ct , 
Auferte malum ex vobis ipsis : qiiid adhiic laboramus ? 
Quid se ipsi jactant quod liabeant aliquam Ecclesiam, 
si jam illis temporibus csse desUiit? Dicant unde 
natus est Majorinus aui Donatus, ut per eos iiascere- 

* Sic Mss. RdiU vero, imo etium. 

* valicani codices omisso verlK), tractanlest fcnint, pcr 
hnjusmodi conmtimionem habentes. Alii Mss , pro, conmui' 
$uonemj habent, comtnunicationem. 



91 CONTUA EPISTOLAM PARMENIANI, S 

tur Parmeninnus alque Primianus (a). Quid eis 



|>rodest quod avaros et rapaces, cum quibus cibuin 
sumi velat Apostolns, modo se vcl non habere iu 
congregatione sua, vel incognitos sibi esse mentiun- 
tur ; quandoquidem fueruiit lales in illa uuilaiis Ec- 
clesia, unde isli exorlos se sic jactant, ut eam in sua 
sola societale, id esi, in communionc Donaii reman- 
sisse persuadcre conenlur ? Si enim dicuiit per la- 
lium commimioncm perire Ecclesiam , cur eam non 
dicunt jam Cypriani periisse temporibus? ac sic ct 
per se ipsos uiide exstileriiit non invenientcs dicere 
desinant apud se Ecclesiam remansisse, quam toiam 
prloribus periisse temporibus dicunt. Si aulein in 
bonis quibus taiia displicent scmper maiisit et iiianel 
ct manebit Ecclesia : discanl isti aliqiiando non sic 
intelligere quod nit Aposlolus, Auferte maluin ex vobis 
ipsis ; ut per schismata conantes coUigere zizania , 
eradicent simnl et trilicuin. Qu:c omiiia ita dispula- 
mus, ut mcminerinl qui haec legunt vel audiunl, non 
eos potuisse unqnam demonstrarc, sive illo tempore 
cuin recenti-^sima h;crcsis ernt, sive nunc cum multo 
Uriniore innoccnli;c conscieniia sibi totus orbis in 
GiUhoIica E.clesia chrlsliana pace conneclilur, Gxci- 
lianum vci eos qui ei concordiler inhxrebant, fuisse 
zizania. Sed ut sccurus unusquisque in sanct;c Eccle- 
si;c unitate permaneat, ct ejusdcm unitatis desertores 
ne ciim eis percat non seqnatnr, hoc dicimiis ; quia si 
faissenl illi zizania. tolerari potius usque ad messcm, 
quam pernicie schismatis cradicatis frumentis sepa- 
rari dcbiierunt. 

li. Sod dicet aliqnis : Qiiomodo praicipienti Apo« 
stolo potcriniiis obcdirc, (|ui veiat cuiii cjiismodi ncc 
quidem cibum simiii sumere ? Si enim solam cordis 
separationem ab cis faciendam esse prxcipcret, non 
diceret, Scripsi vobis in epislola non commisceri (omi" . 
eariiSy non utiqite fornicariis hujus mundi ; id est, eis 
qui chrisliani non essent, de quibus postea dicit, Quo 
enim mihi de his qni foris sunt judicare ? Nonne de his 
qui intus sunt vos judicatis ? De his autem qui foris 
stin/, Ifeus jndicabit. Cum crgo de tali scparaiione 
pnvcipiat, qiicc non Tit abeis malis qui christiaiii non 
sunt, scd ab cis qiii chrisliani siint : cordis auiem 
scparatio ab omnibus mnlis facienda est ; ac pcr hoc 
2i ab eis malis qui non sunt christiani. oporlet iios 
corde scparari ; qnid restat, nisi ut intelligamus nobis 
per Aposlolum jiibcri, ut quibuslibet * mnlis christia- 
nis, quales ipse designat, nec t.ili conjunclione mi- 
sccamur, quali conjunctione Paganis in ipsius vilae 
bumanx societate miscemur ? Et ideo alio loco dicit, 
Si quis vos vocaveril ex inpdelibus, et volueritis ire , 
omnia quas apponuntur vobis manducate^ nihil interrO' 
ganles (I Cor. x, 27) : hic autcm cum ejusmodi nec 
cibum qtttdem sumere pcrmittit. Cum infidclibus, id 
cst, qui nondum in Christum crcdiderunt, dicit man- 
diicnndum esse qiix apposucrint, de qnibus quoniain 
foris sunt, Deus judicabit : cum bis auiein qui iiitus 

* vatichii* M55., ut q^nbusdam. 

{n) MajoriQHf., DoQatiis, rarmciiianus, Primiaiius, Donati> 
stannn fupru^it ex ordlne carthagtuenses episcoi>i. 



AUGUSTINI 9i 

sunt, id est, si qids frater nondnatur formcator^ aut 
idoUs s^rviens^ aut avarus, aul maledicus, aut ebrioius, 
aut rapax^ vetut etiam sumere cibum. Persiiadet ergo 
aiite tcmpus mcssis a frumenlis zizania separari. Quod 
si faccrc iioluerimiis, qiioniam Dominus prohibet , 
toleraturi ca sumiis, cl in sola cum eis volnnlatis et 
cordis separaiione perseveraluri : ac per hoc etiam 
cibum siimcre cum talibus, quod quidem proliibet 
Apostoliis. 

13. In hac velut angustia qiiacstionis non aliquid 
novum aiit insolitiim dicim, sed quod sanitas observat 
Ecclesi», ut cum qnisqiie fratrum, id est Christiano- 
rum intus in Ecclesiae socieiate conslitutoiiiin, in ali- 
quo tali peccato fuerit deprehensus, ut anathemale 
dignus habealur, fiat hoc ubi periculum schismaiis 
nullum est, atque id ciim ca dilectione, de qua ipse 
alibi praecipil diccns, Ut inimicum non eum existimetis^ 
sed corripite ut fratrem (H Thas. ni, 15) : non eiiini ' 
ad eradicandum, sedad corrigendum. Quod si se tion 
agnoverit, neque poeniteiido corrcxeril, ipse foras 
exiet, et per propriam volunlatcm ab Ecclesiac com- 
munione dirinictur *. Nam et ipse Dominus cum scr- 
vis voleiitibus zizania colligere dixit, Sinite utraque 
crescere usque ad messem; pncmisil causam, dicens : 
Ne forte cum vtdlis coUigere zizania, eradicetis simul el 
triiicum {Matth. xiii, 50, 29). Ubi snlis ostendit, cum 
metus iste non siibest, scd omniiio de frumcnlorum 
ceria slabilitale certa securilas inanct, id cst, quando 
ita cujiisque crimen notiim est, et omnibus exsecra- 
bile apparcl, ut vel nuilos prorsus vcl non ules ha- 
beat defensores, per qiios possit schisma contingere ; 
non dormiat severitas disciplinx, in qua lanlo esl 
erricacior emendatio pravitatis, quniito diligeniior 
conservatio ' charitalis. Timc aulcm hoc sine lalie 
pacis et aniiaiis, e( sine la^sione frumentorum flcn 
potest, cum congregationis Ecclesi;c muititudo ab e.o 
crimine qiiod anatbematur, aliena est. Tunc eiiiiii 
adjuvat prxpositum potius corripieniem, quam cri- 
niiiiosum resistentem : tunc se ab ejiis conjunctione 
salubriter continet, ut nec cibum quisquam oum eo 
suinat, non rabie iiiimica, sed cc»ercitione fralerna. 
Tuiic ctiam ille et timore pcrculitur, ct pudorc sana* 
tur, cum ab universa Ecclesia se anathemitum vi- 
dtms, sociam turbam cum qua iu dciicto suo gaudeat 
ct bonis insidtet, noD potest inveiiire. 

44. Ad hoc enim et ipse Apustoltis ait, Si quis 
frater nominatur. In co quippe quod ait, Si quis ; iii- 
bil aliud videlur significare voluissc, nisi eum |Kh»se 
tali modo salubriier corrigi, qiii intcr dissimiles |>ec- 
cat, id est, inter eos quos peccatorum similiiim pcsti- 
lcntia non corrumpit. In eo vero quod ait, nominatur^ 
hoc nimirum intelligi voluit, parum essc ut sit qiiis- 
qiic t;ilis, nisi etiam nominetur, id est, famosus 
appareat, ut possit omnibus dignissima videri, qune 
in euni fiiertt anathematis prolata seiilentia. Ita enim 

« FAiM : son enim esHs. verbo, eUis^ carent i»lures manu- 
scripti. 

• sic omnes >iss. At editi, ab Ecclestce mUate dvrvmetur, 

* lu excusis I confimuttio. At in omnihus Mss., canser^ 
vatio» 



9o LIBER 

ei ftslva pace corrigitur, et non inlerreclorie percuti- 
lur, sed mediciiialiler urilur. Propterea m de illo 
dixil, qiiom iali medicina sanari voluerat, Sati$ huir 
est correptio quoB fit a muliis, Neque enim polcst 
esse salubris a inuilis correptio, nisi cuin ille cor- 
ripilur qui non habet sociam muliiiudineni. Cum vero 
idem morbus plurimos occiipaveril , niliil aliud bonis 
restal quain dolor el gemitus , ut per illud signiim 
quod Ezecliieli sanclo revelatur, illxsi evadere ab 
illurum vastalione inereamur {Ezech, ix, 4). Ad cum 
eniin qui errare noii potest clamant : Ne perdas cum 
impiis , Deus , animam meam , ei cum viris sangninum 
vitam meam{Psal, xxv, 9). Ne cum volueriul colligero 
zizania , cradicenl simul el triticum; nec per diligen- 
tiam segctem doininicnm purgent, sed per icmcri- 
taiem ipsi polius iiiter purgamenta numerentur. 
IJeoque idcm apostolus cuin jam multos compcrisset 
imniunda luxuria et roriiicationibus inquinalos ; ad 
eosdem Gorinthios in Secunda Epistoia scribeiis , non 
itidem pra^cipit ut cum talibus nec cihum sumerenU 
Midti eni.n cranl, ncc dici de hispotcrat, Si quis 
fraler nominatur fornicator^ aut idolis serviens, aut 
marusy aut aliquid tale ; cum ejusmodi nec cibum qm" 
dem simul sumere ; sed ait , Ne iterum cum venero ad 
90«, humiliet me Deus, et lugeam multos ex iis qui ante 
peecaterunt , et non egerunt pcetiitentiam super immutt' 
diiia , et Inxuria , et fornicatione quam gesserunl ; per 
Inclufti siiuin potius eos divino flagello coercendos 
minans *, quam per illam correplionem , ut cxterl 
ab eoniiii conjnnctione se coiitineant. Conseqiienter 
enim dicil : Ecce tertio hoc veniam ad vos : in ore 
duorum vel trium testium stabit omne verbum. Prccdin^ 
ei prcedico ncut prcesens ucundo , et nunc absens , 0$ 
qm ante peccaverunt, et cceteris omnibus, quia si venero 
iterum , non paream ; quia probationem quceritis ejm 
qui in tne loquitur Christus (W Cor. xii, 21-xin , 3). 
Quid aliud dixit hic , Non parcam; nisi quod superius 
ait, Et lugeam multos: ut luctus ejus impetraret fla- 
gellum a Domino quo illi corriperentur, qui jam pro- 
pter niiiltiludinein non poterant ita corripi , ut ab 
eoruin conjunctione se cxtcri continerent, ct eos 
erubescere facerent, sicut faciendum esl, si quis 
frater in aliqiio c^eteris dissimili crimine nominetur? 
Et revera si contagio peccandi mtiltitudinem invase- 
ril , diviiiae disciprnix severa misericordia necessaria 
est : nani consilia separationis et inania sunt et per- 
nlciosa atquc sacrilega; qiiia et impia et superba 
fiunt» et plus perturbant infirmos bonos, qiiam cor* 
liguiit aiiimosos malos. Sicut ' ille fidelissimus te- 
stis avaritl-e collegarum, cum ea mala tribulalionum 
qitx patiebatur illo tempore Ecclesia , censurae di- 
vinus et disciplinae tribueret, commemoratis quos 
noverat episcoporum pessimis moribus, qui esurien- 
tibus fratribus habere argentum largiter vellent, 
fundos insidiosis fraudibus raperent , usuris mullipli- 
cantibus fenus augcrent : Qnid non , inqiiit , pcrpeti 

* Mss., ndnntnr. 

■ Editi, sicuiemth. ExpuDximiis,^ ^m/n, auctorilaic iiiaua- 
scrMonim. 



TERTIUS. 94 

tales pro peccatis hujusmodi mereremur? Et deiiule 
adhibet leslimonium dc Psalmis dicens : Cum jam 
pridem monuerit et dixerit censura divina {Cyprianus , 
Serm. de Lapsis ), i Si dereliquerint fitii vjus legem 
€ meam , et in judiciis meis non ambHlavcnnl ; si ju- 
I stitias meas profanaverint , e( pracepta mea non o6- 
I servaverint ; visitabo in tirga iniquitates eomm , et in 
€ flagellis delicta eorum : misericordiam antem meam 
€ non dispergam ab eis • {PsaL lxxxviii, 31 3i). 

i5. Misericordiler igitur corripi;ii hoino qiiod po- 
test : quod autem non potcsl , palienter foral; ei di- 
lectione ' gemat atqiie lugeat , doiiec aut ille desuper 
emendet et corrigat , aut usque ad messem dlflcral 
eradicare zizania, ei paleam ventilare : ut tamen se- 
curi de salute sua bonx spei Christiani inter despe- 
ratos, quos corripere non valent, in unitate versen- 
tur, auferant malum a se ipsis, id est , ul in ipsis non 
inveniatur quod in moribus aliorum eis displicet. 
Cum enim dixissct \pinU)\ns , Quo enim mihi de iis 
qui foris sunt judicare ? Nonne de iis qui intus sunt 
vos judicatis ? De his autem qui foris sunt Dens judi- 
cabit (I Cor. v, 12) : tanquam illi responderenl, Qiiid 
agimus, cum ita iinproborum multiludine prcmimur« 
ut judicium nostrum in aliqua coercitione non possi- 
mus excrcere ? Auferte , inquit , malum ex vobis ipsis^ 
id est , si non potestis auferre malos ex medio ve- 
stmm, ipsum malum auferte ex vobis ipsis (a). Quod 
si quisquam velit sic intelligere quod dictum esi, ilu» 
ferte malum ex vobis ipsis ; ut pcr corrcptionem se- 
paralionis de congregationc fratrum malus quisqua 
auferendus sit : stiidio tamen sanandl , iion odio pe- 
rimendi esse faciendum , neino dubitaverit. El quts 
adhibcndus sit modus tempornque senanda, ne pax 
Ecclesiae violelur, in qua maxiine Iritico parcindum 
est, ne simul cum zizaniis eradicetur, quod in prse- 
sentia visum est necessarium, disseruimus Hxc qui 
diligenler cogitat , nec in conservationc unitalis ne-. 
gligit disciplinx severitatem , nec immoderationc co- 
ercitionis disrumpit vinculum societatis. 

46. Nam hoc ipsum quod ait Apostolus, Ciim ejus- 
niodi nec cibum simuL sumere : quam multi boiii chri- 
sliani *, de iis de quibus familiarlus curam genint, nt 
a quorum consorlio se potuerint separare , quos tali 
corrcpiione posse corrigi scntiiint , vel qiios omninc 
corrigi posse desperont, nc alios colloquiorum ma^ 
lorum conlagione corrumpant , non dubilanl facerc ? 
Facit autem hoc bene, id est, humili charitale ac be- 
iiigna severitate , qui sic proic&l fratribu?, ut corum 
servnm se esse niemineril, sicut sesc habcnt ipsios 
Doinini et praeceptum et excmpltim {Matth. xx, 26- 
28). Tuncenim fit sine typho ' clationis in homtnem, 
ct cum luctu deprecationis ad Deum. Sed quam fa- 
cile de gradu clericorum qnisque nb episcopo, vel de 
numero pauperum quos pascit Ecclesia , vel de ii)sa 
congrcgatione laicorum , sivc ab episcopo , sive a 

« Am. Er. el aliquot Mss., et cvm diUclionc. 

* in eicusis. post, muUi toni chriMani, supcrfluo aUJi- 
tum fuerat, fanunl. 

* Bilitio Am., typo. 

{a) U Retract., cap. 17. 



CONTRA EPISTOLAM PARMENIANI, S. AUGUSTINI 



95 

clero vcl qiiocainque praeposito, cui esl poteslas, exi- 
mitur, ita ut cum ejnsmodi a Civleris quibusliocprx- 
cipi poiest , nec cibus sumalur; lam facile malorum 
niullitudo in quolihet ordine Scclesia! non potesl a 
bonorum commixtione secludi et cxpelli. Nam et in 
ddmibus suis quique boni ndcles ila disciplinam suo > 
riim moderantur et rcgunt, ut ibi quoque oblcmpc- 
rent Apostolo pru^cipienti , cum ejusmodi nec cibwn 
simul zumere , cum ct de niiis suis et de domo pacis * 
hoc faciuiit vel fieri jubent; cum eos vident ila vi- 
▼cre, ut hoc eis esse faciendum ipsa qunm habetur 
in eos charitas suggerat. Turba autem iniqiiorum , 
cum faculias est in popuiis proinendi sermonem, ge- 
nerali objurgatione ferienda est , et maxime si occa« 
ticmem alque opportunilatem prsebiierit aliquod Do- 
mini flageilum dcsuper, qtio eos appareal pro suis 
meritis vapulare. Tiinc enim aures buniiles prxbet 
eniendatorio scrmoni calamitas auditorum , facilius- 
qiie in gemilum conntendi/]u;m in murmura resi- 
slendi afnicla corda compellit : sicut tunc bi*aliis 
Cyprianus de collegis siiis forlasse illa non dicerct , 
nisieumdesnpcrdivinaseveritas adjuvarel. Eo quippe 
lcmpore illa dicebat tam molcsto , lam calainiiosu 
atque luctuoso , ut ilii noii solum succensere non 
aiidcrent , sed ctiam vix a siiccensenlibus veniam se 
posse impotrare sentirent. Quaiiqiiam etsi nulla ca- 
lamitas tribulalionis premat, cuin facultas datur, 
utiiiter corripitiir in roultitudiue mullitudo : nam sic- 
ut separata sxvire, sic iii ip^a congregalione objur- 
gata genicrc coasiievit. Qiianiobrein et illud prxce- 
plum Aposioli niillo modo negligenduni est, cum 
eine periculo violanda; pacis flcri potest ; quia ncc 
ipse aliler fleri voluit , ut a congregatione bonorum 
fieparetur inalus : et cjusdem illud pnccipue alieii- 
dcndum est , ut sufrerentcs invicem sludeamus ser- 
vare uniiatcm spiritus in vinculo pacis(Ep/ies. iv, 
2, 3). liem Domino in Evangelio dicenli , in illo ol>- 
teinpcrarc debemus ubi ait, Si neque EcclesiamaU' 
dicrit , sil libi lanqnam ethnicus et publicanus {Malth. 
xvni , 47) : ct in illo ubi probibuit colligi zizania, nc 
situul eradiceliir ct trilicum (/d. xiii , 29). Potest 
euiin utrumqiie custudiri ab eis qiiibus dictum est , 
Ueati pacifici^ quomam fUii Dd vocabuntur {Id. 
V, 9). "^ 

CAPUT III. — 17. Sed jam cxtera, qux Parme- 
niaiiiis posuit, testimonia videamus. Inter omnia, 
qiiibus eorum sacrilegus tumor * apparet, nullo se 
loco niagis aperuit , qtiam in eo quod atisus est etiam 
illud Jeremia^ prophelre ponere , unde persiiadcrct 
€a;teris hominibus, communionem Donalistarum , 
non solum Ecclesiam veram esse ' , sed eliam lalem 
{am hoc tempore , qualis post ultimam ventilationcm 
Ecclesia sancta futura est. Cui sacrileg.^e pnxsum- 
ptioni ct nefandae elatioiii quid addi possil , ignoro. 
F.t inultis qiiidcm locis serinoiium suorum nihil aliud 
qnani prjcsumere iiitelligunliir; scd aliquando tamen 

• vox, p(tcisy abebl a ca^alino ws 

^ In Casaliuo codicc, quibns 8acrile,;u tumr, 

* Duo >is5., Lcclesiam veterem esse. 



90 



verecuiidantur , cum eos veritas urgerc cceperii * , 
quando iiilerrogantur utrum non habeanl, vel utnim 
non sinl ipsi peccalorcs : verumtamen in hoc prophe- 
tico tcstimonio impiam vanilalcm etsuam niiiiiam 
p.Tversitalem aperlissime prodidcrunt. Cum enim 
Jcremias ^anciiis vellcl ostcndere boiiis et uialis , 
eliainsi ad tempiis sil congregationis una societas 
longe lamen dispaiia esse momenta morum fincinque 
meritoriim : Quid pnleis, iiiquit, ad Irilicum {Jerenu 
xxni , 28)?Parmenianus autem cum vellctTichoniiiin 
refcllcre dicenlcm , malos a bonis in unitate intcrim 
pro pace lolcrandos , et in fliie ultiini judicii sepa* 
randos, posiiit hoc Jcrenii;c tesiimoniuiii . quo pcr- 
versus atquc crraiis perversos ct errantcs ad turbu- 
lentissimas el scehralissiinas sedilioiies inflammel ; 
nt quisquis inflata nicnle carnis su:c videlur sibi ali- 
quid esse , cum nibil sit {Galat. vi , 3), se ac similes 
8ui tanquam grana piirgalissiina cxislimans, ad Ec- 
clcsix coiigrcgaiioncm , in qii i nccesse cst ut ii qui 
ad vitam selernam pertincnl , eos qiii ad igncm a>ler- 
num pcrtincnt, usque ad cerlum finem laiiqiiara 
frumenta paleam suam tolereiit , jam sibi accedemluin 
esse iion putet. Nullus alius flaius de area Christi 
levissimam paleain anle lcinpiis vcntilationis cxcuft- 
sit; nullaalia praesumplio* sacrilcga schismaia qux- 
cumque, ubicumque sunt, fccit. 

18. Admonet, inquit, Jeremias sanciissimus , tnfrac- 
ctuosas et steriles peccantium turbas ab honorata fruge 
justorum discerni , dicetis : Quid paleis ad trilicum f 
tuba furoris! o vox exseciabilis pestilcnlia! ! Nuni- 
quid forle sic erratgenus humanum, ul non agnoscat 
venlilatorcm Parineiiianiim ? An et ipse dat locum 
Donato, et ad piirgatain per ciim massam se venisse 
glorialur ? Nam ille ante se Majoriniun ncscio ulruni 
dignctiir agnoscere. An isti ires tanqiiam iria cornua 
cujiisdani ventilabri in manu Doniini fucrunt , pcr 
quos inessis totius orbis miindaretur; et Africa electa 
cst , iibi purgata massa consislcret , ca leram aulein 
omiiem terrain palea separala vesiirct? Unde ergo 
taiiti grcgcs Circiimcellioniim ? Unde ergo tantse lurb» 
convivarum ebriosorum , et iniiuptarum , sed non 
incorruptariim , iniiumcrabilia siupra fominaruin ? 
Unde tanta tiirba raptoriim, avaroruin, feneratorum ? 
Unde tam multi per suas quique rcgiones notissimi , 
tantumdem voIentes,sed non taniumdem valentes , 
Optali?Qutd ad ha)c ircspoiidebunl? Non sunt ista? 
An, El hoc iriiicuin esl? Va; iinpiideiitis^timx nega- 
tioni , si apud se ista non esse; \x sccSeratissimaB 
pcrversitati, si frumcnta esse respondcrint. Postremo 
inassam purgali tritici post lanlaeaiicloritatistricntein, 
id est , Majorinum , Donalum , Parmcnianiim , etiam 
Priinianus iterum ausus est ventilare , ut Maximiani- 
st;is de sua cominunioiie separarcl. An forte frumenla 
projecit? Quid esl ergo ipse cuin siiis, qui talia 
projcccrunt ? An ita isla frumcnla purgaia suiit , ul 
se invirem non agnoscant , et se iiiviccin damnando 
ventilare conentur?Poluiliie palea baptizar« frumen- 

* Nonnulli Mss., cnm cos quis urgcre coeperii. 

* EdiU, prwmnptionc. Melius Mss., prtnumplio 



91 



IJBER TERTIUS. 



98 



tsi ? Si potuit ,'cur ergA iWcnni, Quid paieis ad Irili- 
€um? Si aulcm iioii p >luii , cur Felicianus cum inter 
|iale«s Maximianistarum roras Tolasset, quotquol ille 
liaplizavit, ciiro eo rursus ad massam illam purgalissi- 
mam redierunl , et omnes intus eos nunc babent , et 
§ibi non dicunl, Quid paleii ad trilicum? 

19. Jain ergo eYigilent aliqiiando , et inlelligant 
quemadmodum Propbeta dixeril , Quid paiei$ ad /n- 
licKiit ? Ubi enim dicatur considerent , si eis inest . 
qualiscumque sensus bumanus. Numqiiid in agro dici 
potest, Quid paleis ad iriticum, quando eadcm radice 
portantur? Numquid in area, iibi pnriier Irituranlur? 
Sed utique in horreo, Quid paleis ad triticum? Veniel 
enim ille paterfamilias ferens ventilabrum in manu 
iua , et mundabit aream 9uam ; frumenla recondet in 
horreum , paieam vero comburet iqne inexslingnibili 
{Matth. ni , 42). Nam per aliam simililudinein oinne 
triticum ovitim nomiiie, el omnis palea bxdorum nomi- 
ne signifi&Uur, qu;e duo pecorum genera interim per- 
niiita sub uno pastore pascuntiir. Sed veniet , inquit, 
Fitius honunis eum Angelis suis, et congregabuntur ante 
eum omnes gentes , et separabit eos ab invicem , sicut 
pastor separat oves ab hcsdis : et oves quidem ponet ad 
dexteram, hcedos autem ad sinistram. Et dicet iis qui a 
dextris ejus erunl : Venite, benedicii Patris niei, per- 
cipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi. 
JiUs autem qui ad sinistram , dicet : Ite , maledicti , 
tii ignem ceternum^ qui paratus est diabolo et angelis 
ejus (Id, XXV , 31-4! ). Tunc crgo implelur proplic- 
tia , Quid paleis ad triticum ? qiiando bacdis el ovibus 
non potest pascua esse communis. Si possunt pisces 
boni piscibus malisMnlra illam sagenam cui dixit 
Doininus , Simile est regnum coslorum sagenos misste 
in mare , dicere , Recedite a nobis , aiit recedcmus a 
Yobis douec omnes educantnr ad liltus, et per Ange- 
los boni miltanlur in vasa , mali autem projiciantur 
foras (Id. xiii , 47 , *8) : potest hoc tempore iinpleri 
quod dictum est, Qufi/ palets ad triticum? ^kA qui 
congregationem suam jain frumentum purgaium pii- 
taiit, a commixlione frumenli et pale» lanquain pura 
palea volaverunl : et qui se sub uno pastore non 
adbuc cum bacdis pascere sentiunl , luporuin insidiis 
de grcge Domini separati sunt : et qui cum malis 
piscibiis se congregatos esse non pulant , non solum 
niali pihces sunt, sed etiam unilalis relia disruperunt» 
Quod si jam boc tempore inlelligamus fieri quod Jcrc- 
mias ait, Qift</pa/ei< ad triticum? niliil aliud recle inr 
tcUigerc possumus , nisi quod in una quidem congre- 
gatioiie sunt , donec in finc venlilalionis eliain corpo- 
ra{iter separcnlur ; sed tamen irilico » sursum cor 
cst, pale» vcro deorsum. Palea quippe sua qua.Tit , 
noii qu» Josii Cbrisli ( Philipp. ii, 21 ) : trilicum au- 
lcm Uiesaiirizat ibesaurum in coelo ; et ubi esl tbesati- 
rus ejus, ibi el cor rjus (Matth. vi, 20, 21). 
CAPUT IV.— 20. Sic eliam verba Isaix * inlelli 



I Rditl : Sipossma pisces bcni cum piscibus matis. rarti- 
ada, f irni, seiisum comimpit, et al)est a HWinuscriplis. 

• Edili, trUici. At vaticam wss.. trUico. 

• Gallicani Mss., sic etimn beaU isaue verba. 



genda sunt, qux illc siiuiliiec non intelligens , ad 
eamdem sui erroris sententiam dclorquen» conatur. 
Qnid enim ait h:\'m^ Recedite , recedite ; exite inde ^ 
€t immundum nolite tangere : exite de medio ejus , et 
separanuni , qui fertis vasa Domini (Isai. ui , i\). 
Niimquid eadem toiies repelenda sunt, qnolics qiio» 
modo fiat separatio ' cordis a nialis? Immundum eniin 
non tangit , qui ad peccatum nulli conscniit. Exit au* 
tem inde, ut salva sit ejus causa apud Deum, si etiam 
disciplinam corripiendi el argiiendi salva pace non 
negligat. Nam qui vult corporaliier ({uasi manircstos 
malos dcscrere , spiritiialiter descril lalenies bonos « 
quos inexpertos et incognitos cogitur accusare , dum 
separationcm suam conatur defcndcre. 

21. Scd isli respondeant, Si muiidus cst Felicianus, 
cur exiit de medio eonim ? Si vcro iinmiindus , cur 
modo langit mundiim * ? Qiiod si tunc immundus fuit 
cum foris cssct, quos illic baptizavit , iinmundi sunt , 
quia immundum tetigerunt. An omnes cuin illo re- 
meando muiidaii suiit? Possunt ergo isti mundari 
foris bapiizati ' , quos in siia coinmunione noii bu- 
ptizaveruiil? Cur ergo alios rebaptizaiit? Aii a Ire- 
ce.lis dcccm Bngai considentibiis damiinri aliqtia 
forte dignatio est ^; et ideo de tolo orbe qiiisquis ad 
e(»s vemrit rebaptizalur , qiiia non meruit totiis orbis 
isiam dignationem , iil a Bagaiensi concilio damnariw 
tiir? Quid ergo "? A M.iximiaiio ei a ca^ieris sociisejus 
ad Priuiiani communioncm • nnn rcdcttnlibus qui- 
cuinquc bapilz.iti fuerint , rcbapiizanlur? an parcitur 
cis? Si rebaplizaiitur, violaiur digiiatio Bagaieiisis : 
in ea quippc eliain istorum baplizatores dainnati 
sunt. Si autcm parciturcis. rogandi sunl isii , ut riir- 
sum ad oppidiiin B igaicnse conventaiit, ct si forte ille 
numeriis treccntorum dcccm jain consecralus est, 
totidem coiiveiiiant , ct illic senlenliam coiitra lotuin 
orbcm proferant , sicut adversus Maxiidanisias pro* 
tuleriinl , til ciiin voluerinl aliquetn rebapiiznrc , e\ 
aliqua parleorbis venicntein, pari privilegiose dcfen* 
d;it, assercns ' sibi ita parci oporlere , sictit ci parci- 
iiir (|ueni Maxiniiatiista bapiizat ; quia jiim lum soliini 
MaximiRiiisue , scd ctiam lotiis orbis mcruerit conci- 
lio Bngaieiisi damnari. Deinde se ipsos a tam magna 
invidia liberabunt •, ut ciiin coRperint jam non reba- 
piiznre iii Ecclcsia baptizntos . qiia* per omncs lerras 
est consiiluia , si quis cis moverit qiisRslioncm , cur 
jam no:i faciaiit quod ante facicl)ant , rcspondcaiit : 

• SkC Mss. uuo exce|:to Casaliuo, qui omitUl, qnolies. I^iliii 
vero sic biibeut, qnoties fit separatiOj etc., oii.isso, quo- 
modo. 

• Aliquot Mss., cur nwdo tangunt tmmundum. Quod n, 

etc. ... 

s Editi , mundati forts baptizare. castigantur a mano- 
scriptis. .. , 

^ Aui. Er. et quidam e Mss., ahqua forte meruerunt dignO' 
tiom. 

• Er. Lugd. Ven. \jos. omillunl, qnid. M. 

• piure^ Mss., ad primiam communiaaionem. 

T Ediii, se defendant asserattes. weiius M&5., st Jefendat 
asserens ; is viUcUcelquem voluerinl reba^lizare. 

• Post, a tam mnqna invidia , edili addunt , a morte tam 
magna et tam mirubHi ; quaj verba absunt a Mss., e quibns 
taiiien cluo sic ferunl : Deinde ipsisadtam magna ndrabHia 
iubentibnsy ut cum cceperint, etc. Porro Lovanienscs looo» a- 
bera^funt, |ia»uerant, Hberent. 



2/9 



CONTRA EPISTOLAM PARMENIANI, S. AUGUSTINI 



Qnando isia faciebamus , nonduin Bagaiensi concilio 
loluin orbein lerraruin damnaverainus : nunc aulem 
rogali niiscricorditer coucessimus j^ ul eos lali conci- 
lio damnaremus , qiiali &la\imtanisla8 damnavimus , 
quonim Bapiismum non repelimus. Quid ergo ma- 
guum esl , quid dirficile , praeslare omnibus gentibus 
taiilam dignalioiiem damnalionis ' ? An ilerare l)a- 
ptismum orbis ternrum licet, el ilerare damnalionem 
orbis tcrrarum non licel ? Eiiam hinc sccuri sint , 
non inveniemus quo concilio lol genles provinciasqiie 
damnavcrint. Qiiosdam paucos in Africa damnave- 
rnnt , a quibus totius orbis judicio superali sunt (a) ; 
nec ausi sunt poslea damnare judices apud qiins su- 
perati sunt : quid eniin essel impudentius?quid in- 
sanius? Mullo miiius damnare potucrunt etiain in 
c;i;teris tcrrarum parlibus constilulos , qui magis 
talibus judicibus ecclesiasiicis credere , quam victis 
liligatoribus volucriint. Et lamcn Maxiinianistarum , 
qiios trecenti decern Donatistx Bagaiensi concilio 
d tmnaverunl , Baptismus agnoscitur , acccpfiitur , ad- 
mittiiur : orbis autem terrarum , per quem liaTcdltas 
Clirisli sic eshibila est ut promissa est, in qiia et ipsi 
ante paucos annos Tuerunt, quem niiUo jure damnare 
potucrunl, et nulla saliem concilii perversitate dnm- 
narunt, Baptismus improbatur, eisiifflatur , iteratur. 
saiicta damnalio , quam Maximiani^tu; merucrunt ; 
et laboriosa iiinocenlia gentium , qii.R apud illos pro- 
pterca christiaiium hoinen amisit , quia t;ilem damna- 
tionis locum invcnire non poiuil! 

%i. Si autem ilii soii a Maximianistis venientes 
non rcbaptizantur , qui cum suis baptizatoribusred- 
eunt , sicui bi qui cum Prsclextato et Feliciano 
redierunt : primo videant quemadmodum ejusdem 
schismaiis Baptismum extra corum commuiiionem 
foris xqiialiler datum in aliis coniirmeiit , in aliis 
exsiirQciit , in parlc honoreiit , in parte violent. Ita 
enim ubi violaiit , rei sunt * : ubi autein conrirmnnt , 
reaius sui testes inveniuntnr. Si eniin poslea sic 
coiirirmareiit , ut jam violare desinerent ; non dis- 
crepatio , scd correctio dicerelur : cum autem In 
quibusdaro improbant quod in aliis approbant ; in 
bis accusantur, in iliis contra se teslimonium dicuiit. 
Quxro enim quare non baptizes eos quos Felicianus 
in Maximiani schismale baptizavit : quia Chrisli Ba- 
plismum acceperunt, an quia Fcliciani ? Si quia Feli- 
ciani; apud Maximianistas eum dedit daronatus , foris 
extra communioiiem yestram dedit eum ; hoc est 
illud Baptisma , qiiod et Salvii Membresilani et alio- 
nim lalium : si autem quia Christi; plus apud te valet 
pro Ba|»tismo Chrisli Felicianus in Mustitaiiis, qiiam 
i|»se Christus in omnibus terris ; plus apud te valet 
pro B iptismo Christi sedeiis ad iatiis tuum et damna- 
tas a te » quaro ilie scdens ad dexieraro Palris et 
criicifixut pro te ? Parcilur in paucissimis Baptismo 
Christi , ne Felicianus offeiidatur : et non parcltur , 

* rlures Mss., tanium digmaionis ; omissa voce , datmuh 
lionin. 

•vaiicaniMss.,rft/iiiii/. 

(tf) Hoc totius orbis judidum , quo Donatistx litigalores 
superati siuil ab adversariis, non ahud quam Arelateose. 



iOO 

ne psc Cbristus in tot gentium millibiis exsuf- 
fletisr ? 

25. Sed incredibilis esl cxcilas homiuum, et oni- 
nino ncscio quemadmodum credi posset es^e in honii- 
nibus tanla perversitas, iiisi cxpcrimeiiio verboruni 
suorum factorumque patesceret usque adeo se clausos 
haberc cordis oculos, ut cum commcmorent sanclx 
Scripturx testimonia, non intueaiitur iu factis Pro- 
phetarum, quemadmodum intelligenda siint verbo 
Prophotariim. Dixit Jeremias, Quid paleis ad triticumf 
non * ut ipse recederet a paleis populi sui, in qiias 
tanta illa veradfccbal. Dixit Isaias, Recedite^ recediie; 
esAte ind£, el immundum nolite tangcre. Cur ipse in 
illo populo immiinditiam quam graviter arguebat , in 
una ciim eis coiigregatione tangebat? Lcgant quaiiu 
in malos populi sui, et quam vehementer ac veraciter 
dixerit, a quibus se tamen nulla corporali direni- 
ptione * separaveril. Dixit David : Non tedi cum conci- 
lio vanitatis, et cum [acinorosis non introibo : odio Iw- 
bm curiam nequissimorum^ et cum impHs non sedebo 
{Psal, XXV, 4, 5). Le{;ant quales ipse temporibus suis 
in illo populo toleravit ; qui unclionis niystico sacra- 
mento tantum honorem detulil, ut id nec in scelera- 
tissimo Saule contemneret ; imo tantum venerarelur, 
iit ainpliiis omnino non posset. Nonne, si eorum verba 
fuclis eorum objiceremus, responderent.nobis : Nos 
plane cum talibus nuiluin habuimiis in corde consor. 
tiiim, nec langcbamus immunduro ubi poiest coln- 
quinari coiiUctus ; id est, consensione atque placilo 
conscientis recedebamus, et exibamus, ah eis, qnl 
noD solum ulia non facicbamus, sed ncc facieiitibus 
tacebamus? Isti aulem sediliosi et insani, qui defeii- 
sioiiem praecisionis sux quxrunl ex oraculis Prophe- 
tarum, superest ut impietate vcsana de verbis pro- 
pbelicis inores arguant Prophctarum. Aii boc dictiiri 
sunt, quod iliis temporibus recedere justis a malo 
populo non licebat, istis vero tcmporibus licet ? Quid 
dici perversius poiest , illo tcmpore non potuisse bu- 
nos a malis corporaliter separari, quando multa sa- 
cramenta corporaliier obsenari videbaiitur; nunc 
autem mcessariain essc corporalem separationcm, 
quando jam illa spiritualiter observantur ? 

24. VaB cxcis ducentibus et ca:cis sequenlibus! 
Itane non liment ista dicentes, ne forle per tantim 
lalitudinem orbis terraruin, qua fides Christi nomcn • 
que diffusnm est, antequam.se isli separarent, in ali- 
qua parte terrarum ab Africanis regionibus remotis- 
stnia jam hoc justi fccerint, et adhuc isii in immtindi- 
tix, quam illi fugerant, contagione vivebant? Quis 
cnim eis cavet *, quis eos securos facil, si hujusmodi a 
malis S(*paratio facienda est, hanc, anteqiiam ab istis 
fieret, nunquam factam fuisse tam longe, ut Africi 
omnino nesciret ^, sicut in extremis illarum parlium 



* Particulam negantem hic adjecimus ex Casalino oodice : 
quam si delere placet, delenda simul videtur parUcula, ul ; 
vel cjus loco legendum, at. Paulo |>06t idem Ms. CajiaUnus 
habel, tn quas umta imecUva dicebiu, 

* Am. et Mss., direptkme : ut supra, lib. i, n. 8. 
s Sic vaticani Mss. At editi, eos cavei. 

* Editi, ut Jfricam omnino nescirent. i.egendum, vel cum 



101 



LIBER TEnTir^. 



«02 



tfrris pr^ Donati prir iis ignola esl? Fortnssc dicciii 
obesse sibi non poliiissc ({uod ignorabaiit. Sic ergo el 
illis lerris obesse non polesi quod gestum in Africa 
ignoraat, etiamsi vera isti diccrent, qux de Afrorum 
criminibns mentiuntur. Si autem dicnnt latere se non 
poiiiisse, si (ierel : modo dioanl , per omncs orbis 
t«^rr,r pnitcs quod schi^nm fnclum sit. Niinium est 
qiiofl iiiiorrogo : in ipsa Africa dicant Donatisto^ Car- 
lh:igiiicHscs, vel quicumqiie sunt in civilate Cartha- 
ginis , qnot pnrlcs per Numidiaro cl Mauritaniam fa- 
cue sint de ipsa pnrieDonati, qiiarum omnium causas 
utique nosse deberent ; ne forte justi aliqui in regio- 
nibus illis malorum suoruro societatem congregatio- 
nemque vltaverint, ct exierint inde, ne immundum 
tangerent, ne cum facinorosis introirent; ne forte 
isti jam ante aliquot annos in aliquo angulo Numidi» 
vel Maiiriianiae separantibus se frumentis palea re- 
manseriiit et nesciunt *. Sed unde securi sunt, nisi 
quia certum habent bonos esse non poluisse, qui se ab 
unitate communionis Donati, qux per tolain Africam 
' diflfunditur, segregarunt? Quia si malos aliquos in 
sua vicinilnie patiebantur *, quos osiendere caeteris 
non vaiebaiit, eos tolerare potiiis debuerunt, quam 
dividerc sc a lot innoccntibus ', qiiibus pcrsuaderi 
non potcrant aliena peccata, etiamsi ea ipsi optime 
nossent. Ciir crgo hxc innocentia non tribuitnr orbi 
lerraruin in laiiia muliitudine gentium, quacumqae 
Christi iKtrediias patet, iil ccrla alque scciira sit, cos 
qui se honos dicunt, et se ab omnis terrae uniiate se- 
jiinguni, eo ip^^o demonstrare quales 8int?Sibi enini 
justi videntur, cl spemnnt c^teros ; et ideo non can- 
laiit cniiticum novum, qiiia de siiperbia veleris homi- 
iiis cxtollnnlur. Ab ca * quippe communione separan- 
tiir cui dictum est, CantaU Domtno canticum novum; 
cauiate Domino, cmnis terra (Ptal. xcv, 1). Qui si vere 
justi cssent, et humiles essent : si autem liumiles es- 
sciil, ctinnisi vere malos iii suas vicinitalis congrcga- 
lione p:itorcnlur, quos ab unitale Christi expeller« 
ntm vaIircnl,cIiaritateChrisli tolerarediligerent. Quo- 
inodo :iulein possunt de iis ipsis quos in sua viciuitate 
malos nrguiint, justuin habere judiciiim, cum temera- 
ria ca:ciiate tani longe a se posilos ignotissimos cri- 
minantur? Utrum enim vel cives suos vel vicinos 
qiios argiiunl, malos esse noverint, incerium csl orbi 
lerrarum : quia vero ab cis quorum vitam longe posi- 
lorum nosse non possunl, temeraria cxciiate separen- 
iiir. certum est orbi lerrarum ; et quia cum laude 
|ialienli;e mali lolerantur, ne ignoti I)oni damncnlur, 
cerliini est orbi terraruin. Quapropter securus judicat 
orbis terraruro , bonos non esse qui se dividiinl ab 
oilic lerrartim in quacumquc partc terrarum. 

25. Posiremo,^si'Prophet.'c posieros monueruiit, 
ut sc anlc tcinpus uUimae veiililalionis a palcis corpo- 

vaticanis Mss., ff rica ommno nesdret; vcl, Africam omnmo 
n^scirtnt, uli in aliis iilerisque codicibus susiiicaraur scri- 
piiuii fuib»e : sodquia vocahs icarebat apice, loco, Africa- 
i/i , per|)ciam legi coepit, ^fricam, 

< casaliniis codex , et neaciunt carlhacpnense$ DonaiuliSf 
€! crnnmitnicatU iltis^ et non nocel hoc eis. sed unde^ etc. 

* (laUicani codices, tn sua civitate patiebantur. 

> ^ox, innocentitmst abest a manuscripiis. 

^ Di\ioiiensis codex, 4t> ^m. 



rnlit(M* scpnnireiit, ct tnli 9eparntiono cnvoienl tnngore 
iinmundiim, et cuin faciiiorosis iioii iulroirent, car 
hoc non fecit apostolus Paulus? An palea non erant 
qui non ex vcrilale, sed ex iiividin Chrislum annun- 
tiahant? An iinmundi non crnnl qui non casle Evan- 
g^Iiuin prsedicnhnnt, quos in illiiis tcmporis Ecclesia 
fuissc tcslalur (Philipp. i, 15, 17), et cujus cxcellen- 
tissimaui chnrilnleiii oinnia toicrantem elinm postc- 
riores iinilali sunl? An immuiiditia non est avaritia *, 
quam Cyprinnus corde noii teiigit, cl timen inlcr 
, avaros collcgas pacalissime vixii? Obsunliierni videlt- 
cet • adversus verba Psalmorum, ut soderet iii con- 
venticulo vanitatis, et cum faciiiorosis iniroiret : odio 
non haberet curiam malignonim, el cnm impiis sede- 
ret^? Annon erat conventiculuin vanitaiis in eis, qui 
esurieiitibus in Ecclesia fratribus largissimo argenio 
nitere cupiebant? Annon erant facinorosi, qui fiindoi 
insidiosis fraudibus mpiebanl? An neqiiissimi non 
erani, qui usuris mulliplicantibus fenus niigehant? 
IIIc vero lavabat manus siias cum innocentihiis, el 
circumdabat altare Domini. Idco quippe tolcrabat im- 
centes, ne desereret innocentes, ciim quibiis inanus 
Invabat, quia diligebat speciem domus Domiiii . qiiae 
species in vnsis honorabilihus ernt (a). In mngna autem 
domo nori solum vasa tunt aurea et argentea, sed et li- 
gnea et ficlHia. Et ilta quidem sunt in honorem , ilta 
vero m contumetiam. Et niundahnt seinclipsuni nb hu- 
jiismodi, ut essel clinin vas in honorcm sanciipcatum^ 
utile Domino, ad omne opus bonum puraium ( II riin. 
II, 20, 51 ) : nec propter \asa quae eraut in rontunie- 
liam se a magna domo separabat ; scd eos in unitale 
iilius douitis argticns tolerabal, a qiiibus se non iini- 
tando niiindabat ^ 

CAPUT Y. — 26. Sed novii ponere Parmenianu^ ver- 
ba Proplieta», dicentis : Non sedi eum concilio vanitatis, 
el rum facinorosis non inlroibo : odio habui curiam ne- 
quissiniorum. Lavabo cum innocentibus manus meas^ et 
circumdabo aliare Domini : tU audiam voces taudis , et 
enarrem omnia mirabilia tua. Domine^ diiexi spccicm 
domus tuw, et tocum tabernaculi ciantatis tuce. Ne «t- 
mul perdideris cum peccatoribus animam meam, et cum 
viris sanguinum vilam meani : in quorum manibus de- 
ticta sunt ; dextera eorum implela est muneribus (Psul. 
XXV, 4-10). Novit hoc ponere Parincnianus, ci non 
ciirnt adverlerc quemadmodiim his verbis sine ullo 
divisionis nefariae sacrilegio serviatur. Sj^ecies ciiini 
domiis et lociis tabernaculi claritalis Dei in vasis est, 
ul dixi, non iii oinnibus, qux taiiicn in una donio ma* 
gna siint; sed in iis qiix sunt in honorcm sanctilicata, 
Domino ulilin, ad oiniie opus boiium seniper paraia. 
In his quisqiiis dilexcrit speciem domus Dei, cl locuiu 
labeniaculi claritatis ejus, tolcrat ea qune sunt in con* 
tumeliam, nec prO|>ter ha*c relinqiiii donium , ne fiai 
ipsc iion vas iii coiitumeliam, quod tamcn in doino 

i Editi : ^n vnmtmditia ? an etiam avarittQ t casU^ntur 
ex Mss. 

* sic Mss. At editi , yon enim obsurduerat attversus. 
s Fxliti, non sederet. Abest, nofi, a Mss. vaUcanift. 

* Am. Ei. et quidam Ms., non imitando servabuL 
{a^ vide Cyprianum, serm. de lapsis. 



•103 



CONTRA EPISTOLAM PARMENIANI, S. AUCUSTINI 



104 



Kilcratnr, sa sicrciw qiiod dc domo projicilur ; el 
propler ipsani leinponlcin ' cum malis in una domo 
congregalioiicm orai diccns, Ne $lmul perdiderii cutn 
peccatoribtu animum meam^ ei cum viri$ $anguinum vi- 
tam meam : in quorum manibu$ delicla iunt ; dcxlera 
eorum repleta est muneribnt, Hoc iilique oral, iie simul 
perealcum iis cum quibiis eiiin simul vivcrc charitas 
omnia lolerans liorlalur, cujiis sacrilicium pra^misil 
dicens, Domine, dilexi $peciem domus tuw^ et locum 
tabernaculi claritati$ tu(s, Quia cnim dilexi speciem 
domus lu-p, cl proplcr ipsain dilcctionem lolero vasa 
qu;e sunl in conliimcliam, quia charitas omnia lolc- 
rat, ne simul cum cis pcrdivKs is aniuiam mcain *. 
Nonne apparcl in his vcrbis vox illorum, qui pcr Kze- 
chielcm proplieiaii suiit gcmcre et mocrcre ob iiii- 
quilates populi qu:e fiebaiit in medlo eorum ; et quia 
erant vasa in lioiiorem, proprium signum accipcre 
mcriierunl, ut cum illi oinnes incipereiit vastari alciue 
delcri, Dciis non perderet ciiin peccaloribus animas 
coruin ( Ezech. ix, 4 )? Isti auiein sunt infelices, qui 
se ab omiii malorum * congregatione tanquam liiii- 
cuin a paicis pui*galos csse prcsumunt. Pcr istam 
eiiim vanitaicm prajjiidicaruut sibi, ut in populis qui- 
hus prcsunl, iniqiiksiuias el flagitioslssimas lurbas 
lioii audeaiit corrlpere ut corrigaulur, ne per hoc co- 
gantur coiiflleri quia mali siint, et dicatur eis : Certe 
Irilico piirgato loquimini, cur per has voces tantam 
commixluram csse fatemini ^? Et iileo quia justi non 
siint, non emendanl et arguuut iii misericordia , sed 
olco adulalionis impinguant capila eorum {P$aL CLX, 
5), quibus ipsi capita esse volunl; qiioniam sub uiio 
capile quod in coelo est, iii unilale corporis quod pcr 
totain terram est, esse noluiit : ut merilo plebibus 
eorum dicatur, Qui vo$ felice$ dicunt, in errorem vo$ 
miltunt , el conturbant $enutai pedum vestrorum ( /lat. 
111,12). 

27. Qiiiergo non vull sed re in concilio vanitatis ■, 
non evanescat typho sup^rbix, quxrcns convcniicula 
jusloriim a totiusorbis uniiale separata, quje non po- 
test iuvciiire. Jusli aiitom sunt per universam civi- 
taiem, qu£ abscondi noii poiest, quia supra monicm 
constiiiiu est ( Mattlt. v, i 4 ). Mtintem illumdico Da- 
nielis, iu qiio laj)i$ ille praicisus • sinc mnnibu$, crevit, 
et implevit univer$am terram ( Dan. ii, 54, 55 ). Per 
touiin igitur islam civitalem toto orl>e diffusam jusii 
gemuiitet moirent ob iniquitates qiiae flunt in mcdio 
eorum. Non ergo quaerat quis separalos justos ; sed 
cum ipsis potius in malorum temporali commixiione 
concorditer gemat. Non enim scdebit in convenliculo 
tauitaiis : quia ibi sedebit, ubi conversatur ; audiet 

1 rlurcs Mss., taiem, 

* Gallicani Mss. sic habent : Hoc itague oran$ , ne iinuit 
pereat cwn Hs, eum quibus ewn smul vivere charitas qum 
otnma tolerat compeUit; nmrne apvaret m hi$ verbis, etc.; 
cl prope onmes pnttereunt sex illos versus inlermedios , 

cujiis sacrifiCium praiinisit dicetis , Domine aniinMn 

meam. 

* Plurcs Mss., ommfmt matorum. 

^ vaiicani codices, taniam pateam canmdxtam eae fa- 
unmn, 

* Mss., tn conventiculo vanitati$. 

* vux, pracidus, deest in muliis Mss. 



autein dicentem Aposlolum, Nostra aniem eonverto' 
tio in coslis est ( Philipp. iii, 20 ). Ibi cum facinorosis 
non erii, ibi curiam neauissimorum non patictur. ibi 
ciim impiis non sedebit. In taii spe habitct \ ut ad 
rcm cujiis habct spem pervcnirc aliquando mcreatur. 
Non enim jam resurreximiis sicut Chrislus, aut jam 
cum illo sedf^mus in CGelcstibiis ; et tamcn qiiia talcai 
spcm nobis dcdit, et pcr ipsam spem jam qiiodain 
modo ibi conversamur, dicit Apostolus : Si autem re- 
$urrexistis cum Chri$to, qna $ur$um $nnt quanrite, ubi 
Chrislus est in dextera Dei $eden$ ; quas $ur$um sunt 
$apite. non qua: $uper tcrram. Hortui enim e^iis^ et ot- 
ta vestra abscondita est cum Chri$to in Deo ( ColotSm 
111, 1-3). In illa vita nnstra qune abscondila est cuni 
Christo iu Deo, non sedemus in convcnticulo vanita- 
tis, quia, siciit dicit Apostolus : Simul nos excitavtt, et 
$imul no$ $edere fecit in c(Ble$tibu$ ( Ephe$, ii, 6 ) ; sod 
in spc, nondum in re. Spe$ autem quas videtur non e$t 
$pe$ : quod enim qui$ videt^ qiiid $perat ? Si autem quod 
non mdemu$, $peramu$ , per patientiam ex$peclamu$ 
( Rom. VIII, 24, 25 ). Quam patieiitianiisti iniseri per- 
diderunt, el fcstinantes se ante tempus velut a palea 
separare, se ipsos esse levissimam paleam veiito 
ablalam de arca deinonstrarunt. Quod ergo ait Sa- 
pientia teneamiis : Qui autem me audit^ habitabit in 
spe, et dlebil $ine timore ab omm maligmtate ( Prov, 
I, 53 ). Dum ergo habitamus in spe, cogitantes ' imhi 
qnid sumus, sed quid erimus : qiiia /i/ti quidem Dei 
snmui, sed nondum apparuit quod erimui ; quia eum 
apparuerity iimilei ei erimuij quoniam videbimu$ eum 
$icuti e$t ( I Joan. in, 2 ) : in Uli spe habitantcs, qui.i 
hsec habitatio * non habet malos, ncc convcmicuh 
vanitatis, nec facinorosos, nec iniquos, nec impi<is 
patimur ; er eos tamen non in spc qii:c non vidclur ^ 
patimur in coiigregatione catholica toto orhc difl^usa, 
donec traiiscat iniquitas, donec tempdre uiessis zi- 
zania colligantur ( J/o/lA. xiu, 30), doncc uliiiiio 
venlilabro a frunicnto palea separetur ( Id. iii, 12 ), 
donec pisces boni a piscibus malis, cuin quibus intra 
cadem relia congregati sunt, in liltore eligantur (Id. 
xni, i8), donec hu^di ab ovlbus cum quibus subuno 
pastore in eisdcm pascuis tamdiu pnvenint, in ulti- 
mo ad sinistram segregeiitnr ( Id. xxv, 35 ). 

28. Nulla est igiliir sccuritis unitatis, nisi ex pro- 
missis Dei Ecclcsia ' declarata , qu:% super montem, 
ut diclum est, ronstiiiita abscoiidi non potest : cl 
ideo necesse est ut omnibiis terrarum partilms nola 
sit.. Inconcussum igitur * nrinumqiie teneamiis, nal- 
los bonos ab ea se posse dividerc, id est, nullos bo- 
nos, eliamsi cognitos sibi malos paiiautur, ubicuin- 
que versentur, propter eos se a longe positis et inco- 
gnitis bonis temerario scliismatis sacrilegio scparare ; 
ut in quacumque parte icrrarum vel facta sunt ista, 
vei fiuiit, vci futura suiit, cxtcris terraruin pariibiis 

* Sic Mss. Rditi vero, habitatit. 

* >ic vaticani et Gailicani Mss. Editi vero, coqitemue. 

* Gallicani Mss., habitatio cogitationis. 

* vaticani Mss., qtUB videlur ; omisso, non. 

* Flures Mss., EccleM. 

* Mss., inconcusswn firmumque; omisso , iqitur. 



105 



LIBER TERTIUS. 



106 



longc posiiH, ct utrnm racta siiit vel cur facta sint 
igtiornnlibiis, ct tamcn cuni orbc tcrmrum in uiiitn- 
its vinculo pcrmancnlibus, ca ipsa sil firma sccurilas, 
non lioc poluisse facere, nisi aut superbi:c lum<«rc 
fnriosos, aiil iiividenlisc livore vesanos, aut saRCul.iri 
lomnKKlilnie corruplos, aut cariiali limorc pcrvcr- 
sos. Quibus omnibus caiisis cfTicitur ul vcl boni fal- 
sis criiniiiibus iiifaiiicnlur, vcl lcmerc de bonis fals» 
crcdantiir, vcl cliam mali qui pro unitatis vinculo 
tolcraii nihil obsunt bonis, di^rupta bonorum paic 
pcrvcrsissiine fnginntur, cum vcxalioni frunteiitonnn 
noii parciliir» usurpnntibus sibi hominibiis ante mcs- 
sem qiiodAngeh inmcsse facluri sum. 

CAPUT Yl. —20. Qux cum ila sint, audent ctiam 
sacrilcga scbismnta vcl li^reses impi», si quando in 
flagerio ul se corrigaiit admoneiitiir , pocnas furoris 
suj ctiam iiiler mnrtyria deput.irc. Quod cxistimans 
etiam Parmenianus , in finc cinsttilx su.x CKhortatnr 
Tichoiiium ut in parte Dunati permanc.it ct pcrsccu- 
tiones pcrfcrat, dicens, non se debcre tobiniale conjun- 
gi Wf , quibus persecutione cogenie non juncii suiit ; ad- 
hibcns ctiam testimonium Scriptunc dicentis, Vig hi$ 
qui perdideruHl sustinentiamf etdiverterunt tn vias pra^ 
vas, Et quid facient, cum inspicere ceeperit eos Dominns 
{ Eciii. II, 46, i7 )? morc siio ciincta de divinis Li- 
bris adver^us se ipsos proponcns*. Qiii cnim susti* 
nentiain pcrdtdcriint, nisi qui cos de criminibus quae 
objicicbant convinccre ncquivcruiit, quos pro ptce 
Clirisli tolcrare noluerunt ; ct scro postea cogitantes, 
i{>sain partem suntn iion cssc pcr multas pariiciilas 
dividendam , etiam sibi manirestissimos sacrilegos 
qiies ipsi dainnariint, rursus rcccptos pro falsa Dona- 
tipacc iblcrarunt? Et jam nunc tnndom aliqiiando 
rogitoscant etcorrigaitt, quod se inipic fecisse, cx co 
sallcm quod a Maximiano passi sunt, didicerunt. Scd 
scilicct crubescitiit, * manifcslissimis rationibiis cor- 
rigi, qnia imperatorum jnssionibtis rcstiieritnt , nc 
illa quv sc conqucruntur fiiisso pcrpcssos, corrccli 
pcrdidissc \idcatilur : (juasi non mclius pcrdiitit illn, 
f|uain pcrcunt. Si cnitn babcnt * aliqiiam unibram, 
i(iiatiivi9 falsntn at(|ue fallacein, tamcn nonniiUain 
iniagincm forliludinis, jiibciilinon cedereimp^Tatori: 
(tijus vcl bunianx Initdis illeccbra cst, apcrtissimx 
contradiccre vcrilnti?Cur clausis oculis inm inulta 
(k* Scripturis lcstiinoiiin profcrunt, qua: iiitcllccin at- 
i|iic contra se prolatn rcpudianl; qitx si secitndum 
(^orum iiilcllccttiin iccipiuntur, nihi!oiiti:iiis cos de 
s.ia pervcrsilnle conviticunt? Nonnc scriptiim cst, 
Son conlradicns uUo modo verUnti (Id. tv, 30)? Cui 
nutc.ii nisi vcrilaii conlrndtcilur, cuin clinni rcgi cx 
Tcriiaic aliqiiid jiibciili rcsisiilur? Sed rcx borao (]ui 
tninaiur vcl (jui vindical, ad tcmpiis tiiolcsliis csl : 
iion sic illc Rox ((ui cliam Ycrilns dicilur , qui iiutic 
(;uo:)ue fliis per propltclatn clanial , Sine causa pcr- 

* Edili, projDonentes, Divioacnsts codex, proponcns ; sci- 
licct rarmeDianus. 

* Editi , sed si Ucct erubescant, Emcndanlur a vaticaiiis 
siss. 

* Quklam Mss. omiltunt , hahcnt : nroquo vidclur K*g(^a- 
dani, fiabet. Pauloitosi loco, nonnullam , roitch.nus, nul- 
Iwn ia Ms3. (iliii edilione AnhTltaiiia. 

Patuol. XLIIL 



cnssi filios vestros ; disciptinam non rcceperunt {Jerem. 
n , 30). Qni proptcrea pcr hiimanas potcstnics iiuiic 
miscricordilcr admonet, nc in rttie sic vindxet, ut noji 
se possinl superbi de sua damnatione jaciare. Sub 
viiidicia enini rcgnm potcst homiiiiim pcrlir.acru falso 
jionrtiic virtulis vclle laudari ; a*icrnis aulcm igni!)us 
coacrcmari, iicc erit, ncc vocabitur forliludo. Noii 
cnim erunt iii die illa qui cnput ungaiit oleo aduhiio 
nis, aut vnria ' dccepii fallncia coron!ilos somnient 
damnnlos, diccntes, Eugc, etige;el jitranies porca- 
nos corum, qui caput saiiurn n(ui linbitct-unl , et pcr 
conipngcs • conim qiti viam pacis tion agnovcrutii. 
Qiinlcs liirbas isli avcrtcnlcs a Cltrisli uiiitate, ct ait 
suuni iionicn convcrtcre cupietites, iitterim tempora- 
lia siipiilicia schismntis sui confcrrc audcnt passioni 
biis marlyrum, ul eis pceuarum suaruin iiataliiin ce- 
Icbronlur niagiio convetitu honiiiiiim furifsorum : 
quorum e nunicro illi suiit , qui etiam nitllo persc- 
qiicntc, se ipsosultro per inontium abrupta prau-ipi- 
taitt, itt nialain vitnni pcjure uiortc^ consiimmcni. 
Non cmitl iit die illa siulta: piebcs quibus dicanl, 
Nos suntus jiisii (|ui patimitr perscciitioncin : ct qiti- 
bits ca:cis vciidatnr rcprobus Ia)iis pro gcmma prc- 
tiosa, id cst, cirnnlis durilia pro spirituali pationtia. 
Noti cruitt qui noinina principinii furoris sui rccitciit 
ad altaria,vcl qnai ab unilate Cliristi diviscruiit, vci 
qiix sub iiomine Christi coiitra crcxertinl '. ILcc 
cnim sunl preiia, qitx isli utaccipianl, dtini volunt 
habcre qiiod vciklant, cxcitaiit advcr>um se potcsta- 
tuni scvcrilalciii per atiimosam pcrvcrsi!alcin,|ic illi 
qui ab eis scducunlur , (!t eos proptcrea justos pu- 
titit , quia ))oeiias iniqiiitatis cxsolvunt, rcdeant ad 
cor, el considercnt quarc patiaiitur qno! sc )aii glo- 
riaiitur ^. Quniilitm ctiitn cral ut paulitluiii ndvcrlc- 
rciit talia diccrc Parmcninttum Tichonio de ptrfc- 
roiidis pcrsccutiouibus vi glorin lolcrattii;e, (|iinlia 
dicunl oniitcs hxrclici, do qiiibus corrcciidis vel pu- 
nicndis similia rcgum jits^a |»rofcriiiiliir ; qualia ccrlc 
llcmbresitanis suis dicit eiiani Salvius , cui laiiias 
Abitincnscs plugas etconiumclias ititulcruni, pcr qiios 
isti meracrant ut de Ecclcsia pcilciciitr *, ui cjiis 
cervici etiain mortuoritm canum cadavera colligai ctit, 
ul postrcmocum illo ad turpcs voccs catitaiioiicsqiie 
saUarcnt. Qucoi scrmoiicm , posicnquam lanta per- 
pessus est , eutn piilamus liabuissc cuin suis , (jiios 
miseros decepil ul nllernm sibi basilicam fabiicn- 
rent? Quanta dixil de jitsiitia , pro qiin t:t!ia pcrpcti 



* valicani codiccs, vtain. 

* Morcl, Eleinent. Crilic.,pag. 18-20, probat lcgendum, 
compagos^ id est episcoporuni caligas. II. 

' Ani. cl iJss. Vaticaui ac pleri(]ue callicani , contra Ec- 
clesimn erexerunt, vocem, Ecclesiwn , quia a Belgicis Mss. 
a!)erat, expunxerunt Ijovanicnses , «ul sit scosus, » iu- 
(luiunl, c (^uae ex adverso crexerunt. » 

^ sic vaiicaoi Mss. AUi vero cum edUis, quare et qna: se 
pati gtoriantur. 

* Am. ct Rr. , pellercntur, l^vanicascs, rcclamantihus 
ltcct»:ss. qitt revcra anliquis odiiiouibusastipulantur, eineii- 
daruut, petlerelnr ; quia oc .^lvii (aiiium cxnulsioae agiiur, 
qaam ii>si MemhrcsiUini iiicruisse |>cr Abiliuensesiiieu.i- 
Inr. >iclii>. 4(-oalra crcsconiu.n, n. oO, « |-er ({11.1111, » ait, 
* oivilaieni vicinaai (piiia Abiiin.-nscni^ ju licniuui ini{:l<'P« 
vc:>lri i5iornv'iual; •> i;l.viI.i:ol a sua sotii' i.cllLTclur SaUliL?.. 



(ViuaVTt,) 



rtn 



DE BAPTISMO CONrRA DONATISTAS, S. ^^UdllSTlNl 



u»cTiiil :' \(\co Kc s&nc(iiin persuadons, quia passus 
csi ; idco illos iuiquissimos , quia fccerunl. Tliiiseo- 
niiu (vraiinoruin commeinoradir aiuiqua cnid Milas , 
qui iii<)r(ua vivis. sed huinann humanis corpora con- 
jungebant ( Virgil, JEnml, lib. 8, vcrs, 48i-4^7) : ca- 
iiina vcro liiiiiiaiiis, c( h:cc cpi^>copalil)US inOiiibfis , 
iicsoio ulriim quisqnain se vcl aiidlsse uiiqiiam vcl 
Irgissc comnuMiionii. No(um cs( omiiibus, iiugaccset 
iiirpes saUatioiM» ab episc<>|MS solcrc compcsci : qiiis 
unqiiam incminit, ab hoiiiinibus quirs in nuxiliiim 
opiscoiu peticrunt, ciim cpiscnpis cssc saltatum ? An 
Ibrtc Saiviiis (unc iioii crat cpisropus , quia damiia- 
tio ejiis iu Bagaion>is coucilii sen(eii(i!i recicHur? 
Quid, si el ipse postca reconcili.irolur Priiniaiio, sic- 
ul recouciiiadis est Feiicianus , cjusdcm i pleiiarii 
c concilii vcridico ore i damnalus , sicut ibi euriim 
verba rccilnutiir, tuiic csscl episcopus? Au forte jaiii 
iion admiiteretur, quia sacrilcgiiim schismatis qiicm 
coinqiiiuaycri(,po(csimundari^ sicut Fcliciauiis; qiuMU 
vcro caiios luoriui colio siispcnsiimmunflum rceeriiit, 
iKiii |)0(csie%piari? Vt^Ilcm sclrc quid .id liapc dicuiit, 
lam manifesia , tam publica, U>m recentia, qiii no- 
liis nntiqiias ealumni.is suas qiiasi crimiun nosiRi ob- 
jioiimt. Quisquis coriiiu arlatraliir mc falsa jact:ire , 
(|ui(l lungiiiim cst, (luid didicile, iil niiiina! su:c curani 
gcrcus pergat Meuim^esam, qiixrat nn facta siiit ista , 
ci dcfeiidat, si potcsi ? Si cnim dicil isla rcctc schi- 
siiiaiicis (ieri, quos tieccuti et decom Duna(is(.x cpi- 
t«coj)i (Inmnavcruiit , hnn iniirutiireni quando aliqua 
>pi(uiii!ur, (luamvis passi siiil, quos ab uniiate Chrisli 
schisiita fccfsse, non trecentoriiin el decem, sed lo* 
liiis orbis auctoritnte convincimus (a), Si autem dicit 
icvi:i cssc qu:e passiis est Salvius ; quxro utruin , si 
nli()ueju Donatislnriim opiscopiiriim saliare cogorct 
liii|H'ralor, et nolcnii facere , bcsiias, igncsque miiia- 
rctur: non niailctiila i^erpcti qnam illud .idmittere; 

(u) Condlio scilicet Arelatcnsi primo, quod iptiHS ortri* 
judtciimi (licitur supra, u. 21. 



106 

cteiim passiis cssei , iitrum iion oun. isii intcr san- 
ctos martyrcs recitarcut? Graviora crgo passus esi 
Snlvitis cum qiio snli:i(uin es(, quain si vivus arsissei. 
Nnmsi cuiqunm eoruin lirccduo proponcrenlur, u(rain 
mailet , non ipsc saltarc , scd saUari secum , quain 
vlvusiuceudi, quid eum clcciurum esse respondcant? 
Si aiitein dicit nihil nliiid fmpetrasse a procoiisulo 
Priiuiaiiistas. nisint pcr AbitiuensesS:ifvhis de b.isilica 
pcllerctur, illos nutcm siia sponte fecisse quidquid 
ei |rios(ea crudcli(er (urpi(crque fecerunt : cur non 
sibidicit, sic eiinin posse Catholicos nibil aliiid ah 
Impcraioribus petcrc, nisi ut isii dc basllicis i|uas 
iiomiiie saCrilcgo reiiifent ctchidanlur , illos auteiii 
sua spouie rcf^a potestnte et houestate scrvata in 
sacrilcgos inulto mitiiis , quam Abidncnses ntilla im- 
periali legc, nulla judiciaria jtissiouc, iii Mcnibrosiia- 
iiuiu Snlvium, viudicissc '? Quiliusrcbus considcra- 
tis, priiis quid Ihciant , ct posiea qiiid pa(iantiir ad- 
vcr(aiit : nc cum adversus facta sua ociilos claudiitit, 
c( ad poenas suas oculos .'vperiunt, e( hic fruslra tcm- 
uoralia patiaiitur, el iu uUimo jtidicio Dei etiam pro 
tioc ipso quod fnistra eos talibus molestiis ut emen- 
dnrct admonuit, aeterno sujipiicio puniantiir. Non ▼e" 
tcra replico, ubi falliint qiios possunt : breviter dico> 
pnrsCntia ingcro, digito Ostciido. Damnn(i Maximiii* 
nisti! reciphiiitiir ; igiiol;c g«Mites argiiuntur. Maii- 
niiani^laruni Bniitisnius acccpiatur; orbis tcrrartrtHI 
Bnpiisniiis exsufnaiur. Ecce Assurilahi, ecce Miisii- 
tnni , cccc non longc inortuus PraiKextatus, ecce ad- 
hnc vivos Fericianiis , ecce noinina eomm tnter 
d:imnat(is Bngaicnsi concilio gcstis proconsularibas 
allognta , tnlibus rcccniibus c( prisciitibns fhcliSf 
qiinlcs ab initio fuerint , sntis iniric:m(- Si quid pro 
IiiijUsiiKKli pcrvcrsitiitibus * cl iiii(|ni(:iiibus imtiuu- 
iiir, si nolum corrtgi, snlicin iion nudeant gloriari. 

1 Kditi , vimlicanmt. Condnnins vaticaDi Ii8s.> vindi* 
casse. 

* bicomncs Mss. Al ciKtl, adversilaHbits. 

»1 



' • : -;—:•■ - ; ■ . ■■ . . .... ,,,i . ... T ■ , - , ^, ;> .. ; ■ ..., _ . — I : : — « — ' .___——————— 

In subsequenles Tibros scplcm vide Hb. 2, cap. 18, lletraclationum, tom, 1, coL 637, a 
verbiSf ContraDonatistas, nsqice ad col. 638, verbis, Advcrsus Epistolam Pafmcniani. M. 



S. AURELII AVGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

DE BAPTISMO 

GONTRA PONAT|STAS 

LIBER PRIMVS. 

PTottat possc cxira catlulicaro communioncm dari nai lismum ab bxrclicis vcl sdiismaticis, non ab iis tanien acdiacaduin, 

ncc in liaurcsi vcl scbismaie quidquam prodesse. 

CAPUT rUIM|UM. — i. In cis libris qup» ndvcr- niuni, scripsinius, promisiinus nos diligc:ilius qii:c- 
sus Epislolaiu Pnrnicniani, quaiii dcdit ad Ticlio- siioiicin Baplisuii iraclaturos (Conlra Epislolam Pur- 

ADMO.NITIO rP. BENEDICTlNOnUM. 

Dc Bartismoconlra Donatistas liliri septeni recensili sunt ad vetcrcs codices, Corbcicnscm, Remigianum , Floriaccusem, 
BccccrtsCm, rrateilcnscm, Mlcbacliniim, aa Laiiduncnsis Ecdesiae libruii), ad r.corgi:uinm, id esl, ilhislrissimi D. de s. Gc»or- 
ccs a uce uo.ni.iali ad archicpiscopalum mronensem; ad unum collegii Bcrnardinorum imrisiensiuiii, unum itcin .Migu- 
stiiicnsium mainris convcntus, unum Dominicauorum via Jacobaca, ad vatlcanos Mss. duos: tnndem ad editiones Ain. Er. hI 
U)v., uccnon ad variantcs le^tlones ijovauiensiuro opera collectas cx Belgicis tribus manuscriptis. 

Comparavimus prcelerea eas omnes ediiiones inilio Retr. e/Confcss., t. 1, memoralas. M. 

(a)scriiU cirdtcr annam chrittl 400; qua dc rc vidc supra Admonitloncm in libros conun F.pistolam rarnie- 



109 LmER 

memam, iib. ^,cap. i4), r]uoil otiamsi non ibi promit- 
leremiis, debiium (amcn a nobis nagilanlibus fralri- 
btis inominimiis cl agiio cimus. Qoapropier iu hoc 
opcre adjiivante Domino suscopimiis, non soiuin ca 
refelicre qu;e de hnc re nabis Donalislx objcctare 
coiisiicruiii; scd eliam dc beati&simi martyris 
Cypri:Hii auctoritate, unde suam perversilatem, ne 
Tcrilaiis impotu cadat, fulcire conaiilur, qtiac Domi- 
nus donaverit diccrc : ut intelligant omiies qui noii 
studio partium ca'caii judicant, iioa solum cos nou 
adjiivari auctoriiatc Cypriani, sed per ipsam maxime 
coiivinci alqtie subvcrii. 

2. Jam qiiidem in stipra mcmoratis libris dictum 
est, iia posse extra calliolicam communionem dari 
Baptisiniiin, qucmadinodum et exlra eam polest et 
hat)eri. Nullus autcfn illoriim negat hubcre Bapti- 
smum etiam aposialas, quibus utique redcuntibus et 
per pcenitcntiam conversis, dum non redditur, amitti 
iion potuisse jiidicatur. Sic et ilii qui per sacrilegium 
scbismatis ab Ecclesire commonionc disccduirt, ha- 
benl atique Bnptismtim, quem priusquam discedcrent 
acceperunt : nam ct ipsis, si redeant, non cis iteriim 
datin*; unde ostcndunlur, illtid quod acceperant in 
uiiitate positi, non potuisse amittere scparati ^ Quod 
si habcri forispotcsl, cliam dari cur non potest? Si 
dicis, Noii rcctc foris daiiir : respondcmns, Sicut non 
rrctc foris habetiir, et lamen hahctiir; sic non recie 
foris daiur, scd tamcn dattir. Sicut autcm per unita- 
tis rccoiiciliatioiiem incipit utiiiler haberi, quod 
exira unitnlcm imitilitcr habebatur : sic pcr camdcm 
reconciliaii(mcm iiicipit utile essc, quod extra eam 
inutilitcr datum cst. Non lamcn dici fasesl, non d:i- 
tnin esse quod dadim esl, aut ul non hoc dedisse 
qnisquain calumnietur, cuni hoc eum dedisse quod 
acceperat conlitetur. Sacraniciitom enim Baptismi eai 
quod habct qiii l)aptizntiir : ct Sacramentum dandi 
Raptismi cst quod habet qui ordinatur. Sicut autcm 
iKiiiiizatiis, si ub unitate recesserit, sacramcntum 
Baplismi non amittit; sic etiam ordinatus, si ab uni- 
tate reecsscrit, Sacraineiiliim dandi Baptismi non 
amittit. NiiUi cnim Sacramento injuria facienda est : 
u disccdit a malis, utrumque discedit ; sl permanet in 
nialis, utruinque permanct. Sicut ergo acccplalur 
Baptisnius, qucm noii potuit amilterc qui ab unitate 
discessemt; sic acceptandus est Baptismiis, quem 
dedit illo qui Sacramentiim dandi cum disccderet non 
amisernt. Nam siciit redcuntes, qui priusquam rcce- 
derent baptizaii sunt, non rebaptizanlur : ita redcun- 
tcs, qiii priusqiiam reccderent ordiiiati sunt, non 
uliqiie rursus ordinantur; sed aut administmnt qtiod 
.itlroinislrabant, si hoc Ecclesix utiiitas postuint; aut 
si non administmnt, Sacramcnlum ordinationis suos 
lamen gcrunt ; ct ideo cis maiiiis intcr laicos non im- 
ponitur. Nam neqiie sacmmcntinn Bnpiismi, nequc 
sacramentum dnndi Bnptisnii, quando ab cis cum 
Maximiano disccssit, Felicianus amisit. Nunc enim 
eum secum habent cum eis ipsis, quos cum foris es* 

* Uic editi addunt, ab miUnte ; quod abest a Mss. 



PRIMUS. <^> 

set, In Maximiani schismate bapiizavit. Quapropter p<v 
tueruiitabeisacciperec»tcri,cum ad nostrum ceM<ii- 
tiuin non acccssisscni, qiiod ilii non amiserani, cuin a 
nosiro consoriio recessissenU Quibus rebus ^lentiilor, 
et ipsos impte facere qui rebaptizare coaanUur orbts 
uniiateni, ci nos recte facere qui Dei SacrMMnU im- 
probare uec in ipso schismate andemus. hi qao eiiioi 
mibiscum seBtiunt, In eo etinm nobiscum Mmt : tn 
60 autem a mibis reeessenuit, in quo a nobis disaeu - 
iiunt. Non enim accessus isie aiqiie disccssus coq^- 
ralibus moiibttt, et non spiriuialibus est meiiendus. 
Sicui enim coajanclio corporum fit pcr continnatio- 
nem locorum, sic animorum quidam contactiis est 
conseiisiovoliintatum. Si ergo quireceasit abuuiuie, 
aliquid aiiud agere voluerit, quam quod in unl- 
taie pcrccpit, in co rocedit aU|ue disjungiiur : quod 
auiem iia vult agere sicui in unitate agitur, «bi 
boc accepit ei didicit, in eo manel atque eonjun- 
gitur. 

GAPUTII. — 3. luque istt in qtiibusdam rebus 
nobiscnm siiiit, in quibosdam veroa nobit exierupl 
Proinde illa in quilms nobiscum suut, eos agere nou 
vetanius : in quibus autem nobiscum non sont, ut 
vcnieiido accipiant, vel redeundo recipianl, adhorla- 
niur ; ct quibus modis possumus, ut id eligant cineii- 
dati atque correcti, com charitaie saiagiinus. Non eii 
iuique dicimus, Nolite dare : sed, noliie iii schiftmau 
dnre. Nec cis qnos videntur baplizatnri diciiiHis, No< 
lile accipcre : sed, Nolite in sctiisinaie accipere. Nam 
si qiiem forte coegerii extrema necessitas, ubi catbo* 
liciim per qnem accipini non invencrit, et in animo 
paee caiholica cnstodiia per aliquem extra unilateni 
catliolicnm posltom acce|)erit, quod erat in ipca ca 
tholica unitate accepti|nis ; si statim etiam de hao 
Yita migraveril, non cum nisi caiholiciim depola- 
mus. Si autem fuerit a corporali inorte lilicratnt, 
cum se catholicse congr^alioni eiiam corporali prais 
seiiiia reddiderii, unde nuiiquam corde dlscesseral, 
non solum non improbamtts quod fecit, sed ctiain te- 
curissiiiie verissimeqiie latidanius ; quio pneseiiteni 
Deum credidit cordi soo, obi unitntcm servabat ; et 
sine sancti Baptismi sacrameiito, quod ubicumque 
Invenit, non hominiim, sed Dei esse cognovit, noluit 
ex bnc viia migrare. Si qnis autem cnm possii in ipe:i 
Catholica accipere, pcr aliquam meniis pcrversiiaiem 
eligit in schismaie baptizari : etiamsl postea venirc 
ad Caiholicam cogitat, qiiia cerlns est ibl prodesse 
Sacramcnliim , qitod alibi acci(»i quidem polesi , 
prodesse autem non potesl; procul dubio pcrvcr- 
sus et iniquus esl, et tanto perniciosius quanto 
scicntius. Iia ciiiin non dubiiat reete illlc accipi, sicut 
non dubitat illic prodesse eliam quod allbi acce- 
perit. 

C.^PUT III. — 4. Duo sunt ciiam qune dlcimus, et 
csse in Catholica Baptismum, et illic lantuin.recic 
nccipi : utriimqiie homm Donntistae negant. Itcin nlia 
diio dicimus, csse npud Donatistas Baptismiiin, noii 
nulcm illic recte accipi : liorum duornm illi ununi 
mngiiopcrc nffirnKiiit, id est, esse ibi Bnptisinum ; noa 



ni 



I)E DAPTISMO i:ONTl<.\ DONATISTAS, S. AU(Tl3STINI 



:iutein iUic retltf accipi, nolniil ralcri. Ilanim qnatuor 
sonlci.lianim trcs iiostro; tantuni snnl, unani vero 
utriqne dicimo^. Nam essc in Calliolica Baptismum, 
ct rccie illic accipi, et apud Donatt^^ias non rccte ac- 
«Jpi, nos tanfnm dicimits : esse vem 'Baplismum et 
:ipiid Donatistns, et illi assernnt, H tios concedimus. 
Quisquls ergo tuU baptizari, et certus cst jam sibi 
iiostram Ecclcsiam ad cliristianam salulem csse deli- 
gendam S et in ca sola prodcsso baptismum Ghrisli 
ptiamsi aiibi acccpturo fuerit; sed ideo in partc Do- 
iiaM vnlt baptizari, qnia cssc ibi Baptismum non llli 
soli ncqnc nos soli, sed utrique dicimas : attendnt 
»lia Iria. Hi enim nos clcgll scqui iii iis qusc illi non 
diciinl, ca rcro qiias ulriqiie diciimiSy prxponil liis 
(|ii:c nos fioli dicimiis; salis est nobis quod ca qnns 
illi iion dicunl, ot nos soK dicimns, pr.neponit cis qax 
iHi soli dicunt. Kssc auletn in Catlioriea Bapiismnm, 
noi dicimus, illi iion dicnnt. Reclc accipi in Catho- 
lica Baptismum, nos dicimns, illi non dicnnl. Non 
rcctc accipi in partc Doiiati Daptisitium, fios dicimus, 
ttlt non dicunl. SiCiil orgo id potins credil quod nos 
fMli Uiciinus csso credcndum ; ita boc potius faciat 

w(iioil iios 8»li dicimus essc raciondum. Quod aut'.^in 
tariqne cssc credcDdum dicimHS, hoc, si iia pntal, 
robuslius crcdal; qnam id quod a solis nobis dicitur. 

^ Kobiistius cniin cnMlilunis esi essc Baplisinuin Cbrisii 
in parie Donati, qund ab utrisque noslrum diciinr^ 
ciuamesse Ba|4isinum in Caibolica, quod a catholicis 

•iMitnmmodo dicitur. Scd rnrsus magis crcdilunis est 

' 4!sse Baptismuni Cliristi eliam apnd nos, quod nos 
s(»li diciimis, qnam iion cssc apud ^ios, quod illi soli 
(licinit. Jain cnim decrcvii ot ccrlns csl, in quibus dis- 
senliinns, nos illis esse pr.Tponcndo8. lla crgo, qnod 
iios soU dicimiis, rccte npiid nos .iccipi, magiscrodi- 
inriis est, quani non rcclc apud nes acci|4, quia hoc 
illi 8oli dicnnt. Cadcm regula, quod noi soli dicimus, 
iion reeie apud ilios accipi, inagis crcdilurus cst, 
qnam id quml illi soli dicnnt, id esl, recle npud illos 
^ccipi. Frustrn itaquc sibi vidclur sccuriis ibi acci- 
»crc» qiiod esse qnideni ibi ulrique diciiniis, sed ibi 
sse accipiendum non utri(|ue dicimiis. Elcgil aulcin 
.pse« in co quod non ulriquc diciinus, nobis polius 
inbaererc. llic crgo sccurus acci|iiat, ubi ct esso et 
recie aceipi cerlus csl : illic aulcm non accipial, 
quod esse ibi quidein dicunt, sed ibi accipicndum csse 
iion dicuni, quoruni sentenlinm dccrcvii eligerc. 
Qnanquam etiam si dubium habcret, non illic rccle 
nccipi qtiod in Catholica rccte accipi ccrtum habcrel, 
graviter peccnrct, in rcbus ad saliilcm aniina^ pcrti- 
nenlibus, vcl co solo qnod cerlis iaccrta pr;upoiicret. 
iicctc qnippe homineiii in Cccicsia calbolica bapii- 
z.)ri co ipso corlus est, qaod cliani alibi baptizatus 
linc trnnsire dccrcvit Non rcclc niilein apud Dona- 
iistas bumincin bap:izari, salteni incertiiin habeal, 
rum boc illi dicanl, qiiorum senlenli un Dunalisiis an- 
t poiicndam cssc ccrtuin hahcl . cl inceriis cerla 
l.r;L>fcrciido hic baptizctur, Mbi propicrca ccr:us csl 

* rM\ t dUigmdam. Ifcliiisljovanicnsium jiidicio, (fcU' 
gendani : ei sic vetus codox noslcr ncuiigiaaus. 



fI2 

rcclc ficri, quia cl cnm .'ilihi n^e, rc C(»piia!ial *, hiic 
trnn^cundum c*sc dcrrcvcraf . 

CAPUT IV. — 5. Jam vcro si qiiis non inlclligit 
qtiomodo llCri possit, ut quod ihi csse confilcmnr , 
tion ibi rcctc dari dicamUs; illud nltciidnt, quia ncc 
n^tc ibi esse dicimns , quod cl illi Aiciinl in his qiri 
ab conim conimnnione disccdnnt. Iiiliicatur ^ eiiaiii 
simililadinem n(il:c niilharis , qtrta cxlrn niililinni ;i 
dcscrtoribus ct haheri ct accipl |iotcst ; scd tanien 
extra militiam nec habCnda iicc nccipiciida csl, ct rc* 
ducto vel |>enIiil:to nd militiain iicc mutnnda ncc ttc* 
randa est. Ycrumiainen alia causa cst conim qui in 
istos h:ciTticos imprudentcr iiicurrunl , i|)Sam csso 
Ciiristi Ccclesiain existimantcs : alia eoruiii qui novc- 
runtnoncssccnliiolicain Ccclcsiani, iiisicam qiio!, sic- 
iit proiuissa cst , tolo tcrraruiii orhc diflamliiur d 
cxtemlilur usquc ad /incs tcrro! , qua: rrcsceiis inter 
zizaiiia et iii t.xdio scandaloruin rcqnicm ruiurain de- 
sidcrniis, dicil in rsalniis, A fiuibns leirw ad ie cla^ 
mavi; dum leederel anima mea , in petra exaUasli me, 
rclrn nutcni crnl Chrislus : iii quo iios jain rcsH^cii;i- 
los ci in C(£!o coiisidcnlcs, dicil Apo»iolns(f!:/;Aef. ii, 
6). noiidum in rc, scd in spc. Idcoqne scqiiiiur P>al- 
mus, el (licit : Deduxiiti me , qnia factus es spes mca , 
Ufrr» (orlitudinis a facie inimici (Psal, lx , 5 , 4). Ez 
iliiiis ' quippe proiiiissioiiibus lanqitain lclis ct jnciilis 
in turri tniiniti!>siina constiiiitis , iioii soluin cavciur, 
scd ctiain expugnatur iiiimiciis , iiKlticos lupos siios 
pcililnis oviiim (Matth. vii , io) , iil dicant , Eccc hit 
est Chnstus , ecce illic (/d. xxiv , 23) ; cl ab univcrsi« 
tnlc civiiatis supcr inontem coii>tiliitx' , nd parlicnlus 
iiisidiarnm siiarum mnllos scp.ircnl , cl juguiatos ab- 
siiiiiaHt. Cl cum hoc novcriRl , o.ligunt cxlra coinmu- 
nioncin uniialis cor()oris Cbri^ii acci|)cre Baptsmuni 
(ihrisii, ad canidem commuiiioncni cuni co i|uod alibi 
ncccpcriiit posiea migraiuri. Scicntcs ciiiiii hahliuri 
suuiodversus Ccdesiam Chri>li Baplisniuiu Chiisii , 
vel co ipso die quo accipiuiil. Qiiod si ^ccleratuin est« 
quis est qiii dicat, rcrmillaiur niihi uiio dic.sccliis 
ndinittere? Si enim iransiturus csi nd Caliiolicam «• 
qusero causam. Quid aliuil rcsponsurus esi, nisi quia 
mnluin cst cssc in partc Doiiati, cl iion csse in callio- 
lica unitaie? lloc igitur inalutn quol dichus fcccris, 
lot dicruin malitm faciurus es : ci dici |)otcst , iiiajiis 
ninltun licri plurium dicrum, iiiinusaiiicin paucoruin; 
nulluin aiitcni maluin ricii,dici non potcsi. Quid 
nutcin opus cst hoc tain cxsccrahilc nialuin vel 
uiio dic, Tcl una hora comiiiiticrc? Iloc ciiiin qui 
sibi concedi vult, potcst ah Ccclcsia vd ab ipso Dco 
petcrc, iii silii vcl uno dto aposialarc oonccdat. Natn 
cur unius dici esse aposiata linicat , ci uniiis dici 
esse schiiniaiicus hu:rcticusvc non iimcal, nulla 
causa cst. 

CAPUT V. — C. Illic , inquii , nccipcrc malui , ul'i 
B;i|'tismuin Christi csse ulrii|iic c<iiisc:.liiini. Sctl illie 



« Edlli , alibi aliter ficcre. Abcsi, ulitr , a uuiiiiscrir 
ptls. 

* In Mss., intneantur. 

* hiC MSS. Al cdili, Ex UUs. 



iTon recro actipi , iili uti qiios luigi-alurus cs diciint : 
rcci3 vero illic accipi , illi a quibiis roigraluru* cs di- 
C4IIII. lliiul it:i(|iie quod lii dicunt, quos ipsc postponis 
cniilnidiceiit Ihis iilis qiios ipsc antcponis, ntil rulsum 
rst , aiii , ut niitius dicaliir , inccrtiim. Vera crgo rnl- 
8ts, niit incerlis ocrla prxpone. Illic cniin , q;io mi- 
{•rnturus es eum alibi acccperis , rccte possc nccipi 
qiiod desidcpas , non illi tuntum nd qiios transiturus 
cs, S4.'d tu ipse qui transilur^is es confileris. Si eniin 
iitnim rcctc illic possct accipi dululares , ctiam illuc 
iran^eundum cssc dubitnres. Accipcre itaquc in pirle 
Donnti , si iiicertum est essc peccntum ; quis dubitct 
irertuin esse peccatum , noii ibi poliiis neciperc, iibi 
cerlum est non essc peecalum ? Illi vero qui per igno- 
rantiam ibi bnptizantur, arliitranlcs ipsnin esse Ec- 
cJcsinm Cbrisli, in istorum quidcm compni*aiiune nii- 
iMis percajU : sucrilogio inmcn scbismntis vnlncmi- 
lur : non ideo noii gravitcr , qii(»d nlii gravius. Ciini 
enim dicliim est (luibusdnm , Tolerabilhis eril Sodomis 
m die judicii quam vobis (MaUh, ki, 2i); noii ideo di- 
ctuin esl, quia Sodomilx noii lorqiicbuntur , scd qiita* 
illL gravius>torqu(*buiitur. 

7. Quaniiuam lioc fuerat fortnssc occullum n1i-> 
quando ei incci tum. Unde autem snnniitur bi qui ad-x 
verluul ct corriguntur, indc grnvuiitur lii qui cuin 
jnm ignorarc noii peFmitlnntur , iu pcrnlciem suami 
pcrlinacitcr sx'viuut. Damnatio^iuippc Ma\imianistn- 
runi, ei receptio damnatorum, cum his qiios extra co« 
ruin conimunionem in sacrilegio , sicut conciliiim (a) 
corjim clamat, in schismatc baptiznrunl, totam isinin 
solvit qiixstioiiem, toUim cotiientionein nbstulit. Ni- 
bil omnino iiilcr iios et eos Donniistas qui Priniiai o 
COininunieant dQreiiquit , unde dubilelur , non soluin 
bnbcri , scd ctiam darl posse tioptismiim Christi nb 
cis qiii nb Ecclesia separanlur. Sicul cnim ipsi cos 
(luos Fi^Iiciaous in scb^mnte baptizavit, vcruin Bnpti - 
smum nccepisse fateri coguntur, quia cos sccuni nuuc 
llAbent in ipso Bnplismo quem in scbismnle percepc- 
runt : sic nos dicimus Baplismum Chrisli csse ctiajji 
cxtra communionem calbolicam, qucm dant illi qiii ab 
cadem communione prxcisi siint , qiiia eum , ciim 
pnccidcrcntur, non amiscrunt. Et quod ipsi se pii- 
tant contulisse iUisquosFeliciani;s iusciiismalc bripti- 
zavit , cuin eos sibi reconciriavcrunt ; id cst , non ut 
ncciperent qiiod non habebant, scd ut prodcsset cis 
(juod iiiuiililer iii schiimatc acccperant el habcl)ant : 
hoc vere confcrt et prcslnt Deus pcr communioneni 
calbolicani iliis qiii veniunt ab nliqun bscresi vel schi- 
sinate, ubi Daptismum Clirisli ncccpcrunt; id est, non 
ut B;ipiisnii sncramcnlum incipiant hnberc quod noa 
habebant , sed ut iiicipiat cis prodcsse quod habe- 
bant \ 

CAPUT VL — 8. Qiiapropter intcr nos, et ipsos 
<|iiodam mudo cardinnles Donaiistas, quorum epjsco- 
piis a|)iid Cnrthngincm Primiainis cst , jam de hac re 
nuHa cst coiitroversi;/. Voliiit c.rnii Dcus per Maxi- 
inianislas cnin riiiiri, ul qii<»d rharitaic suadcntc nolc- 

* Kr. vi l^v., qrod luiHUn Ivibcbaul. 
iu) n:i^3i.auu<ii 



PWMUS^ iff 

banl, cxLMuplo suo cogente faleantnr. Sed adhnc pr«>- 
ptcrcn iiide dispiitamus , no illi sibi videantur aliquid 
dicere , qui ncc islis commiinicant , qiii npiid se |mi- 
lius, qiiuMio pauciores. lanlo sinccriorcjs Donntistas 
reniansisse contcndunt. Qiii si Mnxiinianiste soli cs- 
sent, nec ipsorum snlutem contcinncre debercmns. 
Quaiilo crgo inagis qiiin endcm pars Donati in mulla 
mimilissiina' frusta concisa csl , qun^ omncs miniit.i! 
pariicHJ:u hmic unnm miillo grandiorcm , in qua Pri- 
mianusesl, \ini recepto Maxiniianistanini Daptismo nr-' 
prehcndunt , ct siiigiihe connniur nsscrere , npud s<; 
tantummodo vcrniii Baptismuni rcninnsissc, iich; oin- 
niiio csse nlibi , iicc in tolo orlie tcrrariiro qHn Flccle- 
sia caiholicn cxpanditur , ncc in ipsn gniiMliore partt; 
Donnii, iicc in cxicris pnrtcr se iinnm cx ininiitis&i- 
iiHS iKirlihiis ? Qiijc omncs parlicula; si advcrterc vo- 
Iiicrint voccni non hominis, sed i|siusmanifcfttis6im.T 
vcritnlis , cl nnimasum spiritnni sux perversilati.s 
cdomnro , non iiliqiic nd pnrleni Doiiati inajorem , di; 
qtin pra!cisn prrccisui siiiil , scd nd ipsam viridilatciii 
radicts Caihoiic;c de ariditatc propria rovcrtenlur. 
Oniiies qnippe isti nbi eonlra nos nonsunt,pro no- 
bis sunl : ubi autcui nobiscura. xmv. colligum , spar- 
giini. 

CAPUT Vli. — 9« Jam cnim ne vidcar. Iiumnnis ., 
argiimcntis id agcre, quoniam qu.xslionis hiijiis obscu- 
rilas prioribus Ecclcsiu! tcmporibus ante schisina Do- 
naii magnos viros, ct magna cliariiate preditos patrcs 
episcopos ita inter se compiilit salva pace disccptnre 
at(pie fluctuarc, iit diii conciliorum iu suis quibiisqiie 
regionibiis divcrsn statiitn niil.ivennl, doiiec plenario 
loiins orbis concilio, qiiod s;iluberrime S(mUebatur, 
rtinin remotis diibitationibus , rirmarctiir (n). : ex. . 
Evniigclio proreroceiUa documonla, qnibufi Dottiioo 
adjnvantc dcmonslro, qunm rccle placueril cl vere se« . 
cundiim Deum , iit hoc in qijoqiiam schismatico vcl 
hxrelico eccicsiaslica mcdicina curariit, in qup viil- 
neic separabatur * ; illiid autem qiiod saiiinn nianerei, ^ 
agiiitum potius approbarelur, quam improbnium viil- 
ncrarelur. Certe Dominus in Evangcho dicit : Qui mn 
e$i mecuniy adversum me esi ; ct qui mecum non coUifjii^ 
spargit. Tamen cum adeum discipuli re^lissent, vi- 
disse se queindnm in ejus nomine pellcntcm doMnt»- 
nia, ct proliibuissc, quia cum illis eiim non scqueba- 
tur : Nolite^ inquit» prohibcre. Qui conlra vos non cst^ 
pro vobis csl, Nou potesl enim quisquam in meo nomine 
faccrc aliquid, ct male ioqui de me ( Marc, ix, 58, 59. ; 
et Luc. IX, 50). Si nibil in illo corrigendum crat ; sc 
curus crgo sit quis({uis cxtr;i comiiiunioiicin Ecclc.^^iic 
constituUis colliijit iu Christi noniinc , dissocialiis a 
chrisliana societatc : nt<|uc iia ralsuin crit illiid, Qni 
non cst mecum^ advcrsum mc esl ; el qui non colligit 
mccum, spargit, Si anlcm quod discipiili Doniini per 
ignoranliam faccre volucrunt , id in co coriigcnduni 
cst; qu')d di.vil Dominiis, Nolite prohibere ;cur hoc 
ipsc prohibcri prohibnit? Et qnoniodo crit vcruin qii()d 



* AiiqiM»! Mss., tu qi(o vutnembiUur, 
(a) Milc iu;ia, liU. t^ caiv^> 



DE DAPTISMO CONTRA DONATISTAS, S. AUGUSTINI 



115 

ibi ail, Qui contra vMHoneU, pro vttbU eU? In hne 
riiiin facio non conira cos , sed [h^ cis erut, ubi per 
iioiDcn Cbrisli saniutcs opcrabalur. U( crgo iitraqnc 
Kouteiitia Tera sit, sicuti veni est, et illa ubi aiL» Qui 
f?(Mi eU mecum , adversum meest; ei qui mecum uoh 
coUigii^ epwfil; ct illa ubi ait, tioUu frohibero; fni 
tHim eoHlra vo$ fion eU, pro vobii ett : quid restat in- 
loiligonduin, iiisi quia illc iii tantt nominis Ycncmtioiie 
raiiflrmandus luit» ubi nou eratcontra Ecdesiam, sed 
l»ro Ecdesia;. et iUa tamen separaiionc ciilpandos, 
libi ai oolllgerct spargeret; el si forte veniret ad Ec* 
clcsiaro» iion illud qund babebatribi acctperot, sed in 
qiio aberravcrat etnendarct? 

CAPUT YIII. — iO. Ncque cnim et-Comeliigentilis 
liomiiiis orationes non siint caaiiditac, aut elecmosynas 
non svnt aceepUe : imo et angelnm ad sc mitti , ct 
inissnm neruit iiHueri , per qiiem posset uttquo siiiu 
liominis alicujus acccssu cuiicta necessaria disccre. 
Sed quoniam quidquid boni in orationibus et clce- 
inosynls babebat, prodesse illi non potcrat, nisi pcr 
vineulum christianae aocietatis et pacis incorpornrctiir 
Fkxlesise; jiilielur miltcre ad Petnim,et per illiiin 
ilisdl Cliristuni; per illum etiain baptiz:ittis, cbii- 
siiano populo cunsortio quoquc commuiiioiiis .idjiiii- 
gitur, cui sola Ikmoriim opcrum similiiudlne jiiiige- 
lialiir (Aci. i). Pcrnicioscqiilppecontomneret boiiiim 
«|iiod iiondnm habebnt, soperbiens ex illo (\w\d lialMS 
batt Sic etbim qni se ipoes a societate cutcroruni se- 
paninlea, diariiate violauiy iinitatis vinciihim ruiit* 
|iiHt, sl nihil faciunt eonim qHx* in illa societftlcae- 
«-(*penmt, in omnibussepamti sunt : ct ideo qiioiii sibi 
M)ciaveriiit, si veoire ad- [^esiani voluerits d^bct 
oiiinia qu» non aeceplt aeci|)ere. Si vcro nonmilla ca- 
<l(^m fiKiuiil, non se in eis separavcnint ; ct ex ca 
l^rte In textune eompagc detinentur» in ca:lem scissi 
Mint. Profiidesi qocm slbi sociaverint, cx ea parte 
Mcctitor Ecelcslae, in qna ncc ilK separati sunt : ctideo 
si vcnire ad Bodeslam voluerit, in eo sanatur ubi la- 
iiiatus errabat : nbi vero s.inus conneetebalur , non 
«iimtur, sed agnosdtwr ; ne cum sana curare volu- 
liius, potius vulnercmns; Itaque illi quos bapiizant, 
^nnaiH a vulncre idplolatri» vel infldditatis ; sed gm- 
^insferiiml vulnere schismatis. Idololatms ciiim in 
popnlo^i gladios interemit {Exod. xxxtt), scbisma- 
fjcos antem teme liiatiis absorbiiit ( Num. xvt ). Et 
. . postoliis : Si kabeam omnem^ inquit, fidem, ita ut 
v.ontet tran»[eram\ eharitatem vero non habeam, nihil 

ii. Si quls addiicator ad medicum in aliqua ncces- 
siri.i parte corporis grnvi vuInerosaQciatiis,si dixcrit 
liicdlcus, Moritur indc nisi curolur : non opinor illi 
«|ui eum adduxerunt , ita desipiuot , ut considcmtis 
:itqiie numemtis caeieris incmbris ejiissanis, respon- 
«it^nt medico et dictiit, Ergoiie isia sana tot mcmbm 
iion valent ad ejus vitam , et illiid iinuin vulneradim 
^alct ad inortcnt ? Non uti(|iic lioc dicunt, scd cumn- 
((iini uflrcruiil : nec idco i;iiiirn qiiia curaiidiim oflc- 
Kiiit, niedicum rdganl, ul ctiam illa qn.-e snna siint 
curet ; sed illi uni loco iiicdiciiiam instiiiter ailbibcat. 



ilG 



nnde mors etiam sanis * cxteris iinminct , et nisi ^a- 
liciur advcniel. Qtikl ergo prodcst lioinini vd saoa 
fldcs, vd sanum fortasse solum fldci sncmBieiituii^ 
iibi letali vulnere schismaiis pcrempta cst saniiaa 
cliaritatia, per ctuiis solius peremptioneiu eiiam illa 
iniegm tmbuntur ad morteni? (juod iic flal, noii ce>- 
sat misericordia Dei per uniiatem sanctae Ecclcsia: 
stiae, ut veniant et curentur pcr medtcamcnium »e- 
coiiciliationia, per vinculum pads. Ncc idoo se putenl 
sanos esae, qtiia dicimus eos babcro niiqiiid: sannm : 
ncG rursus putcnt ideo cumndum. essc qiiod sanitro. 
est, quta ostendimus niiquid vulnemtum. Iliiqoe in 
Sacramenti saiiiiate, quia contranos nnn snRl, pra 
nobia sunt : in schismatis autem vulnere, qtiia cunt 
Chrisio non colligtuit , spargunt. Non cxl<dlanlur ex 
liis qnnc habent. Qnid lantnm pet ea qiias saiia sonl 
supcrlto&oculos duGnnt? Et vulniis suuni diginintHii 
hBinilitor intueri, nec soliim quid adsit, scd etiUin 
qiiid dcsit nltcndnnt. 

CAPUT II. — i2. Yideant qoanv multa el quani. 
inngna nihil prosiiit, si uniim quiddam defueril, ei* 
videant quid sit ipsum uiium. Noc mc in hoc aitdianl, 
sed Apostoluin : Si linguii, iiiquil; hominum loquar ei- 
Augeiorum^ charitatem autem non habeam^ faetm ium: 
atramentum • ionam , aut rymbatumtinniem. Et si ha^ 
buero prophetiam, et iciero omnia sacramenta, eiom^ 
nem icientiam , et ii habuero omnem fidem ut montes^ 
tramferam, charitatem autem non habeam, nihit sum. 
(I Cor. xin, i-5). Quid crgo eis pmdcst si ct liirgtinm in 
sacris> mysteriia hai)eaiit angelicam , et prophcliam 
qiieiiiadiitodum Caiphns {Jban, xi, 51) ct Snfil (I Rcg. 
XVIII, 10), utaliquoiidopropiieteiit, qiios fiiissc dain- 
iinbiics saiicta Scriptui a tcstatur ? Si sacmmeiitn mn 
tnnuiin scianti sed et habcant, sicnl habuitSimoii ina- 
giis {Act, viif, i5) : si fldem, sicut d:cnioiiia coiifessa 
suiit-Cliristum; neque enim non crcdcbanl cum di- 
ccreiil, Quidnobii et libi est, Fiti Dci? icinms qui iis. 
{Marc. I. S4). Si di^pcniaiit ipsi etinm siibslnnliam 
sttam paupcrlbos^ sicuttmilti, nonsoluminCniliolici, 
8cd in dirersis hreresibns faciuni. Sratlqnn ingrucnte 
perseculionc tmdant ad fiatnmns nobiscuni corpua 
sutim pro flile quam pnriter confilentur : tamcn qnia. 
sepamti lixc agunt, iion sufrcrcnics invicem in dife- 
eiione, iicque siudenlcs servarc unitatcm spiritua 
in vincolo \y.\ch {Ephei. iv, 2, 5), cliariiatcm utKpie 
r.on hnbcndo, ctiam cuin illis omiiibiis qiioc niliil eis 
prosum, ad xtemam salutem pcnciiire non possmit* 
CAPUTX. — 15. Sed vidcntiir silii arguUs^ima 
ipixrcre , c uiruin gcncrct fllios naplisnius Cbristi in 
c parte Donati , an noii gencrcl : i ut si consciiseri- 
inus qiiod gencrct , suani csse nsscvorent Ecclcsinm 
tiintrcm, qiue Itlios poiuil dc Cbrisii Baplismato ge- 
iicrnre; et quia unain oportct cssc Ecclcsin:ii, cx lioc 
jnni nostmm non csse Ecclcsinm crimlueiitur. Si au- 
lein dixciiinus, non gencrai : c Cur crgu, i aiuiil, 

< apiid vos noii rciiasciiiiliir por Uaptismum, qui trana- 



* sicmannscripli. Al oiliii, sclvis. 
'Fdiii, fiiClns s lu rrhti nTiimcntimi 
nttnuscri|it!i ei a grieco lextu A|)Oi»ioii. 



Abest» vclul. a 



\ 



ti7 LiD£R rmMns^ 

c.euul anobisad vos, cimii nptid nos fuerint bapii- 
c. znti, si nondum nali sunt? > 

i i. Qunsi vero cx lioc gcncrt't unde separaia csf, 
el nou cx lioc uiide coujuiicia cs(. Separala en enini 
n \iiicuIo chnritntis el pacis, sed juncia cst in uiio 
Bapiismale. Ilnquc cst una Rcclcisra, quac sola Catho- 
lica nominalur; ctquidquid suum habci iu commu- 
luuiiibus diversorum a suu uiiilaic <ep-mtis , pcfr hoc 
ipiod suum iu eis luibcf, ipsn iiiique geiiordt, non 
iU.r. Neqiic cnim sepnmlio caniin geuerat, scd quod 
Sicuin dc is(a teniieriiiit : quod si ct hoc diiniilnnl, 
omnino iion geiicranl. Ilxc ilaque in oninibiis gcnei nr, 
cujus Sacramciua relinentur, uude possit tnle nli(piid 
ul)icuaiquc geuerari : quamvis nOR^mnes quos gcnc- 
rat ad cjiis pertiiieaiu unilatem, qu;c usque in fincni 
pcrsevcrnnies salvnbit. Neque cnim hi soli ad cam 
non |)€rtiiicnl» qui separailoiiis aperto sacrilogio nia- 
nifestj suul ; sed etiaiu ililqui iii cjusuniinic corpera- 
liler ini\ii pcr viiain pessiiiVam sepnraiilur. Ctcniin 
Simonem mngum per Baptisma ipsa pepercral : cui 
lamen dichiin est, quod non hnberet partein iii IiaTC* 
«iitile Chrisli (Act, vui, 13^ 21). Numquid ci'D;ipt:- 
smus, numqiiid Cvatigeliuin, nuthquid Sacraniouin dc- 
faerunt? Scdcui chnrius dcfuit, friistra natiis csi, ct 
d cxpediebat forlasse non nasci. Nuniquid non cranl 
uaii qiiibus Apostolus dieit, Timquam parvuUs in Chri^ 
tio lac vobis potum dedi^ nou escam ? Eos tahicn a sa- 
crilogio schismatis revocat , in quod ideo irruehanty 
quia carnalcs eraiit : Qiiasi parvulis, inqult, inChristo 
lac vobis potwn dedi , non escam ; nondum enim pote- 
ratis : sed nec adhuc quldem potesiis ; carnnles enim 
estis adhuc, Cum enim sint inler vos (cmulatio ct con^ 
teutiOy nonne carnales estis^ et secundum hoinincm //m- 
butatis ? Cum eiiim quis dicat, Ego quidem sum Pauli ; 
aliu$ autent^ Ego Apollo ; noune homines estis (ICon. 
Hi, 1-4)? De hiscnim supra dicit.: Obsecro autem vos^ 
fratreSj per nomen Domini noslri Jesu Christt , ui idip- 
snm dicatis omnes^ ct non sint in vobis schismata ; sitis 
itutem perfecti in eodem sensu et in eadem scuteutia, 
Switiatum cst.enim mihi de vobis^ fratres mei, ab his 
qni sunt Chloes , i^ttfa conlenliones sunt in vobis, lloc 
awem dico^ quia unu^uisque vestrum dicit, Ego quidein 
sum Pauli, ego autem ApoUo^ ego Cepha:^ egoi autem 
C/tri»ti. Divisus est Christus ? Numqt$id Paulus cruci- 
fixtts ett pro vobis, aut in nomine Pauli baptixati estis 
(/</. if 10-13)? Isli ergo si iii hac obslinaiione et per- 
vcrsititc remancreni, corte qiiidcm naii erant, ncc 
t^imen ad ipsain Ecclcbiam dc qiin linti eranl, pcr. 
Vacis atqiie iiniiatis vinculum pertinerent. Ergo ipsa 
genoiat, ct perutcrumsuuni, et pcruierosancillarum, 
ex eisdcui Sacrnmentis, taiuiuam ci viri sui semine. 
Non enim frustra dicit Aposlolus, omnia illa in fi« 
gfira cftse gesta ( !d, x, 11 ). Sed qiii supcrbiunt et. 
legitiiiiae matri non adjunguntur, similessunt Ismacli, 
dq (|uo dictum cst : Ejice ancillam et filium ejus ; non 
euim hceres erit filiusanciUcB cum filio meo Isaac (Gen. 
3ixi, 10). Qui aiitcm p^icifice diligunt legilimaiu palris 
^iii conjiigcm, cnjiis hgiiimo jnrc gencraii sunt, si- 
mUcs smit fdiis Jacob, qiiamvis dc ancillls nau' i< scd 



tnmenenmdem hacrodiiale.n siimcnti:.u.> (/i^. .\xx, 5). 
Qui aulom de utcro ipsius matris intus inunitaie nnti, 
iiegligiint gratinm qiiam ncceperunt, simllcs sunt Es:iu 
fllio Isanc, qni rcprobntiis cst, Ooo attcstante ctdi- 
confc,/flco6 dilcxi, Esau autcm odioliabui; ciimnmbo 
e\ uno concuhitu oonecpii, ox uno uiero naii sini 
(Miilach. 1, 2, 3; et Gen, xxv,2i). 

GArUT XI: — 15. Qiiajrunl etiam, utrum peccata 
dimittantur per Baptismum in parte Donati : utsi dixo- 
rimus diiniiii, rcs[iondoant , Ergo est illic Spiriius 
sanctus; quia cum iiisntnanto Doniino datus os>ot 
discipulis, tuiic sccutus cst et nit : Daptiznte gentcs in 
nomine Patris et FiUi et Spiritus sancti(Matth, xxviii. 
19) : si cui dinmerUis peccata^ dimittentitr ei; si cni 
tenueritiSy tcnebuntur (Joan. xx, 2i, 23). Ei si ila est, 
i.:quiUtit, commuhio nosira cst Ecclesia Christi : noti 
- cnim pneler Ecclcsutm dimissionero peccatoruin Spi< 
ritus sanctus operalur. E!t si nostra communio cst 
Ecclesia Christi, iion cst Ecclesia Chrisii veslra coni- 
niunio. Una est cnim., quarcumque illa sit, do qnn 
dictum cst^ Utia est celumbn mea , una cst matri sua^ 
(Cant, VI, 8) : nec possunt Eociesia: tot cssc , quot 
schismaln. Si nutcin dixoriiiins non ibi diniilli poc- 
cata : Ergo, inquiunt, non est iilic verus I^i|itisinus;. 
et propiorea qiios a nohis suscipitis, vos baptizarc 
debetis; quod qnia non racitis, in EcclesinChristi voa. 
non esscTatcmini. 

16. llis iia resisliitius , scciindum Scriptiilras , eio- 
intcrrogantes , ut qiiod a nohts qiKTnint, sihi tpsi re- 
fpondoant. QiKcro eiiiin ul dic^nt, utrum dimiltaniur 
peccata ubi chnrilns non est. Peccata enim tonebras 
nniinnrum sunt. AndimuS qnippc Joannom dicentcm, 
Qiii odit fratrem suiim,in tenelhis tii nnine adhue . 
(\ ls>an, II, 11). Niitli autcm schismnta raccront, si 
rrnicnio odio non exoxc^ire^itur. Si crgt) dicimiis noii 
il)i diuiiili pcccata; quomodo rcnnscilur qui npiid 
cos bnplizatiir? Qnicl cst eiiim reiiasci per Bnpti^ 
sniuiii, nisi n vcliisLiio rciiovari? Quomodo auicm re- 
novniiir ^ vctHStalc, cui poccata pncterila iion diinit-* 
tiinliir? Qiiod si rcnntii^ iion est, necChrislum indiiit, 
ex qiio conncitur ut dcniio bapti^aluliis videntiir. 
Qnin dioil .\posioUis, Quoiquot enim in Christo bapti^ 
zati csiis, Chiisttim iudHistts (Gatat. iii, 27) : r|lioin ill6' 
si non induit, noc iu ChristO baptizntus habcndus cst. 
Porro quia iii Clnisto diciti^us baptiratnm, rntcmiir 
fiiin Clirisiiim iniluissC : ct si hdc falemiir, rcgonc- 
mluni ralcuuir. Qiiod si ild est , et pecraln diinis«a 
suiit. Quomodo crgo dicit Jonnncs, Qui odil fratrem 
suumj in tencbris' manet' usque adhtic; si jain fnct.^ 
cst remissio poccatoriim? Anm^n est in schisniniu 
odium rraternum*? qiiis hoc dixerit , cain et origi 
et pertinaci^ sclii^malls iinna slt atia, nisi oiliuiii 
rralris? 

17. Ilnnc illi qua.vsiiotiom stSlvcre sihi vidcntitr 
ctim diciint : Son est ergo in schismatc rnnissio pecca- 
torum^ ei ideo nec regeneratio novi hominis, et proptercn 
nec Bap:ismu$ Chrisii. Nos aiitem cpiin ratcmtir ibi 
csse Baplismuin Chrisii, linnc eis quaiblioncm sol- 
voiidain proponinius : Magus iilc Simon, utnini vcrr) 



!J9 



I)E nAPTlSMO CONTIi.V DQNATLSTAS. S. AUGUSTINI 



!20 



Clirisli Baplismalc tinclus sil. RcspoiKlcbunl . Iln ; 
iliiia sanctx ScripUirc auclorilnlc C(»gaiitiir. Quuto 
»Tgo iilrum fateaniur ci diinissa pcccaln? rrrroclo 
raicluiiiiur. Itcm qu:rro, cur ci dixcril Pctriis , nnn 
eum habcre pnrtcm iii sorlc sanclortiin? Quln , in- 
((uiunl. p^^slcu pxcavil, pccunia Tolcnscmcrc doniim 
Oci, cujiis veniiitores es^c Apostolos crcdidit. 

CArUT XII. -- i8. Quiil , si ad ipsuin Bnplismum 
ricliis accessit? dimissa suiil ci pcccat;i , an noD sunt 
dimissn? Clignnl qiiod voluiit; utriiiTilibct clcgcrinl , 
sufficit nobis. Si di.isi^sa diserint; quomodo crgo 
SpinlHS sauclus dhciplinw elfngiel fictum {Sap. i, 5) , 
M in isio Hcto rcinissioncm operatus csl pccoatorum? 
Si dixcriul noi\ cssc dimissa ; qtuero» si postca fictio- 
iiein suam cordc couciisso cl vcro dolorc fatcrctur , 
denuo baptizandus judicarctur? Quod si dcmeiitissi- 
fiium est dicerc ; fateantur vcro Baptismo Chrisli ba- 
pliznri possc hi»mincm , ct tanien cor cjiis in malitia 
vcl sacrilegio pci*severniiS, pcccatorum abolilioiicin 
iion sincrc neri : a^iue ita intclligaiit in communio- 
iiibus ab Ecclcsia scparatis posse iiomines baptizari , 
iibi Cbristi Bnptismiis endcm sacramenti cclebrationc 
datur et sumitur; qiii lamen lunc prosit ad remis« 
Monem poccaloriim , ciim quis reconciliatus unitali , 
sacrilcgio dissciisioiiis cxuilur, quo cjiis peccala tcne- 
bantiir, ct diniilti non sinebantur. Sictit cnim in illo 
«pii liclus acccsscrat, fit ut non deniiobnptizctur, scd 
ipsa pla corrcclionc et veraci confessione purgotur , 
quod non posset sine Baptismo, ut quod antc dntiim 
esl, tiinc valcre iucipiat ad saliitcm, cum illa flciio 
veraci confessionc rccesserit : sic etinm iste qui Bn- 
ptisma Christi, quod non amiscrunt qui se scparavc- 
runt, inimicus charitatis ct pacis Christi, in aliqiia 
bxrcsi aut schismale acccpit, quo sacrilcgo scelcre 
pcccata ejus non dimittebanlur, cum se corrcxerit , 
($t ad Ecclesise socictatem unitatemquc ycncrit, noii 
iterum bapiiznndus est; quia ipsa oi rcconciliatione 
ac pacc prxstatur, ut ad rcmissionem pcccatorum 
ejus iii unitnte jam prodessc incipint Sacrnmcnlum , 
qaod acceptum in schismatc prodcssc non poterat. 

49. Si auicm dixcrint, in illo qui fictus acccssit , 
pcr swnclam vim unti sacramcnti dimissa qiiidem illi 
csse peccata in ipso temporis puncto , scd pcr fictio- 
iiem ejus rcdiisse continuo : ut Spiritiis sanclns ct 
adfuerit bnpliznlo ul peccata recedercnt , ct pcrseve- 
rantiam tictionis fugcril ut redirent ; ut ct illud ve- 
rum sit , Quetquot in Christo baptizati «(/«, Cltmtum 
induistis ; et illud, Spiritus enim tanctus disciplino! «/*- 
fygiet fictum : id esl, ul ct indiiat eum Christo snnclitns 
Oaptismi , et exuat eum Christo pernicics fictionis : 
*icut fit cum quisquea tenebris per lucein transit ad 
icnebras; oculi qiiidem ejus in tcncbras pcrpetiio di- 
• iguntur, scd non potcsi lux * nisi pcrfundere iranseun- 
(em : si hoc crgo dixeriiit, hoc cliain iii eis intelli- 
;?.int fieri, qui extra Ecclesi» communioncm, scd 
iimeii Bapiismntc Ecclcsia? baptiznnluro quod ubi- 
« umque fiicrit, sanctum est per sc ipsum : et idco non 

« I.OV., .vd non poteat eum tnx F.l<»gantius editi alii «M 
uostrl mantis ripii oniis^* eim. 



cst corum qiii sc separant, scd cjiis undc se scparani ; 
valct (nmen ct npud cos hnctenus, ut pcr cjus li> 
ccm transeani ad disscnsionis siuc tencbrns, conlini:r 
rcdeunlibns pcccatis, qurc Baplismatis sanctitns in 
illo tempons puncto dimiscrat, lanqunm rcdcuntc 
0i>5€uritatc quam lux iii trnnsitu cxciisscrat. 

iO. Nam rcdire dimissa peccatn, ubi fraterna cha- 
ritas Don est, apertissimc Dominus docct dc illo 
scrvo, qucm cum invcnisset debiiorcm dcccm milliiim 
tnlcntorum, deprccQnti omnia dimi^ii. Illc auicm coii- 
serviim suiim qiii ei dcbcbat cciilum denarios , cunv 
iniseralus non fuissct, jussil cum domintis rcddcre 
quo; ei dimiserat. Tcmpiis crgo qiio accipitur indtil- 
gcntia pcr Baptismum, (nnquam tcmpus cst rcddcnd;c 
rationis, ul omnin debiia quoc invciita fucrinl dimit- 
tantiir. Non tamcn il!c scrvus postea dcdit conserva 
siio muluam pccuniam, quam cum illc non possct rct^ 
dcrc, non cjus iiiisertus cst : scd jam ci debebar 
coiiservus ejus, cum ipse rationcm domino suo rcd- 
dcns, tanti numcri dcbito solvcrctur; nccdimisetnt 
coiiscrvo sno quod ei dcbcbat, et sic aecosscrat nt ei 
dimiltcret dominus. IIoc indicant verba conservi di- 
ccntis : Paiientiam habe in me, et reddam tibi *. Alio- 
quin diccrct, Jam mihi hoc dimiscras , cur itcrinn 
rcpclis? Iloc et ipsius Domini vcrbn maiiifcstius apc- 
riunt. Ait enim : Egressus autem servus ille^ invcnit 
vnum de consenis suis qui debebat ei centum deimrios 
{Matth, xviri, 23-55). Non dixit, Ciii jam dcbitnm 
cciitum denariortim dimiscrat. Si cnini dimiscrat , 
non ei dcbebal. Qiiia ergo dixif, dibebat ei; nani^cstiinr 
cst quod non dimiscrat. Et meliiis qiiidcm fuerat, 
atque hoc potius congrucbal laiito dcbilori rcddiluro 
rationem, ct cxspcctanii miscricordiam d(uniiii sui , 
ul prior ipse coiiservo dimitterct q«iod ei debcbatur , 
ct sic ad ratioiicm rcddendam , ubi miscrieordia do- 
miiii implorandn crat, nccederet. Nec tnincn illud 
quoil iiondiim consrrvo dimisernt, impedivit domi- 
ntim cjtis, qiiomimis in illo tcmporc accipicnd.c ra- 
tionis dimitlcrct ei omnia qu:c dcbcbat. Scd qiiid 
profuit, quandoqiirdcm in cnpul ejus proplcr otlio- 
riiin porscverniitiam riirsus oinnia continuo repficaia 
suiit? Sic non impcditor Bnptismi grntin , qiiominiis 
oinnin pcccata dimittat, ctinmsi odiiim frntcrnnm iii 
cjus ctti diiniltuntur animo pcr-(>vernt. Solviturciiim 
hcsternns dics, et quidquid supin cst * solvitiir, etiani 
ipsa hora momentumquc antc Bnptismum ct in Ba- 
ptismo '. Dcinccps aulcm rctis essc continuo inci- 
pit, non solum coiisequcntium , scd ctinm pmctcrito- 
rum dicrutn , horarum , momcntorum, rcdcuntibus 
omnibus qux dimissa sunt ^ : ct hxc s:epc contiiigunl 
in Ecclcsia. 

CAPUT Xlll. -— 21.Nam plenimqiie filnt hoino 

* Editi, ei omnia reddam tibi. Abcst , omida , a mauu- 
scriptis. 

* Am. et Er., superest. Mdhis i^ot. et Mss., supra esi ; 
id est, ante bcsterQuro dieni. 

* valicani codices : Solvitur eliivn ipsa hora moiuenti qua 
anle Ruptismnm est, in r.aptismo. 

^ Am. Rr. ct phircs Mss., otmn:us qm dimi^sn sntU pec^ 
aUi^. roslea iidcm Mss. subjiciuiil, ct swpe c.yi:ti'igit iii Lc- 
clesia. 



m 



L18GR 



liabepl inimiciim qiicm iuiqiiissimc odcril : quna- 
quam eliam iniquos inimicos diligerc jubinmur, 
ct orare pro cis. Subilo auicm pcriculo morlis 
tncipit pcrturburi, ct poscil B^iplismum , qucm (nnla 
fi^stinationc accipit, ut ncccssariam inlerrogalioncm 
paacorum vor]>orum vix pcriculi tcmpus admillnl, 
(quanto min:is sermoiicm longissimum?) ul illiid odium 
cordc pcllalur, ciiain ipsi si bnpiiznnli sit cogniiiim. 
Ccrte ista noii solnm apnd iios, sed etiain apud illos 
cvenircnon ccssnnl. Qiiid crgo dicimtis? Dimittuniur 
peccat;) huic hoiiiini, an noa dinratunlur ? Pnirsus 
fpio<! voliinl ciignnl. Si ciiim dimiltunlur, contin.io 
rcdexint : Evangciiuni loquilur, veriias clninnt. Sivc 
orgo dimillaiitur, sivc non dimittanliir, iicccssnria 
csi postca medicina : ncc tamen si vixcrii, niqtic id 
corrigciidum essc didiccrit atquq correxerit , dcnuo 
hnpiizaiur, sive apud illos, sive apud nos. Sic cl illa 
i|ii;c scliismalici vcl hxrctici non alilcr babont, ncc 
nlilcr nguntquam vcra Ecclcsin, cuin ad nos vciiiuni, 
iioii emcndnmus, scd potius approbaiiius. In quibiis 
ciiini noii disscntiunt a nobis , iii eis non disjungun- 
liir a nobis. Sed tnmen qiiin nibil cis prosunt qiiam- 
diu schismaiici vcl IhTretici sunt , propler alia iii qui- 
hu» a vcritnte disscntiiint, ct proplcr ipsum separa- 
tionis immnnissiinum scelus, sive permanserint incis 
licccala, sivc continuo dimissa rcdierint, nt ad sani' 
kitcm pacis * atquc cbarilatis vcniant adbortaniur; 
iiou solum ut aliquid bnbcant qiiod non babcbnnt, scd 
irteis etiam illud prodesse incipiat quod habebaiit. 

CAPUT XIV. — 22. Fruslra ergo nobis dicniit : 
4 Si Baptismum nostrum acccptatis , quid minus lia- 
l>cmus, ut nobis de vestra commiinione consulcnduin 
putetis ? » Respoiidemus enim : Non Bnptismiim vc- 
htruni acceplaiuiis ; quia non est Baplismus ille srbi- 
sinnticorum vcl bxrcticorum , sed Dei et EccIcsiiB, 
iibicuinque fuerit invenlus et quocumque translntus. 
Ycstrum aulem non esi, nisi qtiod prave senlitis, et 
Bicrilcgc ngitis, ct impic sepnramini. Nam si cuctera 
omnia vera vcl scnliatis vcl habcatis *, ct in cadeui 
taroen scparatione duretis adversus vinculiim fraler- 
nx pacis , adversus unitatem omnium fratrum , qui 
loto orbe lerrarum, sicut promissi sunt, ita exhibiti ; 
quorum omnium causas et coi da iinlio modo iinquam 
nosse aut discuicre poluistis, ut nurito damnarctis ; 
qui non possiint propterea rci cssc , quia judicibus 
ccclc^iaslicis potius qiinin litigntoribiis crediderunt : 
iioc solum minus babelis , quod minus habel qui 
< baritalctii non babct. Jam (juid opiis est ut nos rc- 
icxamus? Vos ipsi iii Aposlolo inspicitc, quantum sit 
qiKid niiiius babelis. Quid autem inlercst qui chari- 
intem non hnbct , ittrum forns avolel aliquo vcnto 
tcnlniionis ablatus, nn iiitiis de mcsse doininica iion 
reccdat in ultiina venlilntione sepnrandus? Et tamen 
eiinni tales» si jnni semcl pcr Baptismum nali sunt, 
itcruin eos nasci ntm oportet. 

CArOT XV. — 2.7. EeclCbia quippe omnes per 
Baptismum parit , sivc npud se, id est, cx ulcro suo; 

* AnUqiiiores editioaes Ara. Er. et oinnes Mss., ad salu- 
tem pacis. 

* A!i({uoi Mss., calcrn o^wiicj rcl fnbealh rcl rxiv.iitis. 



PRIMUS. i^l 

sive exlrn sc dc scminc viri sui : sive dc sc, si«c dc 
ancilla *. Sed ct Esau dc uxore nalus, proptci rraicr- 
nam discordiam scparatus cst a populo Dci. Et Asir 
per uxoris quidcm potcstalem, sed cx ancilla natiis, 
propier rratcrnam concordinm tcrram proinlssionis 
accepit. Uiidc ct Ismacli, ut scpararettir a popnlo !)ei, 
non obfiiit malcr ancilla , sed obfuit fratcrna discor • 
dia : ct non profuil polcslas uxoris, cujiis inngis fiiius 
ernt, quia per ipsius jura conjtigalia ct in ancilla sc- 
minatus ernt, el cx ancilla susceptus. Sicui apud istos 
Ecclesine jiire quod cst in Baptisrao , nascunlur qui- 
cnmque nascunttir : sed si concordcnt cum fratribus, 
per unilatcm pacis ad lcrram vcuiuitt promissionis , 
non dc niatcrno tilero rursus ejicicndi , scd in pnlcriio 
scinine ngnosccndi : si ntiicm in discordia pcrscve- 
rcnt, nd Ismaelis ftinictiliim pcrlincbun*. IViorautcm 
fuit Ismacl, poslea Isanc; ct prior Esau, |)OSlcrior au - 
tcm Jncob : non (|nin prior peperit hxrcsis quiim Ec- 
clcsia. aut Ecclcsia ip.-a prius cariiales vcl animalcs, 
ct postca spiriiualcs; scd qtiia in ipsa sorte mortali- 
titis noslnc, ex quo de Ad:ira nasciinur, non est prius 
quod spintuate , sed qxiod animale^ postca spiri' 
tuate ( ICor. xv , 46 ). Ex ipso autcm animnli sen- 
sii , quia homo animalis non pcrcipit qva sunl Spi- 
ritus Dd (Id, ii, 14), omnesdissensionesct schismata 
geiierantur. lii quo sciisii perseverantes Aposttdtis di- 
cit ad Vclus Testameiiuim periinerc {Catat. iv), id 
est, ad lcrrcnorum promissoruin ciipitlitnlcni, in qni- 
bus qiiidem spiritualia nguraninr, scd auimatis homo 
non percipit quce sunt Sjnntus Dei. 

24. Quocumque etgo tcinporc tnlos boiiiincs cs^^c 
copperinl in bac vila, nl jnm divinis pro snciilonini 
dislributionc Sacrainenli:» iinbuti, ndbiic inineii cnr< 
naliler snpinnl*, et carnnlia dc Dco, sive iii li;ic vitn, 
sive post hanc vitam, spcrent ntqiic dcsidereni, ani- 
ipalcs sunt. Ecclesia vcro , qiiod cst p puliis Dci , 
ctinm in i.>tius vitx pcregrinnlionc anliqiia res csl, iii 
aliis hominibus habcns nnininlcni portionciii, iii alii.> 
auletn spiritualem. Ad animnlcs pcrtinct Vctiis Tcsla- 
niciiitim, ad spiriiiiab^sNovum. Scd prirnis tempori- 
btis utrtimque occullnni ftiit ab Adnin nsquc ad Moy- 
sen. A Moyse autem manifestatiim ' cst Vetns, cl iii 
co ipso occultabatur Novum , qtiia occnlle signincn- 
bnttir. Postca vero quam in carnc Dominusvenil, re- 
vclalum est Novum : Veleris autcm Sacramcnta ces- 
sarunt; sed concupisccntia! lales non cessaverunt. In 
iilis enim siint, quos Aposudus jam per Sacramentum 
Novi Testamenti nalos , adhuc tamcn dicit animales 
non posse pcrcipere qux sunt Spiritus Dei. Sicut 
cnini in Sacramentis Vetcris Teslamenti vivebant qui- 
dam §piriluales, ad Novum scilicet Teslamenlum , 
quod liinc occultabaiur, occtilte pcrtinentes : sic ct 
nunc in Sacramcnlo Novi Tcstamenti quod jam revc- 
latum csi, plerique vivunt animalcs. Qni proficcrc si 

« vcrba illa, svre de se , siv3 de anrilla , cum a manu- 
saiptis absint, videalurde inargiui; migrasse ia textuiii. 

» Am. Er. et plures Mss. hoc loco | rxHercunt i.articulain , 
ul : sed iufia p' st , sacranientis imlf:s:i ; addita | ariicula sie 
|r >se<piuiitur,&t adhuc lamau eic. 

» Anliqtiiores Mss., mamfcstum. 



«3 



DE B.VPTISMO caXTRA DONATISTAS. S. AUGUSTINI l«4 



noIuiUad pcrcipicnda qnx sunl Spiriius Dci, quocos 
liorlalur sermo aposlolicus , ad Veius Teslainenltim 
perlinclMint. Si auiem proficiunl, ct aniequam ca- 
piant, ipso profectti et acccssu ' ad Novdm periincnt: 
et si priusqiiam spirilUales fiant , ex hac vita rapbn- 
tnr, custodiii per Sacranienii sanclilaiem in lerra 
viveiitium compuiantur, ubi csl spes nostra el poriio 
Dominiis. Nec invenio quid vciius inlcliigalur in eo 
quod scriplum cst , Imperfecluni meum liderunt ocuU 
tui : quandoqiiidein scqtiiiur, Et in Hhto tuo onmes 
scribentur { PsaL cxxxviii, 16). 

CAPUT XYI. — 25. Qmx aulcm peperil Abel et 
Eiiocli et Noe et Abrahain , ipsa peperit Moysen ct 
Prophctas tempore posleriores anle advenium Do- 
inini ; el qux islos , Ipsa et Aposlolos ct inarlyres 
nostros el omncs bonos Chrislianos. Omncs enim di* 
versis quidein leiiiporibus nnti apparueruiit, sed so- 
cietatc unius populi contincntur; et cjnsdein civitutis 
cives labores hiijus pcrcgrinalionis experti sunt, et 
quidain eorum nunc cxpcriuntur, et usqiie iu nncm 
caeteri expcrienlur. Itein qux pcpei^il Cain ct Cham 
et Ismaelein et Esau, cadcm ipsa popcrit et Datlian 
<'t alios in eodem populo similiS ; et qiix istos, ea- 
dew ipsa et Juduin pscudoaposlolum , et Simoncm 
magum, et ccteros usqiie ad h;cc lempora pseudo- 
rhristianos iii afiectione anitnali pertinacitcr obdura- 
tos, sive in unitatc permixti siiil, sive apcrta prxci- 
sione dissenliant. Sed cuin Udcs a spiritualibus evan- 
gclizanlur, ct Sacramcnlis imbiiunlur, tanquam per 
M! .ipsam llcbccca cos parii, sicul Esnii : cum aiitcm 
|cr illos qui iioii caste aniiuntiant Evangelium (Phi- 
tipp, 1, 17), t.iles iii Oii populo gciicraitliir; Sura qui- 
<tcin , scd per Agar. Itcin boiii spiriliialcs, qiiaiido 
cvangolizaniibus vcl baplizuntibus cariinlibus gciic- 
runlur, Lia qiiidein vcl Uachcl jiirc conjugali eos, 
^ed per ancillaniiii • iitoruni jKiril. Cuin vcro pcr spi- 
rituales in Evaii^clii) gcncraiitur boni ndclcs, qui vel 
cvaduntin spiritualis aelati> affeclum, vcl eo lendcre 
non dcsistunt, vcl ideo non faciunt quia non possunt, 
»>icut ex ulero Sarui Isaac, vcl Rcbcccc Jacob, in iio- 
vam vilam et Novuni Tcslaiiiciiliiin nascunlur. 

CAPUT XVII. — 20. Ilaque sivc inlus versari vi- 
deantur, sivc apertc roiissint, quod caro cst, caro 
cst : -sive iii area in suu slcrililate pcrsevercnt , sivc 
occasionc lentationis tan(|uain venlo cxira tollaiitur, 
qtiod palea est, palca csl. Et semper ab illius Ecclc- 
%i» qux sine maciila et riiga est (a), unilatc divisus 
cst, etiam qui congregationi » sancioruin in caniali 
obdaraiionc misi^ctur. Dc nullo lamcn dcspcr.uuliiin 
cst, «ivc qui inliis talis apparct, sive qiii foris inaiii- 
festius adversatur. Spiriiuales aulcm sivc ad lioc ip- 
&iim pio studio pronciciilcs, non eunt foras : qiiia et 
tiira aliqua vcl pcnci-siialc vcl neccssilatc hoiuinum 
^identiir ex()cUi, ibi inagis prohanlur, qiiain si itiliis 
pcrmaiieant , cum advorsus Ecclesiam nullalenus eri- 

* Aliquot Mss., ipso profedo accessn. 

• Kr. et rtlurcs llss., anciUarem. 

•Ediii, congregalione. rasiiganlur a ro.iinisiTij.iis. 
(a) 11 r\clracl.; cap. 18 



guntur, sed in sotida unitatis ^ petra fortissimo cliari- 
laiis robore radicantiir. Ad hoc enim pertinet quod 
in illo Abrahae sacrificio dicitur, Avet autemi non divi- 
$it (Gen. xv, 10). 

GAPUT XYlll. — 27. Dc Baplismi ergo qtixsliona- 
jam , quantum arbitror , satis disserui : el quia lioe 
manifestissimam schisma est quod Donatisiarum no- 
mine nuncnpattir , resiat ut hoc de Baplismo pie cre- 
damus , quod universa Ecclesia a sacrilegio schisma- 
tis remota custodit. In qiia tamen si aliud alii,et aliiid 
alii adhuc de ista qtia^stione salva pace scntirent, do* 
ncc univcrsali concilio unum aliquid cruiuatum siii-r 
ccriimquc placuissct, liuinanan infimiilalis crroreni 
coop(Tiret cliaritas unilaiis , sicut scriptuin csl , Quia- 
charita$ cooperit muliitudinem peccatorum ( I Pelr. 
IV , 8 ). Qua enim- absente cnclcra inaniier liabcii- 
tiir, cadem pracsente qtixdam venialiter non ha- 
beniur. 

28. Exstani bcati niiirlyris Cypiiani in cjus lillciis. 
mngna documeilta , ut ad illum jam voniam , de cujus 
sibi auciorilale isti cariialiter blandiunlur , cum cjiis 
charilnte spiritualiler pcrimantur. Nam illis tcmpori- 
bus , aiiteqiiam plenarii concilii scntentia qiiid in hnc 
ro scquendum esset, tolius Ecclesix consbnsio confir- 
mas^et (a)\ visum est ei cum fcirme ocloginta cocpi- 
scopis siiis ArricaiiariiiVi Ecclesiarum , omiieiri homi- 
ncm qiii cxira Ecclcsi:c catliolidc coiniiiiiitioncin ba < 
ptlzalus fuissct, oportcre ad Ecclesiain vcnientciii do- 
nuobapiizari.Quod iion rccte fieri UinlOviioniiiiliiiin 
ppoplcrca Doniinus iion aperuit, ut ejus pia cl liuini- 
lilas et chnriias in custodienda salubriler Ercloslc pa- 
ce patcscercl, ct non sdum iHius lcniporisChrisilanis,. 
sed etiaui postcris nd medicinalcm , ut iia dicam , no- 
titiam sigiinretur. Cuin cnitii tanii mcriti, (antx* Ec- 
clesiac, tanti pcctofis, lanti oris, tnnto: viriutis epi- 
scopus, nllud de Baptismo atbitrarctur, quam cratdi- 
ligeniiuS inqtiisita vcrilas firmatura ; mullique cjus col- 
Ieg;e, qiiamvisnoiidum liquidomanifeslalum, id tamcn 
tcnercnl qiiod ct prxlel[*i(a Ecclesix consuctudo, et po- 
stea toius calholicus orbis afnpTiixu^ cst : non s6 illc 
tameti a csteHs diversa sentieutibus separaia commu- 
nibrie disjunxit , et hoc etiam cxteris persuadere non . 
destltit, ut sufTcrrent invicem In dilectione, studentei.. 
scrvarc linitatem spiritus in vincuto pacis (Ephes, iv , 
2,3). Ita enim corporis manente compage , si quid iii 
quibusdam membris infirmabatur, ex eortim saiutalo 
convalesccrct potius , qiiam prxcisione mortificatinn 
diligcntiain nuHius curationis admittcrct. Et si se ille 
separasset , qtiam niulti sequerentur? quantum sibi 
nomcn iiiter liomlnes faccrelY quam laiitis Cypriaui-. 
Sla; quam Donatist;c vocnreiitur? Scd non erat filius. 
perditionis , de qualibtis dictuin est , Dejeeisti eos dmn 
extollerentur (PsaL lxxii , 18) : scd crat filius pncis 
Ecclesiae, qui tanla cordisilluminatione pncditus, pro- . 
ptcrea non yidit ali(|uid, ut pcr cuin aliud supcrcmi- 
nentiiis vidcreinr. Et adhuc, iiiquit Apostohis, super- 
cminentiorem viam vobis demonstro : si linguis hottd'- 

• valicani cotlicos , uuitale. 
(ii) vi.ie iiilra lib. 2, raj). 0. 



m 



LIDER SECLNDUS. 



m 



mm IbfiHir, ef Angetomm^ chariUitem auteni non hn- 
beam^ factui wm aramentum sonam aut eymbalum rni- 
niens (I Cor. xti , 3i , et xin , i). Minus ergo illc pc- 
iielravit , iit ceru^rel secrctam ab>li(um sncrnmenli : 
sed si sciens oinnia sacrannenUi , cliarilntem non Im- 
beret, niliihcssel. €tim atitcm minus iNiid pcrspicien», 
hanc taroen kiimiliter, ndeliter, iorliler ciislodivit , 
dd msrtyrii coronam mernit pervcnire : iK si qm vn 
ejns lucidam menlem ex humana condttione nebiila ir- 
repserat, gloriosa serenitale rulgenlis sniiguinis fugn- 
Betur. NoR enim frustra ipse Dominus Jesus Ciirislus, 
cam se ipsum diceret Yitcm , suos autem tniiqunm in 
Tile sarmenta , pnecidi cos dixit , cl de vitc niiferri 
innqnaro inntilia sarmenta , qua; Iructum noii darent. 
Quis est autem fruclus , nisi novus ille fetiis , de qiio 
item dicit : Mandalum notfum do vobii , ut 90$ iwncem 
diiigatis {J^oan. xiti , 3i) 1 Ipsa esl illa chnritns , siiie 
qna caetera niliil prosunt. Dicil el Apostolus : Fructut 
mxLtem epkitus etl^ chariias^ yaudium^ pax^ tougammi'» 
tae^ Ifemgnitat, bonitas^ fides, mansuetudo, continentia 
(Galat. ¥,22, 23). Qux omnia incipiunt n chnritatc » 
et pcr capterain junctur.im quasi botrum ' mlrabilcm fa- 
ciont. Nec tamen frustrn idcm Dominus addidit , Quie 
aulem sarmen^a in me dant fructum , purgat ilta Pater 
mem^ ut majorem fructum a/ferant {/oan. xt, i-5) : 
iiisi q}iia et ipsi qui fVuctii praevalent cliaritniis « pos^ 
snnt unnen aliquid habere piirgandiim, qnod inciilium 
f^icola non relinquit. Quod ergo illc vir snnclns de 
Baplismo alltcr scntiens qnam se res hnbcbat , qii.-e 
^ Mss., etper ceeteram juncturam botrum, ctc, omisso, 



postea perlractata ot diligcntissima consideratione fir- 
maui est , in cntliolica unitnte permansit ct chnriintis 
ul)ortile compensalom est, ct passionis falce piir- 
gninm. 

CAPUT XIX. — St9. Scd nc videar dcvicand.c pro- 
bnlionis caiisa ista tn laudeiii bentissimi MSirtyris di- 
ccrc, qiirc qiiidem iion ejiis, sed illfns est, ciijtisgra- 
tia tnlis cxstitit; jam de litteris ejus documeirta profe- 
rnmus, qiitbus maxime Donatisinnim ora clniidnntur. 
Iliijus enim auctoritntcm impcrilis objiciunt , ut se 
qnnsi recie fbccrc ostcndnnt, quod ad sc venientes fi- 
deles denuo baptizent. Niminni miscri, et nisi se cor- 
Hgant n scmctipsls omiiino damnnti, qni boc in innto 
viro eligiinl imitari , quod illi propierea non obfuit , 
qiiin in en pace unde isti nbcrrnvenint, qni viam pncis 
non cognoverunt {Psal. xin,3), pcrscverantissiinis iis- 
que in finem gressibiis ambulavit. Est qnidcm quod 
Christi Bnplisroa ubiquc sanclnm est, ctquninvisnpud 
lixreticos vel scbismaticos , ipsius tamcn hrcresls vel 
schismntis iion est, ct ideo ncc ad ipsamCnlliolicnm in- 
dc vcnicntcs oportct dcniio bnpti^ari : scd inmcn boc 
aliud esr, nliud a catholica pacc devinntes ct in ncfa- 
riam pnccisionis fovcnm prxcipitntos , rcbnptiznndos 
insupcr jiidicarc.Nam illum nxvum incnndoresanctae 
anim(c charilaiisnbem contcgebant : hanc aiitem fuli- 
ginem in istoruin tartarcn f(£ditnie vnUiis impncnlusos* 
lenlat. Sed c.i qna: dcinccps, quod ad bcnti Cypriani 
aiicioritalcm nltinct, tractaturi sumus, ab nlio sumc- 
miis exordio. 



LIBER SECUNDUS. 

m quo probai Aiigiistinus,aucloritateroCypriani ei isooj i et niarlyris fruslra ol^jcctari a Donatislis,qux illisiiiiniruai ma« 
gis qiiain CathoHcis advcrseiiir. F.uin enim | nedccessoris sui Agripiiiii seulcntiam de haTelicis in ciilhoHca Kcclesia, 
eiim ad eam veninnt, Ixiptizandis non ct^nsiiisse recipiendnm, nisi eo |snclo, ut ct i ax cum alitor senlienlihus, sctnpcr 
scrvaroUir, ei Koclcsix imilas duUo schismalc unquaui rumperclur. 



CAPUT PRIMUM. — i. Qunnium pro nobis, hoc 
e>i, pro pace caibolica Taciantea qux tanquam exau- 
etorjlato beati Cypriani adversus nos a pnrte Donnti 
proferunlnr , et quantura sint adversus cos a quibus 
proferuntiir, adjiivanlc Domino demonslrarc proposui. 
Si (iiia ergo inc respondcndi necessilas ca quae jam in 
.'>Nis kibrisposiii, rur>us commemorare coegerit (quan- 
qnain id modice faclam) , his qui jam illa legcrunt et 
l«nenl, onerosum esse non debet : quia ct ea qux in- 
Ktnictioni sunt ncccssaria , sxpiiis oportct insinuare 
Urdioribas, et curo cadcm muUipIicitcr varicqiie ver- 
sintur atque tractantur , ipsos quoque capaciore in- 
tc^ligentia prxditf>s adjuvant et ad facilitatem scicndi 
ct ad copiam disserendi. Novi etiam quemadmodnm 
5oleat contristire Ifctorem , cum ab co libro qiicm 
frerit in manibus , quando in atiquem iiodum qii:r- 
stionis iiicidcrit , in alium mittilur ubi cjus solutio- 
ncm requiml, quem forte non habct. Qiiapropler 
qiueciimque in aliis libris jam dixiiniis , si neccssi- 
las pr.Tsentium qurcstionum brcvitcr ilcrnrc coinpu- 
lcrit , ignoscanl scicntcs , nc offcndanlur ncscicnlcs : 



sntius cst ciiini offerrc liabenti, quam diflerre non ha- 
bciitcni. 

2. Qiiid crgo isti diciint, cum vcritalis viribiis prx- 
focnntur, cui consentirenoIunt?Ct/pnan)i«. inqniunt» 
cujui tantum meritum novimus tantamque doclrinam , 
ciuii muUis coejiiseopis suis sententias proprias confe- 
renlibus , tit concilio statuit hcerelicos vel schistmticos , 
id est omnes qui extra unius Ecclesias communionem sunt^ 
Baptismum non habcre; et ideo quisquis ab eis baptiM- 
tus ad Ecclesiam venerit, esu in Ecclesia baptizandum. 
Non me lcrrel auctoritas Cypriani » quia rcficit huini- 
litns Cypriani. Magiium qnidcm meriliim novimus Cy- 
priani cpiscopi cl martyris; sed numqnid mnjns qiiniii 
Peiri apostoli et martyris? De qiio idem Cyprianus in 
epistola nd Quintum iln loquitur : Nam nec Pelrns , 
iiiqiiit, quem primum Dominus elcgit , et super qucm 
wdipcavit Ecclesiam suam (Matth. xvi, i8), cum se- 
cnm Paulus de circumcisione postmodum discepturet , 
viudicnvit sibi aliquid insolcnler^ aut arroganter assum- 
psif, ut diccret se primatum tenere^ et obtcniperari a no- 
ri7//s et jmteris sil^i potins oportcrc; ncc de%^KXVi (^oiw 



m DE n.PTIS.lO CUNiPi\ DO.N 

tt wr, qitod Ecclesitc prius perscnUor fum^t : scd cojisi- 
*Uui V. rilutis admisit , el rntioni legitimse quam Puulna 
mndicabat fncile con$en$it ; docnmentum tcilicet nobii ct 
conccrdiw et patientio! tribucn$ , tit non pertinaciter ?;o- 
stra anumus , sed qu<e atiquando a fratribus et cotle^is 
nastris utiliter et sntubritcr suggcruntur , si sint vera et 
tegitinui, ipsa potius nostra ducamus (Epist. 71 , od Quin- 
tum), Eccc iibi commcindrat Cyprianus, quod eliaiii 
nosin Scripluris $anciisdi(iicimus,apostoIumretrum 
inquoprimaiusAposiolorum tamcxcellenligraiia pra:- 
cnunel, alilcr qunm vcrilns postuiabatde circumci- 
bionc agerc solitum, a posicriorc aiosloio Paulo cssc 
correctum. Si crgo poiuit Pctrus non rccle in aliquo 
ingredi ad vcrilaiem Evangclii , iia ut Genlcs cogcnt 
iiidaiznre , quod Paulus io ea scribit Epistoia , iii qua 
Deum teslaiiis cst non sc mcnliri : ait eiiim, Qucean- 
tem tcribo vobis, eccecoram DiO^ quia non mentior(Cn- 
lat. 1 , 20) : et posi hanc lam saiiclam aiquc lerribi • 
lem altcstaiioncm Dei, narravit Iia*c ou.nia, iii qiiibus 
dixit, Cnm vidis$em quia non lecte ingrediuntur ad veri- 
tatcm Kvangelii, dixi Petro coram omnibus, Si lu cum 
sis Judmts gcntiUter et nonjudnice vivis; qncmndmodnm 
Gentes cogis judaiiare [Id, u, 11-14)? Si poluit, in- 
qiiam , Pclrus conlra verilalis rcgulam , qiiam pos»ca 
Ecclesia lciiuit, cogcre Gentcs judaizarc; cur iioii po- 
tnit Cypriaiius conira regulam vcrilatis, qiiam poslia 
lola Ecclcsia tonuU, cogere hocrclicos vcl schismaii- 
cos dcniio bapt^zari? Puto quod sine ulla sui conlii- 
mclia Cyj)iianus cpiscopiis l*ctro aposlolo compar;i- 
lur, (juantum allinet ad mnrlyrii coronam. CTlcrum 
inagis vcrcri debco, nc iii Polrum conliimcliosus e.xi 
stani.Qiiis cniin ncseil illiim Apostolaliis principatum 
cuilibct * cpiscopaiui prajrorciidum?Sed etsi dislutc:i- 
liiedrarum grniia ' , uiia cst tamcn marlyriim gloria : 
ct si roric se inviceni in aliquo pnTcedunt corda con- 
ritcntjum , ac pro vera Gde in unilatc cliaritalis mo- 
rienlium , Dominus novcrit , ciijiis occulta ct mirabili 
dispcnsalione graliaruiii latro iii cnicc pendcns scniel 
oiimcoiifitetiir, et die ipso iiiparadisum mittilur(Liic. 
w\\\ , 40-45) , Pctrus Domiiium se(ineiis ler eum ne* 
gat (Matth. xxvi , 69-75) , ct a coroiia diflcrtur • : no- 
bis hinc judicare tcmcrarium est. Ycrumtamen si quis- 
qaam nnnc cogat circumcidi aliquem more judaico, ct 
sic baplizari ; mulio amplius dctestatur hoc genus hu- 
ntanum,qtiam si aliquis cogntur rcbnptizari. Quapro- 
ptcr cum Pelrus illud facicns a I^ulo posteriore cor- 
rifilur, et pacis atquc unitatis viuculo cusloditus^ ad 
martyriumprovehitur; quaiito raciliusctfortiiisquod 
pcr univcrsx Ecclesix staluta nrmatiim csi, vel uniits 
episcopi auctoriiali , vel unius provincia» concilio 
urxferendum est? Cum idcm ipse Cyprinntis ila di- 
icrii quid ci videretur , ut in pacis uuiiale essc 
voluerit , etiam cum eis qui dc hac rc divcrsa scn- 



* Belgict llss. tf ud IjOV., prvmpatu cuju&tibct. 

* vcx, gratia^ «best a Ijiudunonsi Ms. 

* MSk. Er. ct iilurcs Mss., et corona differtnr ; oii;i.s- 
s<?, i. 

* yaiicaiii Mss., cnstodito. Et posloa (;allica:ii quidani el 
fti-';;lci, loco, profchHnr^ linl^ent , prnmoirtnr. 



\ ilSTAS, S. AUGISTLM m 

liiciil : qiiod iiidic.if ip>iiis priinus sermo iu ejus- 
diMii coiicilii, (;iiod ab i.>lis prorerlur, e\ordio. N:.ni' 
ila su haliel : 

C.APIIT U. — 3. € Ciii» iii unum Carth^iginc coik 
vciiis«eiit calcndis Fcpl>cn!l>ris 6{)iscopi plurimi , t\ 
proirincia Africn, Nuntidia, Mauritania^, cuiii pi^.iby- 
tcris et diaconibiis , cliain pi\Tseiite plebis maiinta 
parle, ct leclo* esscnt liticric Jubaiani ad Cyprianuiii 
facta!, itcm Cypriani ad Jubaianum rescripLu dc liie- 
rcticis baptizandis, quidqiie posimoduin Cypriano Jii- 
bninntis idcm rcscripseril, Cyprianus dixit : Audisii<*> 
colIeg.T dileclissinii, quid mihi Jubaianus cocpiscpi.iis 
iiosler scripserit , consuleiis mediocritniem iKftSiraiti 
de illicito et profano lia:relicoruin Baptismo; qui<lq!i«^ 
cgo ci n^scripscrim , ccnsens seiliect quod scmcl ai-? 
qiic itcriiin ct sa»pc ccnsuimus , liaTeticos nd Eeele- 
siam venieiiles Kcclcsia; Baplisiiio bnplizari ctsnncti- 
(icari oportcrc. [lcm lecLe sunt vobisetalix Jubai.iii 
litlcra\ quibiis pro sua sinccra et rcligiosn dcvotior.c. 
ad epistulaiii nosiram rcscribens, non tniitum conscn- 
sit, sed cl instruclum se cssc graiiascglL Supcrcst 
ut dc hnc ipsa rc qiiid singuli scnliamus profcramiis ; 
ncmiiicm judicauies, aut a jurc communionis ali^iuecii, 
si dlvcrsum seuscrit, amovciitcs. Ncquc ciiim quis- 
quam noslruin episcopum sc esse cpiscopoiuiii coii- 
stituit, aut tyrnnnico tcrrorc ad obscqtiendL necesvi- 
latem collegas suos adigit, quando habcal oiiinii 
cpiscopoi' pro liccnlia iiberlatis et potestatis stuc ar- 
bitrium proprium, tiinque jtidicari ab alioiioa possii, 
quam nec ipse potest allcrum jtidicarc ; scd c^spcclc- 
inus universi jiidicium Domini nostri Jcsu Clirisii, quK 
iinus et solus habct polestalcm * ct pnrponcndi iios^ 
in Ecclesiae su;:^ gubernalionc , ct de aciu nostro ju- 
dicnndi. » 

CAPUT III. — 4. Nunc sc, si nudcnt, sitperbic ei 
liimidx ccrvices hxreticorum advcrsus sanclam huiiu- 
litatcm hujus scrmonis extollnnl. Insani Donalisio^,. 
qtios ad pnccm atque unitaiem snnclic Ecclesia; n»- 
meare, atque in ca saiiari cupimiis ct opiamus , qnid 
ad h:cc dicitls? Vos ccrte nobis objiccre soleiis Cy- 
priani littcras , Cypriani scntentiam , Cyprinni coiici- 
lium : cur aucloritalem Cyprinni pro vestro scliismale 
assuroitis , et cjiis cxemplum pro Ecclesix pficc rc- 
spnitis?Quis outem nesciat sanctam Scriptumm ca- 
iionicam, lam Veleris qunm Novi Testamcnti, ccrli* 
snistcrminis contineri, camqnc omnibus poslcrioribtis 
einscoporum litteris itu pr.Tponi , ut de iHa omninf»- 
diibilari et disceptnri non possit , utrtim vcrum vel' 
utrum rcctum sit, quidqiiid in ea srriplum cssc con- 
stitcrit : cpiscoponim aiilcm liiteras qiix post conrir« 
matum canonem vcl scriptui siint vcl scribuntnr, er 
per scrmonem fortc snpieiiiiorem ctijuslilict in ea re 
pcriiioris, et pcr alioriim episcopornm graviorein 
auctoritaiem doctiorcmqiie * prudcniiam, et pcr con- 
cilia licere reprehendt , si qnid in cis forte a veritate 
devialiim est : ct ipsa concilia qtt;c per singnlas re^ 

^ Ani. t"r. cl v.ss., unns csl wlns luihem ^Mtetnlem. 
' r.r. cuin nomiidljs sx^^doitiorumqne. a:i:., doctvrum- 
qiu\ 



!^9 » LIBER SK 

giniied vcl i>t'ovIiicias (lunt, plcnariMi.im concilioruni 
anetoritali qux* nniit cx univcrso or!)C cliristiano, sine 
ullis ambagibus ccderc : ipsaque plcuaria s.Tpc priora 
posicrioribus cmcndari; cnm aliquo cxpcrimento rc- 
lum apcritur quod clausum cral , cl cognoscitur quod 
laiobnl ; sine uUo typho sacrilcg:c supcrbi:c» sinc ulla 
inflaia ccmcc arroganlia}, sine ulla conlcntione livida; 
invidi», eum sancta himiililalc , cum pace caiholica , 
cum chariUite chrisltana? 

CAPCT lY. — 5. Quapropler sanctus Cyprianus , 
lanio cxcclsior, quanto humilior, qui documcntum 
fVlri sic aniavit, ul diccrrt, i Documcntnm , sciiicct 
iiobis ct concordi:c et paticiitix Iribucns, ul uon pcr- 
liiiaciicr noslra amcmus, sed qux aliquando a fratri- 
Inis ct coH(*gis nostris ntilitcr ct salubritcr suggernn- 
itir , si sint vcra et lcgitima , ipsa potius noslra 
ilucamns ; i satis ostendit faci^Iime se correcturum 
fuisse scntcntram suam , si qnis ei demonstrarct Ha- 
plismum Christi sic dari posse ab eis qui foras cxie- 
nint, qtiemadmodum amitti non potuit cum foras 
exircnt : vndc Tnulla jam dlximus. Nec nos ipsi tale 
aliquid audercmus asscrcre, nisi universx Ecclcsiic 
roncordissima atrclorilalc ftrmaii; cui ct ipsc sine 
dubio cedcrct, si jam illo tcmpore quxslionis hnjus 
^eritas diquata et dcclarala pcr plennrium concilium 
solidaretur. Si enim Pctrum landat ct prxdicat ab uno 
poslcriorc collega palientcr concorditerque corrcctum, 
quaiito citins ipse cmn concilio proWncice so» nni- 
vcrsi orbis anctoritati patcratla vrriiaie ccssissei? 
qiiia profccio et uni vcrum diccnti ct demoiistranii 
possct focillinoe consentire tam sancla anima, lam pa< 
caia : et fortasse f:icium est (a), scd ncscimus. Nequc 
enim omiiia qux illo temporc inlcr episcopos gcsta 
sont, mcmoriae liltcrisque mnndari potucrunt, aut 
omnia qnx mandata sunl novimus. Quomodo enim 
poloit ista res tantis altercationum ncbulis involula , 
ad plenarii concilii luculentam illnsirationcm connrma- 
tioaemque perduci, nisi primo dintius per orbis tcrra- 
nim regiones, mullis hinc alqne hinc disputntionibus ct 
cullationibus episcoponim pcrtractata constaret? IIoc 
auteoi facit sanilas pacis, ut cum diuiius aliquaobscu- 
riora qoxranlur, ci propier invenicndi dinicultatcni , 
diversas pariunt in rraterna disccptatione scntcntias , 
doncc ad vcrum ru|uiduin ' perveniatur, vinculum per- 
mancal unitatis , ne in parle prxcisa reinnneat insa- 
nabile vulnus crroris. 

CAPUT V. — (). Et ideo plcrumque doclioribus 
uiinus uliquid revclattir, uC eorum patiens ct humilis 
chariias, in qua fructus iu:tjor cst, comprobetur, vel 
quoinodo tcneaiit unitatcni, cum in rcbus obscuriori- 
bus diversa scntiunl ; vcl quomodo accipiant verila- 
Xem^ ciim contra id quod sculicbant, dcclaratam csse 
cognoscuiit. Quorum duorum manifestaliim tcncinns 
iiniitn in beato Cypriano , id cst , qi:omodo icnnerit 
unilalein cuin eis a quibus divcrsum scnlicbat. Ait 
euini : c Ncniincm judicanlcs , aul a jure commnnio- 

* Ijov., liqvidumxe. Abest, w, ab Am. Er. ct [Icrisqne 
m^uus. ri| tis. 
{a) ki rci{isa laetuni asserll BeJa in libro 8, qr.xsi. l>. 



CUNI^US. 



m 



nis n!i pi('iu, ?^i divcrsum scnserll, antovenlc^. • Al- 
lcrum iuilcid, id csl, quomodo nccipcrc potnerii veri- 
tiitcin corilra i<l qtiod senlicbal invcnlnni , eisi liiicne 
taccnl, tncrila claninnl; si cpistola non invenilur. 
corona lcstaiur ; si concilium ntni indicat cpisropo- 
rum , consorlium indicni Angclornin. Non enim par- 
Tuin docnmcntum csi pacalissima! aiiiin:G, in ca uni- 
tale mnrtyrium mernisse, unde sc diversum scniicns 
nolnit sepnrnrc. Iloinincs ciiim stimns. Uitdc aliquid 
alilcr snperc quatu res sc habcl, liuinana tcntalio cst. 
Niniis :iuicin amandoscnlcnliain siinin, vcl invidendo 
inclioribus, usqne ad pr.rcidcndii^ coniiiiunionis el 
condcndi schismntis vcl lucrcsis .^acrilegium pcrveni- 
rc , dinbolica prxsumptio csl. In nullo autem alitcr 
saperc qnnm rcs sc liabcl, angelica pcrfeclio csl. Quia 
ilaque liomincs sumus, sed spe angeli sumu<;, qiiibus 
aqunlcs in rcsurrectionc futuri sumus ( Matth, xxit, 
50), qunnidiii perfcctioncm angoli iion hnbemus, pr:r- 
suinpiioncm diaboli non habeamns. Idco dicit Ajiosto- 
Ihs : Tenlaiio vot non apprehendal nisi humana ( ! Cor. 
X, \o). Hiimanum cst crgo aliqnid alilcr sapcrc. Pro- 
plcrca dicit alio loco : Quotquot ergo perfecti hoc sa- 
piamus ; et si quid atiter sapitis, hoc quoqne vobis Deus 
revctabil. Quibus aulcin rcvelat cum volucril , sive iti 
hac vila sivc post hnnc vitam , nisi ambulantibus iii 
via pacis, ct in nullam prxcisioucm dcvianlibus?Non 
qnalcs isti sunt, qui viam pacis non cognovcrunl 
(Pfa/. XIII, 5), ncc proptcr aliud unitatis vinculniii 
disrupcrunt. IJcoqne Apostolns cum dixissct, El si 
jqnid aliter sapitis , hoc quoque vobis Deus revetabii ; ne 
puiarenl prttcr viam pacis qiiod alilcr sapicbnnt sihi 
possc rcvclnri, contlnuo addidit, Vcrumtamcn in qnod 
porvenimuSy in eo ambulcmus ( Phitipp. iii, 15, IG). Iii 
quo ninhulans Cyprianus, pcrsevcfanlissiina loleran- 
lia^ noii fuso sanguinc \ scd in unitatc fuso (qttia si 
iT.^iercl corpns suum ut nrdercl, cl non hnlicrctcha- 
ritAtem, nihil ci prodcssel [I Cor. xiii, 3]), pcr mnr- 
lyrii ccnfessionein pervenit ad angciicnm lurcni ; ut 
si non antes , ibi ccrte revclatum agnosccrct , quod 
cnin nliier snpcret, scntcnliam diversx opinionis viii- 
culo noii pra!posuit unilatis. 

CAPUT \I. — 7. Vos itaqne, Donalistne, quid ad 
h:cc dicitis? Si nostra scntentia dc Baptismo vera 
csi, omncs (|ni alitcr sapiebant Cy|)riaui lcmporibus, 
non sunt ab Ecclcsix unilatc scparati , doncc illud 
quod alitcr sapcrent Ocus illis revclnrcl : vos ergo 
qnare scpnralione sacrilcga pncis vinculum disrnpi- 
siis? Si auletn veslra scnie itia de Bapt smo vcra esl, 
Cyprianiis cl ca?lori cuin qnihits cnni lalc coucilium 
cclcbrasse pcrhibetis , cnm cis qui nlitcr snpicbant, 
in nnitnie mnnscruiit : qunrc vos picis vinculom 
disrnpistis? Qiiodlibct horum clegcriiis, contra ve- 
strnin pnncisioucm scntcntinm fcrrc cogimini. Rc- 
spondele, qnare vos scparnsiis ? Quare conira o: bcni 
lerrirnm allnrc crexislis? Qnarc non communicalis 
Ecclcsiis , quilnis Kpislolas aposlolicas missas teuctw 
et lcgilis, cl sccnndnm ipsns vos vivetc dicilis? Uc- 

» lluc rcTocamus i ariiculam nogaatem quaui cxpunxe- 
rdiil F.r. cl lov. 



DE BAMISMO CUNTRA DONATISTAS, S. AUGLSTLNI 



131 

spoiulclc. qiinrc vos ^paiaslis ? Proplcrca ccrlc , nc 
inalorum coininuni jnc perircUs. Quomodo crgo non 
perieruul Cyprianus el lol colIegOB ipsius? Qui cuin 
crederenl h;rrelicos el schismaticos Baplismum nou 
habere, sine Baplismo lamen receplis, cum pcccnia 
eonim lam immania tamque sacrilega super eos esse 
cr.dcrciil * , eis Uimcn cominunicare, quam separari 
ab uiiilaie iiiahierunt, diccnte Cypriano > Nminem 
judicantes, aut a jure communionis aUquem^ si diversum 
senserit, amovcntes* 

8. Si crgo tali communione mali>rum pcrcuiiljusll, 
jam Ecclesia lemporibus Cypriani pcricrat. Unde 
igilur cxstilit origo Donati , iihi catochizatus est , uhi 
haplizatus, ubi ordinatus, quuiido jnm Kcclcsiatu con- 
lagio communionis exsiinxeral? Si autcm erat Ec- 
clcsia , nihil obcsse mali boitis in uiia communione 
polucrunt. Quarc vos scparaslis? Ecce in unitalc 
video Cyprianum ct alios coUcgns cjiis, qui faclo con- 
cilio censucrunt omncs qui exira Ecclesia; commu* 
nioncm fucriiit baptizati , Baptismum non hahere,et 
ideo cis dandiim essc cum vcniunt. Sed ccce rursus 
in eadem unitate video quosdajn dc hac re aliter scn- 
lirc, ct cos qui ab hxreticis vcl schismalicis vcnerint, 
agnito in cis Baplismo Christl non audere iterum 
haplizarc. Hos omnes catholica uniUs niaterno sinu 
complcciitur , inviccm oncra sua portanies , el sm- 
denles scrvare unitatcm spiritus in vinculo pacis 
(Ephes. IV. 2, 3) , donec alteris eorum , si quid alitcr 
sapicbnnt, Dominus revclaret. Si vera isli scntiebani, 
abillisnon contaminabanlur , an contaminahantur? 
Si Ycra illi scntiebant, ab istis non coniaminahnntur, 
au conlaminabaiitur? Quod volucritis cligite. Si con- 
taminabanlur , jam lunc non crat Ecclcsia : rcspon- 
dete, unde huc exislis? Si autein pcrmanehal Ecclc- 
sia , nullo modo boni a nialis tali cominunione con- 
laminaiitiir : rcsponclele, quarc vinculum di$rupistis? 

9. An forte schismaiici sine Baptismo recepti non 
conlaminant, ct iraditorcs sanctorum Librorum con- 
taminant? \estros quidcm fuisse tradilores manife- 
stissitna rerum gesLi testantur. Et si tunc in illos 
(pios argucbntis vcra diccrctis , causam veslram uni- 
lali orhis terrarum pcrsuasissctis , ut vobis rctcntis 
illi excludcrentur. Quod si conati csiis facere et noii 
ohiinuisti«, innoceus cst orbis terrnrum, qui judici- 
bus ccclesiasticis potius quam victis liligntoribus crc- 
didit : si autem noluisiis agere causam vcstram , in- 
noccus est orbis lerrarum , qui damnarc non poiuil 
iiiauditos. Quare ergo vos ab innoceiitibus sepnrastis? 
Siicrilegium schismatis veslri dcfenderc non valelis. 
Sod hxc omitto : hoc dico ; si vos posscnt couiami- 
naie tradilores , qui non sunt a vobis convicti , ci a 
qiiibiis vos esiis victi, multo magis posseiit sacrilegia 
scbismaticoriim et hxreticorum sinc Bapiismo secitn- 
duni vcslnim scntcntiam rccepta contaminarc Cypria- 
num. Ni»n sc lamen iiie separavii. Et quia pcrmmic- 
bot Ecclcsia *, roaiiifcstum est quod contamiuari non 

« Am. Er. ct plures llas.. suveresse crederent. Mellus 
alii ciim l^v., «K/itT eos : ul rursum infra, n. H ; hb. 5, 
n. i ; ct lih. 6, n. 25. 

* Er. et t-ov., m Ecclem ; porpcram adjecta pra;i os»i- 



\:a 



poluit. Qiiare crgo vos , non dico ab innoceiitibus, 
qiiod prohaiur; scd ab ipsis, quod non probaUir, tra- 
diioribus separastis? An, ut dicere coepcram , gra- 
viora suiit crimina traditonun quaiu schisroaiicoriim ? 
Non afleramus statcras dulosas, ubi appeadarous quod 
volumus , ei quomodo vohimiis, pro arbiirio nosiro 
diccntes, Ibc gravc, hoc leve cst : scd afferarous di- 
vinaro stateram de Scriptiiris sanctis tanquam do 
thcsauris dominicis, ct in ilia quid sitgravius appen- 
damus ; iino non appciidainiis, sed o Doroino appcnsa 
recognoscamiis. Tcmiiore illo quo Doroinus priora 
delicla reccntihus poenaruro exempliscavendamon- 
slravit , et idolum fabricalum atquc adoratum est , ei 
prophciicus libcr ira regis contcmploris inccnsus , el 
schisma tentaturo; idoIoiairiagladiopuniiaesl(£xo4/. 
xxxii), exusUo libri bellica cocdc et peregriiui capii- 
vitaie (Jeretfu xxxvi) , scliisma buiUi itm&^ sepuUis 
niictoribus vivis , et ca.*teris coclesti ignc consuinpiis 
(iVitm. xvi). Quis jain dubtiavcrii lioc esse sceleraiiiis 
commissuin, qiiod est gravius viudicaUtm 7 A talibu.« 
sacrilcgis' venicntes , sinc Baptisroo , uldicilift, a> 
Cyprianuro non contaminabaut , quomodo vos conta- 
ininare poterant non convicti * , sod conficti tradito- 
rcs ? Qui si non Lihros iiiceudcndos iradidissont, scd 
eos ipsi roanibus suis inccndisscut, roiiioris fuisseul 
utiqiu; sceleris, (|uaro si scbisma caroiaiitcrent ; quia 
iliud mitius, illud gravius vhidicaiumesi, noii liu- 
inano arbitrio, sed divino judicio. 

CAPUT VII. — 10. Quare vos ergo separasUs? Si 
uUus sensus iii vobis est, videiis voe certe quid re- 
sponderi possit non invenirc. No» uttfue adeo^ in- 
qiiiunt, onmia defeccrunl^ ut non posnmus respendere, 
Sie tohmus *, c Tuquises.quijudicesalienumservumJ 
Suo domino stat , aut cadit i {Uem. xiv, 4). Qiiod cis 
dicluin iion intclligunt, qui volebani iion de factis 
manifestis, sed de cordihus alieuis jiidicare. N.ini qne* 
modo ipsc tam roiilia de sccleribus scbisiHatum el 
ha^rcsum loquitur ? Aut quoniodo canitur iii Psalinla, 
St vere justi^am diHgiiis , recte judicate, filU homiimm 
(Psal. Lvii, 2)? Cur auicro ipse Dominus dicit, Noiite 
personaliter judicare , sed rectum jmUcium judicate 
(Joan. VII, ii) ; si non Hcet de aliquo judicare? Posi- 
rcmo ipsi de illis traditoribus de qttibus fals:i judi- 
cavernnt , cur omiiino judicaverunt de scrvis alienis? 
Siio domino stibanl , aiil cadcbant. Ciir denique de 
recentibusMaximianisiis plenarii concilii, sicutdicunl, 
ore veridico non dubitavenint lale profcrre jiidicium, 
ui cos primis lUis schismaticis , quos vivos lerra sor- 
biiit , compararenl? Quorum quosdara iaroen , quod 
nrgare non possunl , ani innocentes damnavcrunt, 
aiit noccnles iterum rcccperunt. Sed cum veniro di- 
citur ciii respondere non possunt , rodttnt murnram 
salebrosa ^ : Sic volumus, i Tu quis es , ^ict iudiets 

ilone, m, qiue ab Aro. ei manuficriptis aberal. 
> AiTi. ct plurcs llss., sacrUegtis. 

* Gallicaui quidam Mss., non conjuncti. 

* Ani. Er. et uouDuUi Mss , fi volumus : miiius redc, 1 1 
liqiiei ex pruxiine subsequentiiNis , et ex n. IS^ ubi verha 
Iia.'c ipsa rejiClunlur. 

^ Aliquot Mss., rodum munnur ora iefrosa. 



13^ 



aiickitm sermn * Suo domno stdt , aut 
AUicm i:ifinn:i ovis in soliludiiic as|»icilur, ubi pastor 
«jui reclamct absens vidctur, dcnlcs exscninlur, fran- 
gilur guUur invaliduni : Bonui homoesset, si nonesses 
xraditor. ConsUle aiiimcs Mee ; eslo christianus. iin- 
probam rabiom ! Cum chrisiiano diciiur, Esto chrittia- 
nus ; qiiid aliud docclur, nisi negare se cliristianiitn * ? 
iNuniquid aliud erat quod docere cupicbant illi Cliri- 
slianoi um pcrscculor^ , qvibus qui restileruiti , facti 
sunt martyres ? An lcvius puUiliir qaod gladio ini- 
naiile, quani quod lingua insidiantc coinmiltiiur ? 

H. Ad ista respondelc, lupi raiKtccs, qui |>cllibus 
ovinis indui cupicnies (J/rt«/i. Vii, 15), bcali Cypriaiii 
lillcras pro vobis csse arbitraroini. Conlamiiiabat 
Cyprianuin sncrilcgium schisntaticoram, an non con- 
laininabnt ? Si coiitaminabat, jam tunc pcriit Ecclc- 
sia, non ciai undc propagarcinini. Si aulcra non con- 
lainiiiabat, qiio scclerc alieno* possunt iii uniu^e 
coutamiuari iiinocentcs, si schismatis sacrilogio non 
})Ossiint? Qiiarc crgo vos separasiis ? Quare cum lcviora 
qoa: fuigitis^riigitis, ipsum sacriiegiumschismatis,quod 
csl omnilius gravius, coinmisislis ? An forte jam placet 
fateri iion fuisse jam illos vel schismaticos vcl lia^re- 
ticos, qui cxtra communioncm Ccdcsia^, vel in schi- 
SDiate aliquo vcl in h.xresi fuerant baptizaii', quia 
iransciindo ad Ecclesiam , et crrores suos prisliiios 
anailicinando, desiilcrant essc quod eraiit ? Quomodo 
crgo sinc Baptismo iiqii supcr cos remanserant sce- 
lera eoruni? An ille Baptismus Cliristi erat, scd eis 
cxira Ecctosicip conmiunioncm prodesse noii poicrat ; 
ciim aulem vcnerunt, eC analhemato prxterito crrore 
in Ecclcsix pacem per manus impositionem recepti 
sunt, tuuc in charitaie radicatis et fundalis, siiie qua 
hifnicluosa sunt castera, prodessc co&pil ct ad rcmis- 
si.>iicm pcccatorum cl ad sanctiGcationein viix, quod 
sinc fructu cxtra portabant? 

42. Nolite ergo nobis auctoritatem objiccro Cypria- 
iii ad Baptismi rcpciitionem : sed tencte iiobiscum 
cicmplum Cypriaiii ad unilatis conservationcin. Non- 
duin ciiim crat diligciilcr illa Raptismi qiixstio pcr- 
tractata, sed tanicti saluberrimam consiictudinem 
tencbat Ecclesia , in ipsis qiioque schismaticis ct ho:- 
rclicis corrigere quod pravum est , non itcrare quod 
datum cst; sanare quod vuincralum cst, noncuraro 
quod sanuin est. Qiiam consuoiudinem crcdo cx apo- 
siidica traditione vcnicutcni ( sicut mulla qu.-c ^ non 
iiivcniiintiir iu littcris eorum, neque in conciliis pos- 
tcrinrum, ct tanicn quia per universam custodiuntur 
Ecclesiam , itonitisi ab ipsis tradita ct commendala 
rrcduiitur ) : Itanc crgo saluberrimain consuetiidinein 
|>cr Agrippinum praedeccssorem suum dicit sanctiis 
Cyprianus quasi coBpissc corrigi. Scd sicut diligeutins 
inqui^ita vcritiis docuit, qii» post magnos dubitalio» 
nis fluQtus ad plenarii concilii confirmationem perdiic- 
la estyvcriuscredilur pcr Agrippinuin corrumpi coepis- 

* slc hm, IT. et {.lures Uss. At I^ov.» quid atiud diciiur 
nisi, yega te chnsivmum ? 

* sic Ani. et nostri omnes Uss. At Er. et ixv., quomodo 
scelere alieno. 

* ix)v. , fuerint baptizaU, 

* U^est, qme, ab Am. Er. et plurimis manusaiptis. 



UDER SECUNDUS. 451 

adit, > Cu!n sc, i)Oji corrigi. Irruente ilaquetam magiia quacsiione. 
cuin de rcmissione peccatorum et dc spirituali ho- 
ininis rcgcneratione» utrum posset apud hxrcticos 
vel apud schismaticos fieri, difficile ralio rcddereiur, 
ct proMrederet auctoritas Agrippini, et nonnulloruiti 
qui ei consenserant hominuni in hac quxstioncdcfi- 
dentiura, qui maluerant aliquid novuin niolirl, quani 
tenere consuetudinem cujus defensioncin non iiitelli- 
gebant ; irruerunl in oculos animx vcrisimilcs ratio- 
iics, ct iiiterclusenint itcr pervesiigand» veritatis. 

CArUT VIII. — 15. Ncc arbitror beatum Cypiia- 
uuni propter aliud contra consuctudiiie.ti quid scmiret 
libcrius exproinpsisse , priorcmque dixisse, nisi ut 
aliuin, si furte existcrel, cui cssct melius revclaluiit, 
gratissinie acciperet; ct ostendcrct iinitaiidain , non 
soluin doccndi diligcnliaiii,scd eliaindiscendiinodes- 
tiam : si autcm iiullus existcret, qiii talc aliquid afTcr- 
ret.unde iliu; omncs verisimiles rationcsquibusniovc- 
batur rcfcllcrentur, in eadem sentcutia pcrmanerct. 
benesibi coiiscius etnon occultatx quxpulabatur vc- 
ritatis,etretentxquxamabaturunilatis. Nam et illud 
sic inteilexit quod ait Apostolus :c ProphetcB aulem duo 
aut tres ioquanlHr^et ccsteri examinent ; siaiii reveialum 
[uerit sedenti, iile prior taceat i(ICor.xiv, 29). Qua in 
^Mirle, inqiiil, docuitet ostendit^muila singuiisin meiius 
reveiiiriy et debere unumquemquet non pro eo quod semel 
imbiberal et lenebat^ perlinaciter congredi; scd si quid 
tmiiiusel utiiiusexslileril, iibenter ampiecti (Epist.li, ad 
Quintum). llisutique verbisnon soluin eos adinonuit 
sibiconseniire, qui melius aliquid non vldebant; sed 
etiam hortatusest, siqui posseiit afferrc aliquid quo 
prior consuetudo servanda potius firinaretiir : ul si lalc 
esset quod refelli non posset, ctiain ipse ostcndcret 
quain vcraciter dixerit,cdcbere unumqucinquc iionpro 
coquodsemel imbiberat etlcncbal, pcriinacitcrcon- 
grcdi; sed si quid melius el uliiius exstitcril,Iibcnter 
uittpiecti. I Sed quia tunc non exstitcrant, nisi qui ci 
consuetudinem opponcrcnt ; dcfcnsioncs aulein ipsius 
coitsuctudinis iion lales aflcrreitt, qiiibus illa lalis aninta 
ntoveretur : itoluit vir gravissimus ralioiics suas, ctsi 
i.on vcrns (quod eum latcbat), scd lamen iion victas, ve- 
r;ici qiiidciii, Ecd lautcii noiidunt asscrluc consuctudiiti 
cedcrc. Quam taincn consuctudinem ni»i prior aule 
Agrippinus, ct nonitulli pcr Africam coepiscopi cjus 
ciiain per concilii senteiiiias descrcre tcntavissent, 
iton auderct iste saltem ratiociiiari advcrsus cam : 
sed in tam obscura quxstioue turbatus, et ublque iii- 
tucns universalem robustamque consuctudinem, co- 
arctaret se potius et prece ei intcniiooe rocntis ad 
Deum, ut quod postca plenario concilio visum est, id 
verum essc pcrspiceret et doccret. Sed cum faliga- 
tum prxcedciitis concilii quod per Agrippinum factuin 
cst cxccpisset auctoriias, maluit prxdeccssorim 
suorum tanquam inventum defendere, quam inqui- 
reiido amplius iaborare ^ Nam in fine epistolx ad 
Quintum ita ostendit, in quo tanquam lectulo aucto- 
ritatis quasi fessus acquieverii. 
CAPUT IX. — 14. Quod quidem, inquil, el Agripf^ 



Mss., 7i(a/)i in qtucratdo amptius laborarc. 



135 



DE BAPTISMO CONTU.\ DONATISTAS, S. AUGUSTINI m 



♦iii» botKT KU moiiji nr, cum avtcm coepiscopit tnis qui 
iUo temjwre in proviucia Africa et Numidia Ecclesiam 
Domini guhernabant, staluit, el librata concilii commu- 
nis exammatione firmavit : qu^/rum senlentiam religio- 
sam et legitimam, sulutareniy fideiet Ecclesim * eaiholicie 
congrueiitem, nos etiam secuti sumus. Hac atleslatione 
saiis o.^lendil, diuUo magis sc ruisse commenioralu- 
rum, si quod de hac re iransmarinum vcl universale 
roiicilium faclum essel. Noiidiini aulein facluni ornl, 
quia consucludinis robore lcncbalur orbis lcrrarum, 
el hxc sola opponebalur iiidnccre valcnlibiis novi- 
laieni , qiiia non poicranl apprehendere verilalcm. 
Posiea tainen dum inter mulios cx ulraque iiarle 
traclatur cl quarilur, nonsoliim invcnta est, scd cliam 
ad plciiarii concilii auclorilalem rohurque pcrducla, 
post Cypriani quidem passionc:ii, scd antequam nos 
tiati c$scmus(a). Ilaiic autcm fuissc consuetudinem 
Kcclesix», qii:c posica niullis discussis anibagibus 
pei*spcc(avcriiatepIcnarioconcilioconnrmaiacst,gatis 
ostciiditurct ipsius bcali Cypriaiii verbis in eadem ad 
JubaiatiuinepistoIa,qua! in concilio Iccta memoratur. 
Ait enim : < Sed dicit aliqiiis, Quid ergo fiet de iis qui 
iii pnclcrilum dc IhTresi ad Ecclesiam venicntes, 
Kine Uaplismo admissi suiit? > Ubi cerlequid fieri so- 
lcrei, ctsi non neriVcllct, satis ostcnilit; ct co ipso 
quod concilium Agrippiui commcmoral, apcrte indi- 
c^t riiissc aliain consuctudiiicm Ecclcsix. Neqiie enim 
opus erat Iioc concilio vcllc statuere, si jam consue- 
(iidiiie tcnebatur : cl iu ipso conciiio nonnullje sen- 
lentix oinnino declai*ant, cos coutra Ecclesia; con- 
suetudiueiii dccrcvissc,quod dcccrncnduin esse arbi- 
irati sunl. Quapro|)icr illud umiin isti considerent 
qiiod omiiibiis patct : si aiictoritas Cypriani scqueiida 
c^st, magls eam scquciidain esse iu unitate servanda, 
f ;uani iii Ecclesi;c consiicludine commutanda ; si auteni 
ro icitiiim cjus attenditur, Iiuic essc universx Eccle- 
si.i* prKSleriusconcilium pra:ponendum,cujus se mein- 
nriiiii csse gaudebat; cl iit se in totius corporis coni- 
I a:;e rrliiicndac;clcri iiiti(nrentur,sxpius admonebat. 
N:im cl concilia posterior i prioribus apud postcros 
pr.vponunlurV cl uuivcrsnin |Minibus sciuper jure 
op'init) pra^pouiiur. 

* Ali;piot MS3., fidei qnii ticctesia, Quidaai, fidei Ec- 
cte>iie 

« xal.caai Mss., praponenda. 

{a) rleatiriuiii isluJ concihiim, cujus auclorilalc nititur 
l-assiiu hoc iii operc, aut Arelaleiisc est, aut Nicxnum; hoc 
s ilici*l 5ij, illud aulcm 31 i chrisli anno, cl sic aniequam 
Augusli:ius nasccrctur, ulrumquc cclel^ratum. Ejusdein 
coticilii judiciuni oonimeiidnt in libro sccundo conlra Par- 
iiieitianum, cap. 15, n. 50; ia libro dc llxresihus, ha!i*esi 
01); ct in epislola 43, ad Cloriuin el Elcusium, cap.7. n. 19. 
iro ilia oj.iuioae qux Arelalensc conciliura semt-er intelli- 
|!cadiim I ulal, placcl lu^x)s iudicarc quosdaai, in ipsa quam 
Joanncs l^unoius su|;cr ca rc luculeulissimam edidit, dis- 
Ei^rlatione { raclermissos, quibus tamen locis Auguslinus 
cjiisco) ali cuidjm juJicio, quo l)onatist£ iraclali ct dijuJi- 
r.ita eorum lltc sui»craU sunl, lolius orbis •uuclorilalcni ai- 
t-i.iiiil. In hbrocontra raniicui;mum tertio, ca:». 4, n. 21, 
I (,ni:is«lani, » ail, « (au cs ia Afrija dumnavcruiit. a quihus 

• (t»lius crl)is judicio siipcra!-i sunt : » adJiique caibolieos 
t lulibiis juiiicious eccl^siaslicis credcrc, qiiain viclis lili- 
I };aioril>us » u.a!uissc. 1 1 rodvMii li::ro, ca;). 0, u. 50, dicil 
I o .ai-.slas, quod « nl» uiiitaic dirisli scbis.n:i fcc Ti.il, non 

• treciMiioruin i't deCv»in » a rica.toruin el <»pisna|.oru:ii . 

• S»*(J ujih's orbii wUiioriUt»! cj;i\i.i.i. * ! r.cl.MM i.i !i jo 



CAPUT X.— 15. Qiiid aatcm agunt isti, cum doeeiur 
sancius Cyprianus , ctiamsi non admisii in ha.'rcsi ve 
schismate baptizatos, laiiicn comninnicnssc admittcn- 
tibus, quod a|lcrtissimc dcclaravit, diccns : Nemineni 
judicantes^ autajure communionis aliquem^ si divet- 
suin senserity amoventes {In concilio Carthaginensi me- 
morato supra, cap. 2) ? Si talium communione niacii' 
latiis est, ciir in traciando D;iptisnio ejus auclorilateni 
scctantur ? Si autcm Uiliuin communionc maculalus 
iion cst, cur in iinilate retiiicnda excinplum cjus non 
iniitanlur? Nuinqiiid hic rcstat, nisi ut dicanl, Sic 
volumus? Quid aliiid scrmoni vcritatis justiti.Tquc re- 
spondent omncs flagitiosi et facinorosi honiines, 
luxuriosi, ebriosi, adulieri , ct inodis oinnibus iinpu- 
dici, Tures, raptorcs, homicida^, latrones, nialefici , 
idololalra^, quid aliud rcspondciit ctim eos verilas ar* 
guit, nisi, lioc volo, hoc niedelccUU? Et si chrisiiano 
tincti suiit nomiiie , dicunt ctiam , Tu quis es , qui ju- 
dices alienum servum (Rom. xiv, A) ? Vcrumtainen co 
siinl isli modcstiorcs, qiiia cuni legibus divinis cl hii- 
inanis aliquid pocnaruin pro suis pcrdilis moribus 
ractisque patiuntur , iioii sc inarlyrcs dicunt : isti aii- 
tem simul haberc voliint ct sacrilegorum vitani cl 
innoccnliuni famam, ct in sccleratis f.iclis nullnni 
poenain ct in poQiiis jiistis niartyruni gloriam : quasi 
non tanlo sil crga illos m.ijor misericordia ct patien- 
lia Dei « quanto mngis eos parlibus corripiens dat lo- 
cum pocuileutix (Sap. xn , 10), cl in liac viia flagella 
ingeminare noii cessai; iit considcrantes qu:c pnli:iii- 
tur ct quarc patiantiir, nliquando resipiscant : ci qui 
jaiii pro unitate Doiiati Maximiani^tarum B.ipiismum 
reccpcrniit, pro pace Christi orbis tcrrarum Baptismuiii 
polius aiiiplcctantur, rcddantur radici , rccoiicirentur 
unitati , videant nihil sibi rcmansisse quod dicant , 
8cd taiiicn rcnuiiisisse quod Taciant , ut pro factis co- 
rum prclcriiis sncrinciuni diicctionis oflernlur plnca- 
bili Deo, cujiis uniialcm ncliirio scelei^ disruperiint , 
cujiis Sacrnmeiitis tani dinturnas injurias irrogarunt. 
Miscricors cst eniin et iniserntor Ooniiniis , longani- 
mis el mulluin luiscricoi-s et vernx (Pm/.cii, 8). Am- 
plecianlur in prxsenli viia miscficitrdcni cl longn>ii • 
mcni , ct liineant in futura vernccm. No:i viih cniin 
mortein impii, quantum iit rcverlatur et vivnt (Kzech, 
XXXIII, II) : quia scntentiam fleclit advcrsus injurias 
irrogatas. lluKt cst nostra exhorlatlo. 

CAPUT XI. — 16. Propicr Iioceos lialieinus iniini- 
cos, quin vcra dicinius, quia lacero nietuiinus, qnia 
cessnre nb inslaiiiia qiiaiita possumus forntidntnits , 
quia obtcinperanius Apostolo diccnii , Prmdica vcr- 
bum , insta opportune , importune ; argue , hortare^ i/i- 
crepa (II Tim. iv, 2). Sed, sicut Evangeliuin loqiiitur, 
diliguiit gloriam honiinum inagis quaiii Dei (Joan. xii, 
45), ci diiin rcprchendi * ad tcmfiU> li.nent , dnmnari 

pri.no coiilra cuin lcin, caj». C, rcfcrt, ij sos, fuclo Arela- 
liMisi jiidicio, vcnisse nn*siis ad Consiajtitnini, cl II>i inisso 
« uliittio judicio» su|!era;cs; iJ est, Mcdii;laai, cx o|i- 
sluh» 43, aJ Clorium cl F.leusiu:n, cap. 7, n. 20; antio 
iUiUA 516, uli ex liUo |osl iXilUliaiicin, cjp. 35, ialel- 
li/iliir. 

* i.i V.4S., et icpVilicndi ; ciuisso, dum. 



lV7 LinER SK 

in sem|iilornam nor. iimcnt. Yklortl e\h'm ipsi qiiid 
maii racianl , irident non csse qiiid omntno rcsp<)i1- 
«leanl : scd ncbulas impcritis olTundunt^ cum ipsi vix i 
sorbcantur, id csl, soientcs ct agnoscentcs itilcrcnnt. 
Vidcrunt borrere boinirtcs, ct gr^vitcr deteslnri, qttod 
eliam se ipsiinmultascliismaiadiviseruni.etnuixime 
in Afi ic:e cnpile cl nolissima civilnlc Ciarlhagiiic (a) : 
conati sunt resarcire dedccus pamiorum suoruin. I*u- 
lantes qiiod posscnt Ma\iininnislas anfcrre, magno 
connlu pcr Optatum Gildonianum fortiter inslitcrunt, 
inulta illis niala cl perscculioncs snsvissimns intulc- 
rurii. Rccepcrurtt indc aliqtios ; putantcs tiuod pds- 
senl fimncs codem tcrrore convcrti : bis aulem quos 
rcccperunt , noliicrun; raccre injiiKiam , ut ab cis in 
scliisinatc bnplisatos deiiuo baptizansnt, vcl polius ab 
iiis ipsis rcbnpiiznri eOs f:iccront intus. a quibus ba- 
piizati erant Tnris, atque boc modo suae ncfariae con- 
suetudiiii pr;cscripserunt. Scntiuul quam scelerate jam 
faciant , rcceplo Baptismo &faximinnistanim , Tiolarc 
Baptismum or!)is tcrrarum. Sed timcnt rebnptizatos 
suos , ne fnrtc non cis parcatit , si ipsi pe|H^rcerint 
cxtcris ; ne de illis exigant animas suas , §i auimas 
aliorimi trucidare cessaverint. 

C.\P13T XII. — 17. Quid de rcccplis Maximianistis 
respondeaiil , noii iiiveniunt. Si dixerint , Iimocen- 
tes rcccpimus : rcspondctiir eis , Ergo innoccnlcs 
damnavcratis. Si dixerint, Nescicbnmus : Ergo tc- 
merc judicnslis (sic ciiam dc trnditoribus sententiani 
tcnM^rariam protulislis ) ; falsuinqiic dixistis, Plenarii 
€oneHii ore veridico damnatos eue cognoscite {Jn Bagai" 
tani cottcilii ienlentia). Ncquo cnim orc vcHdico iii> 
nocentes damnari pOlucrunt. Si dixertnt, Non cos 
damnavimus : rccitatur concilium, rccitantur nomina 
et episcopolrum et civitatum. Si dixlerint, Non cst 
ipsnm coiicilium noslrum : rc<iitintur Gcsta procon- 
sularia, ubi non scmel idem concilium alb^gaverunt, 
ut eosdom Bfaximianistas de btisilicis cxcludcrcnt, ct 
judiciorum strlepitu atque auxiliorum impetu protur- 
barent. Si dixerint, Fclicianum &fuslitanum et Pras 
iext;itum Assurilannm, quos posiea rcceperunt, cum 
Haiimiano nou fuisse : rccitanliir Gesla quibus eos 
de bosilicis cicludendos ex concilio suo quod adver- 
siis Maximianistas feccnmt, dc jodiciis publicis postii- 
lanint. Si dixcriiit, Pro pace susccpli ^unt : respon- 
iletur , Cur crgo veram et plen:lm non ngnoscitis pa- 
ccm ? Quis vos impnlit, quis Coegit pro pace Donati 
(Cbismaticnm rccipcre daiiinaiiim, et contra pacem 
Cliristi orbem dantnafe inauditum ? Urgct cos undi- 
que * vcritas; videiit sc noii babcrcquid respondeanl, 
et piilani se non habcre * qnid faciant : quid loqiian- 
mr non inveniiint. Taccrc non pcrniiltuntur ; malnnt 
perversis vocibus vcritali reluctari , qunm confcsbis 
erroribus paci restitui. 

CAPUT Xlll. — 18. Qiiis autem non intelligat 

• Am. et ^iss., ulique. 

^ Edtli , se habere : mlnlme castigandt> iiisl aostri omnrs 
nnniiscripti maguo coosensu bic prailierrent, ie non 
kabere. 

(a) Uaximianislarutn memorat maximum illtid scbisma, 

atiod in ix>nati t>aric, ordiiiato coum Primiaimm c, iscoiio 
irtbaglucnsi Maximiano, contigtt. 

Patro^. XLill. 



CIIN!>US. !SS 

qnid in c<;rdc suo pos^iinl dicore? QniJ crgo racimus» 
inqiiinnt, de hU qtios jnin roba|.tizavimus? Bespon- 
doliir : Keilitc cuin cis ad Ecclesiam , mcdicamcnto 
p.iris oflcrlc ciirandos qtios vnlncraslis , viLnc cliari- 
taiis offerte siiscilandos qiios occidislis. Muhuni vaJet 
ad prf.piliandiim Deum fralcrna concordia. Sidnobus 
ex vobis, ait Dominiis, conveneril in lerra, quidquid 
petieritis fiet vobis ( Matth. xviii, 19). Si duobiis bo- 
minibus, qiianlo magis duobiis populis? Siniid nos 
D<)mii!b prnstcrnanuls , particlpamini nobiscum uni- 
Uitem , parlicipcmiir vobiscum dolorcm , et cbaritas 
coopcrlat mu!titiidinem peccalorum. Ab ipso bcato 
Cypriano coiisilium q»i3criie , aitciidite quanliim de 
uhit:itis bono pr;psumpscrit, unde se non disrnpit a 
divcrsa scnlicniibus ; cl cum arbitrarctur eos qiii 
extra Ecclcsine commuhioncin bapiizarcntur , Bapti- 
smiim non baberc , ci^cdidil eos tamen in Ecclesiam 
simpliciicr admissos propter ipsius unilaiis vinculum 
possc ad vcninili pcrlincre *. Siccnim solvitquaistio- 
ncm, quam sibi ipsc proposUit ad Jubaianum ita scri- 
beiis : Sed dlcit titi(ptis, Qnid ergo fiet de his qui in 
prateritum de hoTresi ad Ecclesiam venientes , siue Ba" 
plisnio admissi sunt f Potens est Dominus misericordin 
sua indulgentinm dare, el eos qni ad Ecdesiam simpiici' 
ier admissi , in Ecclesia dormierunt, ab Ecciesios sum 
muncribus non scparare ( Epitt. 73» ad Jubaiani{m ). 

CAPUT,XlV. — 19. Qnid sit aulem perniciosius, 
ulrum omnino hon bnptizari, an rcbaptizari, jiidicari 
difncile est. Videoqiiidem quid amplius bomines de- 
leslciitur aiqiie liorrcant : vcrumtamen rccurrcns ad 
itlani stalcram dominicam, ubi non cx bumano sensu» 
sed ex auctoritnte divina reruni momcnt;i penduntur, 
invenio de utratpic re Domini senientiain. Nam et 
Petro dixil, Qui lotus est, non habct necetsilalem 
ilerum lavandi (Joan. \ii\,\0) : ci Nicodcmo, Nisi 
quis renatus fuerit ex aqna et Spirilu , non intrabit in 
regnum coelorum {Id. iii, 5 ). Qiiid liabcat sccretior 
dijudicatlo Dei, liominibus qiiales nos suinus, diffi- 
cile cst fortasse cognosccre : qiiantum Uiiiieii nd ipsa 
veirbaatiinel , cuilibet bomini manifestum est quan- 
tum disiet Inlcr, non habet necessitatem lavzndi ; ct, 
noit intrabit in regnum ccelorum. Ipsa dcnique Ccclesia 
«ic traditum tenet , ut hominem sinc Baplismo ad al- 
tarc prorsus non possit admittcre ; rebaptizatum au- 
tein cum post poeiiitcnliam liceat admitti, quid aliiid 
ostenditur nisi cum Bapiismo non carerc? Si ergo Cj- 
prianus quos esse sineBaptisroo arbitrab.Uur, tanieii 
propter uniiatis vinculum ad veuiam pcrtiiicre pra^su- 
mebat ; poicns est Dominus pe* ipsum unitaiis vin- 
culum ct pacis eiiam rebaptizatis placari , ct eis a 
quibus rebaptizati sunt , ea ipsa pacis compciisalione 
mitcscerc , ct omnia qiix in crrore commiseraiit de- 
licta donare, oflercntibus sacrificium cliaritatis , quA 
<:ooperit multitudinero pcccatorum ; ut non nttcndat 
qtiam mulli coruin discessu vulncrnii sint, sed 
quam plures eorum rcditu libcraii. lii qiio eniin 



* Edili lantum boc loco , cd ven'am pervmre : sed iii 
woxime setiuoiiii ca{ ile convfuiiMilcs cuni imausait tU 
naboQtf ad venitun pertinere. 

(Cinq.J 



1$9 DE BAPTISMO CONTRA D 

\iiiculo pacis f rcdidil Cyprianus possjj per misericor- 
diam Dci ab Ecclcsiac muncribus non scparari eos 
quos in Erclesiam stne Daplismo exisliroabat admis- 
sot , in codcm vinculo pacis credimus per canidem 
misericordiaro Dei roereri veniam posse rebapiiza- 
los. 

CAPUT XV. — 20..Ecclesia,quippc caUiolica el 
temporibus bcati Cypriani , et ante ip&iJni prxleiritb 
lempore, aut rebaptizatos, aut Baptismum non baben- 
tes, onitatis grcmio conlincbat : aut illi, aiit illi salu- 
lem non nisi unilalis jpsiiis merilo conscculi sunt. Si 
«nim non babebant Baptismum qiii ab IixreMcis vcr 
niebant, sicut asscrit Cyprianus ; nou rectc adbiitte- 
bantur : et tamen eisdem ipse indulgenlinm dc Do- 
niinl miscricofdia ('''opier uniiatem Ecclcsias non 
despcravit. Ita ergo si babebaiit Qapiismuni , non 
rccte rebapiitantur ; quid ilaque illos nisi eadem uni- 
latis c1i:tritas adjiivabat , ut qnod in Sacramento tra- 
ciando lateliat tlumahahi infirmitatcm , divina miscri- 



jNATiSTAS. S. AUCUSTINI 140 

cordia non rcputarct amantibus pacem? Cur ergo 
cum vcsiros rci)aptizatos timctis, et illis ct Tobis sa- 
lutis ad|tus invidetis ? Fuit aliquando de Bapcisaio 
dubitaiio : qui diversa senserunt, in anilate nianse- 
r.uut. Ea ^ubiiatio proCedente tempore per&pecta vc- 
rhate sublaia esl : quaeslio qux nondum finila Cy- 
prianum non deicrruit ut recedcret, vos fiuita ut 
redcatis.ihvilat. Veuite ad Catfiolicam concordantem, 
qnam Cyprianus non descruit . fluctuaDtem : aut si 
vobiis exemplnm Cypriani jam displiceC , qui commii- 
nicavit eis qui cum Bapiismate haeretic6ram recipie- 
jbantur, apcrte dicens, Neminem judieaniei^ 4ut a jve 
commMmonis allqUem , n diversum $en$erit^ rnnofmt» ; 
qoo itis, miseri? quid agitis? .Et vos. ipsos fngite, 
quia inde processistls, nbi ille pennan;ut. Si vero ei, 
propter abpndautiam cbaritatis et amorem fratcnii- 
tatis, et vinculam pads^ nec saa poocata, nec aKcna 
obesse potuerunt; boc redite , ablet QpkMS et voIms 
mullo minus oberunt quae vestri fliixeront. 



LIBER TERTIlfS. 

KefeUenda ea susciptt, quae tn Cypriani ad JidMdbmiro eiiistola videnlur probare cbristi naptismum per baerelicos darl 



CAPUT PUlflbrt. — 1. Arbiiror jam manifcstun) 
esse omiiibus possc , auctoritatcin beati Cypriani ad 
relincndum vinculum pacis, nulloquc modo viobn- 
«lam unitalis Ecclesia; salaherrimam cbaritatcm , ma- 
gis pro nobis quam pro Donatistis esse proponendam. 
Sl enim Cypriani excmplo uli voluerinl ad rcbapii- 
2andos catholicos , quia ille censuit in catbolica bapti- 
zandos bacreiicos : nos potius cjus ctcmplo utimur , 
quo apcrtissime siatuit a catbolica comihunione , id 
esl, a Cbristianis loio orbe tcrrarum diffusis, cliam 
malis ci sacrilcgis admlssisi hullo niodo pcr separa- 
tionem communionis esse recedendura , quandoqoi- 
dem nec cos qtti , ut cidem videbatur , non bapiiza* 
tos sacrilegos in cailiolicaro comrounioii^m rccipie- 
bant , a jure communionis voluit amovere , diccns , 
Nminem judieantei , aut ajure comnmnionis aliqucm, 
f I dhersum senserit , amoventes, 

CAPUT U. — 2. Video tamen quid adbuc a me pos- 
sit inquirl , viilelicet ut respondeain verisimnibus illii 
ralionibus, quibas vel anie Agrippinus , vcl ipse Cy- 
priabus, vel illi qul els in Africa consenserunt , vel 
si forte ariqiil ex transmarlnis terris longeqiie discre- 
tis , nullo quidem sive plenario sive saltem regionall 
condlio , sed episiolari colloquio commoli sunt , ut 
boc csse faciendum putarent , quod et consuetudo 
Ecclcslx pristina non babebat , ei postea catbolicus 
ftrbis terrarum robusiissima firmitate consensionis cx- 
dasH : ut qood pcr dispuUitiones ejusmodi in aliquo- 
rtim roenics Irrcpcre cocperat , dc saluie veniens uni- 
talis potentior veritas et universalls mediclna sanarct. 
Hunc itaque sermoncm videani quam sccunis aggrc- 
diar. Si asscqui ct ostcndcre non potucro , qiioniodo 
rcfellantur ca qux de concilio Cypriani vel cpistulis 
ejus arfirmaht , Cltriai BapUsjniim pcr bxrciicos dari 



■'R/5W*^^#6B8W^ 



non posse ; in Ecdesia manebp secaros , in cujiis 
communione cum eis qui sibi noo consenserant, man- 
sit ipse Cyj)rianus. 

S. Quod si dicunt , proptcrca tunc illani catbolicam 
Ecclcsiam fuissc, quia erant ibi pauci , vel si boc pu- 
tant, etiam mujti qui Bapiismum datum apud bxreti- 
cos improbabant, et baptizabant cos qui Inde venie- 
iKuit : Quid ergo ? antc Agrippinum , a quo ista coepit 
<tuasi nova ratio adversus consuctudjnem dimicans , 
numqutd non crat Ecclesia ? O^iid dcnique post Agrip- 
pinum, quando nisi ad prisliuam consuetudincm re- 
diium esset , alteruro rooliri concilium non eboct ne* 
cesse Cypriano, numquid iion erat Ecclesia, quia talis 
t>er omnia consuetudo tcnebatur , ut Baptismus Cliri- 
^ti nonnisi Cliriati Baptismus baberetur, etiamsiapad 
lixreticos yel scbismaticos datus.fuisse probaretur? 
Quod si erat cliam lunc Ecclesia , el bxrcditas Cbristi 
non intcrrupu perierat, sed per omnas gentes aug- 
mciita caplens permanebat ; tatissima raiio cst iu 
eadem consuetufline pcrmanere , qu» turic bonos el 
malos ooa complexione ^ portalKit. Si autem tunc no-i 
crat Ecdesia , qiiia sacril^i ha^retici sine Baptismo 
recipicbantur , et boc universali consuetudino tcne- 
batur ; unde Donatus apparuit? de qua terra germin»- 
vit? de quo mari emersii? de quo coelo cecidit? Nsa 
itaque, ut dicerc cccperam , in cjus Ecdesie commuo 
nionc securi sumus , per cujiis uuiversiutem id dhiic 
agitur, quod et ante Agrippinum, et intcr A^ipiii- 
num et Cyprianum per ejus universitaiem sirniliier 
agobatur ; etcujus universitatem licque Agi^ippiiiiisde- 
scruit , iicque Cyprianns , neque illi qoi ds consens^ 

s^KM, in vna compUxione» Abest, in^ a mamacrt- 

pti^ 



Itt 



I.iBER TKRTIUS. 



\A 



ranl , qnanivis «lilcr qiidm Ciclcri sapcrcul , scd cnm 
eis ipsis a quibiis diversa scns^rniil , in cadcm uniu- 
lis ijoninMiHi«nc manseniiil. l;isi aiitcm C(Misidcrenl 
uhi siiit , 4"» "*^"<5 niidc prophgrtli SiirH possnnl dr- 
ccre, si jani Umc Ecdesiam: reec|»li sihc Baplifsino Iko- 
rcllci ctschisnialici comnwwonis conUgionc pcrdide- 
nnl : ncqiie ipsi GyipriazMi ooiiscnliuiil ; illc ciiim cum 
rcceploribus hxrciicorum cl sclHsmaliconira , ac per 
lioeeliam cinn i|isi$ reccptis maiicre »e in comnmnione 
proressHS csl; ii.li aidei* proplcr nainen.lradiior|im 
quos in Africa inramaYcnint, etsn transmarinojmiick) 
non coiiviccrunt , sc ah orbis lcrrariim coinmonione 
separamnt : Cttin eliamsi vcra crhnina o4>J4Ccrcnl, 
inulu» siiit ronjora scclera hxrcsnra et schismnlum , 
iiDde sine Baplismo, sictil ipsc scii&it, vcuichles, ct 
in calholicaoi commuiiioncm non pcr Uapiismum ro- 
ccpli, nOH potucrunt maculare Cypriaiiom. Neque in 
eo i|»M) iii quo se diciint Imilari Cyprianum. in.vcniiint 
quid rcspoiidcant de rcccpto Bapli^io MajunianisU^ 
nim , ciim cis . quos cx corum numcro , quos coocilte 
suo pleiiario damhatos, elianvlerrfnanim poleslaliHn 
jiidicJo sutit pcrscculi , in suam comroiinioncm , in 
eode 11 ipso cpiscopatu in quo damnavcraiit reyocavC'- 
runt. Qiiapropler si .temporibus Gypriani. perdldit E«c- 
clesiain lualorum communio, nou haheut isii suae 
coiDmunioiiis origMiem/, si autem non perdidit , iio» 
habent suae prxcisionis ^liquam defensioncm : insii^ 
per nec cxemplum Cypriani sectaniur * » qiiia imilatif 
Tuicttlum di^riiperuut ; noc ipsum concilium , qiiiii 
llaxiimnnistarnm Baplismum rccjspcruni. ..... 

CAP4JT III. •— 4. Nunc ci|;o nos maoenica in cxem- 
plo Cypriaiii, coiisidercmus etiam concilium Cypriaiii. 
Quid ait Cyprianus? AuiksLis^ iaqiilt, caUegc dileclis' 
tim » quid miM Juiaianui coepi$copn$ voBler tcripuril^ 
c^umdeus ufediocnialem U9s(ram^de iUicilo et profauo 
kmrelkorum Daptismo ; quidque ergo rescripserhn ei ^ 
eensem^ilicel quod semetalque iterum et smpe centui- 
ntus^ hcsredros a4 ICcclesiam ,perdente$ Ecciesiai Baplir 
smo bqplizari et sanctiftcari oportere, Item lectcB sunt 
vobis ei aiias Jnbaiani litterw^ quibus pro sua sinceraji 
religiosa devotione ad epi$tolam nostram re$cYibe»$^ nm 
laiUum con$ensit , kd et instructnm se esse graiiof egii. 
His verbis I^cati Pypriapi , accf pimus oum a Jubajano 
essc CQnsuUum, et quod respouderit cdn$itlenti,.et 
qiiod ille iiijstructum se csscgratias cgeril. Numquid 
jam pcrtinaccs ^xisiimari debemus,, si considerare 
Toliierimuscamdpm ipsam cpislulain, qiiaUoc Jubaia* 
no pcrsu;isum csi ? Doncc cnim persuadcatur ct nobis 
(si hoc pcrsuadqri v.cris ralionihus poicsl), sccuros 
nos dc jure cathulicac cominiinionis (hcit i])se Cy- 
prianus. 

5. Seqiiitur cnim, et dicit : Superest uf di^ iiac ipsa 
re quid singuti seniiamus , proferamus , nenunem judi' 
cantes , aul a jnre commwiioni^ aliquem . si diveisum 
ten$er\t , amovento.s. Nou soium crgo milii salvo jure 
communionis adhuc vcriim quaTcrc, scd ctiam divcr- 
sum scntire conccdit. Neque enim quisquam nosfrum , 

* itt B., sectmues. cr. Lugd. ven. Lor. secuti sumus. m. 



inqiiit , episcopum $e efH$ceporum conslilHit , oul itf- 
rannico terrore ad obseqHendi neceintatem cottega$ $uos 
adigil. Qiiid mansiicthis ? quid liiiniiliiis ? Nullu nos 
c^rie 'dc(/enyct auctorita^ a qiin^rendo quid verum sil. 
Quando habeai^ inqnit, omhi$ tpi$cop»i$ pro fkenHa 
libertati$ et potestatis swe arbitrium proprium , tamque 
judicari ab alio non potsxti-qutim nec i^tse potest allerum 
judieare : opiiior uliqnc, in his qiKcstionibus qw.e non- 
dumcliqiAlisftima perfcctionc discnss.T sunt. Norerat 
enim qunntnm Sabramcnli pforunditatcin tunc oinnk 
Ecclcsia varia dispulaiione versabal , libefiimqiie ra- 
ciebal ({uoircndi arbilriHm , ut cxiHfniiiata veritas pan- 
deretar. Neque enkn meniiebanir , cl simpliciorcs col- 
lcgas in vcrbo caporc cogitAbal *, ul cum sc diversnm 
scniiris prodidissenl ,> luiic contrn qnani proniiscrat, 
cscomQiunicaiidos csse.ceitscrcl. Absit Qbaniina lani 
Siin: ta isln scelenUa perAdia : qui hoc dc tali viro 
quasi etim cjiis laudo seniiunt, niliii aliud quam to 
iptios tales esse profilentur. Ego Cyprianum calholi- 
cuiu cpiscopum , catliolicimi martyrom , et qnauio 
nLigis magnus crat , tanto se in omnibus huniiliinitem, 
ul coruin Doo inveniret gratiam {Kccii, m , 20) , nul!» 
pntrsus roodo crcdidcrim , hi sancto pr^scrtim coii« 
ciliQ collegarum, aliud ore protuliSi^ qnam cordo ge* 
siabat , fra^serlhn cuin addat ci^licat : Sed exspecie' 
mu$ uulversl judicium Domini noslriJesu Christi, qvi 
tiMU et solus habet pote$tatem $t praponeudi nos in ¥>• 
C^esicB $MB gubenxalione y et dc aciu iwstro Judicundi 
[Ex eoticiUQ Oit{hagini^ttsi), Sub binli ^ orgo cainnic- 
lijioi^tione Judicii, verum exspeclans audirc a colle- 
gis , prior eis mcntiendi prodieret exora|»liim ? Aver* 
terit Dcus hanc demenliam a qnoLbot christiano , 
qiianio magis a Cypriaiio I llabciiiiis crgo <|nxrcodi 
libenim arbitrium , ipsius Cypriani iiobis mitissimo ct 
veracissimo sermooe conocssum.. 

CAPUT IV. — (L lam qi^dein incipiiint cjns colle« 
gac proprias prororre sontGnlias : sqd a4 Jubaianum 
daias lUieras andierunt. Recitatx sunt en m,sicutl« 
exordio commcmorntun e§t* Etnobisergo rccitentiir, 
ut nos quoqiie inde «juid scniiris •oportea), fuantum 
Dominus adjovat, indagemtts. Dictt fursiian quis- 
piam, Quid ergo? tu modo dieis qiiid ad iubaiauuro 
scripscrit Cyprianus? Jam lcgi, ratoorj et profecttt 
issem in eamdem senientiam, nisi me nd diligenrio- 
rem considerationem revocaret tania aiiaoritas alio- 
rum, qiios vel pares gratia doctrinn*, vel etlam for- 
tas&e doctiores poriotgontes Latinas, tirxoas, B;ir- 
baras, et ipsani Hcbra^am, Ecclesia toto orbe difliistt 
parere potiiit, quaeipsum quoque pcpercrat, qui mihi 
nullo roodo vidcri potiierunt frusira notuisse i>tam tc* 
nere scutenliain : non quia fieTi iion potiiit ut iti 
obscurissima quxsiione verius pturiiius iintis pancive 
sentircnl ; sed qiiia non r«cile pro uno vel paucis ad-^ 
versus innuincrabilcs cjusdcm religionis ci uiHlaiis 
viros, et magno ingcnio et ulicri doctriita i^rxditCH^ 
nisi pcrtrnctatis pro viribiis atqiic perspcciis rehM 
rercnda sciilcnlia cst. It:ique soliiciiius inquirentf; 

> soia pditio Uywi^cupiebat 
* Aliquot Blss., talL 



^45 DE BAPTISMD CONTRA DON 

quanlamiiri cliam ipsius Cypriani lilWrx snggcsse- 
rint pro liac senlcnlia, quam nunc Eccicsia calliolica 
lenct, «l Clirisli B:\plismus non cx mcrilo corum per 
qiiofi dalur, scd e« ipsius Je quo diclum csl, llic e$t 
9111 bapiiiai (Jonn. i, 53), agnosccndus cl approbandus 
sil, in progrcssu scrmonis noslri re» ipsa indicabit. 
Arbitremur iiaquc jam illam cpistolam, qu» «d Ju- 
liaianum ab codcm daia csl, rcciuum nobis, sicut in 
concilio (a) rccilaU cst. Logat cam primo, qui lcclu- 
rus est lucc qux dicturus sum, ne quid rorteficccssa* 
riuni mc soblraxissc arbitretur. Nimis cnim Io:igum 
eU, ncc ad explicationem susccplae rci perlinci, ut 
omnia vcrba liujiis cpislolac minc commcmorcnlur a 
iiobis. 

CAPUT Y. —7. Si quis aulcm quxrit, quid inle- 
rim lcncam dum isla pcrtracto : respondeo, primum 
niibi Cypriani liiteras suggcssisse quod leneam, do- 
iicc pcrspiciam qnalc sit quod ccBpit poslea disputari. 
Ait quippe ipsc Cyprianus : Sed dicil aliquis, Qmd 
erge pei de ii$ tpd in prwlerilum de lnere$i veniente$ ad 
Kccletiam, $ine Dapti$mo admi$» iwit (Epi$t. 75, ad 
Jubaianumyt \}[rum rcvcra sine Baplismo isti fuerint ; 
an idco sint admissi, quia illi qui admiltelianly cns 
liabcre Baptisinum intelligcbant , mox considcrabi- 
rous. Vcrumiamcn qux solcrct esse Ecclcsia: consuc- 
ludo, salis idcm Cyprianus ostcndit,qni ait, in pnelcr- 
iium de bxresi ad Ecclcsiam veniefltcs skic i^apti^- 
smo admissos. 

8. Dicit eliam in ipso concilio Castus Slccensis : 
Qui conUmpia veritate praf$uMit con$uetudmem se- 
qui , 011/ ehreu (ratre$ invidu$ e$t et 'malignu$, quibu$ 
verita$ revelatmr; aut circa Deumingralu$e$t^ cujusin- 
^iratione Eecle^a eiu$ in$trukur. Uimm verit:is reve- 
lata sit, mox quxremus : Umen aiiam fuissc Ecclcsiae 
consiictndinem, etiam iste eonfessus est. 

CAPUT VI. — 9. Dicit cl Libosus Vagcnsis : /n 
Evmgeiio Dominu$ , c Ego $um, i inquit , i verita$ > 
{Joan, xiY, 6) : non dijdt^ Ego $um con$u€tudo. Ita- 
que veritate mani[esiata, eedat coneuetudo veritatk 
Piane quis dubitet veriuti manifesutae dcbere con- 
sueludincm cedcre? Scd de nianifcsuta veriute mox 
vldebimus : nui.c umen et istc aliain consuetudiuein 
fuiflse manifcsUI. 

GAPUT VII. — 10. Ilem Zosimus a Tharassa dixit: 
Revetatione facta veritati^^ cedat error veritati : quia et 
Petru$qHipriu$circumcidebat^ ce$$it Pauto veritatem 
pmdicanii. Nuluil quidem isle dicere consucludinem, 
scd crrorcm : vcruiiiUmcn cum dicil, Quia et Pelrue 
qui priu$ nrcumcidebat, ce$$it Pauto veritatem prtBdi- 
dieanii, satis indicat quod aliud eiiam de Baplismo 
ieri solebat. Simul et admoncl nos, non fuisse impo»- 
sibile utde Baptismo Cypriaiius aliquid aliter saperel 
qutm vcrius |iostulabal, qiue ab Ecclesia el ante 
ttluro et posl illum retenia est; si potuil aliquid 
ciiaro Peims aliter sa|)ere quam verius babebal*, 
quam Paulo apostolo doctore didicirous (Gatat. n» 
lt-14). 

• aUI plorcs libri, ifu^ ccrilM fiM habebai. 
(a) cwikagiiiensi. 



ATISTAS. S. AUGUSTINI U4 

CAPUT Mil. — 1 1. licm Fclix a Busbccni • dixil . 
/n hffreticie $ine Eccte$i(c Bapti$mo adtM\tendi$^ nemo 
coneueludinem rationi ei veritati prceponat; quiaeon- 
tuetudinem ratio el veritae $empcr exctudit. Si ralio. 
si vcrius, optiiiic : scd lioc mox vidcbimus. Inleriin 
aliam fuissc coBsuctudinom ciiam \ev\n% liujns ap- 
paret. 

CAPUT IX. — lat. Itcm Ilonoralus a Tucca dixitr 
Cum-Chrietu^ veritae «l, uwgi$ veritaiem quam eontue- 
tudinem $equi debemue. llis omnibus scntcntiis decla- 
ratur non extra Ecclcsiae communionem nos esse 
constitutos, donec vcriias, qiiam dicunl buic consne- 
tttdini esse pRpponendam, liquido eluxcrit. Si autcm 
verius id apcruil csse rctiiicndum, qiiod illa consiie- 
ludopncscripscrat; manifestum crit, nee illam fni- 
sHtj fuisse instiltitam aiqne roboraum, ct vigilaniitis 
etiam post istas dispuUtioncs lanti Sacramcnti saln- 
berrimam obscrvationcm in Ecclesia cailitilica non 
potuisse rouuri, scd conciliorum cliam majori robore 
Gonfirmaiam religioslssime custodiri. 

CAPUT X— 15. Scribit crgo ad Jtibaianum Cy- 
prianus, de hcneikorum Baptismo, qui vidcntur el fo- 
ri$ poMy et extra Eccte$iam con$tituti, vindicare $ibi 
rem, necjurie $ui, nec pote$tati$, quod no», inqnil, nee 
ratum po$$umu$ nec tegitimum putare, quando hoc 
apud eo$ e$$e conttei iWeitnm. Ncc nos abnuinfnis cnnn 
qui apud iiacreiiios vel in ali(|iio scbisniate extra 
coinmunionem Ecdesi» baptizatur, non ci prodesse 
lYi qiiantum bxreticonim et scbismaticornm pervcrsi- 
Uli consciitit; nec illos qui bapiizant, quamVislpsum 
d vcnim dcnl Baptismi sacrjmcntum, rccte Umeu 
facere, extra Ecclcsiam colligere, et contra Ecclesiam 
scntire. Scd aliud esi non babcre aliquid, alind non 
jiire babere vd illicite osurpare. Non iiaque ideo non 
simt Sticramcnu Christi cl Ecclesi», quta els illiciie 
utiintur, non bxrctici soium, scd eliam omnes iiiiqu* 
ci iinpii. Sed Umcn illi corrlgcndi aut punicndi : illa 
vero agnoscenda et vcneranda sutil. 

14. Dicil sane de bac re non nntim, sed duo vel 
ainplius focta esse concilia, sed tamcn Africana. 
Nani ct in quodam septunginU et unum episcopos 
fuisse commemorat, quorum omninm aiictoriuti, 
univcrsx Ecclcsias cum longe pluribus cpiscopis toto 
orbc diffusae auctoriuicm non dubiumns cum ipsiiis 
Cypriani pace pra^ponere, cujus univcrsas Ecclcsix 
Inevulsibile membrum se cssc gandcbat. 

15. Non csi aulcm aqua profana et aduliera, super 
quam nomcn Dci invocatur, eliamsi a profanis el 
adiilteris invocetor : quia nec ipsa crcatura , ncc 
ipsum nomen adulterum cst. Baplismus vero Cbrisil 
verbis evangclicis consccralus, et pcr aduUcros cl in 
adulteris sanctns cst, quamvis illi sinl impudici el im- 
mnndi : qitia ipsa ejtis sancliUs pollui non polesl, el 
sacramento suo divina virtus assistit, sivc ad saluteni 
bcne ulenlium, sive ad pcrniciem male ulentium. An 
vero solis vel. etiam lucem» lux, cum per cOBnosa 

« Editl , a Bu$taceni$. Al llss., a Bu$laceni , ut apod Cy- 
priaaimi ; vel , a nu$laecem, Sic vero antiquisiioius Cor- 
bciCQsis codeXy ct Floriaeensis. 



145 



diflTundltiir, nihil indc sordinm conlrahil, ci baplisnuis 
Chrisli polcsl cujusquam sceleribus inquinnri? Sl 
enim ad ipsas res visibilcs quihus Sacramonta iraclan- 
lur, aiihnuro conferamus; quis ncscial eas csse cor- 
ruplibiles? Si aulem ad id quod pcr illas agilur , 
quis nnn Tideai non possc corrumpi, quamvls liomi- 
ncs pcr qtios agilur, prosuis moribus vcl prxmia per- 
cipiant, vel poenas iunul? . 

CAPUT XI. — 16. Rccle aulem non moviiCypria- 

Dum qnod scripsit Jubai.iiius , Novalianensei rebapti- 

tare eos tfui ad $e ex Cathcltca venirent, Ncque enim 

quidquid hxrclici pcrvcrse fucrinl imilali, propterea 

' faciendum a Calholicis non esl, quia illi simililer fa- 

cionl. Sed aliud esl cur hncrcUci rebaplizarc non de- 

hcant, aliud cur Calholica. Ilaeretici cniin ncc si Ir 

Catholica faciendum cssct, faccrc deberenl; quia in 

Catholicis hoc non esse dicunt, quod ipsi ciim ibi es- 

scnl acccpenmt, et cum disccderent abslulerunl: 

Caiholica vero proplcrca non debcl llerare Bapli- 

smum, qui apud hxrcticos daius est, ne judicare vi- 

deatur ipsorum cssc quod Chrisii cst, aut cos non 

babcre, quod iutus cum acccperint, amilterc utique 

foras eieundo noii possunl. Hoc enim ipse cllam Cy- 

prianus cum ceteris slaluit, ul si ab haercsibuf rcd- 

Irenl ad Ecclcsiam, qtticumque fuerant in ea bapli- 

zali, non jam pcr Baplismum, sed per pocnitcntiam 

rcciperentur : unde consiat cos non posse amiltcre 

recedcutes, quod non reripiunt remeantcs. Non au- 

icro sicul ha»rcsi$ ipsorum est, sicut crror ipsorum cst, 

sicut sacrilegiiim dissensionis ipsorum est, sic etiam 

Baptismus qui Christi cst, dici debet ipsorum.ltaqiie 

cum illa mala ipsorum quando radcunl corriguntur, in 

coquod Ipsorum non est, illc cstagnosccndus ctijus est. 

CAPUT Xlf. — 17. Idco auicm non sc novam aut 

repeniinam rcm statuissc beatus Cfprianus ostendit, 

qoia stib Agrippino ficri jam coejierat. c Anni sunt, » 

Miquit, € multi, cl longa aiias, ex quo sub Agrippiuo 

i)ona5 mcmorias viro convcnicnlcs cpiscopi pluriml 

hoc slitucrunt. » Proinde ab ipso Agrippino ros nova 

facta est. Quomodo aulem dicat, c Aique exindc in 

hodicmum tot milUa hrcreiicorum in provinciisnoslris 

ad Ecclesiam convcrsi, non aspemali sunl, nequc 

cuiicuti, imo et raiionabililcr et libenter amplexi suiii, 

ot lavacii vilaKs ct saluiaris Baptismi graliam conse- 

qiicrcnlur, » non video : nisi forte hoc dicat, t ex- 

iiide in hodiemum » (Epist, 73, ad Jubaianum), quia 

niilla de iltiscxquoinEcclcsiapcr AgrippiniconciKum 

baptizati sunf , qiiajstio alictijus excomnumicationis 

eiorta cst.Caelerum si pcpmanebat ab Agrippmo «s(|uc 

ad Cypriauum consucludo boplizandi ab hxrelicis 

veniontes, utquid fecla sunt a Cypriano de hac re 

conciKa ? Utquid eidcm Jobaiano dfcit, non sc rem no* 

vam faccrc aul rcpcnli.nam, s^d ab Agrippino consii- 

tuUiin*?Curenim Jnbaianusde iioviialc lurbarclur 

uteom per auctoriiatcm Agrippini sanari oporteret, 

si ab Agripplno usqiic ad Cyprianum hoc lenebat 

Ecclesia? Cur deniqun lol cjiis coIlcgiK in concilio 

cUxcninl rationcm ct vcrilalcin consucludiiii prxvpo- 



LIBER TEBTIUS. i;6 

ncndain, ae non potius diicniiU cos qui aliud facere 
vellcnt, ct conira veritatem ct contra consuciudmcui 
faccrc ? 

CAPUT XIII. — 18. Dc rcinissionc aulcin pcccato- 
ruin, ulnim pcr Dapiismuiu apud hxreticos fial, quid 
milii vidiTclur, in alio JMm voliimiiic scripsi {Supni, 
lib, 1, ca/). 11 et scijq.) : scd cliain hic brcvitcr coni- 
memoro. Si (it illic rcmissio dcbiloruin per Ba|)lisini 
sanctilalcin ; rursus debita redeunt pcr hxrcsis aut 
schlsmalis obslinaiioncm : ct ideo ncccss;iriiim liabent 
hujusmodi homincs vcnire ad calholicam paccin, ul 
hxTClici et schisinaiici cssc jam dcsinant, et coruni 
quac in illos rediorant, pcccalorum purgationem iii 
uiiilalis viuculo charilatc oi)cranle mercautur. Si au- 
tcm, quamvis apud hxrelicos vel schismaticos ideiu 
sU Baptismus Chrisli, non tamcn ibi operalur remis- 
sionem pcccatorum propter eaindcm discordix* fiedi- 
talein et dlsscnsionis iniquilateni : tunc incipit valcre 
idem Baplismus ad dimitienda peccata, cuni ad Ec- 
clesiae pacem venerint ; non ^ ut jam vcre diinissa 
non retiiieantur ; neqiieut ille Baptismus quasialienus 
aut alius iinprobelur, ut altcr iradatur : sed ut idem 
ipsc qui propter discordiam foris operabaiur mortem, 
propter paccin intus opereiur salulem. Idcni quippe 
odor erat de quo dicit Aposiolus, Chrisli bonus odor 
sumus in omni loco* ; et tamen et in iis qui salvi fiunt^ 
iiiquil,^ et in iis qui pereunt : aliis quidem odorviim m 
vitam^ aliis autem odor mortis tii mortem (II Cor, ii, 
15, 16). Quod etsi de alia re dixil, ad hoc cgo posui, 
ut inteliigalur aliqiiod bonum, nou solum vitam posse 
opcrari bcne ulcntibus, sed cUam morteni male ulen- 
libus. 

CAPUT XIV. — 10. Ncc intcrcst cum de sacra- 
inenii iiitcgritatc et sanctitate tracialur, quid creJal 
et quali fide imbutus sit ille qui accipit sacramentum. 
liilcrest quidein plurimuin ad salutis vlain, scd ad 
sacramciiti quxstionem niliil inlercst. Ficri ciiim po- 
lcst ut liomo iutegrum liabeai S;icramcntum, et |)cr- 
vcrsam fidem : slcut fieri polest iit ioiegra lcncat ver* 
ba Symboli,*et tamen iion recte crcdat, sive de ipsa 
Trinitalc, sive de resurrcctionc, vcl alk|uid aliud. 
Nequc cuim parva rcs est, iu ipsa intus Calholica te- 
ncre inlcgrani fideoi» ita ut omuiao nou de aUqua 
crcaiura^ scd dc ipso Dco uiliil aliier' credat quaro 
vcrilas liabet. Nupiquidiiam crgo si in ipsa Guholica 
bapti^lus, ppslca Icgendo, audiendo, et pacifiec di«» 
serciido, ipso Dotnino revelante coguovcrit alitcr se 
anlea credidissc quaindebuii, dcuuo bapli/andus cat f 
Quis aulcm carnalis etaniiualis Iioino, non per phan- 
lasmata ^ cprdis sui evagctiir, et constituat sibi Dcum 
qiialis ei pro suo sensu cariiali placucrit , alquo ita 
crcdat tantuni longc ulilcr qiiaiii Deus csl, quaotum 



> Hic particula ncgans onuliilur in editionc Am. Abcftt a 
pluribus eiiam Mss. qui |.ost('4i ioco, mque ul i//€, balicul, 
tum ut Ule. 

* Editi , sunuix Deoinomni loco. vox, Deo, aU^^l a Mss. 
ct prajleriri solel ab Augustiiio. 

» Edili, fl/tu(/. Mss. vero, atiter. 

^ sie Aui. Er. cl noslri Mss. Al lx)v., Qms aiitem, t«U\c«\v* 
nalis et animtii hamOy }fa \>'\fxsmmAn.^^^ 



147 



DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS, S. AUGUSTINl 



U£ 



i verilatc vanilas diffcrl? Yerissiinainqtilppesenlon- 
Ik.m dixil Apostolus, plenus tuniiiic Terilnlis: Aiuma*' 
Ifij, inquil, homo non percipit qna: sunt Spiritus Dci 
(! Cor. II, U). El lamen de Iiis iioc dicci>al, quos jam 
fnisse baptizntos' ipso manirestat. Eis eniin-dicit : 
Numquid Paultrscjvcifixtts tst pi^ vobis? ant-in nomi- 
ue Paulibdpiiiati e^tis {!d.\ 15)? Ilabebant ergo isti 
B;iplismi sammentuin, et lamen tArnaiiter sapiendo, 
quid poteraitt de Dco credcrc nisi siccundum scnsum 
ctmis sux, nbi animiiUs hotjAo non percipii qwtB sunt 
Spiritus Dei? Talibus dicit : Non potui vobis loqui qua- 
si spiritutdibus, scd quasi carnalibus, Quasi parvulit^ in 
Cliristo lac vobis polum dediy non escam ; nondum enim 
poteratis : sed nec adhuc quidem potestis ; adhuc enim 
istis carnatcs (Id, ni, 1, i). Talcs etiam circumfcrun- 
iur 6nini'vento doctrinu: de qualibus dicil* : Vtultra 
fion sihttts^parvulif jactati et circumtati omni vento 
do€trina!{Ephes. iv, 14). Numquid ergo isti si profe- 
bcrintu^iie ad spiritualem hominis inlcrions aitatem, 
cl intelligenliac sinderifQtc cognoverliit qiinm longe 
Alitcr per fallaciain suorum phantasinaluin de Deo 
jircdiderinl, quam verilas poslulabal, itcrum bapti- 
kaiidi snni? Sicctiara fieri potest.ut in alkujus basro* 
(ici libruin catholicus catcchumcnus incidat, et a ve- 
ritate iiescicns disrcrnere crrorcm, credat aliquid 
coiitra cathoncam fidem ;,cui tanicn crrori verba Sym- 
Ihdi hoii ropughnnr : sub oisdem quippe vcrbis innu- 
Incrabiles huTelicbruin crroreS' exorti sunt. Putans 
("rgo iste catliolici alicujiis inagiii «it(|ue docti esso 
Htum libruin, si lalia credeos in Catholica baptizctur, 
et postcriore ditigeiitia cogiioscai qMeinadmodMni 
crcderc debcat, atque ^irrcpla fide. catbolica illud cx 
•iiinio re.<puat ; iiuinquid si hoc confcssus fucrit, dc- 
fiuo bnptizandiis est? Aut si aiitcquam discat et con- 
liientur, hoc seiitirc invcniatur, ct quid abjicere dc- 
tieat, qiiidve crcdore doccntur, manifestuinque fiat in 
etn fhkitate fidcf bnpiizatum fuissc ; numquid dcnup 
baptiznndus est? Quid rta? Qiii^ illa.sanctitas Sacra- 
nieiiii verbis evangelicis consecrata supcr eum intc^ 
gra inanebat; sicut cniQ Iraditnm accepcrat; quamvis 
Y|tse in cnrna)» menlis vaiiitaic consiitiitus, «iliud cum 
iiaptiznreiur crcderct, quam eredere debuisset. Qua- 
-propter manifesium cst, fliori posse ut fidc non intcgra 
integrum in quoqiiam mapeat Baptismi sacramentum : 
et ideo ilta qnx de divcrsomm hxreticorum varietatc 
Aicaiilur, ad isiam qoxstioncm non pertinent. Illud 
clllm iii unoqupque corrigendum est, quod ille pcr 
qncin corrigitur, pravuin essc .pcr^pexerit. lllud sa*. 
iinnduni est qnod x^grotnt : illud dandumrcsl. qnod 
iiiHi liabctiir, et maxiinc charitas pac is, sine qun cx- 
lcra prodcsse non possunt. Scd tamcn cuin adsutit 
iiofi qnasi desint tradcnda sunt ; scd ut fructuose, et 
tioii pemiciose h;iboantiir, pcr ipsurti vinculum pacis 
et eniinel)liaui chnriintis agenduin est. 

CAPUT.XV. -^ 20. Quamobrem si cvangelrcis 
Vfrbis, i In nomitie Patris ct Filii et Spiritus saucti i 
mmik.. xxviii, 19), Murcion Daptismum consecrabat, 
(^lt^giuiii or.ii Sacrameiitum ; quamvis cjus fidcs sub 

'** M&s. , de qidbus diiit. 



eisdcm verbis aliud opinaniis quam catholica reriias 
ducei, nonossct Jiiilcgra, sed fabulosis (alsitatibuft in- 
quiiiata {a). Nam saJi cisdcm vcrbis, id cst, In nomine 
Palris et Filii et Siiiritus sancti, non solum Marcion, 
nat Yalentinns, aut Arius, aut Eimomius, sed ipsi car- 
nnlesparvuli Eccl(^i:c^qiiibiisdicebat A()ostolus, Non 
pottti. Iflqui vobis quoii spiritualibus^ m4 ^ufl^i coKPali' 
^us), si possent siugiili diligentcr inlcrnvgari, tot di- 
versitatesopmionuui furia^s, quoV hQminc» nuniera- 
rentur : Animalis entm homo non perdpit quw suui 
Spiritus 1X6. Niimquid tameit ideo ^on integrvnii Sa- 
c^,aiDeutuin.^ccipiuni?, aut numquid ideo si profecc 
rint, etopinioiHimearniarium va^nitatcm emendaverini, 
denuo quod acceperant rcpetendum est? Accipii 
quisque secundum fidein suam, sed quanlum capit 
gttbernante illa ^ misericordia Dci, de qu? pncsumens 
idem apostoius dicil : Si quid aliter sapitis, id quoque 
vobis Betts revelabit {Plulipp. iii, 15). Laquei lamen 
btcrelicorum et schismaiicorum proptcrea carn;«Iibus 
nlmium perniciosi sunt, quia ipse provccius eorum 
inlercluditar, coniirmata senteiitia vanitatis advcrsus 
cathoUcam veritatem, et confirmata animositaie dis- 
scnsioiiis adversus catholicam paccm. Sacramenta 
tamen si eadem sunt, ubiqoe iuK^ra sunt, etiamsi 
prave inteUiguniur el discordiose tractantHr : sicut 
scrtptura ipsius Evangelii si ea^em ' Ipsa esi, ubiq^e 
intcgra est» etiamsi innumerabili falsarum opiniouttai 
Yarietateasseratur.Nam quod ait Jeremias, Utquidqui 
contristant me prcnalentf Blaga mea\solida esl ; undfi 
sanaborf Duni fit^ facta est mihi sicut aqua mendax 
tfton Mens fidem {Jfirem. xv, 18) ; si fij^urate atqiie 
alleg^H^ica locutione prbphetie nusquam poiicrctur 
aqua, nisi qux Baptismumsignificaret, iaboraremus 
quxrere quid sibi veliut luee verba 4<$reniiai \ ii\j[iic 
autem cum apcrtissime in Apocalypsi ezpouantur 
aqose pro populis posil» {Apoc. xvii, 15), cur nou 
intelligam aquam mcndacem ct sine fidc , populuin 
miendacem ac perfidum, nescio. 

(lAPUT.XVL —21. Spirittts autem saitctui quoU 
ia sola Calbolica , per manus impomonem dari dici- 
tor , nimirufn iioc iukelligi majores nostri vtducrunt , 
quofl Apostolus ait , Quonjutm charilas Dei di/fusa eti 
in cordibui nostris per Spirittm sanctum , qui datus eu 
nobis (Rom.y,^). Ipsa est enim clmrius ,; quaiii 
nori babent qiii ab Ecclesio^. catbolicx cQmmuuiOiiot 
pnccisi sunt : ac pei^ hoe etiamsi luiguis honiiQum 
et Angelorum ioquautur , $} sciant omnia sacramenitl' 
et oraneqi- scientiam , et si habeani omnein iNrophc-^; 
Ihun, et oninem fldcin , ita ut montes transfenint J 
cidistribuant omnia sua pauperibus , et Iradant corVj 
pus suum ut ardcant , nihii cis prodest ( 1 (lor. xiii , 
1-3). Non aiitem habent Dei charltatem , qui Ecclc- 
%Asc non diligunt unitatem : ac per hoc recte \nteiii« 
giiur dici noii accipi nisi hi Caibolica $piriliis san- 
ctus. Nc4|ue cniin tcmporalibus et sensibilibus mira- 
cuiis altestnntibiis pcr manus itnposilioncm inodb 
dalur Spirilus sanclus , sicut antca dabatur sd com- 

* lx>v., illum. NosUi Mss. cum \m. et Rr. , iila. 
(fl) Confcr coacilium ArclaioQse 1, can. 8. 



149 

mendationcin nidis fidci cl Ecclosix prinioniia dila- 
hmila. O^iis cniin imnc hoc exspcctal , ul ii qnibiis 
nrnnus ad accfpicndum Spirtluin sancUim imponilnr , 
rcpente incipianl linguis loqiii ? sed iiivisibililcr ct 
kilentcr iiilclligilur proplcr » Tinculum pacis conim 
cordibus diTina chnrilas inspirari , ul possinl dicerc , 
Quontam chnntai Dc\ dilfuM est in eordibu$ noilris 
per Spirilum $anctum , ^it dtUus e$l nobi$. Mult» 
aufem sunl operaliones Spiritus sancti , quas idem 
apostohis ciim quod:im loco , quanlum snfriccre ar- 
bitratus est , coinmeinoKisset , ila conclosit : Om' 
nia ttuiem tucc operatur unu$ atque htem Spirilus , rfi- 
vident propria unicuique prout tult (l Coir, Ttiu i 1). Clum 
ergo sit aliud Sacramcntum , quod haberfe eliam Sl- 
mon Magus poiuit {Aci, vin, 13) ; aliwl operatt<^ 
Spiritus, qiix iii malis hoininibus etiani Aeri solet^ 
siciil SaCd habuii propliciiam (I Retf. i, 6, la) ; almd 
opcralio ejusdcin Spiritus , quam nisi bonl hahere 
non possnnl, sicul esi finis pRCcepti charitasde cofda 
puro, et conscicnlia bona , ct fidc non fichi ( I Ttm. 
I, 5 ) : quodlibet horrctici et schismatici accipiant , 
chnrrtas qu» coopcrit midlitudinem pcccatofttm , 
pro|trium doiium esi catholieas miilaiis et pabit ; 
nec i^jns in omnibns , qnia ncc ejus simt omnes, sie- 
it 8ue loco videbimus. 'Prxtcr ipsam tamcn esse 
lila cliarilns non potcst , sine qua cxtcra eliam st 
agnosci et approbari po^rit, pr^desse tamen el II- 
berare non possunt. Ilaiius auiem impositib non siipiii 
Baptismus repcii iion polcst. Qiiid est fsnhn aliud nUl 
oralio siiper hominem (a) ? 

CAri]T XVII. — 22. fiam quod in typo tniHffAs 
Petto DonUnu$ dedit potesiatem , ut id $ol9eretnr in 
terri$ quod ille $oM$set , inanirestum est quod illa unl* 
las etiam uiia columba fierfecca sit dicta. Nomquid 
ergo ad caiiidem culiinriiam pertmcnt oinnes arari , 
de qiitbus in eadem CaihoUca gmviler idcro Cypria- 
nus ingeinuit? Nam, utopiiior, rapleres noncoIumbgR, 
sed accipitrcs dici possunt. Quomodo ergo baptiza« 
bffnt, qni fimdos insidiosb frattdibtta rapiebanl, el 
iisuris niulliplicantibus fcnus angebant ( Lib. $eu 
Epi$L de Lapm ) , si sola illa colnmba , id csl , ilia 
uniias qu£c nisl in bonis iuteliigi non potest , sim* 
plcx et casta et pcrfcctn bapiizat ? An forte per ora- 
liones sanctorum spirilunlium qui sunt |ii Ecclesia , 
lanqnam per colunibse creberriinuin gcmilum , lina- 
gnum geritur sacranienlum , ct occylta dispcnsatio 
mlsericordiae Dei, ut eorum cliam pcccaia sol\'aiituJ', 
qui non pcr columbam , scd pcr accipiirem baptizan- 
tur, si ad iHud Sacramcntutb cuni paco catholic» 
uniiaiis acceduiit ? Qnodsi ita cst , cur nou crgo fter 
corutn orationei' cuin qnis(|ue ab hncrcsi aul schi- 
sniaie ad pacfcm catholieam TCnit", ejus pcccata sol- 
▼initnr ? Sacttimcnli aulfem %tegHtas ubique cogno- 
scltar, scd^ad pcccaloruhi illani irrevocabilcm rcniis- 
sjoh^ cxira unjtaidm Ecclcsix non valebii. Nec in 

• 8«c MB. FiUU autcm, per. 

(a) l^alis ilh csi manus imiiositio, de qua inrra, lih. 5, 
cap. 23, lcgiiur : »Manus auicm innK)silio si non adhiherc- 
• tur ah luercsi ver.ijuli, lanquaiu cxtra oumcm culpaui 

% CS30 jUlllcy ClUT. » 



UBeR TERTIllSt. iSO 

hsrcsi aut schismatc constliulum sanctonim oniio- 
nes , id est, illius nnicas colsmb» geniitus poteraiil 
adjuvnre ; sicul ncc intiis positum possiint , si adrer 
sum se ipse per viiam pessimam tencat dcbita pecca- 
toram , non solum si per accri)itrem , sed etiam 
si per ipsius columbcc pium miuistenum bapliae- 
tur. 

CAPUT XVIIf.— 23. Sicutmi$H me, inquit . P«^ 
ler , et ego mitto vo$, II oc qif m dimset , inspirarit , et ' 
^t i(li$ : Accipite Spiritum $anctum : $i cuju$ remi$e- 
riiis peccata , rennttentur ilU ; ti cujut tenueriti$t tene» 
buntur { Jonn. xx, 22, 25 ). Ergo si personam gcre- 
bant Ecclcsioc, ct sfc cis hoc dictum cst, binqitam 
ipsi Ecclcsiac diceretur ; p^x Ecclesix dimitiit pee^ 
cata , et ab Ecclesiae pace alienatio icnet peccata , 
non secundum afbitrium honiinum, sed secundum 
arbilrium Dei et ofaiiones sanctorum spiritualiom, 
qui omnia judicant , ipsi aptem a nemir.e jodtcaiitnr 
(I Cor. II, 15). Pctra enijn tcnet , petra dimitlit : co^ 
Iiimba tenet , columba dimitlit : unitas lenet, unitat 
dimittit. Pax aqtem hiijus unttalis in solis bonis esl| 
vd jani spiritiialibus, vel ad spiritualia concordi obe- 
dientia proficientibus : in malis aotem non cst , sive 
foris tumultuentur, sive intus cum gcmitu tolcrentor, 
ei baptizent et bapiizcntur. Sicul autcm isli qui inlus 
cum gemiiu tolcraniur , quamvis ad eamdem colum* 
bnc tinitatem , et ad illam gloriosam Ecclesiam non 
habcntem maculam aut rugam ant aliquid hiijasmodi 
{Ephes. V, 27 ) , non pcrtineant (a) ; tamcn si corri- 
gantiir , ct se pessimos ad Baptismum accessisse (a«- 
teantur , non rebaptizantur , sed incipiunt ad colam- 
bam pertincre, pcr cujus gemitus peccata soWuntnr, 
a cujus pace alienaiis tenebantur *■ : sic et qui aper- 
tius foris sunt , si eadem Sacramenta sumpserunt, 
cum correcti ad Ecclesix veniunt unltatem, non ite- 
rato Baptismo , scd eadcm charitatis lege et nnitalis 
\incuIo libcrantur. Nam si non m$i in Eecteiia prm^ 
positit, et evangelica lege ac dominica ordinatione 
fundatie Ucet baptixare ; numquid tales erant qui 
fundos insidiosis fraudibus rapiebant, et usuris mul- 
tiplicantibiis fenus aUgebant? ArbiVfor enim quia II!i 
dominica ordindlidnc^ fundatl silnt , qaibus cum for- 
niam daret Apostolus, ait, iVofi avarum^non turpilU' 
crum * (ttl. I, 7). Tales tamcn ipsius Cypriani tenipo- 
ribus baptizabant, quos cocpiscopos subs fuisse Cbni 
magfVb geihitn conQiStur , et tum jha^oa tolerantitt 
mercede perpctitur. Ueinissam tamcn peccatordm 
non dahant ; qux per oratioucs sanctorum , id esl, 
pcr columbx gemitus datur , qiiicumque baptizct , si 
ad ejus pacem iili pcrtinent quibus datur. Non eiiiin 
raptoribus et feneratoribus diccrct Domiuus, Si cu\ 
dimiseriti$ peccdtd\dimilten:ur illi; si cid tenueriti$^ 
tenebwitur. Foti$ 'quidem nec tigari aliquid potest nee 
iOlvi, ubi non sit }jui aul ligare pd^it aut satvere : %&f 

^ I.OV., alimttti tencbtmtur : minus bene. 

< Editiones dux Am. ct £r., donwdca oralioHe : menF- 
dose. 

» vulgata fert, twrpis tucri cupidtan ; sic cuam quidaai 
Cdd.; ai »ss. et aliu loco ifsc AugusUuus, Ivrpi/iicrum. M« 

(a) l( Rcunct., ca|). 18. '* "^- 



tffl 



DE DAPTISMO CONTRA DONATISTAS, S. AUGUSTLXl 



%a 



solviiiir (iiii cuin coiuniba rcccrii pacem , el lignlui' 
qiii cuin coliimba non liabot paccin, siyc apcrtQ 
fom sit, sive intus esfie viJcalur. 

ii. Dalhan vero , Uiore et AbiroiK , qni sibi Ucaitiam 
mcripeaHdi umrfMre conali sunl conlra ^iiiiatef^ po- 
puti DW, el filii Aaron (lui aUenwn igi^em allflri inipo' 
§uerunt^ iioviinus quod tmpuiie iio»i fecerm: {Sttin, 
XVI ; et Lerit. x, 1, i). Nec n(»s lalia scclcra (JiciiiiMS 
iinpuniia rcmaiicre, nisi se lalcs cqrrcxeriiil, si pa 
llefilia Dci ad pamiicntiani adducqos (Rom, ii, 4) 
tcuipiis corrigeiidi largitiir. 

CAPUT XIX. — 25. lHi saiic qui proplerca dicunt 
iioii esie iteraitdum Bapiismum , quia manus tantuiii' 
motlo imposita est eis quos Philippus diaconus baptiia- 
verut {Act. vni, 5-17), nibil ad rcm pcrtinens dicuiil: 
et absit ut ctun vcrum qi^Triinus , talibus argumcnlis 
uiamur. Qiiaproptcr nia^is hareticis non cedimus (a), 
ki quod babcnl de Cbri^i Ccclcsia, non esse dicamus 
ipsorum, iicc propler scelera desertoniin Imperaloris 
uostri sigiia nuliiuus agnoscere : magi^ quia Dominmt 
Deus noster Deus zcluiis est (D$ut, iv, 24), quidqiiid 
ejus apud aliqucm agnoscimus , iiullo iiiodo ei con- 
c<:daiiius ut suuin propri^in esse arbitrctur. Ipse 
certe Dcus zeluns fornicanli a se reuiinx iii ligura 
prxvaricatricis jilebis exi^robral, ct dicil quod ca 
qu;n ipsius csseut , dabat amatoribus suis , ct ab cis 
rursus accipiebat, quas nou illorum, scd ipsius cranl. 
Intor adultcram fimiiiani et adiillcrus aniatores, 
doua sua tamcu Dcus tanquain zclaiis iratus agno* 
scit : ei iios liaT^cticor^m csse ^aplisnium dicimus 
vcrbis evaiigelici> c^^isccratuin, comnioli factis eo- 
rum ctiaiu qux pci ^unt cis tribucre vuliimus , quasi 
ea conlaniinare potuj»'iul , aut propterca sua faccr^ 
qiuc D. i siiiit» quia ipsi D^i csse iiolueri\nt ? 

2G. Qii;c e»t illa mujicr adulicra , quain Osee pro- 
pbcta dchignat, quse dixit : Ibo post amatores meos , 
quimihi daut panesmeoset aquam meaiiif vest^s meas et 
linieaiitina mea , et universa nuw mihi condecent { Oue 
11, i-15) t Licct quidem boc cl dc pr;cvaricatricc Judaeo* 
ruingeuteinlelligcre :scd taincn quos alios imilantur 
pseuducbristiaiii (boc eniin sunt oiniics liaTCtici el schi- 
smatici ), nisi pscudo^-Israelilas ? Erant eniin et vcri Is^- 
niciiia!, sicut ipse puiuiuus Natbaiiacli pcrliibet tcsti- 
luoiiiuin, diccns : Ecce vere Israelita in quo dofus non 
est (Joan, i, 47 ) . Qui suiit auicm v^ri Cbi isliani, nisi de 
quibus idom Duininus dicit : Qui diligit me , mandaia 
mea custodit {ld\ \iv, 21 )? Quid cst autem custodire 
Bundata ejus, ui>i in dilcclione persistcrc^ Undc 
ctiain dicit, Uandatum novum do vobis , ul vos vmcem 
diligutis : et iierum , /m hoc scient omnes quia vi4{i di- 
scipuli estis, si vos invicem dilexeritis {Id. x!:i, 5i, o5). 
Quis autein dubitel , nou eis sulis dictum qui luiic pcr 
ejus caincm vcrba prxseutis audiebant, sed ct cis 
i;ui nunc pcr Evangeliuni sedeniis iii coelo vciba co- 
gnoscuiitt llle ciiiin vciiit nou legcni sulverc, scd 
iuiplcre ( Matih. v. 17 ). Pleuiludo aulcin lcgis cba- 

(a) Quia Cyprianusin emstola abJubaiaauaiconscqueiiler 
scriiMt : « Nuii esl ergo, irater cUariit^ame, quod ban-et cis 
k ctfdendiAm exbtiweinus, uli>a|)Usuia quud uon vM uui et 
% iolirjxL^U daiumsil, i rc-ileut|uiii j utouius. 



ritas {Rom. xi^i, 10). Qua multqiii Yi(^uU Cyprlanus, 
ui aliud de Baplisinp, scutiens, oou taincn desererai 
uni^atem , ct essel iii vitc doniiiiica radicatuin tar* 
niei^luni fructuosum , quod ciiam ferro passionis pur- 
garct coDlcslis agricola , ul majorem fmctuin darct 
( Joan. XV , 1-5). ilujus autem frateriiac cbaritatis ini- 
mici , sive apcrie foi^is sint , siye iiitus essc videan- 
tur, pscuducbrisliani suiit ct s^liclirii^ti. iiiYen^s 
enini o^casionibus fuf^is cxeunt , sicitt scrip^um cst : 
Vccasiones qnarit qui vuU disceder^ ab auucis ( Pjtov. 
xviti , 1 ). Se4 elia,insi occasiones desiiit , cuin intus 
videiitur, a^b illa iiivisibiii eiiarilalis cuiiip.ige ^parati 
sunt. Unde Joaniies dicit : Ex nobis exierunl , sed non 
a:ant ex nobis : mm si [uissent ex nobiSf nuuiiiuent tf/i- 
que nobiscum { I Joan. ii, 19). Nun ait quoil cxeiipdo 
alieni facti sunt; scd qiiod uliciii craiil, proptci; iiue 
eos exisse declaravit* Dicit ct aposiolus Pauius de 
quibusdaui , qui circa vcriialem abcrraverant , ct fi- 
dcm quorumdain subvertebanl , quorum scnno lu 
cancer serpebat , quos cum eyitaudos esse. dicerct , 
in una tagien clomo magiia cos fuisse signiGcat , scd 
tanquam Y^sa mi contuine.liam. Credo quod noiidum 
furas exieraut. Aut si |am cxicrant , quoinodo eos di- 
cit io eadeni magiia 4oino ^um vasis bonorabilibus : 
nisi forie proptcr ipsa Sacramciita , qux separatis 
etiam bxreticorum conventiculis non inuiata sunt , 
ad unain magnam domum dicit omnes , sed diversis 
merilis pcrtincre, alios in bonorem, alios in coniu- 
lueliam ? Sic eiiim loquilur ad Timotbeum scribens : 
Profanas autem verborum novitates evita : muUum eniiH 
^rftlicient ad impietalem ; et sermo eorum sicut cancer 
^pit : ex quibus est Ujfinenwus et Phitelus , qui circ4 
veritaiem aberraverunt , dicentes resurrectionem jam /a- 
etam esse , et fidem quoruindam subvertunt. Firiuum 
a^tem fundainentum Dei stat , habens signaculum hoc : 
^ovjt Dothinus qui sunt ejus ; et recedat ab iiijustitia 
qnmis qui nominal nomen Doniini. In magna autem 
dqino , ito/t solum aurea vasa smt vel argentea , sed et 
iignea et fi^tilia ; et alia qwdem sunt ia honorem , aiia 
^ero ii\ coutumeliam. i^i quis ergpjmundaverit umet- 
ipsum ab istiusmodi^ eril vas in honorem saiictificalum, 
ulilf Domino, ud omne opus bonum faratttm (II Tim. ii, 
lG-$i). Quid est autom inundarc scmctipsuma talibus, 
nisi quod paulo aiilc dixit, Recedat ab injustitia omniM 
qui nomiiuU noinen Doinini ? Et ne quisquam putarei 
taiiqiuiin iii uiia domio mogna pcrire s^ pus^e cuni 
talibus, vigilanlissbiic prxdixit, Noiiit Doininus qui 
sunt ejus : eus videlicet qtii recedcndo ab iiiiquitate se 
piuudaut a y^sis factis iii coiiiuuicliam , ii^ cutu ipsis 
pcrcant «luos in domo magiia tolcrare cogunlur. 

27. Uali crgo et facinorobi, cai^iiales, animaleSy dia- 
b<4ici, a scducturibtis suis sii>i dari arbitraiitor, quae 
iion nisi mune|ra Dei sunt , sive Sacraiiieuta , siye 
spiritualcs aliquas operationcs , circa pncsenteni sa- 
luteni. Nun autcm Iiabcnt isli cliariiatciii in Dcuin , 
scd circa cos occupaii suut , quuruni supcrbia scdu- 
cuulur, et comparauiur foritic:iuii niulicri, quam 
Proplicta cnnimeinurat dicoiilem, Ibo post aimiarcs 
mccs (p(i mihi dnut pmies meos ct aquaiu mcam^ vates 



fSS LlBEll QUARiUS. 

wca$ et liuleanma mea ei oleum meum, et uuiverma qua: 
mihi condecent, Sic eiiiin fiuiil hxrescs ct schismaia , 
cuni dicii plel>s cariialis quiu in cbarilate Dei fundaU 
iion cst , Ibo po$t amatores meot : cum i|uibiis utiquo 
sivc pcr fiJei corrupiioncm , sivc p^r elaliQ- 
netn 8uperbi;e lurpilcr fornicatur. Sed proplcr 
cos qui (wissi dinicullales et aii^stijis cl in- 
lercltisiones iiiauis raliocipaliopis ^ eorura a quibus 
seducuniur, cqnipunguntur tiiuoribus, et rcdeunt ad 
viain pacis , ad quxrendum * sinccriier Dcum ; itlco 
scqqiiur ct dicit : Proptcrea ecce ego sepio sHdibus 
viam iliiuSf et wdificabo in via ipsius spinas , et trami- 
tcm suum non invenict : et persequetur amalores snos , 
nec illas t^ppreheudet , et xequiret eps, nec mveniet eos ; 
W di^et, Ibo et rcvertar ad virum menm pristinum , quia 
kene tun^ mihi fuit quam nunc. Dcinde nc ipsoruin pu- 
tentur illa ciuae seduclorcs bubent integra et de vcri- 
latis doctrina vcnicnlia , per qiiae scducuiit ad falbit^i- 
tes d<igmat^ro ct dis^usionum suaruni ; nc Ula ergo 
quje babetit integra ipsoriiin pulcnlur , addidit con- 
liiiuo : Et luec upn cognovit quod cqq ei dederim fru-" 
menlum el vinum el oleum , et pecuniam muUiplicavi 
ilii; ipsa vcro feeit vasa aurea et argentea Daal (Osee 
II, 5-8). Di](erat eiiim su|)erius , Ibo post amatores 
uuoB , qui mihi dant panes meos, ctc, non urKjue in- 
telligeiis lucc Dei esse , non bonunum , qusccumque 
etiam scductores iiitcgra et Icgitiina tenent : nec ca 
libi etiam ipsi arrogarent, ct qiiasi propria vindica- 
rent , nisi a plcbibus seduciis vicissim seducereiitur , 
ciim eis creditur , et lales lionores defcrunlur, ul per 
cos babcaiit potcstatcm lalia diccndi , et sibi lalia 
viiidicandi; ut error eorum vcrilas a|»pclleli4r , el 
sccius conim jusMli^puiclur, propter SaccamQnls^ et 
Scripturas. quas teiient ad spcciem , noii ad suiiitcnv 
Idcoque et por Ezecbiclem eidcm fornicarix dicilur : 
Et protulisti djs rasjs gtoriai tuee de aujro meQ , el d§ 
argento meo , ex quibus dc((i tibi ; et fecisti tibi imagi- 
nes mas^ulinus , et fornicata es in eis. Et accepisti jfe^ 
Biem tneam versicoioriam , et cooperuisti idola tna ; et 
oieum meum , et inccn^tmi meum posuisti ante faciem 
idalorum tuorum^ et paues meos quos dedi tibi; et sinii' 
Iftgine et meite et oleo cibavi te ; et posu{sli Jigsc ante /o- 
ciem idoiorum tuorum in odorem bene olentem. Et Tser* 
fecisti hasc (Ez^ch. xvi, 17-10). Ad iiiiagiocs eniin 
|ibantasmatuin suorum, cum quibus voliiinri cnrnnlis 
aniina delcclatur , convertil ojnnia sacraincnla , ct 

* Am. ct Er., m varHs ratiocvuitionibus, rlures Mss., m 
wanis ratiocinatwnibm. 

• In Mss. , et redeunt ad riiui pacis el qt:a:re)uium 
uj eeriter Deum. 



vcrba Libroruai saBc^iruin. Xcc laoien quia ilke una- 
gincs falsic siint , et ductrinx dncinoiiioruru sunt , in 
bypocrisl mcnilaciloquoruni ( I Tim. iv, 1, 2) , pro- 
pter ea ct illa sacramcnta , ct divina eIo(|iiia sic ex- 
honoranda sunl , iit eoruin illa cshc dcpiilctitur : ctim 
Doniiniis dicat , Dd auro meo et de argento meo et vcstg 
fWtf(i versicoloria, et oleo mco et incenso et panibus meis^ 
etcoilera. An qiiia jlli crraiilcs eorum essc ista pu- 
tant a quibus seducunlur, propterca non debcinus 
agnosccrc ciijits siiit; cum ipsc dicat, Et h<Bc non 
cognovit qnod ego ti dederim frumentum , vinum et 
oicum , et pecuniam mulliplicavi illi ? Non cnim dixit 
eam non liabuissc isla, quia fornicaria cral : sed et ba- 
buissc dicilur, el non siia nec amatoruni suorum, 
scd Dei , cujus unius isla suiiU Quanivis ci^o babue- 
rit furnicalioncin siiam, illa taincn quibus caindem 
fornicationem ornabat , vel seducia vel scdu- 
cens , non erant ejus , sed Dci. Si b.vc dc Judaca 
gente figurabantur^ iihi Scrihx et Pharisxi rejicie- 
Ltanl maiidalum Dei,ut tradilioncs suas constauerenl, 
ut cuni plebe Deuni rclinquenlc sic quodani modo for- 
nicarcntur; nec tamen talis illius temporis iii populo 
foriiicalio quam Dunp^inus arguendo prodebnt , efrccit 
ut eorum essciit sacrauicnta , qu;c non craiit eorum , 
f cd Dci , qui loqucns ad formcnriam dicit illa omnia 
sua csse ; unde ipsc Dominus etiam quos muiidavii a le- 
pra, ad cadcm sacramenla mis^it, ut oflerrent pro se 
s.acrilicium sacerdotibus ; qui.i nopduin eis succcssc- 
rat sacrificium , quod ipse pos^t in Ecclesia voluit cc- 
lebrari pro illis omnibus , quia illis omnibus ipsc 
prxnuniiabatur : quanto magis nos SacrnmcnU novi 
Tcstamcn:i, apud quoslibet lixrelicos vel scliismati- 
cos iiiycnientes , non del)einus ipsis iribuere, nec 
quasi non agnila rcprobare ; sed quamvis npud foriii- 
cariam mulierem dona viri Icgitiini agnosccre, et 
tcrbo veritatis illam furnicationem emendarc, qux 
proprla est iropudica: mulieris, non illa dona culpare, 
qux propria sunt Domini roiscraiitis ? 

28. llarum et talium rerum consideraiione patres 
uostri , non soluin ante Cyprianum vel Agrippinum , 
sed etiam postea salubcrrimam consuctiidinem tenuc- 
ruiit, ul quidquid divinum ntque lcgitinium in aliqua 
liaerosi v^l scliisinate integrum reperircnt, npprobarent 
poliiis qnam negarent : quidquid aulein nliciinm , et 
erroris il^ius vcl dissensionis propritim , vcracitcr ar- 
gucrcnt ct sanarcut. Scd ca qiix cx cpislola illa qiiin 
nd Jubaianum scriiilacst, considcranda renianserunt, 
pruptcr bujus voluminis moduni , nb alio , quan- 
tiiui opiiior, cxordio suscipieinla atquc tractaiidn sunt. 



LIBER QUAliTUS, 

\fi quo iraeuit c^ux subscq\iualur di eaoem Cy|:riam ci islola ad Jubaianum. 
CAPUT PRIMUM. — 1. Ecclesia paradiso compa- \el pcrcipcrc vel tcncre. Nam clfluniina de foiile pa- 



rata {Cypr.f epist. 73, ad Jubaianum), iiidicat nobis 
posse quidcin* cju> Bapiisinum hoiirmcs ctiain foris 
accipere, sed salutcm beaiiludhiis exli a cam ncinincm 



radisi, sicut Scripiura lcstnltir, eliain foras lar^itT 
mnnavcrunl. Noniiiialim qiiippe commcmoraulur, ct 
pcr qiias lcrras fluanl, cl quia extra paridisuffl cou- 



DE BAPTISMO CONTIU DONATISTAS, S. AUGUSTINl 



155 

sUliita siiiit, omiul)iis «ofiiin ef>i(Ceu. ii, 8-14) : ndc 
i;iiiicn ih MesopolJuiiia vclin iEgyplo, quo illa fltiniina 
pfTvcncriiiil, csl felicilas vil;e qnae in paradiso coni- 
inenioratur. Iia Gl ul ciim pnradisi aqna sil exira pa- 
ladisum, beaiitudo lamcii iioii sit nisi inlra paradi- 
sum. Sic crgo fiapiisimis Ecclesiic polest csse extra 
Fcclcsiatn, niunbs aatcni bcalx viti; non iiisi intra 
Ecciesialn repcrilur : quic super petram eliam fun- 
duia cs(« qiix lignndi ct solvcndi clavcs acccpit {MaUlu 
x?i, i8, 19). flwc est umqncs tenet et possldet omnem 
$ui spdiisi a Domm potestatem : pcf qnain conjngalcin 
poleslafem ctiain de ancillis Glios parore potesl : qui 
8i non superbiant, in sortcni h:LTedila(fs vocabuntur; 
si aulcin shperbiaiit; exlra rcmanebunt. 

CAPUT'II. — ' 2. Magis crgo quia pro Ecclesiae 
lionore alque unilatc pugnamus, non iriliuamus Mx'* 
relicis qiiidfjuid apiid CQS ejus ngn6$cimus : scd cos 
arguentes doccamus, qnod e\ unilate habent non va- 
lcreadsnldfcm, ^iisi ad eamdcm venerint unitatem. 
Aqna cnim Ecciesice fldeQs el salularis et sancta est bene 
utcntibus. Ea vero benc iiii cxli^a Ecclesiam nemo JM>-' 
icst. Male autcin ulcntibtis ct foris ct intus, ad sup- 
plicium gcrilur, nofk adprccmium suffragntur. Elideo 
Bapiismus corrumpi el adutterati noti potesl, ^lsi a cdr- 
ruptis cl adiilici^is habca^ur : sicui tl ip$a Ecctesia in- 
corruptaet casta et pudlca est; ct ideo non ad cam pei^- 
lincntavari, raptorcs, fcneratores: quosnon lantum 
foris» scd eilam intus esse liiullis litleraruni suanim 
locis Cjprianus ip$6 lestatur : et takneh luon QiuUtO 
conle baptizaritur ct baptizanU 

S.Nam Qt hoc in quadam cpistola sua dicit (Epti/. 
)t, a(f Cleticos) ad Clcricos de precando Dco, trausfl* 
gurans in se sicut sanctus Danicl pcccata popul! sui. 
Nam intcr niulta ma!a qux commemorat, ctiam hoe 
Ait, Swcnfo verbis sotis et non factis renuntlanks : sicut 
dc i|uibusdam dicit Aposlolus, Con/itentnr enitn ncue 
ie Deum, factis aufcm negant (Til, i, i6). Hos ergo 
bcalus CyprianuB in ipsa inlus Ecclcsia Tcrsari arguU> 
qui corde in melius non mutato baptizantur, quamlb 
niiqiie sxculo verbis, non factrs rcnuntiant, cum di- 
cat iipostolus Pcrrus, Quod ex vos simili forma salves 
fadl Bapiisma; non carnis depositio sordium, ged cbn^ 
scientioi batice interrogatio (I Petr, ni, 21) ; quatn utiqiie 
non kibcbant, dc qufbus dicitor, Soicuto verbis soiis 
el non factis renuntiantes : ct tamcn id ugit increpans 
ct argucns cos, ut aliquando ambulenl in via Chridtt^ 
el cjus ainici malint esse quam s-jccult. 

CAPUT III. — Cui si oblcnipcrassent, et rectc Jam 
viverc, non ut pseudocliristiant, scd utvcri cliristiaui 
ccepisscnt, numquid cos jubcret denuo baptizari ? Non 
utiqiie, scd hoc cis prxstarct vcra convcrsio, ut Sa- 
cramciituin quod non muiaiis valebat ad pemicicm, 
mutatis valerc inciperet ad salutem* 

4. Qiiia ncc isti Eccicsias devoli sunt (Cypr.,epis(. 
73, ad Jubaianum)^ qui vidcntnr cssc intus, et contra 
Chrislum vivunt, id cst, contra Christi mandata fa- 
ciiint : nec oninino ad illam Ecclcsiam pcrtinere jiidi- 
candi sunl, qmm sic ipse mundat lavacro aqn;c in 
vc!bo, ui cxhibcat sibi gloriosam Ecclcsiam, non ha- 



156 

iiCiitcm maculam aut riignm, ant aliqnid hujusmodi 
(Ephes, V, 2C, 27). Quod si in ista Ecclesia iion sunt, 
ad ciijiis meinhra non pcrlinenl, non suiit in Ecclcsia 
de qua dicitur, Dna est coiumba mea, una est matrisum 
{Jlant. VI, 8) : ipsa est enim sine macula ei ruga. Aut 
asserat qui poiest, hujus coluinbae incmbra esse qui 
sxculo verbis, npn faciis renunliant. Interiin aliquid 
videinus *, unde dictuni arbitror, Qni sapit diem^ Do- 
miao sapit (Rom, xiv, C) : Deus enim judicat oinneni 
dicm. Secunduin auicm cjus procscienliam, qni novi^ 
qtios prccdcsiinavcrit antc mundi constitntioncm con« 
formes'imagini^FiIii sui'*, multi ctiam qui aperte fo- 
ris snnt, et hxrclici appcllantur, multis ct bonis ca- 
tholicis meliorcs sunt. Quid enim sint hodic, vide- 
rhus; quid ciias (tlturi sint, ignoramus. EtDcoquidem, 
apud qucm sunt prapseniia qtirc ventura sunt, etiam 
quod fuluri sunt jam sunt : nos auiem secundum id 
quod in prxsenti est qnisque hommuin, quxrimi» 
otnim in ilMs Ecclesiae mcmbris, quae una coltimlii 
dicta est, et spoiisa Christi sinc maciila et rnga, ho* 
die dcputandi siiit (a), de qnibus diclt Cyprianus in 
epistoia qnam comtnemoravi, quod viam Domini non 
tcnerent, nec daia sibi ad salutem cceteslia mandala ser» 
varent, quod non facereni Domini votuntatem : patrimo' 
nlo el tucro studenles^ superbiam sectantes, wnmtatiofni 
et dissen^iom vacantes, sSmpticitalis et fidei negiigenlcs^ 
scecuto verltis sotts ei non factis renuntiantes^ unusquis* 
qne sibi ptacentes, ct omnibus dispticentes [Epitt, II, ad 
tterieos). Quod si eos in suis membris nec illa coluni - 
bacognoscil; et talibus, sl in eadem perversikate 
permanserint, dlcturus est Dominus, fion novi vos; 
recedite a me, quioperamini iniquitatem (Matlti, vii, i3): 
videnlur esse in Ecclcsia, scd non suiit; iinoct ron/ra 
Ecciesiam fadunt. Quomodo ergo Baptismo Ecctesias 
baptizare possunt (Epist. 75, ad Jubaianum), qnod nec 
Ipsis prodest nec accipicptibus, nisi intrinsccus vcra 
conversione mutentor, ot ipsum Sncramcnluni, qttod 
eis accipicntibus non proderat, quando sxculo verbis. 
non factis renuiitiabant, prodessc incipint, ciim ct fa- 
ctis coBperintrenuntinrc? ila ct illi quorum cst apertt 
sephraOo'; quia in^membris iiniis colunibcc, nec'h| 
nec illi &unt liodic, sed aliqui corum fortasse futuri 
sunt. 

CAPUT IV. — 5. Non itaque/ia?r^(iVortimBap/ftiiia 
acceptamiu, quando post cos iion baptizamus : sed quod 
CbHsti esse cognoscinttis, ctlam in malis hominibus, 
sive r^pcrte foris, sivc iiitos occulte sefiaraiis, {IIis iu 
ea re in qua dcviabant corrcctis, dcbita venoraUone 
suscipimus. ^icut autcin urgcri videor cum niihi dici- 
tur, Ergo Itanreticus dimittit pcceata? sic ct ego nrgeo 
com dioo, Ergo qitl coclcstia mandata tion servat, ava- 
rns, raptor, fcnerator, invidiis, verbis iion factis s»« 
culo rcnuniians, dimiilil peccaia? Si per vim Sacra* 
mcnti Dci, sicut ille, ila cl illc : si pcr mcrilum suum, 
nec illc, nec ille. Illud cnim Sacraincnlum ct in malis 

* Am. Er. et Mss., ftd quod ^iiietmi^. 

* Kdiit, couforrms fieri imuginis. 4l)csl,/kTf, a minua^ 
j^lis et a grjcco. * * 

((i)URctract., cap. 18. 



iSl 



LIOKH QUARTUS. 



158 



liominibus Chiisli esse cognoscilur : in corpord auieiii 
uiiicus coIuinboPy incorniplx, saiicUe, pudlcoi, non 
habcnlis niaculajn aut rugnni (Ephes. y, 27), nec ille 
fiec ille in\^nitur (n), Et quoiiiodo accipieuli noh 
proilesi napiisnius ei qui sxculo verbis nou faclis re- 
Auiiiiat ; sic iioii prodest ei qui iu ba:resi vci sclii* 
smate bapiiz^itur : utrique auiein correcto prod* 
esse incipii, quod auie opu proderat, sed tameii 
iiierai. 

6. DaiHiiot^s ergo in hwre$i non fil templum Dei : 
numquld tanien ideo pre bapiizalo non babendus cst? 
Nam Rcc avarus iiilus baplitatus Ol templum Dei, si 
ab avariiia npi^ recesseril ; qui eniib Ouiit leinpium' 
Dei, po«sideirl uti^qtie regnum Dei. Apostohis autem 
dicit inier multa, Neque avati, neque rapace$ regnum 
Dei posaidebunl (I Cor, vi, 10). Avariliam quippe ido- 
lorum scrviditi alio lopo id^m apostolus compnrat : 
Ei avaritia, inqtiit, qua eU idolorum sermtus (tHphei. 
V, 5). Quem sensuiu idem Cyprianus sic exaggeravit 
in epistola ad Auloniaiuim, ut eorum pcccaioqui lem- 
IMire persecutiouis per Jibellos se rburiOcaturos pro- 
feftsi erant, ayaros comparare non dttbilarel ^ (Cypr, 
Efn$t. $5, ad Anlonian,),^c ergo in lixresi baptiza- 
ittS in nomine sancte Tnuitatis, lamen noa fil te«i'> 
pluni Dei, si ab hxresi uon recesserit, quomodo ne- 
quc iii avariiia iii eodera non^ine bapiizaius fil 4ei»- 
pliun Dei, si ab avaritia non recedai, qa» est idoio- 
rura seivitus. Nam ei hoc idem apostrdus dicit : QfM 
eompo$itio tomplo Dei cum idoii$ (U Cor, vi, iC)? Ndii 
ergo de nobis qufcratur cvjuM Dei tempUim fiat^ queai 
dlcimus templum Dei non ficri. Noc lamcn ideo non 
baptixatvr, nec ejus error mniiundus efOcit «t noa sk 
saucium Sacramenium, quod accepii verhis evangeli» 
cis coosecratuin : sicut iiec iliius avafitia qn;e eat ido*> 
k>rum Bervitus, et ia.ngiYa iuHiiunditia potcat eHScere nt 
Aon sii sanciuin Baptisnki quod xf}p\ty eliamsi ah 
alio avaro siiiiilitcr per eadem verba evangettca bapit- 
leior. V .. 

CAPUT V. -—7. Proinde, uiqiiil, fmOra quidam 
qai raiione }Hncun(ur^ consuetudinem ttobi$ ebjkiunt^ 
qua» amihetudo major tlit veriiate;nul nonid:$il il^ 
tphritualiiius $equen4umy quod in rndnu fuerit a Spirku 
sanctoretielatum. Iloie plane rerum est^ qoiaratioei 
veritas coiisiieludini prxponcnda cst. Svd cnm con- 
suetudiui \0rita9 sufTragatur , nihil opcfrlet firmius 
reiineri. Dt5iiide sequiiur» et dicit : Ignosci enim pote$i 
eimpliciier errami , meut de u ipso ditit apo$totu$ Patt' 
lu$, t Qui priu$ fui btasphemusy et persccutor , et injur 
ritnu$;/h€d m$erieordiam merui^ quia ignoratu feci t 
(I Ttin. I, 13). Po$t impirationem vero ct revelationem 
l^lauL, q^ inio quod erraverat^ perseveral pruden$ tl 
«u#iM , Mne vemia^ ignormuhg pefcat. Pree$unipiione 
^maiqMe oi$ifnatione t^wtdam nititur ^cuiH ralioim 
^upereiur. Ik)c vcrissiinuin esi, longc gravius es^a 
peccaiitfli ojus qtii scicns, qiiAin fjus qui ncscicns 
peccaverii. £i ideo vir sauctis Cyprianus, non soluin 

' Piurcs lika.f peccaLi (vul , pcccatun) qU .... aiwis 
cemparare wm dubitaret. 
<f) i| re^.» ca:>. 18. 



docius , scd etiam docibilis, quod in lauJe cpiseopi 
qiieui dcsigiial Apostulus sic intolleikit ipse (II Tim. 
11, ii), ut dicerei etiam Itoc in epi$copo esse dUigdndhm^ 
ut tton solum scienler doceat, scd etiam patienter discai 
(Epi$t. 04 , ad Pompeium) ; non dubito (|uod' si isiam 
qiuxstioiiem in Cccle!»ia diu inultum(|ue verSQlatii cum 
viris sanctissiinis doctissimisqiic Iraclarct , per quos 
P[oslea (aclum cst ut auiiqua ill;i consuctudo ctiam 
plen.lrio concilio Ormaretur, siue dul>1l:tii6iie dcnioii- 
siraret iion solum quain docius esset iii his qux Or* 
inissima vcritate percepcrnt, verum ctiain quain doci- 
bilis in his qtiic miiius advcrierat. El tamcn cum 
mhnifestissimum sit, multo graviils pcccar^ scieiitem 
quam nescienicm ; vellem mihi aliquis diceret, si quis 
in hxrei^hn incurrat, nesciens quantum maiuni sil, 
eialius ab avarilia non recedat , scteiis quaiilum iiia- 
lum sil, qiiis corum sit pejor. Possum ctiam ila pro- 
poncre, Si alius nc^ciciis iii lucrcsiuV irruai, ct scicns 
alius ab idololnlrb noii rcccdat, quia ct Apostolus di- 
cil, Avaritia quc^ est idolorum $ervitu$ : et ipse Cypria- 
nus camdcm seuteiitiam non alitcr inicl|exit , sicui 
dixi, ad Anlbnianiiin scribcns , uhi Ail (flpist. 55, ad 
Anlonianum)^ Ncc $ibi wvi in hoc hwretici blandiantur^ 
quod u dicant idoiolatri$ non comniunM^are ; quando 
$int et apud Hlo$ adulteri^ ei frattdatore$qni tineanlur 
idolotatricB criiuine. t lloc enim $citote imetk(iente$ ^ 
quia omni$ fornicator , aut i9uniuudu$ , aut fraudalar, 
quod est idololaira , iioit habet hwrediiatem iu regno, 
Citri$ti et Dei 9(Ephe$. ▼, 5) : et iterum , i Moriificate 
iiatjuentembra ve$tra quas tuut $uper terram ; fornicatio" 
nem, immundiUam et cQncupiscentiam malam , et ava- 
riiiam quw €siidolorum$ervitu$i (Coloss. 111, 5). Qu;i:ro 
crgu quis peccet gravius, qui iiesciens in ha^rcsim in- 
currorii, an qui sciens &b avaj^^tia, id est, ab idololatr 
iria noii recesscril ? Secundum qiiidcm iija^ regulam 
qua peccata scieiitium peccalis ignoranliuin prxpo^ 
luintur, avarus eiun scieiilia viucit in soelcre. Sed n« 
fortc iioc faciai in hxresi scclcris ipsius niaguiiudii, 
quod (acii in avariiia scicutis adinissio , liuircticus 
iiescioiis avaro scieiiii co.Tquclur : quaiiqtiam nou 
boc videalur ostendere tcstinioiiium, quod ipsc ex 
Apostolo posui^. Qaid enirifi iii haerclicis nisi blaspho- 
mias dctesiamur ? Volcns auicm dcmoiistrarc ad fa« 
cililatcm venia! ignoraiitiani pcrtincrc peccali * iesli- 
tnonium posuit ex Apoi^tulo ubi ail, Qui prius fui 
biaspiiemm^ et per$ecutor, et injuriosus ; scd misericor- 
diam consecutus s\tm, qui(t ignoransleti (I Tjm. 1, 13). 
Scd ei poesqnt, uldixi, anihorum pcccaU[ xqualilor 
lippcndanlur, igiipiaiilis blasphcniia, ei ^cienlis idolo- 
hilria; ei badcm scDtentia judirQitlur, iile qui Chri- 
slum quxrcndo in vcrisimilem sermQuciii falsitatis 
iiicurrit,'Ct iilc qiii sciciis Chris^) rcsisiit 1 >qtienii 
per Aposioliim , Quomam omnis fornicator , aiii tm- 
mundu$ , aut aifaru$ , quod est idoloruin $ervitu$ , uon 
babet kwreditatem in regno Christi et Dei : ciir iii illo 
B;q)lisiuns ct cv^tiigelica vciha iniprobaulur , in isto 
aiiiciu .npprobaiilur ; cuin ab iliis culunibx mcml>ris 

< Am. cr. et qiiidjiu \i&s., ignormtiam pertinere vcc- 

cGia* 



DE BAPTISMO CONTa.V DONATISTAS. S. ALGUSTINI 



189 

iiterquc inTCniatur nHcniis? Aii qnia iilc rorisaiiortus 
litigator esl, ne inlroniittnlur ; isie vcro intus calii- 
diis assciilator, iic foras projicialur? 

CAPUT VI. — 8. Qiiod aiitcin ait, Nee qmsquam 
Hicat , Quod acccfrimtts ab Apo$toli$, hoc $equimur : 
qnando Apostoli nonuJ$i unain Eccte$iam tradidcrunl , 
it Baplisma unum , quoil nonnl$i in eadem Ecclesia sit 
fon$tHntum : non mc lanlum movel , ut Baplismuni 
Cliri^ti eliain apud lirrrelicos iuvcntum audeain r^^ 
probarc (sicut cliani ipsum E^*angcliura , ciim apiid 
cos invcnio , neccssc cst ut approbem , quamvis eo- 
nim dcicstcr crrorcm) , quantuin admonet , fuisse 
^iiosdaiii ctinni sancli Cyprinni tcmporibus, qui con* 
stietiidincm illam contra quam flcbant Africana con- 
cilia, de qua ct ipsc paulo anlc dixit , Fru$tra quidam 
qui ratione vincuntur , con$uetudinem nobis opponunt^ 
dicercnt ab Apostolis traditam. Ncc inycnio cur tstam 
coiisiiciudincm , qusc fiost Cyprianum cliam plcnario 
totius orbis concilio conflrinata cst, tam robustam 
et aiitea idcm Cyprianus invcncrit , ul cum cjus mti- 
land.i! auctoritatein quam sequcretur Tir tanta scien- 
tia praniitus qiixrcrct, nonnisi in Africa sola factum 
paucis ante se annis Ac;rippini concilium rcpcriret. 
Qnod cum sibi ndvcrsus totius orbis morcm non suf- 
liccrc ccnicrct, bas rationes arripuit, quas modo not 
antiqiiitatc ipsius consuctudinis, ct plcnarii postea 
coiicilii auctoritate firmati, diligentins considcrantes» 
verisimiics potius quam veras esse invenimus : quae 
illi vcrx vis;e sunt in obscurissima qaxstionc labo- 
ranti, et dc rcmissione peccatonim fluctuaoti, utram 
in Baptismo Cliristi possit non flcri , et utrum possit 
apud bo^rcticos flcri : ubi si roinus ei aliquid revela* 
lum cst , ut roagnitudo cbaritatis cjus qua unitaieiii 
non deseruit probaretur, non ideo quisquam tautis 
ejus flrniaiiientis meritisque virtutum et tanta; copi» 
graiiarum debct seaudcrc pneponcre, quia uiiiversa- 
lis concilii adinonitus flrmitate, videt aliquid quod 
illeiiou vidit, quia picnarium de hac re concilium 
nondiim liabebai Ecclesia. Sicut nec Pciri apostoli 
iiicritis quisquam Um insanus est ut se pmpponat» 
qtiia Pauli aposloli edoctiis Litteris , et ipsius }am 
Ec< Icsiai cunsiictudiiie roboratus » non cogit Gcntcs 
juilaizarc, quod Pctnis aliquando cocgerat {Caht^ 

II, U). 

9. Nonergo mvfmmt(ia6 Apostoiisaiiquem^cum apud 
hcercticos baptizatus esset, in eodem Baptismp admissum 
esse ei commHnicasse, Sed nequo hoc invcnimus, ab 
hnrrcticis aliiiucm vcnicntcm , qui apud illos fuerit 
baptizntiis, ab Aposiolis dcnuo baptizatum. Sed illa 
consuciudo, qiiam ciiam tunc hoinities sursum vcrsns 
rcspiciciitcs non vidcbant a posterioribns inslitutam, 
rccto ab Aposlolis tmdita crcditur. Et talia mtilta 
sunt, qiRC loiigum est repctcre. Qunproptcr si non 
niliii diccbaiit , quibus id quod ci visuin esi , volens 
pcrsuadcrc Cypriaiius , ail, iVc quisquam dical , Quod 
accepimus ab Apostolis , hoc scquimnr : quanlo robu- 
stius nunc diciinus , Quod Ecclesi:c coiisueludo scin- 
pcr tcnuit, quod hxc dispiit-itio di.ssuadere non po- 
tuil , et quod plenariuin conciliiim couflrmavit , boc 



«69 

scqiiimur? fliic ncccdit , qiiod bcne pcrspcctis es 
utroqiic laterc dispiitationis raiionibus et Scriptura- 
run tcstimonii5s, potcst ctiani dici , Qiiod verilas de 
claravit, boc scquimur. 

CAPUT VII. — iO. Nam rcvera illud quod quidant 
Cyprtani disputalionibus opponcbant, quod Apostoln^ 
air, Verumlamen omni modo^ sive per oecasioncm, shi 
per vcritatem Christus annuntietur (Phitijtp, i, 18), 
recte Cyprianus refellit , ostendens ad causani li.Tre- 
ticorum non pcrtincrc ; qaoniam de liis dicebnt Apo- 
stolus, qul cum malcvola iiividia , sua qnnerentes lii« 
tcrius vcrsabantur : Christum quidem anuuntiabanl , 
sicut se habct vcritas qiia Christo crcdinius , sed iion 
eo animo quo a bonis evangelistis illius columto 
flliis anniintiabntiir. Neque enim de haretids, Inqitit , 
mtt de eorum Baptismo loquebaturin Ep:stola tua Pam' 
ins , ul atiquid quod ad hanc rem pertineal pontim 
ostendatur. Loquebatur de fralribus tive inardinaie 
et contra ecclesidsticam disciptinam tunbutanlibus , ikpi 
evangeUcam verilatem de Dei timore servanlibui. 
El quosdam ex ets posuit verbum Dei conslanler «!• 
que intrepide locutos , quosdam vero in inridia et 
dissensione versatos ; quosdam servasse eirea ts 
benevolam charitatem , atios vero habmssi maU» 
volam dissenmonem : sed tamen onmia se palkntertat^ 
tinere, dummodo nve in veritale, me per oceasionem 
nomen Chritti, quod Pautus pnadicabat, ad pturhmrum 
notitiam perveniret, el nova adhue ae rudis sermonis se* 
minatio loquentium prwdicatione erebreuereL Porre 
atiud est eos qm intus fn Ecetesia sunt^ in nomine CM' 
sti toqni : aliud eos qui foris sunt , el contra Eeclesiam 
faciunt, in nomine Chrisii baptizare {Epist. 75 , ad lu^ 
baianum). Hxc verba Cypriani admonere nos viden« 
tur, ut distingiiamus infer eos qui mali foris sunt, cl 
eos qui intos mali snnt. Et illos de quibus dlcit Apo- 
stolus , quod Evangelium non castc et per invidiam 
annoiiiiarent » intus fuissedicit , et venim dicit. lioe 
tamen puto me noii temere dicere : Si foris ncmo p^- 
test aliquid habere quod Christi csl, ncc inliis quis- 
quam potest aliquid liabere quod diaboli est. Si eniffl 
hortus ille clausus poluit habere spinas diaboli , eiir 
non ct eitra bortuni potuit roanare fons Christi ? Si 
autem non potuit , unde in his qui intus crant etiam 
ipsius apotioli Pauli tcmporibus lanliim maliini invl- 
di.ns , et malevolx dissensionis ? lla^ enim verba Cf- 
priaiii sunt. An forte invidia ct malevola dissensio 
parvum malum est ? Qiiomodo orgo isti crant in ubi- 
tatc , qui non orant m pace ? Vox enim nnn mca mm 
alicujiis honiinis, sed ipsiiis Domiiii ; nec per hominet, 
sed per Angclos sonuit nalo Christo : Ctoria in exceldt 
Deo , et in terra pax hominibus bona: votuntatis { Lae* 
H f i4 ). Quod uliqiie nato in terris Christo non sonn- 
ret ore angelico , nisi Deus lioc vcllct intelligi , eot 
es'sc in unitate corperis Cliristi , qiii suiit in pswa 
Christi : eos aiiieui esse in pacc Chrisii, qui sunl boiaae 
volunlatij. Porro sicul in benevolenlia boiia voloiilaSi 
s:c in malcvolciilia mnla voIi:ntas est. 

CAPUT VIII. — W, Jam vcro ipsa invidia, qii» 
non potcst esse nisi mnlevola , qoajilum mnluin esl^ 



161 



LiBER QUARTUS. 



m 



Non qiixrtmus aiios lestos : sufTicil nobis ipsc Cypria- 
nas, pcr qucin (am niiiUa de zelo cl llTorc Dominiis 
vcracissiina inlonuil, cl saluhria prxccpil. Logamus 
crgo epislolam Cyprinni de zclo cl livorc, el vidoaraus 
quanlum malum sit invidere mclioribus , cujus mnli 
origineni ab ipso diabolo cxslilisse mcmorabiliier do- 
ccl : Zelare^ inquil, quod bomm vldea$^ et invidere 
melioribas , leve apud quo$dam , et modicum crimen vt- 
deiur, fratre$ ddectimmi, Dciiidc paulo |)OSl, cum ejus 
niali ciptil alque origincm qu;iTcrct : Uinc diabolue^ 
iiiquil, intp.r hiitia $tatim mundi^ et periit primus et pcr-- 
didit. El (taulo post : Quale mulum e$t, inquil, fratre$ 
dilectissimi , quo angelu$ cecidii , quo drcumvcniri el 
subvcrti alta illa et prmbra sublimilae potuit , quo de- 
ceptus est ipse qui dccepit ? Exinde intfidia grassaiur in 
ierris, dum livore periturus magistro perditionis obsequh 
t'jr^ dum diabolum qui ulat inutatur ^ sicut scriplum 
eUy c Invidia diuboU mors intravit in orbem lerrarum; 
imitantur ergo illum qui $unl ex parte eju$ i {Sap. ii, 
24, 25). Ilacc verba Cypriani iu cpislola popiilis noln, 
quam vcra, quam foriia sinl rccogiioscimus. Vcrc de- 
ciiit Cyprianum de zelo ct livore et argucrc graviicr 
rt inoncrc, a quo lam morlifero malo cor ejus |>cniiiis 
alienum lania charilatis abundantia coniprobavit : 
qua vigilantissime cusiodlla, cum collcgis suis non 
nialevole de Baptismo divcrsa senrtenlibos , ncc tp^e 
malevola contcntionc , sed humana lenlationc aliicr 
sapiens, quod illi ^ Deiis in cliariute perscveranti cum 
vellet poslea revelaret (PhiUpp. iii, 15), in commu- 
nionis unilaie perroansit , aperte diccns : Neminem 
iudieimte$t neque ajure communioni$ aiiquem, $i diver" 
9um $en$erit, amoveute$. Ncque anm quisquam noUrtuH 
efMCopum H epi$coporum constituii , aut tgramico ier- 
rore ad obsequendi necessiiatem coUegas $uo$ adigii 
(!h conciUo Carttiaginen$i). Et in fine liiijus cpistoLc : 
Htec libi bretnter *, inquil , pro no$lra mediocritaie re* 
scripsimu$^ fraicr clmissime^ nemini pree$cribenie$ aui 
prwjudicaHte$^ quomittu$ unusquist^e episcoporum quod 
puiai faciat, habau arbitrii sui Uberam polestatcm, Nos, 
quantum in Hobi$ esi , propUr heereiicos cum eoUegis et 
coepiscopi$ nostris non eontendimus , rti»t ^tii^iu i/ivt- 
nam concordiam ei dommicam pacem tenemue ; maxime 
eum ei Apo$toiu$ dicat , t Si quis, autem pulaverii con- 
tentiosus esse , nos iaiem consueludinem non Itabemus^ 
n^e Feclesia Dei > (I Cor. xi , iG). Servatur a nobis 
patienier et ieniter charila$ animi , coUegii lionor , Vfn- 
cKlam fidei , concordia $acerdoltu Propter fioc etiam 
Ubeiium nunc ' de Bono PatietUiw , quantum vaiuil no- 
stra mediocritas^ permiitenie et in$piranie Domino con- 
$eripiimu$ , qucm ad te pro mulua diieclione franintist- 
mifs {Epist. 73, adJubaianum). 

C\PUT IX. — i3. Hac illc cliaritatis pntientia to- 
lersvit non soliim in obscura qiixstione bonos collcgas 
Aoii malc»ole alitid sculicntes, sicut ct ipse (oleratus 

t Sic M». At Am. et Er. , qtuki ta UU. Lov. , ut id 
^iti. 

'' AK. Er. ct yi^.f brevibus. Sola fere ediUo lx)v., bre- 
tuer. ' ... 

» Atnid L9V. oniliianr, mmc. llabctar apud Am. et in 
muMiicn|>cis. 



est, doncc proccssu temporis saliibcrrima consiieiitdo. 
qiiando Dcus voluit, ctiain dcclarala verilaic plenario 
coocilio lirmarclur; scd ciinm innlos mnnifeslos $'\\\\- 
quc notissimos , qut noii obscuritalc qua^lionis alit«r 
sapicbant, sed pcrdil;c vi(;c mDribus coiitra quuni 
prxdicnbant, facicbatit, sicut dicit dc il!is Aposluliis, 
• Qvi proidicas non furandum, furaris (Rom. ii, il>. Do 
talibus eiiun ct is(e sui lemporis episcopis siiis coile* 
gis , ct secum in commtinione inancntibiis in cpistoli 
8ua dicit : E$urientibu$ in Ecclesia fratribus hnbcre ar- 
gentum largiler veUe^ fundos insidiosis fraudibus raperg^ 
usuris muliipUcaniibiu fenus augere (Serm. de Lapus). 
llic cnint nnlla cst quxstionis obscuriias ; apcrle Scri- 
ptiira clamat, iV^f^ti^ avari neque rapaccs regnum Dei 
possidebunt (I Cor. vi , iO); ct, Qtit pecuniam suam 
dedit in usuram * (Psal. xiv, 5) ; ct , Omnis fomicator 
el imtnuudus et avarus, qnod est idotorum servitue, non 
liubet hwredilalem in regno Chrisli et Dci {Ephes. v, 5). 
Tales crgo avnros illc, ut non solum sua cupide tho- 
saurizareiit, scd c( alicna fraudulcnter cripcrcnt, (ales 
id(ilo'atras sicut ct ipsc iiitclligit atque coiivincit, non 
utique argiicret nisi nossct. Ncquc cnim advcrsus co- 
episcopos suos falsiiin tcstiiiioninm diccrct. Et tamen 
co6 proptcr Christuai qui pro infirmis mortuus est, 
nc anie tcmpus eradicatis ziznniis simul cradicarctur 
ct (riticum (Matih. xiii, 29), patertix ct niatcmx cha- 
ritatis visccribus tolcravit : iinttatus itrnfite Panlnm 
aposlolum , qui malcvolos ct invidos sibi , cadcm * 
circa Eccle^iam cliariiate sustinuit (PhiUpp. i, i5-i8). 
io. Sed tamen quia invidia diaboU mor$ itilravit in 
orbem terrarutn , et imilantur iUum qni sutit ex parle ii- 
iius (Sap. II, 24, 25) , non per illud quod a Deo creati 
sant, sed pcr illiid quod a se ipsis pervcrsi sunt ; sic- 
ut commemorat ipse Cypriaiiiis ; quia ct dtabolus an- 
teqnam esset diaboliis , nngclus fuit ct bonus fiiil : 
undc sunl in unitate Christi , qui suiit cx par(c din- 
boli? Procul dubio *, sicut tpsc Dominus ait, lnimicu$ 
homo hoc fecit^ qui $uper$eminavit zitania (Matth. xiu, 
28, 25). Sicut ergo ct iiitiis quod dinboli cst nrgticn- 
diiin cst, sic et foris qiiod Chiisucstagiiosccnduin cst. 
An cxtra unitatcm Ecclcsix non hal)ct stia Chrisdis, 
et in iinitate Ecclesi;c lialjct sun dinbolus? Iloc for- 
tasse de hoininibus dici polesl , ut sic cxtra cotninu- 
nionem Ecclcst:c non habent Dcus aliqucm suoruni, 
sicut inter Angdos sanctos non habet diabolus aliqncm 
suorum. Ecclcsise vero huic qiixndhuc cnrnis mor- 
talitalem portnt, qunmdiu pcrcgrinnfur a Doiiiino, 
licucril dinl>olo miscere zizaiiin, hoc cst mnlos honii- 
nes ; et pcrmissus sit proptcr ipsius Ecclcsix pcrcgri- 
nationcm , ut rcquics illius patri.-c qua sancti atigcli 
pcrfruuntur dcsideraretur ardcniius : dc Sacramcntis 
au(cin hoc dici iion po(est. Sicut cniin ea possunt ha- 
bere a(que tractnre, non ad salutem, sed ad pcrnicicni 
suam, in q;ia igni dcstinata sunt iiiteriora zizania : sic 

' Er. Lugd. ven.: Qtti pecuniam suam non dedU nd tush 
ram. Lov. et eorum Mss.: Qui pecuniatn $uam dat in usii- 
ram. N. 

* Ijov. , ei in invidoSf sub eadem. 

s Belgici quidain Mss., tmde non suni in tmitate ChrisU^ 
qui stmt exparte diaboli : procut di.bio. 



DE BAPTISMO CONTRA DOSATIStAS, S. AUG13STIN1 



m 

eteileriora zi|;»ni«a qiUc ab iiucriorilms rccedentibiis 
accepcront; qiiin fccetiehlia nbn amiscniRt. Quod siiie 
iliibio roanifes^itiir cum redciintilHis non rostilu^iir, 
qiiando forte «Uqui cx cis ipsis qui reccsseraiit rcnft- 
tuiiuir. Nec quisq^am (Uxerit, Qiiid cuiro rruroenli lia- 
lient zizania? Si cMio hoe ita cst, ot iiilus Ct f«>jris fkl 
lioc dunlaxat par condttio cst. Neqiie ciiim in zizaniis 
cxterioribus non inveiiiunlur graiia fitimcnti , et in 
iiilcrioribus iiivcniui^ur. De SacraineuCo aiKcin ciiai 
qiKvritur, iion ulriim babcant aliquid (ruiBCiUi zizanin 
qmcritur, scd ulnim bab(^iit,aliquid coeli : et exterio- 
ribus cniin et iiileritHibus i^izaniis cum ipso tritioo 
cst pluvia commuiiis , quat coelcstis ct dulcis est ipsa^ 
ctiam si cx ea zizaaia slcrililcr cresciiiil : sie ct cvan- 
gclicum Cbriftli SacTauicnluni^diviiiumct (iuavc est, 
iicque proplcr coriim sleriliiatem quos cliam (oris 
coinpluit, improbaiuJum. • / : 

GAPUT X. — 14. Dixoril aliquis iutcriora zizania 
faciliiis iu fruiucutam couvcrli. Coiicc^lo iia r^c : s<;d 
quid b(JC pcrlincl ad Baptisiiiuin iierandttm ? Numqnid 
si forle aliquis ab liaDretids coiivcrsus, co^vcrsiuiits 
sure tciii|M)rc ac faciliiatc prxvcnerit ciim qiii tardtus 
iiitus a iiiaiitia corrigilur et mutatar , ej Jion est iie- 
randtun Daptisma ; ct ilii qWt praeTenttis esi ab eo qoi 
cx bxrcticis veiiit, quia turdius correctus cst, ileran- 
dum cst? Nibil ergo ad rem pertiuet» dCiqtia minc 
qiixstio csl , (iiiis serius se tardiusve CAnvertat a pro* 
pria pcrvcrsiiaie ad rectiludiiiem fidei , vcl spoi ^.Vifl 
cb.iriuil'is. Ltsi cnim iiitcriorcs nuili f;kciiias |)Oj^Ri 
lioiii Qcri ; aii(;uando lamcu ct de numero extl^i ihrum 
quidum quostlam inlcriores convcrsioue pncveiiiunt, 
ct i!iis iu sterililatc mauenlibiis nnitati rcconcilkilf» 
fructum afferunl cum tolcrantia , sive iriceiium, sive 
scxageiium, sivc ccutcnuin (J/all/i. xiii, ^, cl Lue. 
vin, i5). Ata si ztzauia ea soia dicetida suiU, f4i;e 
iisqiie iu nncm iu maligno l^^rorc pcr<)Mrai.ii ; ct (bris 
iuulia frunicnta suiit, et intus niiilia zizania. 

15. At oiiini pcjores suut esieriores quain iotc- 
riorcs mali? Magua quidem qurstio csl, ulriim p^^or 
fiicrit Nicolaui extcrior jani (Apac. n, G ) „quam Si- 
mon adliuc intcriur (Acl, viii, 9-ii), qiiia illo bire* 
ticus , isle niagus. Quod si ipsa divisio , (|iiia viobl;e 
cbariUUis ccrtissiinum indiciiim est , gravitis liabetiur 
maluin , coiiccdo ila essc. Sod iiiulti ainissa cliariiale 
proptcrca iiou cxeunt foras, quia sa.xularibus cmolu- 
miMilis tcncnlur , ct sua quuerentes , non qux Josu 
Christi ( PhiUpp. ii* 21 ) , noii a Cbristi unitate , sed 
a suis commodis nolunt rcccdcrc. Uiide dicluni csl iu 
latide cbaritaiis , yon quccnt qute tua sum ( il C>r, 
xiii, 5). 

16. Nunc crgo qu.Trltur, quoroodo p Ucrau: hominrs 
ox parle diaboli, |)crtiiicrc ;)d Ecclcsiam, non baben- 
toin maculain aut rugam, aiit aruiuid cjusmodi {Kphes, 
v, 27 ) {a), dc qua ctiam dicium c&t, Una at cohunba 
mea {^Cat^. vi, 8). Qood Si non possuiit, inanifestum 
esi eaijn inicr alicnps gemcre, ct intrinsccus insidian- 
ics, ci cxtrinsccus oblairanles. Talcs lamcn cti;im 
iiitus ct accipiunt Uaplismum , ct habent , el tradunt 

0i)URetract,cap.l8. 



m 

sanctnin pcr sc ipsnm, ncc ulla ci pnrto illorum nia- 
lignilatc \ioiatur , in qiia in fincm us')uc pcrduraiit. 
Quocip(«a nor idem bcaius Cyprianus docet , per se 
f lisiim consideraiidum esse Baptismom verbis evange- 
licis , sicut accepii Ecclcsia , coiiscc4*jiuro , non a4- 
juncta neqne |)ermt]^la ulla pcrvcrsitate atque malitla, 
sive accipientnim sive titidentium : ()uandoquidciii 
utruinque nos ipse admonet t et iiitiis fiiisse quo.sdam 
uoii scrvantcs bcnevolam cbariiatcm , sed in tiiridia 
et maicvola diSMiisibtic vcrsalos , dc qnibiis Paulus 
aposioius locutus cst ; et ex par1(i> diabolt cssc invi« 
dos, siciit iu cpistola quam de zploot livore scripsil, 
apcrlii«ima voce lcstatur. Qiiamobrcm , enin maiiirc^ 
slum sit fieriposse ut iii eis qiii sunt cx p*irtc diabolr, 
sanctum lamcn sit Sacramcnftim CbHsii , non ad sa- 
lutem , scd ad judicinm corum , non solnin si post 
acccpiiim BaptiKinum pcrvertaiitur, scd cfiam si lales 
accipiimt, siciit Idcin Cyprianiis osiendii, saH^ulo v«;r- 
bis S(»lis ct noii factis renuiiiiahlcs {Epist, U, ad C7f- 
ricos); iicc ideo si corrocti postca fiieriiit, illud qnnd 
pcrvcrsi aceeperatit , itoraojd^im cst : qiiantum arbi- 
irur , jarn clarct et tiqiiel , in isia qussiione de Ba- 
ptismo npn csse cogiiniHkim quis det , sed qu'd dcl ; 
aul quis nccipial ,4ied quid acci|yial; aut qiiis habeaC, 
sed quid iiabeat. Si ciibn bdmines ei parle diaixili , 
^t idcp ncqaaquara ad coiumbam umeum periinentes, 
possittii tamen nccipcre et liabere et dare Baplismi 
sanctiiatciN , niUto modo sua pervcrsitate violatam , 
^ules ipsuis Cypriuni itileris admonemur; ulqnid 
iribuimus kicreticis aliena ? olqHid dicimus eomm 
esso qiiod Chrisii est ; ac non potius in eis et lmpe« 
ratoris nostri sigiia eognoftchnus, et dcserlorum facta 
cmcudamus? Quapr<»pter aliud cst quidem, sicui dieii 
sanctiis Gypriajiiis , ebs qnl IhIhs in Ecclesia sunt , hs 
nomini Christi loqui; uiiud eos qui foris siii.l, et conin 
Ectle^ani fuciunl ^ m fio*itme Christi baptiMre ( Ejntf. 
75, ad Jubaianum). Scd et miilti qiii intus sunt, contri 
Ecclestam fachuit ma4e vivetido , ct in suam viiam 
itifirmas animas traducei^; ei ncinnuUi qiii forh 
snnl. in .Christi nomine loquunlur , ncc operar! quaB 
Clij^isli sunt, sed foris esse prdliibentui^qtiandocosoi 
saMCiilur vel corriptmus , vel arguimiis , tcI hortamor. 
Nam ei ille fciris erat, qiii cum discipulis non sequebatur 
(^iriiktom , ct in npmine (ihristi expeliebat duHnonia, 
qhod DoiYiiiius ne proliiberetur admonuit^Lttr. ix,49« 
50 ) : quamvis uli(f tic in quo saucius crat curanuns 
esfietiliis verbis Domini, ub( ait, Qui non est mcewn^ 
adversum i/ie est ; et qui mecum non coliigH, spargit 
(iiaith. xii, 30). Et foris crgo fiunl aliqu^ in nomiiia 
(}liristi, non c()htra Ecclesiam ; et iiitus ex parie dit • 
boli coiitra Ecclesiam. 

C.vniT XI. — 17. Quid , quod cliam mirum csi , 
qiiod accidcro possc invcnit qui diligcnlcr advcrdi , 
qiiosdam salva cliarilalc doccre aliquid iiiulile, iicui 
Pelrus Gcnles cogebat judaizare (Galat. ti, U), sicui 
ipse Cyprianus lixTClicos dcnuo biiptizari : liiide taU> 
bus boiiis membris in charitate radicaiis, ct iii allqito 
non rccte ingrcdienlibus dicil Apostolus : Si qHidal$tet 
sapitiSf id quoquevobis Deus revdabit {Philipp. iii^ l|t): 



LIBLR QUAftTUS. 



iC5 

ei qoosdam rui^sus sjne rbariln^e doccrc aliquid sa- 
lubre, de qu;|liJbMS Daniinus dicit, Catludram Uoyti 
$edent. Qutt dicunt ^ facUe; quc^ antem facluut, noUte 
fncere : dicunt efttm, et nonfncfuut (Matth, xxiii, 2, 
3) ? Onde el Apostolus dc i|)i$ invidis e( malcvolis , 
christianam tamen snhitc^ annimlianlibus, Sive occa' 
none^ inquit, $ive veritate Christus annuntielur(PhHipp, 
U ^5). Quaproptcr et inlus ct furis pcncrsilas bomi- 
num corrigenda est , divina vcro Sacrameiita ei ^lo- 
quia non bominibus tribiienda. Non, il^que patrocina'' 
Inr heereticis^ qui noii eis tribuit qiiod si et apud pos, 
non tamcn ipsorum csse cognoscit. Non nos concedi- 
mus hceretico Baplismum ; scd illius Dnptismum , dc 
quo diclum cst , Hic cst qui ^ppii^a^ {Joan, i, 55 ) , 
ubicumque inTciierimus, agnoscimus. Per/idus autem 
et blfisphemus si in pcrfidia ct blaspbcmia permans^- 
rit, ncc extra Ecclesiam, nec inlra Ecclesiam remisstO'^' 
nem accipit peccatorum : aut si proplcr vim Sacra- 
menti ad punctum tcmporis accipit , e.l foris ct inltis 
cadcm vis opcraiur , sicut vis nominis Cbristi cxpul- 
sioncm da^moniorum foris cliam opcrnbatur. 

CAPUT XII. — 18. At eiiim invenimus Apcstolos in 
omnibus EpistoHs suis H:sccrariet detestari hmeticorum 
sacritegam pravitatem , ita ut dicant sermonem eorum 
dcnt eancer ' serpere. Quid eiiim? ct illos qui diccbant, 
Munducemus et bibamus , cras enim moriemur , nonne 
corruptorcs morum bonorum pier ipala coiloqnia 
Paulusesse manifesiat, coiitihuo subjungens, Corrum- 
jmnt mores bonos coUoquta mala; et tnmcn eos Inti^ 
fiiisse signiftcayit, cum ail, Qnomodo dicunt quidam in 
vohit quia resmrectio mortuorvm non est (*! Cor, xv, 
92, 53, i2)? Avaros autcm ubi non detcsiatur? Aut 
teroquidquam dici potuit velicmciilius, qiiam ut ido* 
iorum servitus avaritia dicerelur, sicut idem aposioius 
postiH ( Ephes. V, 5) : ncc Cyprianus aliter inleliexit, 
el litteris suis ubi opus erat insieruit ; qoi tamen con- 
fiteiur suis temporibas in Ecclesia f uissc non qualcs<^ 
cnmque avaros» Sed raptorcs el fcneratores; nec 
quoslibet homines^ sed cpiscopos. Quanquam el istos 
deqnibus ait A postoliis , Sermo eorum sicut caneer 
serpil, vellem inleirtgcrc foris fuissc; scd Cyprianiis 
Ipse mc non sinit. Cum enim ad Antonianum scriben§ 
osicnderet ante tempqs uliimx sepai^tiqnis justorum 
ci iniqtionim nullo roodo esse pfQpier cominixtionem 
malorura ab Ecdesii:^ nnitate recedendum , ubi de- 
clnratquam sit sanctus , et illa quam meruit martyrii 
claritaie digiiissiraus , ait : Quantus arrogantice l^ 
Mor est^ quanta humilitatis et lenitaiis oblivio, et aiii^ 
gantiee tttm qttavtta jaclatio, ut quis audeat oui facere se 
poue credat, quod nee Apostolis concessit Domiuus , ul 
sitemla a fmmento putet se posse discernere , aut quasi 
ipti pahm ferre el aream purgare concessum sit^ palcat 
eanelur a tritico teparare : cumque Aposlolus dicat , 
I in domo autem tnagna , non solum sunl vasa aurea 
et argentea^ $ed el lignea et fictHia ; i aurea ct argentea 
vata videiuur edgere , tignea vero et fictitia contemnere 
H abjkere el damnare , quando non nisi in die Dondui 
vata iignea divini ardoris incendio eoncrementttr, et fi» 

« Sob editio Lov., sicut cancrum. 



166 



ctilia ab co cui data est ferrea virga {Psal, u, 9)//'raji- 
gnntur (Epist, 55)? Sic igilur argtR*os Cypri.anus cos 
qui tanquani malonim consorliuin deyita.iites , se ab 
unitite disruperant , osiendit niugnam donium qtiain 
dixit Apostolus , ubi csscnt non so|um vasa anrca ct 
argc^itca, scd ct ligDca et ficiitia , i^ph se intcllexiase 
oi^i Ecdesiam, ubi csscnt boiii ct mali, doiicc in fiiie 
sicut area vciitilaia purgctur. Quod si iu est, in ip8:i 
Ecclcsia , id cst ^ m ipsa domo inngna eraiit vasa ih 
Contumcliam, quprum.^cnno ut caiicer scrpcbal. Nain 
pum de illis Apostolus loqucrclur, lioc docuit : El 
termo^ inqiiit, eorum sicut canccr serpit ; ex quibus etit 
Hymwneus et Philetus , qui circa vcritalem aberrave- 
runt^ diceutes resurrectionem japi factam esse, et fidem 
quorumdam subvertunl, Firmum autem fundamenlum 
Dei stat Imbcns signaculum hoc : Novit Dominus qui 
sunt ejus; et recedat ab iniquitale otnnis qui nomimu 
nomen Domini, In magi\aa^tem domo^ non solum ^asa 
aureq sunl el argentea, sed et lignfia et ficliUa ( 11 7fiit. 
u, 17-iO). Si crgo ct isti quqruai scrmo ut cancer 
scrpcbat , tanquam vasa ,in contumeliam in dom 
magua erant , quain iloinum magnam Ecclesias i^siw 
pnital^m Cyprianus intelligit, numquid istoninieaiicer 
Baplismum Cbristi violabat? lia ei^o nec foria» sicut 
ncc intus , qiiisquam qui ex parte diaboli eat , potest 
vel in se vel in quoquain niacutare Sacramentum quod 
Cl^risti estt. Non itaque dat remissam peccalorum serwm 
qui ut cancer serpit ad auret audienlium {Epitl. 73, 
ad Jubaian.) \ sed cum Baptisma vcrbis cvangeiicif 
datur, qualibet ca penersitate iiitelligat iile pcf 
queni datur, vel illo cui datur, ipsum pcr se sanctum 
cst propter illum cujus est. Et si quis per hominem 
pcrversum id accipicns , non accipiat lamcn mini&tri 
|>erversiiatem , scd solam mysicrii sanctiutero , in 
iiona fide ct spe et cbarilato uniiati compagiiiatua 
Ecclcsix , reinissioncm accipit pcccatoruin ; iion per 
\erba sicut cancer serpentia, scd per evangelica Sa- 
crameiita de c<Blesti fonte manantia. Si autem ipaa 
qui accipit perversus est , ncc pcrvcrso ad salutcm 
prodest quod dutur; et sancuim Umcn Li eo pcr- 
maiict quod accipitur , nec ei si corrcctus fucrit ite* 
ralur. 

CAPut Xili. — 19. Nulla iiaque paracipatio ek 
justitiaeei iniqidlati ; non solum quac foris» sed etiaBi 
qux intus esL iVot^t^ cniin Dominus qui sunt ejus ; ti 
recedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Dondm. 
Nulla cliam conmmnio esl luci el lentbris (II Cor, vt^ 
ii) ; non solum qiix (uris, sed ettam quac iniussunu \ 
Qui enim odit fratrem suum , ait Joaiines, in lenebrit ' 
est usque adhuc ( i Joan. li, t ). £i uliqiie iili odenuil 
Paulum , qiii invidia et nialevola dissensione^ Cbri- 
sfuinaiinuntiantcs,arbitrabaiitursc iribulationem ei^ 
cilare vinculis ejus {Philipp. i» 13, 17) : quos lameii 
inlus Tuissc idem Cyprianus intclligit. Cnm ergo ntd 
possint teiiebree iiluminare y aul ituquitas iustificartl 
sicut idein dicit, quxro quemadmodum poterant iaii 

. 1 Am. Er. et nonnulli Mss., invidia malevolentia ei dl^^ 
stnsione, Alu quidaiii Mss., mitt/ta, el nuilevolmiai el 4^ 
setidone. 



♦CT 



m BAPTISMO CONTRV DONATISTAS, S. ALT.USTINl !6 « 



in i|>sa inliis Etilosi:i linpltzarc? Qixro niicinailmi- 
dum va»a illa, f]ii:i? nou i.i lioiiorcm. sod iii coninnic- 
»:im doiniis niJi«iiri ccmlincl, inlra ipsnni doniimi mn- 
jiiam possinl sancliiieaiulis li.»minil>iis mini^lrirc 
<|U0f1 sanctum csl. nisi qnia illa sancllMS Satraiivcnli 
nccahimmumlis pollui poiosi,sivccnmper cos d:Unr. 
Kive cum ab eis qni cordc cl viia iti melins non com- 
mulanlnr accipimr? Doqnilras inlns posiiis, ipf^C dl- 
cil, S(eculo vcrbis solis et non fttclis renuntmites {EpHf. 
11, ad Clericos), 

20. Snnl ci^o cl inlns hostes Dei, et finorim pecto^ 
ra obsederit sjnrilns Antiihristi t el tmicn gemnt spiri^ 
tuatia et divinu {Epfit, 73, ad Jnbaian.). qnrc ncc ipsis 
possnnl qnamdin lales sunl ad salnlcm protlcsse, ncc 
Ipsi ea possunl sua immnndiiia macnlarc. Quod ila- 
qtie dicil, tiihil eis ad gratiam eccicsiasticam el salnla' 
rem liecre , qui spargentcs, * aiqne impitgnanies Ecd^- 
iiam Chrisli, a Christo ipso adversarii, ab Apostolis cjtn 
antichrisii nominentur; sic accipiendum csl, quia cl 
furis ci intiis inveniuninr lalcs : separalioncm lameu 
«orom qui intos sunl j ab illius columbaj pcrfeciione 
atqueunilate, non solum Dcus novil in qidbiisdam, 
scd etiam homincs in quibusdam ; quorum in mani- 
fesio pessimam viiam confirmalamque nequiiiara in- 
tocnles, cl eam prxccplorum divinorum rcgnli'* com- 
paranies, iutclligunl quam mullis liianiis el paleis sivt 
faris sive iiiius posiiis, scd lamen in fine apcrlissimfe 
sefKirandls dlclurus csl Dominus , Recedite a me, qni 
eperamini iniquitatem (Matth. VH, 23) ; cl, lle inlgnetn 
mternum , qui paratut esl diabolo et angeiis ejus ( /li; 

ixv,4l). 

CAPUT XIV. — 2i. De convcrsione aulcm nullius 
desperandum esi', sive foris sivc iiitus consrniili, quam- 
diu patientia DtM .nd pQCtiileiitiam cum addm it {llom. 
n, 4), cl visilal in virga facinon corum , cl in llagcl- 
lis |>cccala eorum. IIoc cnim modo mifcCiicordi^im 
suam iion dispcrgil ab <is ( Psal. lxxxvhi, 53, 54 ), 
ai ol ipsi aliqnando miscreanlur aninix six:c , placen- 
tes Dco {Eccli. xxx, 2i). Sicnt cniin bonus qni persc- 
veravcril usqne in fiiicm, btc salvns cril {Maith. xxiv, 
^3); sic ct maliis sive roris sive inliis, q'ii pcrscvcra- 
vcril usipic in finciii salvns non crit. Nc<iue nos dici- 
mus quod ubicumque et qnomodocnmqne bnptiznti gra- 
liam Bapiismi consequuntur, si gralia Daptisini in ipsa 
salute inlelligitur, qua; per cclebraiioncm Sacramenli 
c«Mifcrtur : scd lianc saliitem mulli ncc inius consc- 
quiiiilur, qiiamvis Sacramenluni qno<l per sc sanctnm 
est, cos liabcrc manifcsiiiiii sit. Rcctc itaqnc, Domi- 
nus nos admonel in Evangelio , ne consentiamus male 
madentibus {Hlarc. xin , 21) , sed sub Christi nominc 
ambulantibus : scd lii cl inlus cl foris invcniuntur,. 
quia iicc foras cxeuiil itisi prius iiiliis inali fucriiu ; ct 
urMfnede vasis in d(»nio magna positis dicebai Apo- 
sioliis, St quis autem mundnveril semeiipsum ab istius- 
modi, erit vas in honore sanctipcatum, nlHe Domino, ad 
omne opus bonnm scmper paralum. Qiiomodo aulcm 

* Am. Er. ct aliqiiot Mss., et ad saluUnn licere^ spernen- 
Us. Aiii ctiin Cy|frtaiti ediiiontbus li;ihcni, spargentes : sed 
quidaiii |irol>3D noi:e pro, et salutarem licere, terunl, et ad 
salularem tieere. 



sc qnisqno ab cjusmodi mnndirc dcbcAt, [tiiulo snpp- 
riiis oslcndit diccns, Riccdnt cb iniqintnte oninis qni 
noininnl uomen Ddmhii (II Tini. il, 21, !9); nc :iii- 
diai iii fino ruin palcn, sive qnv aiilf» dc abea vol ivii, 
siveqnx in nltiino scprauda csl, llcccdite a inc, om- 
nes qui opcramini iwqnitiitcm {Matth. vii, 23). Uinle 
npparcl qnidcm, siciil iJi<ii Cyprianns, non eu ttatlm 
hncispicnda et awnnendii qna: jdcUmtnr in Chrisri uo- 
mine , sedqno! gernntnr \n Christi ViTitale. Scd iVoii uli- 
qnfe in Clni.ai vciilalo gciilnr, fjuulos irisidiosis fran- 
dibus ra):crc, iisuris mnliiplicanlibns fcnns aiigrrc 
( Serm. de Lnpsi^ ), SxCuio solis veihts rciiiii.tiaitf 
(Epist. i 1, rirf Clerfcos) ; qux oinnia cliam iuius gcri. 
satls idoncus tcstis ipsc dcclarai: 

CAPIjT XV. — 53. Jam vrro ipiod muliis v.ibis 
pi*oscqnilur, non posse in Chriato bnptisari cos qni Pu- 
trem Chrisit blaspheinant ( Epist. 73 , ad Jubaiantim ) ; 
ciim cos crrore bla^phcniare inanircsium sit (non cnitu 
qiil accedit ad B;tpiisinum Chri.^li apcrlc Lilasphemut 
Palhem Ciiristi , scd aliud (luam vcri:as docct dc Pa- 
Ire Cbrisli scntiendo blaspbcmare conviiicitur) ; jaiii 
salis osicndimus ad Bapiismuui qni vcrbi^ cr.ingtrli- 
cis coiisccraiur, non pcrtiucre cnjus(|Uam vel dantis 
vcl accipicntis errorcm , sive de Palrc, sive dc Fiiio» 
sivc dc Spiritii sancto abtcr scntiat, qtiam coelestis 
doclrina insinnat. Mu!li cnim carnalcd ct auimaJes 
etiam intus baptizantur, cuin apcrie dicat Apostolns, 
AninrMlit autem homo non pcrcipit q:uv sunt Sp'ritus 
Dei (I Cor. n, 14) ; ct pcrccplo jam Uaptismo dicit eos 
adbuc aninialos cssc {Id. ui, 2). Sccundiim sensum 
autem carnalcm iion potcsi nisi dc Dco carnalitcr sa- 
pcre aniiua corporcis scnsibus dcdiia. Unde muiti 
post Capiismuin proficicntcs, ct maxinic qui infautes 
\cl piicri baptiz.iti sunl, quanlo magis inlelleclus eo- 
riini scrcnalnr cl illumiiialur, diiin intcrior boroo re- 
iiovalur (ie die in diem ( II Cor. iv, 16 ), priorcs suas 
opinioncs , quas de Dco babcbant cum suis pbania- 
siiuitibus iudificarcntur, irrldeutcs cl deleslantcs al- 
que confitentcs abjiciunt. Ncc tameii ideo non accc- 
pisse Baptismum cxistimaiitur, aut lalein baplismuiii 
acccpisse dicunlur, qualis fuit crror ipsDrum : scd iii 
cis et S:icramenti iulegrilas bonoraiur, cl mcuiis va- 
nitas emendatur ; etiaiii si confirmata, ct fortasse iiiui- 
tis contenuonibus dcfensa calluerat. Qiiaproptcr ctiam 
biTCticus qiii pcrspicue foris csi, si Ibpiismum iliic 
cvangclicuin accepit, non lalem utiquc b^iplismuni ac- 
ccpit quali criorc ca^catur. El propterca si rcsipi- 
sccns vidcril rciinqucndum csse quod inalc icnucrai^ 
utni siinul ci rclinqucndum est boniim quiKl .'tci^epc- 
ral : ncc quia crror illius improbandiis cst, proptcrea 
B.iptismiis Cbrihli in illo exsuiHandus cst. Jam enioi 
cx iis quos intus contingil de Dco falsa opiiiaiilts ba- 
ptiiari , satis clucet disccrncndaui es.sc Sacranieitti 
vcrilatem a nialc crcdentis errore , qiianivis utriim- 
qiic iii bomiitc uno valcat iiiveniri ; cl idco ctiin ciiain 
foris iii crrorc aliquo conslitutus, vcro taineii Sacra- 
mcnlo fueril baplizalns , cuin Ecclcsiu! redditur uiii- 
tati, sicut fals;c fidci vera siiccedil, non sic potcst 
etiaui vcro Uaptisino vcrus Baptisnius succcdcre : 



ififl ijr;E:\ QUAiiTiis. 

(}uia iilcni ip^c silii succcdorc imn p)U»st; qnia noc 
decccltTC pt>lc. t. Ail hoc crgo h:i:rciici ad Cail.oli- 
CJHH vcniunl , ul quod coruin inaltim cst corrignlur, 
iion <|u<h1 bonuiu Doi c&t rcpeuaiir. 

CAPUT XVI. — 23. Dicit aliquis : iNihilnc crgo 
Inlercsl, si duo iri crrorc pari ntque malltiu coiistituli 
slnl , uoc vita ncc cordc niuiato , alius coruin foris , 
aliiis inlus baptizelur? Faleor iulercsse : ilic eiiim 
pcjor csl qui etiain foris baptizaiur, non co quod ba- 
ptizalur, scd eo qiiod foris esl ; csA cniin ctiam ipsius 
divisionis nec nullum ncc parvum malum : si lamen 
illc qui inlus L:ipLizaiur, iion propter aliquod tcrre- 
iMiiii aiil lemporale commoduin iiitiis csse voluit, sed 
qiiod uniiatcni Ecclcsi.c loto orbc diffusoc scbismalum 
concisionibiis pr:eiulit ; alioqiiin eliam ipse inier illos 
qui foris sunl deputandus est. Consliluamus crgo 
diios aliqnos isto modo : unum corum , verbi gralia, 
id sentire dc Cbristo quod Photiiius opinatus est , et 
iii cjiii b.Tresi baptizari extra Ecclesiae calbolica) 
coinmunioiiem ; alium vcro boc idem sentire, sed in 
Catbolica baplizari, existimantem ipsam essc catho- 
licam ndem. Isium nnnduni hoireticum dico, nisi ma- 
nifestata sihi docirina catholicae Gdei resistcre malue- 
rit , et illiul quod tenebal clcgerit ; quod antequam 
(bt, inanifestum cst illum qui foris baptizatus esl* 
csse p:'jorem. Itaque in hoc sola falsa opinio, in illo 
anlcin ctiam ipsa divisio corrigenda est; scd in neu- 
tro ipsorum Sacramcnti verilas rcpetenda. Quod si 
quisquam idcm scntiat quod illi, et esse noveril h»» 
resim ab iinitatc catbolica separatam ubi boc docelur 
Gl discitiir, scd nlicujus sxcularls cmolumenti causa 
in catbolica unitaie baplizari volueril, vel in ea ba* 
plizatiis propier hoc exire indc noluerit; non solum 
separatus babendus est, verum etiam tanto scelcra- 
tius, quanto magis errori hxresis et divisioni unita- 
lis failaciam simulatioiiis adjungit. Quamobrem cu- 
jusque liominis pravitas , quanto periculosior el tor- 
tifosior cst , tanto instantius ct opcrosius corrigenda 
e8t : nec ideo taineii si quid babet integnim, prxser* 
tim iion suum, sed Dei, propter pravitatem ejus vel 
nnlium putanduni est, vcl eodcm modo viiiipcrandum, 
vcl cjus pravitati trihupndum, ac non illius largitali». 
qui eiiam foniicauti a sc aniinx, et eunli post auiato- 
res suosdcdit pancm suum, et vinuni siium» et oleum 
suum, et alia vcl aruiicnia vcl ornamcnta, quae nec a 
se i()sa , iiec ab ojiis amaloribus ei siint, sed ab illo 
qiii eain miscrans uhique voluit ad qiiem rcdeat ad- 
nuiiicrc {(hee ii, 5-7). 

CAPUT XVII. —24. Numquidpolett, inquit, vii 
D !f)iismi mnjor csse nut potior quam confessio ? quam 
piinsio? ut qui$ coram hominibus Christum confileatm\ 
H sa^fquinesuo t^npiizetur? Et tamen, inquil, neque hoc 
llapiisma hwntico prodest, quamvis Christum confessm 
rxtra V.ccte&iam fnerit occisus. IIoc vcrissimuin cst : 
oxtra Ecrlesiaiu qtiippe occisus, cbariiatem non ha- 
biiisf^ convincitur, de qua Apostolus dicit, Et $i tra^ 
didero eorpus nieum ut ardeam, charitatem aulem non 



170 

hnbeiim^ nihit mihi proilest (I Cor. \iii, 5). Quod s: 
propl<T hoc qnia chai iias dcc^t, pnssio niliil prodesl ; 
iicc iilis prodest qnos isi invidia intus et inalcvoleiiti.i 
sinc ch.jriialc viverc PaiiliH dicil, Cyprianus cKponii : 
ct taincn veriim hapiisnia possuul ci aciipiirc et 
Iraderc. Salus , inr[uit, cxtra Ecclesiam non est. Qiiis 
negal? Et idco quiccumquc Ipsiiis Ecclesiai habciilur, 
cxtra Ecclcsiam non vnlent ad saliiicm. Sed alitid esi 
non haherc, aliiid non uiiliter bahcre. Qui non hal)ei, 
est baptizandus ut baheat : qiii autcni non iitilitcr 
babet, ut uiilitcr babcat corrigcndus. Nec nduttera 
esl aqua in Daptismo hcerciicorum : quia nec ipsa crea- 
tura quam Dcns condidil, tnala cst, ncc verba cvniH 
gelica in qiiihuslibct crraiitihns reprebendcnda siinl, 
sed error illorum in qiio adnltcra est nnima» ctsi a 
legitimo viro Sacramenti hahcal ornnmcntum. Potesi 
igilur nobis et hosreticis Baptisma esse communc, cum 
quibus poiest *■ et Evangeltuni cssc communc , qiiam* 
visa Cde noslra error dislct illorum :sive :rliud dc 
Patre vel de Filio vel dc Spiriu sanclo sentiant qiiam 
veritas liabet, sive ab iiniialc prsecisi nnn colliganl 
cum Christo, sed spargnnl {Mntth, xii, 30) : quia 
potest nobis, si frumenta doininica somus, cliani in- 
tus cum avaris, cum raptoribus, cum chriosis, ct Cic- 
teris ejusmodi pcstibus, de quibus dicitiir, Regnum 
Dei non postidebunt (I Cor. vi, 10), cl Baptismatis 
sacramcntum esse commune, ct lamen viiia quibus a 
regno Dei separanlur non csse communia. 

CAPUT X Vllf. — 25. Neque enim de solis ha*rcsibus 
dicit Apostolus , Quoniant qui ialia agunt , regnum Dd 
non poMdebunl. Scd non pigeat paululnm ndvertere 
quoe siniul enumerel : Manifesla, inquit, sunt opera 
carniSt qucB sunt fornicationes, immunditio', luxuria\ 
idobrum servitus, veneficia , inimiciiiw, contentiones. 
osmulaliones , animosital^ , dissensiones, hanrcses, invi- 
dia, ebrietates, comessationes^ et his similia ; quw prat' 
dico vobis, sicut pradixiy quoniam qui tnlia agunf, 
regnuniDei non possidebunt {Galal. v, l9-2i). Consti- 
tuamus ergo aliquem castum , coniiiientcm , ron 
avarum, oon tdolis servienlcm, Imspiialcm , indigeii- 
libus ministranlem, non cujiisquam inimicuin, noo^ 
conlentiosum, patientcm, quietum , nulhim :rmulan- 
tem, nulli invidentcm, sohriiim, frugalcm, sed h:vrn- 
ticum : nulli utiqiie dubiiim est proptcr boc soluiu 
quod bxrclicus cst, regniiiii Dei non possessuruin. 
Consiituamus alium fornicatorcm, inimiindum , Inxu- 
riosuin, avarum, vel eliam aportius idolis deditum, 
veiicncum , discordiosum, conlcniiosum, a^mulum, 
animosum, scditiosum, iiividiini,chriosun\ romcssa- 
lorein, sed calbolicum : numquid propier boc soluni 
quod calbolicus cst regnnm Dei possidchil, agens la- 
lia de qiiibus sic concludit Aposlolns, Quce pra^dxo 
vobiSf sicut prwdixi, qitoniam qui lalia agunt, regnt m 
Deinon possidebunt ? S\ hpc didinus, nos ipsos seihi- 
cimus. Nain scnno Dci noii nos scducii, qui nec tacet^ 
nec parcit, ncc ulla adiilalionc nos dccipit.Ideo qiiip- 
pe ct alibi dicit, Hoc auteni scitote cognoscentes^ quo' 



irrbum, bapnziilns, ao^jinb aliqaol Mss. 
i»AriioL. XLIU. 



^ Ms. Corbciciisis, puto. 



(^VXO 



17! DE nAPTISMO CONTUA l 

Ti/Vmi omuls foruiealor, aut iinmuudus^ aul avnrus^ quod 
est idolorum servilns, non habet hwredilalem in rcguo 
thrisliet Dci: nemo vos seducnt inanibus verbis (Eplies. 
V, 5, 6). Noii esi crgo quod ilc scriiionc Qei coiiquc* 
niiiiur. Dicil onmiiio, cl a|jcrie ac libcrc dicil, eo« 
4}ni iiialc vivuiil, ad rcgnum Dei non penincre« ^ 

CAPUT XIX.— 2G. Ilisigilur omuibus viliiscii\.dro- 
scplo calliolico iioii nduleumr, ncc ci qtiia christianus 
calholicuicsl, iiiiptiiiilalcni quam Scriplura diviua 
non proniitlil, prouiitlcrc audeanius : iicc si aliquid 
uiiiiiu habciil cx iis «|u;c dicla siint, dobcmus ei socie- 
uiicm sniwriix illius palriic polliccri. Ad Corinlbios 
eniiii singula euunicrat, in quilHis siiigulis subauditur, 
quod rcgnuiii Dci umi possidobnnt : Nolite^ inqiiil, 
errare ; neque fornicatorcs, neque idoUs servientes, neque 
adul:eri, neque molles, neque masculorum conctibitores, 
ueque furcs, ncqne uvari, ncque ebriohi^ neque maledici^ 
uetiue rupnces reguuni Dei possidebunt (ICor. vi,9, 10). 
Non ail, Qui liivcoiniiin \iiiasiinuibabucrint, regiium 
Uci iioii possidelKint : scd, Neque illi , neque illi ; iit 
iii singtilis linc subuudias , quod nulli coruiii regiium 
Dei possidcbuiit. Siciit cr^o lixTCtici rcgnum Dci nun 
possidcbiiiit ; sic avari rcgutiiu Dei iion possidcbiinl. 
Nec diibitaiiduiu cU quidcm ipsas piBiias, quibus 
criiciabuntur qui regnuin Dei non possidcbunt, pro 
divcrsilalc triininum cssc divcrsns, etalias aliis aono. 
res, ut iii i\m igne cClcruo pro disparibus poudcribus 
peccatoruni siiil disp:iria iorineuta pcenarum. Ncqiic 
enim fruslra ipsc Domiuus dicit, TolerabiUus erit So- 
domis quam robis in die judicii {Matth. xi, 24). Sed 
tamcu ad non possidendiim rcgiium Dei, tintuiudem 
valcl ex vliiis illis (|uod elogeris milius, (|uaiiluui vel 
plura vel uutiin ^itio^l pcrspexeris gravius. I£t quiu 
ilU posscssuri siiut rcgiium Dci quos ad dexlcram 
coiistiliiet illc jiidex, nec eis qui ad dextcram consti- 
lui non iiicrcbuntur, aliquid aliud quam ad sinislram 
esse remancbit ; uiilia rcliqua Vox cst, quain sieut 
liaidi audiautex orc t>astoris, iiisi, Ite in ignem ater- 
tmm, qui paratus esl diabolo et angelis ejus (Id. xxv, 
32, 53, 41) : licct cx illo igiic, sicut dixi, divcrsa 
pussiut dislribui pro criminum divcrsilatc suppli- 
cia. 

CAPUT XX. — 27. Uiruin autcm catliolicum 
^ssimis moribus, alicui lia^rctico in cujus vita prsBlcr 
id quod ha:rclicus est, non inveiiiunl homines quod 
reprehcMdaiil, pra^poncrc dcbcamus, non atideo pnK- 
itpitare seiitenliam. Si auteni quisdical, quia liacrcti- 
Giis cst, noii polcsi hoc solum essc , quiu ct alia con- 
scqtiantur ; cariialis est enim ct animalis, ac per hoc 
ct xniulus sit iiecesse ei»t, ct animosus, et iiividiis, ct 
ininiiciis ipsi vcrilati ab caqiic dissenticiis : intelligat, 
et do illis malis, quod uuum niilius elegcril, solum 
ia quoquam essc i on posr^, en scilicct causa quoniaiii 
carnalis ctanimaiiscst, velut ebrlosilas, quain non 
soiuin siiic horrorc nomiiiarc, sed eliaro ciini hilariiale 
popiili pncdicarc jam consuevcruiil, niimquid in quo 
tucrii, sola cssc polcril? Quis ciiim cbrio^us nou ot 
eonlciitiosus, c.l aiiimosus, ct iiividus, et a pra^ccplo- 
ruin sanitaic dissciilicus, cl argueiitibus sc graviter 



OXATISTAS. S. AUCCSTiNI |72 

iiiimicus ? Jam vcro iit ct foriiicator el aduhcr ntin 
sil, dirficile cst : potcsl inmcn noii osse h:rrcttcus ; 
sicut li Trcliciis poiest noii csse cbiiosiis S ncc adul- 
tcr aut fornicalor, ncc iHxuriosiis aut amator pecuni.e 
aui veiicncus, ct siinul hacc oinnia polcst non csse. 
Nequc cuun unum nliquod yitium omnia cxtcra ccnw 
soquuiitur. Propositis ilaque duobus, uno catliolico 
ciim his omiiibus vitiis, alio hierelico sine its tft!.-!! 
posstint iitm essc in hxretico, quamvis rontra fidan 
iion ulcrquc dis()ui( i, et t:imeii coiitrn fidem iilen]iie 
vival, ct spc vaiia ulcrqiic r^illatur, ct a charitalc spi- 
ntiiali uter(|tic disscniiat, ct ob hoc uicrque ab illius 
unica: columba! corporc alienus sit : cur in uiio coruiii 
Sacrameiiliim Chrisii ngiioscimiis, m alio iioluiDiie, 
quasi aut hujus, aul hiijiis sit ; cum in uiroque idem 
sity et iionnisi Dci sit, ct quamvis inpessimis, iMtnum 
sit ? £l si hoininum qui hoc liabciit, alius csl alio de- 
tiTior, iion idco illud qiioil habent detcriiis cst in illo 
qiiaiii iii ibto : quia iicc in duobus calholicis malis, sl 
uiitis sil alio detcrior, delcriorem Baptismum gerit : 
iiec si iinus corum sit boiiits, alius malus, iu malo 
malus est Daptismiis , et in bono Ixmus ; scd in utro- 
que bontis : sicnl luinen solis vcl cliam luccrnx noii 
utiquc deterius esi in oculis dclerioribus quani iii 
melioribus ; sed idem iu utns(|ue, quamvis eos diver- 
sc pro illurum divcrsitate vel Leiificct fd cxcm- 
ciel. 

CAPUT XXI. — 28. lllud sane quod de caiechu- 
nicuis objiciebatur CypriatiO, quod in martyrio depre^ 
liensi^ el pro Christi nomine ocdsi, etiam sine Baptismo 
coronarenlur ; quid ad rcin pertincat, non satis inlelli- 
go : iiisi fortc quia diccbant, inulto magis hasrctictm 
cum Daptismo Christi possc ad regnum cjiis adniilli, 
qup ' calechunicni adniittcreiitur ; ciim ipse dixeiil, 
Nisi quis renatus fuerii ex aqua et Spiriiu , non intra^ 
bit in regnum ooslorum ( Joan. iii , 5 ). Qua iii re iicc 
cgo duhito catccliiimcnum catholicum divinn chari - 
tatc Qagrantcm hjcrclico baptizato anlepoiicrc; scd 
eliam in ipsa ititus Catholica bonum caleclium(*uiiiii 
inalo bnptizato anlcponimus : nec iilco lainen sacra- 
mcuto liaplisinalis , quo isle noudum , il!e jam inibii- 
lus 0^1 , facimus injuriam ; aut calcchumcni sacramen- 
luin s;icramcnto Baptismi prscrcrendiim pulanius*,cuni 
nliqiicmcalechumcniimaliquo baplizato fidcUorem inc- 
liorcmquecognoscimus. Melior cnim ceniurioCoriieliiis 
itoiidum baptizatus Simone baptizato. Iste ciiini ct 
aiite Ikiptismum sancto Spiritu implctus csi (Acf. x) , 
illect postDapiismiim immundo spiritii inflalusest {fti, 
viii,13,18,i9).VcrumlamenCoriieliussi etiam Spiritu 



I ita constantcr Mss. At edtli, post, diffcite esl , habeiit 
sic : sed non consequitur, rotest emm ebrtostts esse, et ncn 
esse h(ereticus : sicutpotest h(ereticus esse^ et non esse etnvh 
sus, nec adulter aut formcatory etc. 

* Er., quam. M. 

s Am. Fr. ct pauciores Mss., mit catechumeno sacramen' 
tinn Boptismi prteferendimi plutamus. sic male emeadarat 
quispiatu, cu:d existimaret non aliud prxter Bapiisamui 
esse catechuineni sacramenlum. Sed hoc sacramentura ca- 
techuineDi proprium, quod la ooacilio prinK) Cartlia^ineusi 
sacramentuin salis vocatur, aguoscit Aiiguslinus in librode 
ratechizandis uudibiis, a. 50; cl in hbro i de rcccaioruin 
Mcrilis, n. 42. 



475 LmF.I\ Ql 

• ai.cio jam arcci^loliapiizaii noluis^el , coiileinpli lanti 
Siicraiiicnli r<ius ficiel. Cum aulcm baplizalus esl , 
non u jiiue nuTius Sacramenluin quain Simonaccepil ; 
sed diversa hominuin merila sub ejusdem Sacramciili 
pari saucliiaie disiincla suiil : iu iion augel aul mi- 
iiuil Baplismalis saiiclilalem vel bonum vel malum 
homiiiis mcriiuin. Sicul aulem boiio calcchumeno 
Baplisinus deest ad cjipessendum rcgnuin coelorum ; 
sic malo baplizaio vcra conversio. Qui cniin dixil , 
Nisi qui$ renalus {ueril ex aqua et Spiritu , uon inlrabit 
in regnum coelorum ; ipsc cliam dixil , Nisi abundaveril 
jttsiiiia vestra plus quuni Scribarum et Pharisaorum , 
non intrabitis in rrgnnm coelorum ( Matth. v , 20 ). 
Namqtie , ne secura cssel juslilia calecliumcni , 
dicluni esl , Msi quis renalus fuerit ex aqua etSpiritu , 
non intrabit in regnum coelorum : rursiis , nc pcrcepto 
Baplisino sccura essil iniq«iilas baplizalorum *, di- 
clum esl , Nisi abundaverit justilia vestra plus quam 
Scribarum et Pliarisceorum , non intrabitis in regnum 
ccelorum, Allerum sine allero iiarum esl : ulrumque 
perHcit illius possessionis haeredem. Sicul ergo non 
debemiis improbare jusliliam hominis , quae prius 
ccsc coepil quam coiijungcretiir Ecclesix , sicut ese 
coppcral jnslilia Corndii priusquam ipse cssel in 
plebf» chrisliana ; qu;c nequc si improbarelur , dix«s- 
scl ei angelus , Acceptce • sunt eleemosyna: tua: , ei 
exauditcs sunt vraiiones tum ; iieqiic si stirOccret ad 
capessendum rcgnum ccelorum , ut ad Pelrum mittc- 
rci nntnerelur ( Act. x , 4 , 51,5): sic non esl 
iniprobandum evangclicum Biplismi sacramcnlum , 
elianisi exlra EcclesiaTn fuiTil acceplum : quod 
lamen quia iion proficit ad saliilcm , nisi ille qui 
habet inlcgntalera Biplismi , sua qtioque pravitaie 
corrccia , incorporetur Ecclesi;i^ ; sic h:crelicoruiii 
corrigamtis crrorem , ul quod in cis , non coriim , 
s<!d Cliristi esi , agiioscamus. 

CAPUT XXII. — 29. Baptismi sane vicem aliquando 
implcre passifniem , de latrone illo cni nnn bnpiizaio 
diclum cst , Hodie mecum eris in paradiso ( Lue. 
xxiii , 43 ), non lcve docuinentum idem bcatus Cy- 
priaiius assumil : quod ciiam alque etiarn conside- 
rans , invenio non l:inluin passioncm pro nomine 
Christi id (luod ex Baptismo deeral posse supplere , 
sed eliain lidein coiiversioncmquc ct^rdis , si forle ad 
celebrandum mysterium Baptismi in angusiiistempo- 
ruin siiccurri non poiest (fl). Neqne eniin lalro ille 
pro nomine Christi crucifixus est , sed pro mcritis 
raeiiionim suoruin : ncc quia crcdidil passus esl , sed 
dnm patiiiir credidit. Qiiantum it»qne valeal cliam 
sine visibili sacraincnlo Bnplismi , quod ail Aposio- 
liis , Corde creditur ad jusiitiam , ore autem confesm 
fit ad salutem ( Uom. x , iO); in illo lalrone decla- 
raliim est. Sed tunc impletur invisibinier,ciimmini- 
slerium Bnplismi non conlemptus religionis, sed 
aniciiliis necessitatis cxcludit. Nam multo magis in 
Cornelio el in amicis ejus , quani in illo latrone , 

• rlires Manascrif)ti omillunt , baptizatorum. 

* in Mss., AccejOatw. 
(tt)liKctnict.,ctp. i& 



Vl.TLS. 171 

possct vidori siiperfluum iil aqiia ctiain liiigcreiitur , 
in quibus jam donum Spirilus saiieli , qiio<l iiotini*^! 
baplizalos alios acccpisse saiicla Scriplura tcstaiur , 
ccrto quoque indicio qiiod illis lcmporibus congruo- 
bal , cuin linguis loqucrentur, eniinucrai. Bapiiz^it! 
sttiit lainen : ct in hoc facto aposlolira exstat anclor> 
tas. Usque adco ncmo debet in quolibet provectii 
inicrioris bomiiiis , si fortc anlc Baptismum usquc nd 
spiritualem intcllcctiini pio corde profeccrit , con- 
leinnere Sacramenuim , quod iiiinistrorum opere 
corporaliler adhibelur , sed pcr lioc Dcus liomini!* 
consccrationem spiritualiicr opcratcr. Nec ob aliud 
existimo munus baptizaiidi Joanni fuisse altributum , 
ila ul Joannis baptismus diccretur , iiisi ut Dominiis 
Ipse qiii dederat , cum servi baptismum non sprevis 
bct accipere ( Matth. iii , G , i3 ), dedicaret humilita- 
tis viam , et quanti pendendum essct suum Baplisma 
quo ipse baplizaturus crat, lali facto apcrtisstmi^ 
declararet. Yidebat enim tanquam peritissimus medi- 
cus salutis uiternx , quorumdam non defuturum tn- 
morem , qui cum intellectu veritatis et probabilibus 
moribus ita profecissent , ut multis baptizatis viui 
atque doclrinn se pncponere minime dubitarent, 
supervacaneum sibi esse credercnl baptizari , quando 
ad illlim mentis babilum se pcrvenisse sentirenl , ad 
qiiem miilti bapiizati adhuc ascendere conarcntiir. 

CAPUT XXIII. — 30. Qtiid autom valeat et qiiid 
agat in hominc corporaliter adliibita sanclilicatio . 
Sacramenli ( sinc qua tameu ille latro non fuit , qiiii 
non ejus accipiendx voluntas defuit , sed non acci- 
picndx necessilas adfuit ), difficile est dicere. Nisi 
tamcn plurimum valerei , non servi liapiisnium Do- 
miinis accepisset. Verum quia por se ipsa conside- 
randa est , cxcepla salulc hominis cui perficiend» 
ndhibetiir , salis indicat qiiod ct iii malis , ct in eis 
qiii sarculo vcrbis , non faclis reuiinliant , ipsa inte- 
gra est , cum illi nisi corrigantur , snlutein habere 
non possiiit. Sicut autem in latrone , quia per neces- 
sitatcm corporalitcr defuit , perfecta salus cst , quia- 
per pieta:em spiritiialitcr adfuit : sic et cum ipsa 
prrsto cst , si per necessilalem desil quod latroni 
adfuit , perlicitur salus. Quod traditum teiiet univer- 
silas Ecclesix , cum parvuli inf.intcs baptizaiitur , 
qui cerle nondum possuot corde crcdcre ad justi- 
tiam , et ore confiteri ad salulem , quod latro potuit : 
quin etiam flcndo et vagiendo cum in eis mysterium 
celcbratur , ipsis mysticis vocibiis obstrcpunt ; et 
t:)inen nullus Christianoruin dixerit eos inaiiiter 
baptizari. 

CAPUT XXIV. — 31. Et si quisquam in hac ro 
aucloritatcm divinam quxrat , quanqiiam quod uni- 
versa lencl Ecclesia , nec conciliis instiluliim , scd 
scmpcr retentum esl , nonnisi aiictoritate aposiolica 
traditum rectissime creditur : lamcn vcraciter conji- 
cere possumus , quid valcat in parvulis Bapiismi 
sacramentum , ex circumcisione carnis , quam prior 
populus accepit, quam priusquam accipcret justilica- 
tus est Abraham. Sicul Cornelius etiaiii dono Spiritus 
sancti , priusquam baptizaretur , ditaius ei&v. J^Vs.v\. 



«75 



DE BMTISMO CONTRV DONATISTAS, S AUGUSTINI 



1:6 



t.imcii Aposioliis de ipso Aljrahnm , Signum accepit 
circmuciiionU y iigiiacitlum jnstiti(c fidci ; qni jaiii 
conlc crcdulernl, ct dopntntiim illi crnl ad jnslitiam 
( Rom. IV, ii , 5). Ciir cr^o c\ pr.rccpliiin cst al 
oiiincm dcinccps inraiilcm musrulnm oclavo die cir- 
ciimcidcrcl { Gen. xvii , 9 , i4 ), qiii noiidnm potcral 
H>rde crcdcre , nl ci depulnroliir nd jusliliam ; nisi 
liiiia ct ipsuin pcr sc ipsnm sncrjmcnlum mulliim 
valcbal ? Qiiod in lilio Moysi per angclum manifcsta- 
ttim cst , qui cum adliuc incirciimcisus a matre fbr- 
I etur , pra^senti et cvidcnli pcriculo ut circumcidcre- 
liir cxaaum cst (Exod.iv, 24); et cum factum 
( ssei , depulsa est pemicics. Sicut ergo in Abraham 
pnrcessit lidei justitia , ct accessit circnmcisio signa- 
< iilum justiiix fidei ; ita in Cornelio priLTCSSit sanctr- 
(icatio spirilualift in doiio Spiritus sancli , et nccessit 
Sacrnmenlum rcgeiicrationis in lavacro Dapiisini. Ct 
sicut in Isaac , qui oclnvo su:i; iialiviinlis dic circtim- 
cisus cst, prxTCSsit signaculum jnslili.x Hdei; et 
quoninm palris fidem imiiaius est, scciita est in 
erescenle ip^a jnstilia , cujus siguaculiim in infnnle 
pneccsserat : ila in baptizntis infanlibus pra*.cedit 
rogencraiionis Sacntinciitum ; et si chrislianam 
lenueriiit pieiatcm , scqiieliir ctinm iii corde convcr- 
sio , ciijus mysteriiim prifccssit in corpore. El sicut 
iii illo latrone quod ex Dnplisiui sncmmcnto defucrat 
coinplevit Omnipotcntii benignitas , quia non supcr' 
bia vel contempto , scd necessitate defuerat : sic in 
infaiilibiis qui bnptizali moriuiitur , eadem gratia Oin- 
nipoienti8 implcre crcdcnda est , quod non ex impia 
«olunlate , sed ex xtatis indigentia , ncc corde cre- 
dcie ad justiiiam possunl, nec orc confiteri ad sala- 
4om. Idoo cum alii pro eis rcspondcnt , ut iinplentiir 
orga cos celcbrntio Sacramenti , valet utiqite ad 
«oriim consecralionein , quia ipsi respondere iion 
possinit. At si pro eo qui respondere potest alius 
rcspond&tt, non itidein valet. Ex qua reguln illud iii 
Evnn{:;olio dictum est , qiiod omtiescum legiiiir nnliH 



rnlilrr nmvcl : jEtalem habet , ipte pro $e toquatur 
(Jonn. IX ,21 ). 

CAPUT XXV. -32. QuilMis roliiis omnibus osten- 
diliir nli:id esse sacrnmcnlum Rnpiismi , aliud con- 
vcrsioncm cordis ; sed snliilein hominis ex utroqiie 
compLTi : nec si unum liorum defucrit , ideo pnlaro 
dcbemns conscqucns esse ut et altcrum desit ; quia 
ct ilhid sinc isto potcSt esse in infante , et hoc sioe 
iilo potuit esse in latrone , coinplcnte Deo sive in 
illo , sive in isto , quod non ex voluntalc defuisscl : 
cum vcro cx volnntale alieruin horum deriicril , 
rcalu homiiiem involvi. Et Baptismus qiiidem polesl 
iiicssc ubi conversio cordis defiicrit : conversio autem 
rordis po!esl qiiidem inesse non pcrccpto Baptlsmo , 
sod contempto non polcsl. Ncque enim nllo inodo 
diccniia est convcrsio cordis ad Deiini, ciim Dei 
Sacramentum contemiiiluf. Juste igitiir rcprelicndi- 
miis , nnatlicmnmus , dcleslamur , abominamur per- 
vcrsilatcm cordis hxreticorum : Sacrameiilum tamen 
evangclicum non ideo non hnbent, qiiia per qiioJ 
utilc est non babcnt. Quapropter cum ad fidem ei 
verilaiem veniunt , et agentes poenitentiam remiiH siH 
peceala deposcunt , non eos decipimus neque fallimuM , 
cnm correctos a nobis ac refornialos in eo qiiod depra- 
vati atque perversi sunt, ad regnum coelorum dc 
disciplinis coelestibits erudimus ; ut qiiod in eis iiite- 
grum cst , nullo niodo vioicmiis , ncc proplcr hominis 
vitiuni , si quid in homine Dei cst , vcl nullum , vcl 
vitiosiim esse dicamus. 

CAPUT XXVI. — 53. Jam pauca restant ex cpi- 
stola nd Jubainnum : scd qiiia in eiset de pnrterila 
Ecclesi.-c consuctudine dicitur , et de Imptismo Joan- 
nis , quod solet non pnrvaro movcre quaeslioncm ho- 
minilHis rem mnnifeslam parum altendcntibus , quia 
jussi suntab Apostolo in Chrisio baptizari qiii ba- 
plismum Joannis acceperant (iic/. xix , 3-5); non ne- 
gligenter tractnnda sunt , et lii voUimen aliiid diflfc- 
rciidn , iic lnijus modus immoderntiis sit. 



LIBER QUmTUS. 



i^ostreniain itartem cxaminat e\ istolx Cjnriani ad Jubaianum, necnon epistolam ejusdem ad Quintnm, synodicam ad Nunil- 

daseiiscopos, et e|)istolam ad iHxupeium. 



CAPUT PBIMUM. — i. Ecclcsia; cnlliolicac consue- 
tiidinem pristinnm niinc teneri , ciim abhaireticis vcl 
scliismaticis venientcs , si cvangelicis verbis conso- 
cratum Baptismum percepernnt , dciiiio non bnpti- 
zantur , bento Cypriano teste utiinnr. Ipso quippe sibi 
qiiaistionem proposuii cx ore iilique frairum, sive 
qiiaerefitium veritatem, sive pro vciitatc certnntium. 
Iijtcr dispnUliones enini suns, qiiibus volehai ostcn- 
deredenuobaptizandos haTeliecs, dc qnibus sntis pro 
tPDipore libris superioribus diss^ ruiiniis , nit : Sed 
dien aliquis , quid ergo ficl de his qui in prKtcrilum de 
kareu ad Ecclesiam venientcs , sine Baptismo admissi 
$unt (Epi$t. 75, ad Jubaianum) ? Flic toUi caiisa Do- 
uati^lnrum , cum qiiibus nobis dc hac qu;csttone con- 



fliclusest, pcnitus nanfragavit. Si enim vcre ' Ba- 
ptisinum non hnl>ebant,qiiiveiiicntes abhu.Teiicis ita 
siiscipiebantur , ct su|>er eos crnnt pcccata coruni ; 
cum commnnicatum cst talibus, sivc ab eis qui fue- 
raiit antc Cyprianum , sivc ab ipso Cyprinno, ncccaae 
C8t utunum dicntur ex duobiis, aut periisse jam tuiic 
Ecclcsiam talitim communione maculatam, aiit non 
obesse cuiquam in uniiate permaneiiti alicna ctiain 
nota peccntn. Illnd nutem quia dicere iion possuiit. 
pcTiisse tunc Ecclesiam conUigione communionia ei* 
ruin qiti sine Baptismo ad cam, sicul dicit Cypriamu, 
admissi suiit ; alioquin ncc origincm suam poteract 

* Sic Mss. At edili, rertmi. 



«77 



LIBLU QULNTUS. 



t78 



ass<»rcre, si luiic pcrill Ecclcsia ; quoni.un |»lu3(iiiaiu 
i|u:KliaginUi aiiiii &unrmlcr Cypriaiii passioncm cl di- 
\iiiorniu codicum exiistioiivm (a), unde isli calumnia- 
nm suarum fumos jacianles , occasionem raciciiili 
scliismniis invencraiit, sicut Coiisulum ordo declaral : 
restal ut rateaiitur, nulln malorum cliam c(»gnilorum 
uili couimunionc coiitaminari unitalem Ciirisli-. Quod 
cuiii ras>i riiorint, non iiivenicnt^aiisam cur sc ab 
Kcclesiis orhis lerrarum, (|iias pcr Apostolos iiisiitri- 
tas pariier legiinus , separare dcbuissc conicndnnt : 
quia ncqne illi quorumlibct malornm commixtione 
pt^rirc polttcniiil, ct isli qui non pcrircnl si cum illis 
tn uniiatc matisissent, scpnraiido sl' ab eis, ct rum- 
pcndo \inculnm pacis» uiijue iii scbismnte pcricrunl. 
Apertissimum ciiim sacrilegium cmiiiet sctiisinntis , 
M itulla fult cnusa scpnrationis. Niillam vero fuis^e 
eaa>ain scpnrnlioiiis appnrct, si mnli clinm cogiiitl 
Itonos in unitaie non maculnnl. Non niiicin mnculnri 
in uititate bonos, ctiatu acogniiismalis doccinus^ lestc 
Cypriano, qiii dicil , in prccLritum de hareti ad Eccle- 
iittm venientes , ane Baplismo admissos : quorum la- 
wcn ncraria sacrilegia , qiix supcr eos cranl , quia 
Baptismo dimissa iion erant , si polluerc el |>crdcre 
noii poiucrimt Ecclesi:c sniictilntcm , nulla maloriim 
potest coiilngione perirc. Quapropicr si Cyprianum 
veriim dixissc consentiunt, co testc vincunliir iti 
crimine scliismatis * : si Cyprianum falsum dixisse 
conlendunty co teste non utantur in quxstionc Bapti- 
sinatis. 

CAPUT 11. — 2. Scd nunc qiiod cum l)cnto Cy- 
priano bomine paciflco sermocinnri instiluimus, per- 
gamus. Qui cum sibi opposuisset , quod dici a fra- 
tribus novcrat, Quidergo fiel de his qui in prailcritum 
ad Ecclesiam de hojresi venicntes , sine Daptismo ad- 
misii sunt ? Potens cst , inquit, Dominus misericordia 
sna indulgentiam dare , ct cos qui ad Ecclesiam simpli' 
citer admissi in Ecclesia dormierunl , ab Ecclesia; suof 
muneribits non separare. Bcne quidcm prscsumpsit , 
qiioil charitas iinitalis posset coopcrire mulliludiiicm 
{iccratorum. Quud si babcbanl Baptismiim , et ab liis 
iion rcctc seiilicbntur qui cos dciiuo bnptizandos csse 
cciis«fbniil , id erralum coopcriebat miitalls charitas , 
qiinmdin iucrat isla , iion diabolica dissensio , sedhu- 
mana tentatio; donec eis, sicut dicit Apostolus , si 
quid alitcr sapiebant I)oinirius revclarel (P/ii7ipp.iii, 
15). Et ideovai islisqui pcr sacrilcgam priccisioncm 
ab unitalc disrupli , si et apud iios ct npiid ilios cst 
hapiismiis , rcbaptizant : si autem in Caibolica sola 
esl , nec baptizant. Sive ergo rebaptizent sive non 
baptizenl , non sunt ia vinculo pacis : undc cuilil)ct 
istorum Tulueri adhibeant medicrnam. Nos autem si 
atl Ecclcsiam siiie Baplismo admittlnius. in co nii- 
inero sumus ' quibiis Cyprianus proptcr unilatis cti- 
slodlsm iguosci posse prxsumpsit. Si autcm (sicul 



' Aliquot Mss., docemur. 

» EdiU, co teatc comincuntur cm in crvviine Fchima' 
lis. At niaituscripti, oiiiisiao, essc^ lialKMil, vincuntiw. 
* iiufi^s Mss., ct in corumniwuio sunms. 
(fl) vkic iufra, lib. 7, cap. ± 



j;ini , ul nibilror, c\ bis qii;e in supciinribus libris 
dixiintis , niauifoslum c^l) ciiam iii b.Trclicoruin |»<t- 
vcrsilatc potcst csse cbristinui napiisini inlcgriins ; 
si qui temporibus illis rcbaptiznverunt, iiec t:inu'n ab 
uniiatis coinpagine rc< csseruiit , cailcm dibiiini:c 
pncis potuoruiiiad vcninni pcrilncre, qin Cypriaiius 
eiiam sinc U:>plisino adiuissos ab Ecclcsi:c niuiicribus 
Don potuisse separari icslatiir. I>orro &i vcruin cst 
apiid hxrcticos cl schisniaticos noucssc Bnpiianuni 
Chrisli, qmnlo minus ol>cssenl iii u:)ll:iic positis 
nlictia peccnia , si ad uuitalcm V(?nienlibtis et sine 
Baptismo adniissis soivcrCMliir ct proprii. Nani si , 
tcsie Cyprinno, iiniuuis viiiculum tantum valcl,qu»»- 
modo possenl I cdi alienis pc<Taiis , qui nollcnt ab 
iinitaio reccdcre, si eiiani non bnpiizati pcccnlis pro- 
priis non perirenl , qui nd eain vcllenl cx h;vresi ac- 
ccdero ? 

CAPUT HL — 5. Qjiod nutcm ndjungit Cyprinniis, 
ct dicit , Non tfimrn guia aliquando crratum est^ ideo 
scmpcr errandum est : cum magis sapientibus^ ct Dcnm 
timentibus congrual , patefacto! cl pcrspcclw vcrilati ti- 
b:nler atque incunctanter obsequi^ quam pertinaciter 
atque obstinate coiHra fratrcs cl consacerdotes pro hw- 
reticis rcluctari : vcrissime dicit , iicc allcri potius 
qiiam sibi advcrsatur, qui resistit apcrtissiin:c vcri- 
tjiti. Sed pcr illn qu:e tnm miilln jnm diiimiis, qiian- 
tum arbilror , liqiiido npparct,ct ccrlum eai, Ba- 
ptismmu Christl iicc bajrcticorum |>ervcrsitatc, cimi 
apud cos datur ctsuniitur, posso violari. Scd ul ccr- 
tiini nondiim sit ; saltcm adliuc csse diibiuin , 
quisquis ea quic dicla siiut, ctiam rcnitciis cogilnvc- 
ril, couGtctur. Non crgo aperlissimT veritnti resisli- 
mus; scd aul pro manifesta voritntc ccrtamus , siciil 
ego cxistimo ; aiit ccrte , sicul |>0'sunt pulare qiii 
noiidum istam quajslioncin solutam cssc nrbitrantur, 
ndhuc qu:rrimiis vcrilatcin. Et idco si alitcr sc rcs 
habct qii:im nos dicimiis , cadcin simplicitate siiscipt' 
inus ab ha;rclicis baptizatos , qiia susciiiicbant * illi 
quos proplcr uititatcm Cypriaims ad vcniam pcrlincre 
prajsump^it. Si autem Bapiismus Christi , sicul ca 
qiKc jaiu multadictn suul indicnitl, ct iii non iiitogra * 
vcl vila, vel ildo , sive coruni qiii vidcnliir c»sc inius. 
ncc lamcn ad unica; illius co!umb:e luembra pcrii 
ncnt, sivc eorum quisic ad cam non pcrtiiiciil, ni 
ctiam apcrtc foris sint , poiest essc iutegcr ; qui cuiu 
illis temporibus repetcbaiit , c:imdem veniaiii proplrr 
charitatem uuitalis mcrcbantur, qu.im mcruisso prop- 
lcr cjusmodi cbarilnlcm crcdidit Cypriauiis cos, qms 
siue Baplismo admissos cssc arbitratus cst. Isti crg<> 
qui nuUa cxistcntc causa (quandoquidem , siciit idrm 
Cypriaiius oslciidit , niali boiiis in uniiate obcssc iion 
possunt) scabejiisdtm imitatiscuariiatepruTidcruut, 
locum omnis vcui:c pcrdideruut : ct qui ipso scclcre 
Bchismalis iiiterircnt , etiam>i post Catholiram non 
rebaptizarcnt ; qiianlo supplicio digiii snnt, qiii vd 
qiiOil cos non bnl>cre Cyprianus ariiriiiat , habciitibui 



» liaMss. At odili, Fvscijiiclnmtnr. 
' idili, rt uon vilctjYii; oiuisiia lajticula, i/i, qua* csl ia 
uiaausa*:|lis. 



m 



DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS. S. AUGUSTINI 



m 



cailiolicis dare conanlur , Tel, sicul ipsa res manire- 
bkil, quod ct ipsi halient, non baberc Cathulicamcri- 
Dihianlur? 

CAPUT IV. — -i. Sed quia nunc, ul dicere coepe- 
niin, ciim Cypriani litteris sermocinari inslituimns ; 
itoii, ut arhitror, etiam ilii, si adesset, viderer perti' 
uudter atque obiiinale contra fratre$ et coutacerdotei 
l>ro hdsreticis rcluctari , cum accipi^rct lanla ista quae 
Mismoveiit, cur etiam apud hxrelicos in suo maligno 
rrrore perversos , Bnpiismum tamen Christi pcr 86 
i|i8um rcverendissimum ' atque sanctissimum esse 
pnsse crcdamus. Cumque ct ipse testetur , cujus no- 
Itis lcstimonium ponderis magni esl , sic eo8 admitti 
in practeritum solitos : quisqiiis ejus sermone com- 
motus , ba^reticos denuo baptizandos esse non dubi- 
tat ; eos qiiibus hoc propter lanta quae contradicun- 
tiir, noiidum persuasum est, (ales esse deputel, qua- 
les ui prxteritom fucrunt, qui baptizalos in haercsi 
solo proprio errore corrcclo simpliciler adnii^erunt, 
ot cuiii cis pcr unitatis vinculum salvi essc potuerunt. 
Quisfiuisauiein cl depra^terita Ecclesiae consuetudine, 
et dc po^lcriore robore plenarii concilii, ct tot taiitis- 
qiie &aiictarum Scripturaruin testimoniis , et ipsius 
Cjpriani multis documeniis , et perspicuis rationibus 
veritatis, intelligit Christi Baplismum verbis evange- 
licis consecratuin non (lori cujuslibet bominis perver- 
ftilate perversum ; eodem unitatis vinculo intelligat 
«alvos esse potuissc, quibus aliud salva charitate lunc 
visum est : ac per hoc simiil oportcl inlelligat , cos 
qiios nulla ziznnia, nulln palea , si ipsi fninienta esse 
voluissent , in socictatc Kcclesix toio orbe diffusas 
poierant macuiare , et ideo niilla exislenie causa di- 
.vortii * se ab eodcm uniiatis vinculo disroperunt ; 
qiiodlibet illorum duorum verum sil, sive quod Cy- 
pl^ianus tuiic seiisit, sive quod i^alholica'. uiiiversiLis 
uiide ille non recessit oblinuit; foris apertissime con- 
fttitutos in maiiifeslo sacrilegio schismatis salvos esse 
non |)ossc, ct omiiia qtix halient de divinis Sacramen- 
Uft et liberalital^ unius legitimi viri , quamdiu lalcs 
ftunt, ad corum confusioncm polius quani ad salutciit 
valerc. 

CAPUT V. — 5. Quocirca etiamsi vere propterca 
Yellent lueretici corrccto errore venire ad Ecclesiam, 
quia pularent 8e Baptismum non habcre nisi in Ca- 
thtilica arciperent ; nec sic cis delieremus ad iteralio- 
iiem Baplisiiii conscntire, sed potius doccndi esseiif, 
nec iiitcgriiniem Baplismi prodcsse perversilati 
eoriim, si corrigi nollcnl ; iicc eoriiin perversitatc vio- 
Ifttum foisse iiitegrum Baplisma, quamdiu corrigi no» 
/ luernnt ; ncc qiiia corrigi volunt, melitis In eis Bnpti- 
ftma fieri : sed ipsos a maligniiaie discedere , illiid 
aatcin incipcrc jam prodesse nd saluicm, quod priiis 
iiierat ad pcrniciem. Ilasc enim discentcs, et salulem 
iii catliolica unilaie dcsiderabunt, et suuin esse quod 
Cbristi est non exislimabunt , ct veritatis Sacrameu- 
lum, qiinmvis in se posiiom, cum errore proprio non 
misci buiK. 



6. Huc accodit, quia sic homines occulta nescio 
qua inspiratione Doi detestanlur , si <|ui8 iterum Ba- 
ptismum accipiat, quem ubicuinque jain acccperat, 
ut iidom ipsi hxTelici cuin inde disputant, fron- 
lem coiifricent, ct prope oniiies eorum laici qui 
apiid eos iDvelcraverunt , et animosam pertina- 
ciam adversus Caiholicam eonceperuut, hoc solum 
illic sibi displicere fateaiitur : et mulii qui proptiT 
adlpiscenda aliqua coinmoda s.TCularia , vcl iiicoiii- 
moda devitanda, transire ad eos volunt, occultis co- 
natibus ambiant , ut hoc eis quasi peciiliari et do- 
mestico beneficio praestetur, ne rebapiizcntur ; et 
nonnuUi cxteris eorum vanis erroribus ct falsift 
criminationibuft adversus catholicam Ecclesiaro cre- 
dentes, hoc uno revocentur, ut eis sociari nolinl, n% 
rebaptizari cogantur. Qiiem scnsum, hominum oiuuia 
penitus corda occupautcm isii Donatistae mclucnlcs , 
malueruiit recipere Baptismum qui apud Maximiani- 
8tas quos dumiiaverant datus est, et eo modo sibi lin- 
giias pnicidere, et ora oppilare , quam denuo bapti- 
zare tol homiiies Mustitanx * ct Assuritan;c el ali.i- 
ruin plebium , qiias cum Feliciano ct PrxtczUilo cl 
caeieris a se damnatis et ad se rcdcuniibus suscepe- 
ninl. 

CAPUT VI. — 7. Cum enim hoc raro fit in singu- 
lis , inter molta spaiia locorum et leniporitm , borror 
facli non ita seiitilur : si aulcm repente con\enireD- 
tur quos pcr tain longum tempas, sive iirgcniihus pe- 
riculis mortis , sive pcr solcinnitaies Paschnles mc- 
niorati Maxiinianistx baptizaverant , et eis dicerctur 
ut itcrurn bnptizarentur, quoniam id qnod in sacrile- 
gio schismatis acceporant nihil osscl ; id quideiii dicc- 
rclur quod eos |)erlinacia siii crroris dicere cogeret » 
ul possciit qualicumqiie falsa uinhra coiislaiiii;e cou- 
Ira calorem vcrilatis sux duriii;u rigorem glaciciii(|ue 
contegore : sed quia lioc illi forre noii posseat , ct 
qiiod in tam multis homiuibus ncrel, ncc ipsi posseiit 
tolerare qui faccrent , prxserliin quia iideiii ipsi eoft 
in parte Priminni rcbaptizareiit , qui eos in part.) 
Mnxiiiiiani jain hnpiizaveraiit, reccplus esl Baplisnius 
illorum, et iiiterccptus typhiis islorum. Qood ntillo 
niodo eligcront licri, nisi aniplius sihi adversnri nrht- 
trarenlur horrorciu hominum de ilerata tincliono , 
quain consideratiotiem de perdita defcn^ione. Qiiod 
non ideo dixcrim , (iiiia htiinano scnsu dotcrreri de- 
buimus, si ab h.Trcticis.vcnicnlos deiiuo hnpiizari vc- 
ritas cogeret : scd qtiia saiiclns Cyprianus ait , hoe 
ip$o magis hairelicos ad nccessitatein tcniendi adigi /mk 
tuisse, si rursus in CallioUca baptizarentur ; proplcrea 
commemorare volui qwintus petie in oniniuin nien:i- 
bus htijus facii horror insideat , quem divinitiis infii- 
8uni csse credidcrim, ut adversus qunslibct dispulatio* 
iics q\ias infirmi disculere ncqueunt, horrore ipso 
Ecclesia munirctur. 

CAPUT VII. — 8. Sune verha ip.>a Cyprinni cuin 
inlueor, admoncor qu.Tdam multum ncccssaria diccre 



* Am. cl US8., reverentissiimm. 

* vox, dixvrtiit abcst a itroha: notae Mas. 



> Editi, loco, MnsHlame, hahehant, Musiicaiue: et iiif^a, 
Prwiexato, pro, proetextaio. casligati suut ex Mift. 



m 



LIBER QUINTUS. 



182 



iliriincndd^ hnjwsroodi qiint^slioni. Nam si videriut, in- 
i|nit, judicio et $entcntia nostra id decerni et stalui, uli 
Ikipiisma justuni et legitimnm compntetur, qno itUc bit- 
fli%antur ; putabvnt se Ecclesiam quoque et cmtern mH- 
nera Ecdesia juste et legitinie possidere. Non aii, Pu- 
tihtnU sc nnincra EccKsia possiderc ; sed , jiis'e et 
legitime passidere. Nos autein Bapli>nium cos noii jusie 
el legiiimc |»ossidcre coiicediinus : inui possidere aii- 
lem iion possumus dicerc , ciim Sacramtnlom domi- 
mciim in evangelicis viTbis cognoscimus. Bapltsmuni 
ergo lcgilimum habeni, sed non logitime habrnt. 
Qiiisqnis cnim eum cl in iinifcUc caUioltca , ci eo di- 
gne vivens babet , el legilimum cl lcgilime habei : 
quisquis autcm vel in ipsa Cntbolica sicut palea com- 
mixta frumenio, vcl exira sicul palca vcnio sublala 
halioi, Imnc Baplismum legiUmum quidcm habet. sed 
non legitime. Iia enim liabet quemadmodum ulilur : 
Mii amem iegiiime uliliir qui eo rontra legem uliuir ; 
i|iM»d facii oiiinis qui haptizatus pcrdiie vivil, sive in- 
iiis, sive foris. 

CAPUT VIII. — 9. Qunpropler sicul de Icge dixit 

Apostoius, Bonaest lex, siq^tis ea legitime utatur (I Tim. 

H, 8); iu dc Baptismo recle dicerc possumns , Bonus 

cst Baptismus, si qniseo legiUine alalur. Et sicut non 

ftK^iehant tuncntlex hona non esset, autoronino nulla 

cMet, qui ea non legitime utebanlur ; sic nollo modo 

faeit ut Baptismus honus non sit , ant iit omniiio Ba- 

pUsmns non sil, quisqnis eo, slve quia in liairesi, sive 

qnia in pessimis morihus vivil, non legilime ulilur. Et 

ideo cum vel ad uniiaicm caiholicani , vel ad vilara 

tanto Sacramento dignain convertitur , non allud ha- 

pCisma incipil habere lcgilimum , scd illud ipsum In- 

dpit hahcre legitime. Nec remissio irrevocabilium 

peccatonim consequilurBapusma, nisi non solum le- 

giUmom, sed etiam legilime habeatur : nec lamen si 

legitime non hahebitur, et peccaia vel non remilten- 

iw, vel remissa replicabunlur, proplerea vel malum 

vel nullum eril in baplizato Bnplismi sacramenlum. 

Sicut enim Judas, cui buccellam iradidit Dominus , 

non malam accipiendo, sed malc accipiendo locum in 

se diaholo pnuhuil {Joan. xui, «7); sic indignc quis- 

que sumens dominicum Sacramentum non efficit ut 

quia ipse malus esl, malum sit, aul quia iion ad sa- 

hiu^m accipil, niliil acceperit. Corpus enim Domini et 

sangiiis Domini nihilominus crat eiiam illis qnibus 

dicebat Apostoliis, Qui manducat indigne, judidum 

t'M manducat et bibit (I Cor. xi, 29). Non ergo qifac- 

raut in Caiholica hxrelici quod habent, sed quod non 

halient, id est, fincm pnccepU, sine quo mulu sancla 

haheri possunt, sed prodesse non possunt. Finis au- 

tem pragcepti est elwritas de eorde jmro , et eonscientia 

bona, et fide non fUta (l Tim. i, 5). Lavacri vero Sa- 

cramenliim non ot liabranl, si jain eodein ipso , 

Muamvis in haeresi, lincli suiU ; scd iit salnbriler 

habeant , ad Calhoiicac uniUUsm veriialemque fesU- 

ucnt. 

CAPUT IX. — iO. Jam ninic de Baplisnio Junn- 
nis videnduiu cst qnid diciilnr. Baplizatos eniin a 
l^anio fos qtnjaw b(ipt»mo Joanms baptiznii (uissent , 



legimus in AciiBus Apostobrum (Act. xix , o 5\; non 
ob aliud, liisiqnia Joannisbapiisinns iion fuil Cbrtsu 
Baptisinus, S'hI Jonnni a Cbristo conccssus, qui Jonn- 
nis proprie diccretnr, sicnl Idnn Jo;inncs dicil, iVon 
potest liomo accipere quidqunm^ nisi datum fucrit ei dt 
cceio [Joan. iii, 27) Et ne forsilan lioc sic a Oeo P;i- 
tre accipcre viderclur, ul a Filio iion accipcrel , dc 
ipsoChrisio idiMiiidcm loqnens nit, Nos omncs de ple- 
nitudine cjus acccpimits (Id. i, IG). Accepit aulein Iioc 
Joannes ccrta^ dispc::saiionis gralia, iion din roansu- 
rum, sed quantum satis esset ad parnndam vlnm Do- 
mino, cnjus enm esse prxcursorem oportchat. Qiiam 
ille humiliter ingrcssurus , ct sc hniniliter srquentes 
ad cxccllciiliam dcdiictiirus, sicut servis pcdos lavit 
(Id. xui, 4, 5), ita servi bnpiisino lingi voluit [Mattlt. 
111, 15). Sicnl enim sc snbjecif pt;dibus cornm quos 
ipsc dirigebat, sic Joannis munori quod ipse donnvo- 
rat : ut intclligcrent omnes, quaiUo supcrbi:c sacri- 
logio qiiisquc conlcmnerct baptisma qnod a Doiniiio 
deherct accipere, qunndo ipse Dominus acccpisset 
quod sorvo, ut proprium dnre possct, ipsc pncstite- 
rat : et cum Joannes, quo ncmo exsurrexit major iii 
natis mulicrum (Id. xi, il), tantnm testimoniuiit 
Cbrislo perhiberet, ut solvendac corrigine calccamcnU 
ejus sc fateretur indignum (Joan. i , 27) , Christus ct 
hapUsmum ejus accipicndo humillimus inter hoinines 
inveniretur, ct bapiismo ejus loctim auferendo * Deiii 
altissimns crederetur , idem * humiliuitis doctur ct 
celsitiidinis dator. 

II. NoIIi entm Prophetanim, nulli prorsiis homi- 
niim in Scriptiiris divinis legimus concessuniesse,b:i- 
ptizare in aqua poenitenii» in remissionem peccalo- 
rum, quod Joanni conccssum est : qua mirabiii grs^tia 
siispendcns in se corda populonim , viam prxpraret 
in eis illi quem se taiito praedicaret cssc mnjoreni. Sod 
Dominus Jesus Chnstus uli Baptismo muiidat Ecc'6- 
siam, qiio accepto nulluin alierum requiratur : Jonn- 
iios anlein tuli baplisnio prirtiiigebat, quo acccpto cs- 
sct Baptisma ctiam dominicum neccssarrum ; noii ut 
illud repetatur, sed ut cisqui baptisimim Joannis ucce- 
perant, etiam ChrisU Baptisnius, cui vium prxparabat 
ille, traderetur. Si enim ChnsU humililns conimcn- 
danda non esset , nec baplismo Joannis opus esset : 
rursum si iii Joaniie finis esset, post Joannts haptisma 
Christi Baptismate opus non esset. Sed quia /iiits legis 
Christus , ad justitiam omni credenti (Rom. x , 4>) : ab 
illo demonstratum est ad quem pergerelur ; ad liuiie 
cum perventum fuerit, permaneretur *. Idem igiinr 
Joannes et celsitudincm Domini prsdicavil, €um euni 
sibi longe pracposuit; et humilitatem, cum enm tnn- 
quam infimuin bapUzavit. Sed si Joannes Cliristuni 
soluin haptizasset, nielioris hapiismi Joannes dispen- 
salor fuisse putaretur quo ipsc Cbrislus solus tincUis 
esset , quam ChrisU est qno Cbri^tiani tinguntnr : ct 
rursus, si omiies prius haptismo Joaniiis, ct dcinde 



» Er., o/ferctido. Lugd. el ven., afjeicndo. M. 

« sola terc iHlilio Ijov , id est. 

* Aiii. Kr. el aiiqiiot inaiiuscripti , pcrnuoKtur. 



ir:, 



DE B.\rTISMO CONTRA DONATISTAS, S. AUGLSTINI 



184 



thrlsli briplizari oporlcrcl, minus plcmis minnsque 
fiorfocuis Chrisii Baplismus mcrilo viderclur, qiii non 
<;:r(it'< rot ad salulcm. Quocirca cl bapiismo Joannis 
l>a;'.il/.:»lus rst Domiuus, ut supcrbas hominum cervi- 
r(>s :kI salularc suum Baplisma flccterct; ct iioii solus 
i lo liapiismalc tincius cst, ne hoc ipso supcrius illud 
oslciulcrct, quod co solus ipse baplizari meruisset; et 
u!lra illud perscverarc non sivit, ne hoc unum quo 
fpst» hapiizal, iii(lij,'cre pr.TCedenlc aliero viderelur. 
CAPUT X. — 12. Qu;cro ilnque, si boplismo Joan- 
- n sVcccaia din»iiicl)anliir, qnid nmplius propslare po- 
liiil Da|.lismu3 Chrisii eis (|U0s apostolus Paidus posl 
haplismum Joanois Clirisli Bnpiismo voluil bapiizari? 
Si aiilcm Joannis hapiismo non dimillcbantur peccaia, 
nlnimnam melioros erant Joanne Cypriani lempori- 
'»us, de quihns ipse dicil qiiod fundos insidiosis frau- 
dibus rapichanl, ct usuris mulliplicaniibus fenus au- 
Kehant (Serm. de Lapsls), quibus lamcn baplizainihiis 
Hcbal remissio pcccalorum? An quia eos unilas Eccle- 
sije leneluil? Quid ergo? Joannes non crnt in uniUile, 
amicus ille sponsi, v\x dominicae pnrparator, ci ipsius 
Domini baplizalor? Quis hoc dcnientissimus dixeril? 
Quapropler qtianquam ita credam baplizassc Joannem 
in aqua poBnitenliaj in remissionem peccalorum , ut 
ab co haplizalis in spe remiilerenlur peccaia , reipsa 
vero in Domini Baplismo id fierel : sicut resurreciio 
qiia) exspcctalnr in finem spe in nobis facla esl, sicut 
dicil Apostolus, Qtiia simul nos exdlavit^ ct simul w- 
dere fecit in ca^lestibus {Ephes. ii, 6); et idem dicit, 
Spe enini salvi facii sumus {Rom. viii, 24) : nam et ipsc 
Joanncs ciiin dical, Ego quidem bnplizo vos in aqua in 
pcenitcntiam * , m rcmissionem peccaiorum ( Malth. iii , 
41 ) ; Dominum vldcns ait , Ecce Agnus Dei , ccce qui 
toUit peccata mundi {Joan. i, 29) : taincn nc quisquo 
conlendat eliam in baplismo Joannis dimissa cssc pcc- 
cala, sed aliquam ampliorem sapcliGcalioncm cis quos 
jnssit Pauhis denuo haplizari {Act. xix, 5-5), pcr Ba- 
plismuin Chrisli esse collalam, non ago pugnaciler. 

CAPUT XI. — 13. Illud enim quod ad rein priesen- 
leni inaxime pertinel, intuendum csl (quoqiio modo 
sc haheat baplisma Joannis, cum eiim ad unilatcm 
Cbri^ii peninere manifestum sil), quax cansa feceril 
nt post Joannein sancluin i»ap(izari homines oporluc- 
rit, el post episcopos avaros non oportucrit. Ncmo 
cnim ncgat qiiod in agro doniinico Joannes triticum 
eral , cl, si araplius non polest, in uherlaie centcna. 
Itcin neino dubilal,avariliain , qna; cst idolorum ser- 
vilus , in inessc doroinica inter paleas numerari. Cur 
crgo post irilicum baptizainr, et post paleam non ba- 
plizatur? Si propierca Pauhis posl Joaiinem baptiza- 
vit, qiiia Joaiinc melior crat; cur non ct Cyprianus 
posl fencraiores suos collcgas bapiizavil, quihus ulira 
comparalionem mehor crat? Si propicrca post lalos 
lollcgas Cyprianns non hapiizavit, quia in iinilale cum 
ilio crant; ncc posl Joannem dehuit Paulus, quia ea- 
dem uniialc conlinehaiur •. An forle frandaiores ot 
rapaccs ad columhnc iiliiis unice mcmhra pcriincnl , 

» sJc i.kM i(|ue N'ss. Al cdiil, in aqua pcvmtcnticv. 
* Aui. ei Mbs., coniineb.inliir . 



el ille non pcrlinet cui polcslas ipsa Domiiii Jcsu Chri- 
sli pcr coluinhre spccicm Spiritu sanclo descendenie 
monslrala est {Maith. iii, 10, et Joan. 1, 55)? iino vem 
illc inlime pcrlinel, isii vcro vel occasione alicujn» 
scandali , vei nliima venliialione a triiico fecparamli 
neqnaquam perlinenl : el lanieii posi illinn bai>tizai(iiii 
esi, post isios non baplizaUir. Qure igitnr causa esit 
nisi quia Baplisma qnod illos jussil Pauliis accipert^, 
non hoc crat qiiotl per Jonniiem dal>atur? Et ideoin 
eadem ipsa unitate Ecclesix, B.)plismns Cliristi si iia- 
pllzanie fcneratorc Iradatiir. lopeli non polesl : ha- 
piismuni autem Joannis eiiam ab ipso Joanne acei- 
pienles, posiea Chrisii Baptisnio bapiizari oiwrlehat. 

CAPUT XII. — 14. Proinde possum et ego verbia 
utens ipsius beali Cypriani ad cujiisdam miraculi con- 
siderationem andientium corda convertere, si dicam : 
lUe Joannes major inler Prophelas habitns; iUe dirjwa 
gratia adhuc in utero matris impletus ; iUe EUas spirilm 
et virtute subnixus , qui non adversarius Domini , sed 
prcccursor ac prcedicator fuit ; qui Dominum uon lantun' 
terbis prcenuntiavit , sed et ocuUs ostcndit ; qui ipsuir 
Christum per quem baptizantur cceleri , baptizavit ; sic 
baplizare iion ineruit, ut post euin non baptizarenttir 
qui ab eo fueranl baptizali : et posl avaros, fraudato- 
res, rapaces, fcneratorcs, nemo quemquam in Ecclcsia 
baptizandum pulabit? Nonne cuni b;ec invidiose cla- 
inavcro, res|K>ndelnr inihi : Quid hoc indignuin piitas, 
quasi aut Joannes exhonoralus sil , aul avarus liouo' 
ratus? Sed illius Baptismum non oporiuit iterari, de 
quo idem Joannes ait, Hic esl qui bapUua in Spiriiu 
sancto (Joan. i, 53). Per qiienilibct cnim niinisirum 
detiir, illius est Baptismus de qiio dictuin est, llic est 
qui baptizat. Sed ncque ipsius Joannis hapiismu^ il«!- 
ralusest, cuni ab eo bapiizalos bapiizari iii Christo 
Pauliis aposloliis jussil. Qnod cnim ab amico siK)ii.«i 
non acceperant , hoc ab ipso sponso accipcre debiie- 
riint , de quo ille ainicus dixerul , Hic est qui baptizat 
in Spiritu sancto. 

CAPUT XIII. — 15. Poleral enim, si voluissct, Do- 
minus Jesus Baplismi sui potesiaiem dare alicui vel 
aliquibus pr.tcipuis servis suis, qiios jam fecissct aiiii- 
cos suos, qualibiis ait, Jam non vos dicam servos^ scd 
anncos {Id., xv, 15) : ut quemadinodum pcr virgaia 
florenlcm demonsirniiis est Aaron sacerdos ( Num. 
xvH, 8) , iti in cjus Ecclesia nbi plura ei inajora nii- 
racula facta siint , pcr aliqiiod sigiinm demoiistraieii- 
tur excelleiitioris sanclitatis ministri et dispensatorcs 
inysleriorum, qui soli hapiizare deberenl. Sed si hoc 
fierel, quamvis eis a Domino aitributus, tamen i|i60- 
rnm baplismu^ jain diceretur, sicnt bapiismns Jonn- 
nis fuil. Ideo Paiilus gratias agit Deo quod neminem 
ipsoruin baptizaveral, qui lanquam ohliti in ciijus no- 
inine baptizali csscnt , per boininnm sc nomina divi- 
debant (1 Cor. i, 12-15). Cum eitiin tantiim valct III- 
plismus per hominem conlemplibiiom , qiianlnm per 
Aposlolum daiiis; ita ncc iliius, iicc illius esse coj?iio- 
scitur, sed Chrisli : quod in ip-io Domino Joanoe^ pcr 
illain columha» Fpociein se didicissc lcsiatiir. Na:n se- 
cimdum qnid aliud dixerii, Et cgo ncsclebani cum; non 



1H5 

phne lUltO. Si cnim cuin omniuo ncscircl, uom vo- 
iiieiili a«l bapli»iiiniii suuni diccrct, Ego a le dtbco ba- 
piiMri (MuUii, III, ii). y">J ergo esl quod ail, Ouo- 
rriam vidi Spiriium vdut columbam desccndentem de 
CQtio, et mansit mper eum. Et ego ncsciebam eum : sed 
qui me misil baptizare in aqua , ipse mihi dixit , Super 
q»em videris Spiritum desceudentem dc cmlo, et ^nanen- 
l.m sufhr ium, ipse est qui baplizat in Spiritu sancto 
{Joau. I, 5i, 55). Coluu.ba uliquo supcr baplizaiuui 
de-MMMulcriU. xViihuc nulcui veuioiili ul bapiizarclur 
dixeral, Eyo a le debeo bnptiznri. Jain erjjo sciebat 
cuin. Quid sibi ilaquc vuU . Ego neuiebam eum : scd 
qui me misit bnptizarc in uqna . ipse nM dixtt , Super 
quem ridcris Spiritum descendeqtem de ccelo^ el maneit^ 
lem super eum , ipse est qui baptiiat in Spiritu sancto : 
ciiin boc postear|nam bnptizalus est , faclum sil, nisi 
qnia secuudmn aliqnid eum scicbat, secuudum ab<iuid 
adbuc nesciebal? Sciebal vidclicel sponsum Filinm 
Dei, dc ciijns plrniludine onmes accipcrcnt : seil (inia 
ex ejns plcnilndinc ipsc sic accepcrat baptizandi po- 
leftlatein , ni Joanuis baplismns dicerelnr ; nescicbal 
iilrnin sic csset dalurns et r;eieris, an vero proprium 
Bapiismnm sic liabiuirus, ut pcr qncmlil>el darelur, 
sivc exccUentioris gratix niiuistrum, sive inlerioris, 
nive pcr cenlcni frucUis bominem, sive scxageni, sive 
iriccni, sive per fruincnlum, sive pcr paleain, nou nisl 
iUiiis uiiins esse cognoscereUir : et boc pcr Spiritum 
didicit, veliit columbam descendentcra ct mancnlem 
siiper eum. 

CAPUT XIV. — 16. Ilaque inveniinus di«iuui ab 
Apostolis ^ et gloriam meam (I Cor. ix, 45), qnaiih 
irisutique in Doiuino; ct ministerium meum(liom. xi, 
15), et prudentium meam (Ephes. iii, 4), ct Evange- 
lium nieum (II Tim, if, 8), qnamvis utique a Domino 
imperliuim aiqiie douaUim : Baplismus aulem meus, 
iicmo dixit eoriim omiiino. Ncque cnim oinnium 
arqualis est gloria, ncc iniiiislrant oinncs xqir.iliter, 
nec aequali prudenlia snnt oinncs pracditi, ct in cvan- 
gelizando alius alio mclins opcraiur, ct ideo dici 
potest alius alio doctior in ipsa dociriua sainUiri ' : 
aliiis autem alio magis minnsve baptizalus dici n(m 
polesl , sive ab inferiorc , sive a raajore baplizctur. 
Froiudc cum manifesta siut opera carnis, quas sunt 
(omicationeSf immunditicet tuxurice, idolorum servilus^ 
veneficia, immicili(e, conteniiones, wmulationes, animo^ 
mtatcs, dissensiones, hcereses^ invidi(e, ebrietates, comes- 
sationes, et Ids similia (Gulat.y, ld-21) ; si niirabililer 
dicitar, Post Joaniiem baplizaii sunt bomines, et post 
baereticos non baplizaulur : cur non mirabililer dici- 
tur, Post Joaniicm baplizati snnt bomines, et post in- 
Tidos non bnpiizimlur; ciim cx parte diaboli esse in- 
vldos ii)se Cyprianos in Epistola de Zelo ct Livoro 
lcsictor , el in Ecclcsia Chrisli fuisse invidos Christi 
annuuiiaiorcs ipsis aposiolicis lemporibus ipse Cy- 
prianus ex aposudo Paulo, sicut jam docuimus, ma- 
nifeslet (Epist, 75. ad Jnbaianum) ? 



LT.EU QUIMIS. * m 

CAPUT XV. — 17. Quia crgo J-auuis lia;»iis'i:us 
i!on eral idein qui Bapiismus Clirisli, saiis arbilror 
esse declaralum : et propicrca niliil documouli cx illo 
affcrri polest, cur proplerca post ba^rclicos lja|.iiz.ii;- 
duin sil, quia baplizaUim est posl Joaunciu : < uni 
Joannes b;crelicus n(Mi fuerit, et poiucrit babcrc Ikj- 
ptisinura , quamvis a Cbrislo coiicessuin , nou laiueti 
Cbrisli propriiim , ciini Cbrisli baluwTit cbariiaicui ; 
cl possit b;iTclicus babere Daplisuuim Clirisii cl p<*r- 
vcrsiUiicm diiboli, sicut iuUis alius po.c l liabcro 
Bapiismum Cbrisli el iuvidiain diaboli. 

18. At cnim miiito mnsis post b:vrelirnni banlizau. 
dum est; qula Joannes bxrciicus non erat , ct lamcn 
post euin baptizalum cst? Sic, dicit aliquis, mullo 
magis post cbriosura bapli&uidum est» quia Joannes 
sobriiis crat, cl Limcn posl enm ba|)tiznuiin est : ct 
qiiid resoondcamiis ei, non luibcbimns, nisi baplizalis 
a Jonnne Baplismum Cluisii nou lialicuUlMi« c^so Irn- 
diliim; in quibus antem est Baplismus (Uiristi , qni- 
biislibel corum pcrversitniibiis nullo modo ricri ut 
non sit in cis Bnplismus Chrisii. 

19. Nou itnquc idcirco hcereticus jns Baplismi ob* 
iinere potuii , quia prior baptizavit ; scd quia non siio 
baptismo baptizavii : et sr jiis bnptizaudi non babuit , 
timen Cbristi est qnod de lit, ct ille Cbrisir cst qui 
acccpii. Mulla enim coutra jtis danlur, nec Inuicn ideo 
vel nnlla vel noii data dicnntur. Nequc enim et ille 
qui s;c( iilo verbis solis ct iion factis rcnuntint, jnns 
accipit Baplismum ; ct tarneu accipit. Nani tnlcs in 
Ecclesia et Cyprianns suis lemporibits fuissc comuic- 
morat-, et nos experimiir, ct gcinimus. 

20. Mirnm autcm est, quomodo dicalur scpnrmi a 
se ' el dividi omnino non posse, Baptismum ei Eccle» 
siam, Si cnim Bnptisuia iii bnplizaio iiiscpainb.liicr 
nianct , quomodo baplizatus scparari ab Ecclcsia po- 
te^il, el Baptismns non potest? In bnptiznto autcm in- 
scparabiliter Bnptisma pcrmancrc inauifcsiuin csl ; 
quia in qnodlibet profundnm maloruui el in quamii- 
bet b(u*ribilcin voragincm peccatorum irruat bnpiiza- 
lus , usqnc ad aposiaticnni ruiuam , non carct Bapli- 
smo : cl idco pcr pQeuilcntiam rcdcuuti uoii nddiuir, 
quia eo non potuisse carcre jiidicaUir. Bapii/alum 
auicm posse scparari ab Ecclcsin quis dubilaverit? 
Indc quippe onini?s Iixrescs cxicruiit, qu:e vocabulo 
cbristiano dccipiuut. 

CAPUT XVI. — Quninobrem qnia manifcstum est 
in iKiptizato cssc Bnptisuium, rum baptizains ab Ec- 
clcsia scparatiir, Da|)lismus qui in illo cst, cum ilij 
utique separatur. Et bleo non omues qui tcnciii Ba- 
ptismnin, tcncnt Ecclcsiam ; sicut non omnes qni le- 
neiit Ecclesiam, teiient ct vitam a^ternam. Aiit si 
Ecclesiain tencre non dicimus, nisi cos qni divina 
niandata custodiunt; miillos jam esse concediiuus 
Baptismum tenenles, el Ecclcsinm nou teucntcs. 

21. Quamobrem non praoccupat ha^rcticus Bapti» 
smum : cnm eum ab Ecclcsia sumpscril. Ncc pruiiil 
amitlerc cum rccedcrcl, quem jam nou babcre Eccle- 



lis. 



' Edili , dic:um ab Apo&tolo. Al Mss. , dictum ab apoJo- 
* )bi«. , ct ipsa doctrimi srdutari. Plurcs, spirittuili. 



» lii culiiionc l^)v. oinissiun «»sl, u rr ; < ucxl Lic iu carlsrii 
libhs rcpcriuu- cl a^ u 1 (.ypriamuu. 



DE BAPTISMO CONTRA DO.^ATISTaS, S. AUGLSriNI 



187 

Siam dicitnns, ct lamen liabere Bapiismum concedi- 
xntis. Nec ffriniatum qttisquam iibi derogat, et hterctico 
iribuit : quia cum dicit seciim abstulisse quod non 
legitime daret, sed (amcn legitimum daret, nec jam 
legitime liaberet, sed legilimum liaberet. Primatns 
auiein non est nisi in sancta conversatione et vita 
bona, qiio pertinent omnes, ex quibas tanquam mem- 
bris consuit illa sponsa non habens macnlam neque 
riigam {Ephe$. v, 27) (a), et illa columba inter mul- 
toriiin corvorum improbitatem gemens : nisi (orte, 
ciim Esau propler lenticiilse coucupiscentiani prima- 
lum pcrdiderit {Gen. xxv, 20-34), tenere primalum 
arbilrandi suiit fraudatorcs, rapiores, feneratores, 
invidi, cbriosi, et cxieri hujusmodi, quales in Eccle- 
sia sui temporis cii^tm pcr litteras Cyprianus inge- 
mttit. Quapropler aut quod est tencre ExM^Iesiam, non 
hoc cst in diviiiis lciicrc priinalum ; aut si omnis qui 
leiiet Ecclesiain cliam primatum tenet, omnes illi 
iniqui Ecclesiam non tcncni, qui tamen intiis viden- 
tur et Baptismuin dare, ct babere a iiullo iioslrum 
neganlur. Nam cos primalum in diviiiis babere quis 
dical, iiisi qui nibil divinum sapit? 

CAPUT XVII. — 22. Sed jam ad illa cloquia pa- 
cifica Cypriani , boc est ad Epistolx fiiiem omiiibus 
coiisideratis pertractalisque pervenlum est , qux me 
legeiitein et sxpe repclentem non satiant : tanta cx 
eis jiiciiiidilas fratcrni ainoris exbalat, taiita dulccdo 
cliarilalis cxuberat. Oa!c libi, inquit, breviter pro no- 
ilru medioeritate re$cripsvnus, fraler charissime^ nmini 
pra^ibentes ant prajudieantei^ quominus unusquisque 
ejriscoporinn quod putat faciat^ habens arbitrii sui Ube- 
ram polestatem. Nos^ quantum in nobis est^ propter 
luerelicos cum coUcgis et coepiscopis nostris non conten" 
dimus, cnm qnibus concordiam et dominicam pacem le^ 
neiuus; maxime cum et Apostolus dicat^ i Si quis au- 
tem putuvcrit ' contenliosus esse^ nos talem consuetHdi" 
iiem non habemus^ neqne Ecclesia Dd > (I Cor, xi^ 16). 
Servatttr a nobis patientcr et leniter charitas aninu, ho^ 
nor collegiif vincutum fidei^ concordia sacerdotii, Pro- 
pter hoc etiam libelum de Bono Patienttas^ quantum 
vuluit nostra mediocritas, permillcnte Domino et inspi' 
rante conscripsimuSf quem ad te pro mutua dilectione 
transmi^mtts, 

23. lii bis vcrbis inulta considcranda sunt, quibus 
in lioc viro qui dilcxit decorein domus Domini ct lo- 
dim (abcrnaculi babilationis ejus (Psal, xxv, 8), 
chrisliana) cbarilalis fulgor clucet. Primo, quia id 
qiiod sensit non tacuit : deinile, qiiia lam inaiifAiete 
et pacillce protulit, quia cuin bis qiii aliiid scntiebant 
ccdcsiaslicain pacem tcnuit, quia in unitatis vinculo 
laiiUim saliibriiaiem esse intcllcxit, qiiia eam tantum 
dilcxit, ct sobric ciistodivit, qiiia vidit ct scnsil etiam 
dm^rsa seiitientes possc salva cbaritale seiitirc : iie- 
qiie eniin cum mnlis tenere se diceret diviitam con- 
«-ordiain el dominicain p:iceni : boiius qui|>pe baberc 
er^ niali>s pacem potcst ; icucre aittein cuiu cis pa • 
oeni non poiest, qiiain ipsi non lcneiil : |:oslreiiio, 

« <ilc li.ibciit Ain. Kr. rt Vss. At IjOV., putattir. 
(0}Ul\etriiCl.,<;ai!. 18. 



qiiia iiemiiii prnescribi*ns ncqiie pracjndicans, quoiiu- 
iiiis uiiiisquisfjiie episcoporuni quod putai iaciat. ha- 
bcns arbitrii sui libcrain potcstaiem, cliaiti nobif 
qualibitscumqiie locuin dedil, paciiice securo Ista tra- 
ctandi. Pru^ftcns est enitn, non :^oliim per liiteras 
suas, scd cli:itn pcr ipsam qua; in illo maxiine viguil, 
et inori iiunquam potuil, cltaritatem. Iluiccrgo iiilw 
rere et conglutiuari dosidorans, si iion iinpcdiar in- 
convcnieiitia |)eccatonim nieorum, oratioiiibus cjus 
adjultis, discam si potcro per lilteras cjus quunLi 
pace per eum Ecclesiam siiaiii Dominus , el quaiito 
solatio giibernaverit; ct per cjiis serniotiis affoiluni 
visceribus Ituniilitalis ittdutus, si quid verius sciilio 
cum orbe tcrrarum, non ei pra^ponain cor incuin, iiec 
in eo ipso quod aliler sentiens iion taineii diretnpliis 
est ab orbe terrarom. Majus quippe in eo robur vir- 
tutis eininuit, cum ista quo^tio nondum disciissa nu- 
taret, quod aliter sentiens quam multi collegac, lan- 
lam modcrationem obliituit, ut Ecclesi:e Dci saitciani 
societalein nulla scliismatis labe (runcaret, quam si 
oinnia iion soluin Tcmciter, sed ctiain paritcr sine 
i^ta virtute scntiret. Nequc eniin ci pliceo, si ejiis 
iiigenium fucullaiemquc scrmonis et doctrinuc uborta- 
lem sancto concilio cuiictarum gentium , citi profecio 
interfuit per spiritus nnitatem, prrcponere aOectein : 
pncsertim jam in tali veritiUis luce posito, ubi ceriis- 
simc cernit quod liic pacati^sinie reqnircbat. Ex illa 
cniin ubcrtate bxc nosira qiiae videntur eloqula, tan- 
qnam infanlilia rudiinenta dcridet : ibi videt qua rc- 
gula pieiatis liic cgerit , ut iiihil essct el in Ecclesia 
cbarius unitate : ibi etiam ineffabiii delcciatione con- 
tuetur quain provida et misericordissiina dispetisa- 
tione Dominus ut tiimores nosiros curaret, stulla 
mundi elegit ut r.onfunderet sapienles * ; at(|iie in or- 
dinibus roembrorum Ecclesia; siub lam saliibriter 
omnia collocaret, ne de ingenio vel litcris siits, quas 
adhnc ignorarent ctijus munere babcrent , clecio^ sc 
ad adjutoriom evangdicum homincs dicereiii, aiqiie 
inde pestifera inllarcntur supcrbia. qunm g:uidct 
Cyprianiis ! quanlo sercnius in i la lucecontuetur, pro 
quanta saliite buniani gcncris factutn sii ut invctii:i- 
tur aliquid quod merito rcpreliendatur, qiianivis in 
christianis et piis litieris oratorum, et non invent:ilur 
in Litteris Piscatonim? Dc hoc ego * gaiidio s^mctos 
illins animae omnino sccurus , neqiie ullo inodo ii:eas 
litteras ab omni errato liberas audeo vel piitnre vcl 
dicere; neque illius huic sententijc, in qua ci visutn 
est aliter suscipiendos ab haireiicis vciiicnes, qiiatn 
vel in praeteritum suscipiebantur, siciit ipso tcsialiir, 
vel nunc suscipiuntur, sicut totius orbis clirisli:iiii 
plenario concilio rationalnlis consuetndo firm:ita esi, 
ineam proipono setitentiam, scd Ecclesia: saiict.e ca- 
tliolica:, quain sic iile dilexit ct diligil, iu qiia (utii 
ubcrem cuin tolcrantia fructtitn aitiilil : cnjus iiiii- 
versitas ipse non fuii, sed in ejus utiivcrsitate per- 

> sic Mss. At cdltl, Detts infimm mundi etegit, ui itmunen 
nostros curaret ; infi-nm mumii etegit, ttt confttndcrct «.i- 
yinttes. 

' J-j*. l^iijd. \ cu. Lov., crgo, M. 



189 



LIBEU QUINTUS. 



190 



mansit; cujus nnliccm nmiquam descniil.sed in ciijus 
raUice fecundus ul csset, recuiidior nb agricola coDlesli 
pufi^alus esl ; pro cujus pnce ac salule, ne siuiul cum 
zifiiiiiis eradicaretur el irilicum, taiiti inala hoiuiiium 
iiccuui iii unilate coiisliliitorum ei veritatis iiberlale 
rcdarguit, ct charitalis virlule sustiiiuit. 
• CAPUT XVIII.— 24. (fl) Unde nos idcm ipsc copio- 
sissiuie adinonet , uuiltos iii delictis suis et pcccaiis 
moriuo» , quamvis ad Chrisli sorirtatem et ad illius 
coIumli;£ unicui iniioccntis el simplicis uieuibra iion 
perliuentcsOiuxsi sola baplizarel,iUiuliquenonl>apii- 
larent), spccic tameii intns videri ci baptizariet bapti- 
zare. El in eis quam vis mortuis, illius lamen Baplismom 
vivere, qui nou nioritur, et iiiors il!i non ullra domiiia- 
bilur. Cura ergo el inlus sinl morlui , neque laienles 
(ii:im non de illis t:iiiia diecret Cypriauus), qui vcl iioii 
pcrttiicnnl ad illam vivaui columbam,veI nomluin per- 
lineuit ; ct foris siiit morlui , qui manifeslius ad cam 
vcl non pertiueant , vcl nondum pertincnnl ; verum- 
qiie sil M07I posse ub eo vmficari attemm^ qui ipse non 
riri/ : niaiiifcshim esl cos qui intus a lalibus bapii- 
xantiir, si vera conversione cordis accediinl , ab eo 
vivilicmi cnjiis cst Baptismus. Si aiilem sicculo ver- 
his ci iion faciis renuntiant, quales Cyprianus et inlus 
essc testatur; ncc ipsos vivificari nisi couvert;inlur , 
ct tnmen verum habere Biptisinum, etiamsi non con- 
vcrlaiitur. Uiide etiam cxteriores mortuos , quamvis 
neque vivatit ^ neque vivificent ^ habere tamen Ba- 
ptismum vivum , qui eis tunc prosit ad vitam , 
si coiivertanlur ad pacem, simililer manifesium est. 

CAPUT XIX. — i5. Quaproptcr qui tiinc ab hare- 
sibiis venieiiles iii eodem Christi Baptismo , quem 
foris accepernnl , suscipiebant , et dicebnnt $e vete- 
rem consuetudinem seqni, sicut etiam nunc suscipil 
Kcclesia : frustra coiilra eos dicebatur, apud veteres 
lieereses et schismata ' prima adhuc fuisse t;it/ia, ut hi 
ilUc essent qui de Ecclesia recedebant, et hic baplizati 
prius fuerant , 17110« tunc ad Ecclesiam revcrtentes et 
pccnitentiam ngentes, necesse non erat baptizari. Sialim 
eiiim ut unaqiKcqiie hieresis existebat , el a congre- 
gatioiie calholica* communionis exibat , noii dico alio 
dic, sed et ipso die poterat irruenles iii se aliquos 
Imptizare. Ei ideo si vetns hicfc erat consuetudo , ut 
»ic susclpercntiir ( quod iiec ipsi qui contra dissere- 
hniil iiegare poliicrunt) , iiulli paulo atleiitius ndver- 
lenii poicstessc dubiiiiii, etiam eos sic csse suscepios, 
qui ftirisin lixrcsibus baptizati sunt. 

26. Illud nutem quid haboat ralionis non video , ut 

nondum dicalur ovis errans , cui quicrenti saliitem 

clnrisiianam , in haBrelicorum incidere crrorem , et 

«pud eos conlingit baplizari; et ovis jam facta d ca- 

tur in ipsa iiitus Catholica , qui sasculo verbis solis et 

iion faclis rcnuntlavit , et in ca cordis falsitaie Ba- 

ptismuin acccpit. Aut si et lalis noii fit ovis, ni^i cum 

se ad Deum > eraci corde cunverlerit : stcul iste non 

quniido fit ovis baptizatnr, si jam baptizatus cral, sed 

ovis noiidnm erai; sic ct ille qui vcnitab hxrclicis ut 

* rortc, hoereds et schisnwtum. 
(a) SenueuUbusduobus c:i, ilibus cxauiinal Cypiiaui ei i- 
jftuluu li, ad (juiuluiii. 



ovis fiat , non tuuc bapiizandiis esl , si apud eos jaiii 
eodem Baplismo bnptizatus erat , (|uamvis adhuc ovis 
non erat. Qiinpropier cuin ouines eliaiii iiitus ninii , 
avari, invidi , ebriosi , et conlra discipliiiam ciirislia- 
nain viventes, merito dici possint et mendactg, el tc< 
ncbrosi, et moilui,et niiticliristi, nuiuquid lameu 
prpptcrea noii baptizant , ipiia nihil potest esse com* 
mnne mendacio ei vcritati , tenebris et luci , morti et 
innnortalilati , Aniichristo H Christo? 

27. Non itaque de sola consuetudine , sed cliain de^ 
veritatis ratione pra^sumit ^ qui nnlhuum lioniinum 
perversitate pervcrsuiu ficri dicit Dei Sarraiueiitiim , 
quod etiam in perversis csse declaratiir. Cerie Joan- 
nes apostolns aperlissiiiie dieit, Qui odlt fratrem 
suum^ in tenebris estusque adhuc {\Joan. 11, 0); ct 
iteruin, Qui odit fratrem suum , homicida est (Id. 111, 
15) : curergo iutus tnles haptizaiit, quos iu uialevola 
iiividia fuisso Cypriauiis ipsc coiniiieiiionu (Epist. 75, 
ad Jubainnum). 

CAPUT XX. — («)Quomodo aquam miindal et san- 
ciificat homicida? quouiodo beiiedicuut oleum lciiebra:? 
Si nutcni Deus adest Sacraincnlis et vcrbis snis , per 
qiialcslibct ndiniiiislrenlur, et Sacrauicuta Dei ubique 
rcL-ta sunt, el mali homincsquibus niiiil prosunl, ubi- 
qiie pervcrsi sunt. 

28. Illud aiitem qnale cst , ut ideo pntetnr hosreti- 
cns non habere Baptismum, quia non hnbet Ecclcsiam ? 
£t utiqiie eum bnplizatHr^ eliam de sancla Ecclesia 
intcrrogatur. Qiiasi vero illc qni uon faciis iiitus , sed 
verbis sa-culo renunliat , iioii hoc iii Baptismo iiiter- 
rogelur. Siciit crgo liujus falsa resp<msio non efllcit 
ut Baptisuius nou sil quein percipii ; sic et illius de 
Ecclesia saiicta fali^ responsio non cflicil iit Bnpli- 
smiis ntm sil quciu percipit : et sicut ille si postea , 
quod fallaciler respcmdcral, veraciler iniplenl , noii 
ci Baplismus repetilur, sed vila corrigilur; sic cl 
ille si postea veniat ad Ecciesiam , de qiia inlerroga- 
tus fulsum rcsponderat , quia eam sc habere , dum 
non Iiaberet, pulabat. ipsa qiiaiu non hnbebat ei da- 
tur, nou quod accejicrat iteratiir. Cur aulem nd verba 
qu;c procedunl ex ore homicid:c p^ssil laincn Dens 
oU*um smictificare, el in nltari quvd haretici posuernnt 
non possitf iiescio : nisi forte qiiein cor lioiiii is fal- 
laciier convcrsiim intiis non inipedit, lignum fallaci'* 
tcrpositiim impedit foris, qiiouiinussacrnmcniis snis 
adcsse digiictur, nullis homiuuui falsitnlibns iinpc- 
dilus. Si crgo nd lioc valct quod dictiim csl iu Evan- 
gciio , Deus peccatorem non audit (Jonn, ix , 51) , ut 
per pecailorcm Sacramciiia noii cclcbreulur; qiio- 
inodo exaudil homicidani deprccanlem , vcl siiper 
aqiiam Bnplismi , vcl sup«T oleuiu, vel siip -r Eueha- 
rislinni , vel suptr CJipila eorum qnilms maiiiis iin- 
ponititr? Quai oinnia tnmen ct finnt etvnlent eliaifi 
pcr honiicidas , id cst pcr eos qui oderuiit fratres, 
ciiam in ipsa iiitus Ecclesia. Cum dare nemo posiit 
quod non habet; quomodo dat homicida Spiritum 

(fl) Trlhus proximis capllibus respondet cypriani op(- 
su»lye70, scriplae ex Carlhagiuensi coucilio ad taiur:iiiuuu, 
v.uxiiiiuiii| eic. 



DE BAPTISMO CONrUA DONATISTAS, S. AUCLSTINI IM2 



fJI 

saiiciiitii ? El lamou ipsc iiiUis eliam baplizal. 
Deiis iTgo ilal cliaiii ipao bapiizaiile Spiriunn saii- 
cluiii. 

CAPUT XXI. — 29. Qiiod vcroail, Baplnandus 
et innomndus eH qui ad Ecclesiani venit , tU intus 
pcf sanclos sanctificetur; qnid faciel , si el inlus in 
iioii saiicKis iiicurrcril ? Aii forle sanclus csl honii- 
cida? Cl si proplerca baplizatur in Ecclesia, ut etiam 
hoc ipium deponat , qnod homo ad Denm veniens dum 
cacetdutem qua^rit , in sacrilegum fraude erroris incur- 
rit; ubi ()osiea dcpositunis est, si foilc iii ipsa iiilus 
Kcclesia duni lioiiiiiicm Dei qiixril , iii boiiiicidain 
fraude crroris iiictirril? Si non potest in homine aliquid 
inane esse^ et aliquid prcevalere; qirare potcst iit I)omicida 
SacraniciiUim saiicttim cssc, ct cor sanctum iioii csse? 
Si quisquis Spiritum snnclum darc non potest, nec bapli* 
zarepotest; cur iiitus baptizat liomicida?Autquoniodo 
Spiriiuiu sauctum babet bomicida, cum omnis qui 
SpiriUim saiictum linbct, illunniiauis sit ; ^ui autein 
odit frairem, in tenebris sit usque adhuc ? Si quia unus 
est Baptismus et unus spiritus, idco non possunt ba- 
bere iiniim Baptisma qui iion babciit unum spiritum ; 
cur inuis iniioccns ct boniicida Oaptismum unum ba- 
l)eRt, ct cumdcin spiritum non liabent? It;i ergo po- 
tost bairolicus ct calholiciis Daplisma unum habcrc, 
f t uuain Lccle>iam non baberc, sicut possuiit in Ca- 
tiiolica iniiocens et bomicida uniim baliere Baptisma, 
et unum spiritum iioii babcru : quia sicut unum esl 
Uuplisma, sic unus edtSpirilus el una Ccclcsia. Ila fit 
ut boc in quo(|UC dgnoscendum sit quod babei, boc 
ei daiidiim (piod noii babet. Si nihil potest rntum et 
firmnm csse apud Dommum quod illi facinnt^ quos Do^ 
minus hostes et adversarios suos esse dicit ; cur nriniis 
esi Bapiismus qucm iraduiit bomicidx? An bo^lcs ct 
adversaiios Diunini non diciiiius boiiiicidas? Qui au- 
tein odit frntrem suum, homicida est, Quomodo ergo 
liaptizabanl, qui oderaiit Paulum servuin Cbrisli Jesii, 
ac pcr boc odcraiit et Jesiiin, quia et Saulo ijtse 
dixil, Quid me perscqucris (Act. ix, 4)? qiiaiido cjus 
6(^rvos porsequebauir : et in flne ipsc dicturus cst, 
Cum uni cx minimis meis non fecislis, mihi non feci" 
stis (Mutth. XXV, 45)? Qtiamobrcm, omiies qiii cx 
iiobis cNciiiil, iion suiit ex nobis ; sed non ouiiifts 
qui nobisciiiii suiii, ex nobis sunt : sicut nrea cum 
triluraliir, quidquid inde volal, non cst Iriticum ; scd 
iion qiiidquid ibi est, triticum est. Ideoquc et Joan- 
nes : Ez nobis% iiiqiiir, exicrunt, sed non erant ex no- 
bis. Si enim fuissent ex nobis, permaiwsscnt utiqne 
uobiscum (I Joan. ii, 19). Quaproptcr Sacrainentuin 
gratioi dat Deus eliani per malos ; ipsain vero gratiam 
iion iiisi por sc ipsuin vel per sanctos suos. Ki ideo 
remissionem peccatorum vel per se ipsiim facit, vcl 
per illiiis columbac meinbra, quibiis ait : Si cni di- 
wiseritis^ dimitteniur ; si cui tenueritis, tencbuntur 
{lonn. XX, ^). Biiptisuium vcro, qiiod est Sacra- 
uifiitum rcmissionis peccatorum, quia nulli dtibiimi 
csi b ibcrc cliam boniicidas possc, qni in loiirbris 
siiiit iisfuo adliiio, qiiia dc cordibns eoriiin fralor- 
luiii (hriuiii 11011 cxclusuin cst : sivc ntilla cis pcc< 



cnfa dimissa sinl, si noii in melius mutalo rorde ba- 
piizati stinl, sivc coiitinuo diinissa redierint : cl pcr 
se ipsum, quia Dci est, saiictum cssc cogno>>5'iiuus, et 
sive iradatur sive accipiatur a talibus, nulla coruiu 
pervorsilalc vioiari, sive inlus, sive foris. 

CAPCT XXI!. — 50. Proinde consentimus Cy- 
priaiio, hwrcticos remissionem dare non possty Bapti-. 
smuiif auleni darc posse, quod quidem illis etdaiitibus 
et accipieniibus valeat nd perniciem, tanquam lanto 
muiicre Dei male uiciilibns : sicut etiam maligni et 
iiividi, quos et iiitus essc ipsc tcstatur, rcmisKioiieui 
pcccalorum dare iion possunl, cuin cos B.iptismuin 
darc posse oniiies faleamur. Si cnim dc bis qui in nos 
peccavoriul, di« tum cst, Si non dimiscritis pecaua 
hominibus, nec Pater vester dimittel vobis peccata vaira 
(MattU. VI, 15) : quanto mngis fleri iion potest ut cis 
peccata dimittantur, qui fratres a quibus diliguiiiiir 
odcrunt, et in ii.so odio bnptiznntiir ; quibiis tamcn 
postea correciis non rursus Baplisiiius datiir, sed 
ipsa venia quam tunc acciperc non meruerunt, iii 
vera conversionc prxsuitur. Idooque ciiain illa qiia: 
ad Quintum scribit Cyprianus, ct illa qune cum colle- 
gis .suis Liberali, Caldonio, Junio, et caileris, ad Sa- 
tttrninum, Maximum, et alios, bene coiisideraUi iiullo 
modo proferenda sunt adversus totius Ccclesix ca- 
Iholicx consensioncm, cujiis se illi meinbra csse gau- 
dcbant, et uiide sc ncqiic ipsi pnvciderunt, iicque 
diversa sentientes prxcidi passi suiit; doncc ali- 
qiiando in Doniini voluiitate pcr plenarium conciliuni, 
licet p08t multos annos, quid cssct rectius eluccrel, 
non aiiqua novilaU; iustituta, scd autiquilale robo- 
rala. 

CAPUT XXIIl. —31. (a) Ad Pompeium eliam 
scribit Cyprianus de bac eadem re, ubi aperte indi- 
cat Stepbanum, qiiem Bomauic Ccclesi;e episcopura 
tuiic fuisse didiciiiius, iion solum sibi ad isia non 
consensissc, veruin etiam contra scripsisse aiqiie 
pra^cepissc* Qiti ulique Stephanus noii propterca 
communicavit luereticiSy qiiia liaptisnia Christi quod 
in eorum pervcrsiuito iiitcgruni mansisse cogiiovii, 
improbare non ausus est. Naiu si non luibcnt liapti- 
siuuin qui de Deo (irava sentiuut, hoc posse et iiiius 
accidcre, jani salis, ut arbilror, dispulaium est; 
ApostoU autem nilul quidem e.xinde praccepermit : sed 
consuetudo illa quos oppoiiebatur Cypriaiio, ab eoruni 
iraditioue exordium sumpsisse credenda cst, sicut 
Siint muiia qux universa teiiet Ccclesia, et ob boc ab 
Apostolis* prxcepla bene creduiitur, quanqiiam scri- 
pui non re|)erianuir. 

3i. At enim scriptuin cst de hxrelicis quod a se^ 
metipsis damnati tunt {Tit. iii, 11). Qiiid ergo, ct illi 
non a scmetipsis damnali sunt, quibuft dictum esl : 
In quo enim alterum judicas, temelipsum condetnnas? 
liis aiilem dicit Apostolus : Qui prwdicas uon furan' 
dum, fururis (Rom. ii, 1, 21), eic. Ct tales profecto 



* rros lanUim Mss., ct ob hoc .ipo^tolis. 
(:i) Itoi* cl scqiioiiiihiis oa]>iUbus cyiTiaiii rofoIUt episto* 
luai 71, ad lonipoium. 



193 LinF.n 

ernnt illi, qtii cum csscnt opiscopi cl ciim ip;o Cy- 
priano in uiiil.iic callioiii^a coiisiiiiiii, fiindos insidio- 
tls rraiidilius nipiclmiit, pncdicnnics niiqiio populis 
Apostoli vcrl):i diccnlis, Neque rapaces regnum Dei 
possidebuul (I Cor. vi, iO). 

55. Qunpropter ipsiiis ctinm cpistol:c qurc nd Pom- 
f>eiuin scripta est, ax^tcras scntcntias cx cisdem rc- 
gulis brcvitcr percurrcre iion inornbor. Conira man- 
datum Dei esse^ quod venientes ab hareticis^ si jam il- 
!ic Baptismum Chriiii accepernnt^ non bnptizantur, qiia 
Scripturnriim aucloriialc snnctarum oslcnditur? 3cd 
plane oslenditur inulios pseudoclirisiinnos, quamvis 
iion liaheniit camdem charitatem cum sanctis, sine 
qua liihil prosunt qu;rciun(pic snnctn habcrepoluerint, 
'linptismum tanien coiiimiinem hal)crc ciim sauctis : 
qiod jam snlisatipic iilMirriine demonstralum cst. Ec- 
cUsiam ei Spiritnm et Baptisma^ dicit^ ab invicem non 
pcsse separariy et ideo qui ab Ecclesia separati sunt et a 
Spiritu sancto^ eliam a Baptismo vult intelligi sepa- 
ratos. Qitod si ita esl, ciim qiiisqiic in Ecclesia cnilio- 
licn B:iptismuin acccpcrit, taindiii in eo mnnct, 
quamdiu in Gcclesia ct ipse inanet : si nulem inde 
di-ce>serii, disccdit n Baptismo ; quod nou ila cst. 
Nniii idco redeiinti non rcddiiur, qiiia cum disccde- 
rel, lon aiiiisit. Qucmndmodum aiitem Spiritum snn- 
ctum sicul hahciit filii dilecii, iion habent filii mali- 
i;ni, ct lanicn Bapiismiim haheiit : sic et Ecclesiam 
sicut linbcnt Calh(dici, non hnbent h.xretici, et tamen 
Baptismum hnhcnl. Nnin Spiriius sanctus discipiinas 
(ugiel ftcium (Sap. i, 5), itec Inmcn eum riigiet Bn- 
ptismus. Itaque siciit potcst Baptisma essc ct unde 
fce aurcil Spiritiis snnctus; ita potcst csse Bnplismn 
ubi non cst Ecclc^ia. Uanus autem impositio^ si non 
§dltiberelur ab hceresi venienti^ tnnquain c\tra omnem 
culpam essc judicarcliir : propter cbarilatis uulem 
coptilatioucm, qiiod est maximum donuni Spiritus 
saiicti, sine qiio iicm valcnt ad saluicm qunecumque 
alia snncla iii homine fuerint, manus hxrcticis corre- 
ctis imponitur. 

CAPUT XXIV. —54. Jam de temph Dei, et Qy.o- 
modo accipieiidiim ^it, Quolquot in Christo baptizati 
es/ts, Christum indnistis [Gatat. iii, 27), satis dissc- 
ruisse me memini. Ncqiie ciiim avnri tcmplum Dct 
siint, cum scriplum sit, Om(b socielas templo Dei cum 
idolis (11 Cor. vi, i())?ct avariliam idolalntFiam esse, 
testiiiMinium Pauli Cyprianus nssuuipseril^ liiduunt 
lulem hoiuincs Chribtiim, nliquniido usque nd ^>'a- 
cramenli petceplioiicm,ali({unndoct usqiiead vitucsaii- 
ctificnlioncm : aique illud primum cl bonis ct malis 
|N)tcsi essc comiiiuiie, hoc nutcm alleriim propriiim 
cst boiiorum ct piorum* Qiiaproptcr si Baptisma esse 
lifie Spiritu non potest^ habciil ct Spiritiim lierciici ; 
leil ad pcriiicicm, non ad salulem, sicut habuit Saul 
(I Beg. XIX, 25). Nam pcr nomcn Chrisli iti Spiritu 
saiiclo ejiciuntur da*nioiiin, quod ct itle poteral qui 
crai extra Ecclesiam; de quo discipuli Domino sug- 
ge^scrunt {Marc. ix, 57). Sicut habent nvnri, qui tn- 
mcn non sunt tcmpliim Dci : quoniam quce societat 

» Er. I.ugd. ven., assinnpxf/. M. 



QUINTUS. 194 

trmplo Dei cuii idolts? Si aiilcm non h:ihonl avari 
S.iiriiom Dei. ct tanien hnhcnt Baptisma ; poiest esse 
siiKi S;>irilii B.iplisnia. 

55. Si proplerea filios Deo generare non potest ha;- 
resis per Christum, quia Christi sponsa non csl ; iicc 
liirha illa iiialorum inlus constiluiorum potesl, quin 
et ipsa Clirisli sp()nsa non cst. Designainr eiiim Chri- 
sti sponsn sine macula ct ruga (Ephes. v, 27) (n). 
Erj?o aiit uoii oinncs hapiizati filii suui Dn, aiit po- 
tc-t et iioii sponsa gciierare lilios Dci. Sicul aiitcm 
quy.Tiliir, M/rM»i spiriiunliter nnlus «i/, qui Baptismnm 
Chri*ti apud hareticos accepit : ila quseri polesl, utrum 
spiritiialiter iiatiis sit« qui Baptismtim Christi iion ad 
Deiim veraci cordc co;ivcrsus in Catholica accepit, 
ncc tamen ideo Baptismum non ncc(;ptt. 

CAPUT XXV. — 56. Jam illa qn:c in Stcplia- 
num irrilalus cffudit, rclraclare iiolo;quinet iion 
opus cst. Eadcm qiiippe ipsa dicunlur, quic jnm 
satis disciissa suiit; ct ea practerire inclius esi, qu:c 
periculum porniciossc disscnsimiis habueruiit. Stc- 
phanus autein etiam abstinendos pHtaverar, qui do 
suscipiendis hxreticis priscam consuciudincm con- 
vellere conarenlur : iste autem qnacstionis ipsius dif- 
licultale permoius, ct sanctis charitniis visccribus 
largissimc pracditus, iii unitate ciim cis maneiidum 
qui divcrsa scnlircnt. Ita qunmvis commotius, sed 
tamen fralerne itidignaretur, vicit tamen pnx Chrisli 
in cordibus corum, iit in tali disceptatione nulium 
inter cos nwlum schismatls oriretur. Non aiitem 
hinc uberius excreverunt hcereses et schismata : quia id 
quod incis Chrisii esl, approbalur; qiiod autem ips<»- 
ruui est, improbautr. Magis eniin qni hanc legem re- 
baptizandi teniierunt, in pliira rrusln concisi suut. 

CAPIJT XXVI. — 57. Jamvero cum dicit : Epi- 
tcopum docibitem esse debere{\\ Tim, ii, 2i); ct adjun- 
git, Docibitis autem iiie est, qui est ad disceminm pa- 
lientia ienit et mitis : oportet entm episcopum non tan» 
tum docere^ sed et discere ; quia et iile metins docet, qui 
quotidie crescil et proficit discendo metiora : his utiqiic 
verhis sntis indicat vir snncius cx pia chariiate pnc- 
diliis, non esse iiiclucndum sic cjus epislolas iegerc, 
ut si quid postca pluribus ct diuturniorihus inquisi- 
tionibus compcrtum Ecclcsia confirmaverit, non nin- 
biganms ; qnia sicut multa craiit qurc dociiis Cyprin • 
nus doccrct, sic crat ct atiquid quod Cypriaiiiis doci- 
bilis disccret. Quod nutem nos ndinoiict, ut ad fontem 
recurramusy id est, ad Apostoiicam traditionem, eiinde 
canalemin nastra tempora dirignmus, optimum csl« ct 
sinc diibilutione facictidum. Traditnm esi ergo nobis, 
sicut ipse commcmorai, ub Apostolis, quod sit unus 
Deus, et Clirislus tinus, et unaspes, et fides una, ct una 
Eccleva^ et Bapiisma unum {Epties. iv, 4, ti). Cutn 
crgo ipsis Apostoloritm lemporibiis inveiiiamus fiiisse 
quosd:)m, quibus uiia spes non crat, ct imum Bapit- 
sinn crat; ex ipso fonte ita in nos ducitur veriins. ul 
apparent iiobis sic fieri posse ut cum sit unn E(cle- 
sin, sicui spes una, et Baptisma nnum; habcant ia- 
mcn unum Baptisma qui iion habent unain Ecclcsidm: 

(fl) linciract., cap.18. 



iOti 



DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS, S. AUCU3TINI 



ID6 



sicut illiR eliam toniporibus fien poluil ul Baplisrna 
unUiTi haberent, qui unam spem nnn liaberenl. Quo- 
modo enim liabel)ant uiiam spem cum sanclis et ju«ilis 
illi qui diceliant, Manducemut et bibamus, cras enim mo' 
riemur (I Cor. xv, 3*?), dicenles quod non esset re- 
surreclio morluorum? Ct tnmen in ipsis crant, quibus 
idem apostolus dicit, Numquid Pnuhis pro vobis eru- 
cifixus e*l?aul in nomine PauU bapliznii etiis {Id, i, 15)? 
Ad eos unim aperiissime scribit , dicciis : Qnomodo 
quidam in vobis dicunl quia resurrectio morluorum uon 
est(ld.x\,i^)l 

CAPUT XXVII.— 38. El quml *m Canlico canli- 
coriim Ecclesia sic describiliir, llorlus conclusus^ SO" 
ror mea sponsn, fons signalus, ptitcus aquce vivos^ para- 
disus cum fructu pomorum {Cant. iv, i^) : hoc intel- 
ligere non audco nisi in sanctis cl juslis, non in ava- 
ris et rraudaloribus, el raploribns, et fcneratoribus, 
et ebrio^is, et invidis, quos taincn cum jusiis Bapti- 
smum habui<^e communcm, cuin quibus commnncm 
nnn habebant uliqiie chnrilatem, ex ipsius Cypriani 
litlcris, sicut srepc commemoravi, uberius discimus, 
et docemus. Nam dical niihi aliquis, quomodo irrepse' 
rint in hortum conclnsurn el fontcm signatum^ qiios sav 
culo vcrbis solis el noii faciis reuuntiasse Cyprianus, 
eliamen intus fuisse lcstatur? Si enimet ipsi ibisnnt, 
et ipsi sponsa Christi suni ; itane vero talis est illa 
sinc maciil.i ct riigu (Ephes, v, 27) (ri), et illa spe- 
ciosa coliiniba tali membroruin parle turpatur? An' 
isl;c sunl spin:c, in quaruin medio est illa sicul /t- 
lium^ qiiod in eodem Canlico dicilur (Canl» ii, 2)? In 
quaiiium ergo /t/iuM, iii tanliim ct hortus conclusus et 
fotu signalus : iii illis videlicct jiislis, qui in occulto 
JiidaM biiiit circumcisione cordis (Hom. ii, 29) (Omnis 
etiim pulchritudo fHite regis intrinsecus [PsaL XLiv,li]), 
in qiiibus est iitiiiierus certiis sanctorum prx'destiiia- 
tus anlc inundi conslitiilionem. Illa vcro multitudo 
spiii:irum, sive occiiltis, sive aperlis separalionibus, 
forinsecus adjacet siiper iiumerum. Annuntiavi , in- 
quit, et locutus sum ; multiplirali sunt super numerum 
(PsaL XXXIX, 6). Numcrus ergo ille jusloriim, qui se- 
cuiidum proposituni vocati stint (Rom, vin, 28), de 
qiiibus dicturo est, Novit Dominus quisunt ejus (11 Ttm. 

II, 19); ipsocst hortus conclusuSf fons signalus^ puteus 
aquce viva, paradisus cum fructu pomorum. Ex hoc nu- 
nicro quidam spiritualiier vivunt, et supcrcminen- 
tcin viam cliaritatis iugrediunlur; ctcum prseoccupa- 
lum hominem in aliqiio delicto insirunnt in spiritu 
lciiitatis,inlcndunl ne ctipsi lenlentur (Galat. vi, 1); 
et cum forlect ipsi pncoccupatiiur, repriniilur iii ois 
ali(|u:inliiluin, noii aulcin cxsiitiguiiur chririlalis affe- 
ctiis, rursusqtie insurgeus et inardesceiis prisiino 
cursiii rcsiituitiir. Norunt cniin dicere, Dormitavit 
anima mea pra: tcedio ; confirma me in verbis tnis (Psnl. 
Gxvni, 28). Cum autcni aliqtiid aliter sapiiiiit, id qiio- 
que illis in charitatis flagraiitia permanentibus, nec 
riimpeiitibus vincnlum p:icis, Dcns revciabii (Pltilipp. 

III, 15). Quidain vero adhuc carnales cl animales pro- 
vcctus suos insunter excrcent, et ut cibo spiritualium 

(a)URciract,cap. 18. 



fi:iiit idonoi, saiictorum myslcrionirola^lenutriuniur, 
6:i qu;e in pravis niorihus fiopulaii criam judicio ma- 
nifesia sunt, in Dei timore devilaiit ; et ut niinus mi- 
nusqtie rebiis terrenis ct tcinporalibiis delecletilur, 
vigilanlissime saiagunt; regulain (idei diligentor iii- 
qiiisitam firinissime tenent, et si quid ab ea devinnt, 
cito auclorllate catholica corrigunlur; qiidiiivis iii 
ejus verbis pro sensii caiiiali, variis adbuc pliania- 
smatum concursibus Qucluent. Siint eiiam qiiidain vx 
eo nuincro qui adliuc nequiier vivaiit, aut cliam in 
hxresibus vei in Gentiiiiim superstiticmibus jac«'ant : 
* et tamen etiam illic novit Dominus qui sunt ejus. Naiii- 
qiie in illa ineflabili prsesciontia Dei , uiuili qui foris 
videntur, intus suiit ; et mulli, qui intus vidcniur, f<>- 
rissunt. Ex illis ergo omnibus, qui, ut ita dicam, in- 
Irinsecus et in occulto intus sunt, consiat iile liortus 
conclusuSy fons signatus^ puteus aqum vtV(V, paradisu9 
eum fruciu pomorum. Horum miinera conccssa divini- 
ins, parlim sunt propria, siciit in hoc lemporc infali- 
g:ibilis charitas, et in futuro somiuIo viia xienia; 
parlim vero cum m:ilis perversisqtic communb , 
siciit oinnia caclera, in quibus suiit et sacrosancu 
inysteria. 

CAPUT XX VIII. — 39. Ilinc itaque jam racilior el 
cxpeditior nobis arc» illius, ciijus Noe rabricator vi 
giibernalor fuit {Gen. vi et vii), considcraiio propoiii- 
tur. Ait eiiim Pctrus : In arca Noe pauri, id est^ octo 
animm hominum salvcs factas sunt per aqnam : qnod ei 
vos simili forma Baptisma salvos facil ; non carnis de^ 
pudtio sordium, sed conscienti(e bonce inlerrogaiio (I 
Pelr, III, 20, 21). Qtiaproptorsi apparent h<miinibiis^ 
in unitale caiholica baplizaii, qui s:vculo verhis solls • 
et non factis renunti.int; quoinodo periiiiciit nd liii* 
jus arcai mysierium , iii qiiihus nou cst ronscienii.-e 
bona^ interrogatio ? Aut quoinodo salvi niint pcr 
aquam, qui sanclo Bapiismaie malc iiientcs, ciim vi- 
deanturesse Intus, usque in fincm vitu in flagiiiosis 
etperditis moribus perseverant? .Aut (luomodo non 
sunt pcr aqiiain salvati, quos in pra^ieriltim cum eo 
Baptismatc, qiiod in hnsresi accoperant, iii Eccleslini 
simplicitcr admissos Cyprianiis» ipsc comineinorat? 
Eademquipiie arcai uiiiias eos .salvos fccit, in qui 
iiemo nisi per aqiiam salvatus esl. Ipse enim dicit : 
Poiens est Donunus misericordia sua indulgentiam dare, 
et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi, in Ecdesia 
dornumtni, ab Ecclesice sum muneribus non separare 
(Epistola 73, ad Jubnianum). Si non pcr aqiinin, quo- 
niodo in arca? Si non in arca.quomodo in Ecclesia? 
Si aiilem in Ecclesia, uliqtie in arca : ct si in arca, 
utiqiie per aquam. Potest ergo fieri ut et qtiidain foris 
iKiptizati, per Dei pr.escieiitiam veriiis intiis bnptizaii 
depuiciitur; quia illic eis aqiia incip'l prodesse ad 
salulcm; neque cnim aliier dici possunt salvi facii in 
arca nisi per aquam : ct rursus qiiidam, qui videban- 
tur intus baptizati, pereamdem prxscieniiam Deifo- 
ris baptizati verius depulenlur : inale quippe utentes 



> Editio Am.: sicut apparet hondnes. Sic etiam Rr.; seJ 
tnfra, loco, baptizatij habet Er., bimUmi. At »bs. pierkiuc, 
furul apparent hommbus bapttznti. 



197 



LIUKR 



Biiplismo, per aquam morittnlur; qiiod nulli tuncac- 
cidiu n\s\ qui prarler arcam fuit. Ccrte manirestum 
est, id quod dicitur, in Ecclcsia inliis et foris, in cor- 
de, non in corpore cogitandum ; quandoquidein omncs 
qui curdc sunt inius, iii arcnc uniiaie per eanidem 
iiqiiani salvi (iunt, pcr quam onines qui corde sunt 
foris, sive ctiam corpore foris sint, sive non sint, 
laiiiinatn unitalis adversarii moriunlur. Sicnt ergo 
iioii alia, sed eadein aqua et iii arca positos salvos 
focii, et extra nrcim positos intercmit; sic non alio. 



SEXTUS. VJ^ 

sed eodcni Daptlsmo ct boni cniliolici salvi fiunt, ct 
mali cntholici vel hxrclici percniii. Qnid aulcni bca- 
tissimtis Cyprianus de Cathcilica sential, el quoniodo 
ejus aiictoritale penilusohleraiiturhncretici, quanquam 
mulla dixerim, seorsuiii tainen, si Domino placucrii, 
aliquanto ubcrius alque nianifcstius diccrc stalui, 
cum priiis de concilio cjus dixero qu;e debcri a me 
piito, quod iii Dei voluntate seqiienli voliimhic aggre- 
diar. 



LIBEll SEXTUS, 



in (pK) CarthagiucDse coaciliumde hserelioorum Baptisnialc, cura et auctoriiale Cypriaiii cclebralum, expcnditur. 
CAPUT PRIMUM. — I. Polerat jam fortasse suffl- 



cere, quod tolies repelilis ralionibus, et multipliciter 

dispulaiido versatis aique tractatis, adjunclis ctiam 

divinnrum Scripturarum documentis, et ipsius Cypria- 

iii tot testimoniis suffraganiibus, jam etiam cordc 

lardiores, qnaiilum existimo, intelligunt Eiplismum 

Cbristi nulla pervcrsilate hominis, sivc daniis, sive 

accipientis, posse violari. Nec ob aliud illis teinpori- 

bos, quando ista qusestio contra TCtcrem consuctiidi- 

nem ' dispuialionibiis salva charitate atquc unitnte 

allcrcantibus discutiebatur , visum est quibusdam 

etiain egregiis viris antistilibus Chrisli , inier qiiog 

prsecipne bcatus (^yprinnus cmincbat, non esse posse 

apud hxreticos vcl schismaticos Baplismum Christi , 

nisi quia non disiingucbatur Sacramcntum ab effectu, 

Tcl iisu Sacramenli. Ct quia ejiis efleclus aique usus 

in Ijlieratione a peccatis et cordis reclitudine apiid 

lucreticos non invcniebatur, ipsum quoque Sacramen- 

lum non illic esse putabalur. Sed converlentibus ocu- 

los ad inlerioris paleae multitudinem , cum et hi qui 

in ipsa unilate perversi sunt et pcrdite vivunt, appa- 

r. ainl remissionem pcccaloruro nec dare posse nec 

li.ihere; quia non malignis, sed bonis filiis diclum est, 

51 cui dhnigerilis peccala, dimineiitur d; it cui tenueri- 

#is, Unebuntur (IJoan. XX, ^3) : habere tamen, et dare, 

ct aciipere Baplisnii Sacramentum, satiscluxit pasto- 

ribiis Ccclesiac caiholicse toto orbe diffusse , per quos 

ptislea plenarii concilli aiictoriiatc originalis coiisue- 

liulo firmaia esl ; etiain ovein, qu.e foris crrabat , et 

^oininiciini cbaractercm a fallacibus dcpraedaloribus 

Kuis foris acceperat, venicntem ad chrisliana; nniialis 

salutein , ab errore corrigi , a (;apiivilate libcrari , a 

^uliierc sanari , characterem tamen in ca dominiciim 

agiiosci potius qiiam improbari : quandoquidem ipsum 

characlerem multi et lupi et lupis infiguut, qui viden- 

mr quidem inlus esse , verumtamen nd illam ovem , 

f|uu* ciiain ex niultis iina est, non pertinere , moriim 

suonim fniclibus convlncuntur, in quibus in finem 

yqne perduranl : quia secundum pricscicnliam Dei , 

sicut mull:e oves errant exlerius, sic multi lupi insi- 

diaiiliir inlcrius; inier quos tamen novit Dominus qui 

sunl ejus, qui non andiunl vocem nisi pastoris, ctiani 

> Am. Er ct Mss., contra utUem consuetvdbietn. 



cuin clamnt per similes Phnris:corum , de quibus dl- 
Clum cst, Quw dicunt, facite (Hntth. xxiii, 3). 
2. Sicut enim homo spiritualis habens niiem pra;- 
cepti, id est, charilatcm de cordc puro ct conscieiilia 
bonn ct fide non (icla (1 Tim. i, 5), polest alii|uid ex 
corpore quod adliiic comimpilur ct aggravat ani- 
mam ( Sap» ix, 15), ininus liquide corncrc. ct alitiT 
sa|)crc quod in cadcin charilatc permanenli Deusciim 
▼oluerit revelabit { Philipp, iii, i5 ) : sic in hoinine 
earnali atqtie pcrverso potest aliquod honum et utilc 
reperiri, quod aliunde sit, non ex ipso. Nam iil in 
palmile fructuoso liivenitur aliqiiid qiiod purganduin 
sil, ui m:ijorem friicinm fcral; itn cl in :irundincs'crili 
atqiie arida velalligaia solet uva pciiderc. Et ideosic- 
iit stultum esi fructifcri palmilis purgainenta dilige- 
re, commodeautcm facii qui poma suavia ubicumqne 
suspensa non respnit : ita qiiisquis ab iinita:e pneci- 
8US propterea rebapiizat, quia Cypriano visiim est ab 
lixreticis veiiientesdenuo bapiizari oporlere; laudnii- 
da in tanto viro aversaliir, et emendaiidn secintiir, 
nec ea ipsa qua; seciatur assequitur. Ille cniin duin 
zelo Dei graviier detestatiir «os qni se :»!> unilnlc se- 
paraverunt, etinm nb ipso Baptismo scpnrnios esse ar- 
bitratus est : isti autem paritni sceleris pulantcs , qtiod 
ipsi a Chrisii unilate separali sunt, ctinm Baptisniuiii 
ejus illic non esse, et seciim exiisseconteiidunt. Tani 
ergo longe suula fecunditateCypriani, ut nec purga- 
menlis cjus scquentur. 

CAPUT U. — 3. Ilem quisquis non hnlicns chnrila- 
tem, et perditas vias moriim iugrcdiens pessimortiiii, 
intus videtur esse cum foris sit, et Bapiismum Cbristi 
nec in haereticis repctit; niliil ejiis adjuvat sterilita- 
tem, qiiod non fccutidaiur suo, sed fruclii oneraiiir 
alieno. Fieri autem poiest ut aliquis vigeat in radice 
(h:iritatis, et in qiio Cyprianus aiitcr sapnii reciissiu e 
sapiai, el lamen in Cyi^riano quam in isto plura fc- 
cunda sint , et in isto quam in Cypriano pluta piir- 
gnnda sint. Non solum itaqtte malos catholicos nuUu 
inodo coinparamus , sed nec bonos facile coa^qiiamus 
beaio Cypriano, quem inter raros et paucos evcellcn- 
tissiina» graliyc viros immerat pia niatcr Kcclcsia : 
qtiamvis isti ct npuil ha»relicos cognoscanl Baptismum 
Clnisli, illi nuiem nlilcr visiim sit ; ut per cura minus 



19«) DE B.VPTISMO C()NT:;V D 

nliqtrKl ^iilcnlem, cl in unilalc flrinissinic pcrmanon- 
lcm, mnnircslins (lemonslrarclnr liaTCiicis, qnam sa- 
crile{![n pcclcrc rnnipcrelur vincnlnm pacis. Ncquc cnim 
Pharis:vi c;rci, qnamvisdiccnlesali<inando quod fieri 
dcbebal, comparandi erant aposlolo Pclr<>,quamvis di« 
cenli aliqinndo qimd fieri non debebat. Non solum au- 
lem istornm ariditns iHiusviridilali conferenda non esi: 
sed nec aliorum frnclus illius ubcrtnli ada^qnandus esi. 
Gontesenim ncmojndaiznrc nnnccogil, nocideolamen 
qnis(pi;im niinc in Kcclesiaqunninndibel profecerii, 
Pelri aposlolatni confcrendus esl. Quapropter reddens 
di^bitnm rovorentinm, dignnmque honorem, quantnin 
valco, pers^olvcns pncificocpiscopoclglorioso mnrlyri 
Cypriano , audeo tamcn diccre eum nliler sensisse dc 
schisn^aiicis vel hxreticis baplizandis , qnam posiea 
veritas prodidit, non ex mea, sed cx nniversae Ecclc- 
si:c scntcntia , plenarii concilii auctoritaic roborata 
atqnc firmata : sicnt vcnerans pro sui mcrtio Petrnm 
primiim Apostolornm cl eminenlissimum marlyriim , 
audeo lainen dicorc, non cum recte fecissc iitGcntes 
judaizarc cogeret ; eiiam lioc eiiim dico, non cx mea, 
scd ex apostoli Panli snlutari doclrina, pcr Eccle- 
iiam nniversnm reienla atquc servala (Galat. ii, i4). 

A, Dispulnns ergo dc scnlentin Cyprinni , mullum 
inlra merila positiis Cypriani, dico sacramcntum Ba- 
plisnii et bonos et malos posse hnbere, posse darc, 
possc accipcrc : et bonos qnidcm ntililer ac salubri- 
ter, malos nutcin perniciosc alquc pcenaritcr; cum 
illitd tamcn in ulrisqne sit aM]iialiter iittegrum : atqiie 
nihil iiilcresse ad ejns nMpinlcm in omnibus integri- 
laicm, qitanlo pejor id liabeat iiiler malos, sicnt nihil 
intercst qiianlo inclior id hnbcnt intcr boiios. Ac pcr 
hoc ctiam nihil intercst qnnnto pojor id tradat, sicul 
niliil imcrcsi qnanio melior : atqiic ila nihil intercst 
qnnnlo pojor id accipint, hiciil nihil interest quanto 
roelior. lllud enim per sc ipsnin , et in eis qni non 
;rqu:diler jiisti siint, et in ois qui uon u^qnaliler iniqiii 
snnt, au|ualiier sinctnm csi. 

CAPUT III. —5. Hal)erc asitcm naplisinum, eilra- 
dore , el accipcrc malos nrqnnqnam in melius com- 
luniaios, et de Scripluris cauonicis, et de ipsitis 
Cypriani lilteris, saiis, iit arbiiror, demonstravinius : 
quos iion perlinere ad s:inclam Ec(tei:ini Doi, qnnm- 
vis inttis cssc videantur, cx boc apertissimc apparet, 
quia isti i^unt avari, raplorcs, fcneratorcs, iovidi, ma- 
levoli , ot c:c(era hiijiismodi; illa autein cniumba 
unioa (Caiit. vi, 8), pndica ct casla , sp(msa sine ma- 
cula ei ruga ( Ephct. v, 27) (a). hortiis conclnsus, 
fons signaliis, pnrndisus ciim friiciu pomonim (Cant. 
IV, 42, 13), et cailcrn qiuiidc illa siniiliter dicta sunl: 
qnod iion iiileHigitur nisi in bonis ct sanclis el jusiis, 
id cst, non lantiim seciinduin opcrationes munerum 
Dci Iionis malisque cominuiies , sod cliain socundnm 
inliniam ct snporemincnlcm oharilatom Spiritnm snn- 
ctuiH habcntibiis, quibus Dominns dicit, Si cui dimi' 
serili* peccata^ dimiUeiUur ei ; et « cui tenuerilis , tene^ 
bhntur (Joan. xx« 25). 

CAPUT lY. — 6. Ac pcr lioc niliil idoncum dici , 

(a) U Uelract, cap. 18. 



)NAT:srAS, S. .VLGUSTINl 900 

our ii(»ii passlt inidus cti:iin ira.lcre Dnptismum , uui 
poicst hnbcrc ; ot sicul peruiciosc haliel . ila etiaiii 
pcrniciose tradcrc ; lum quia laic ali(|uid iradit , iifo 
qiiia talis Iradil , sed quin lali tradit *. Nain cuiii iiia- 
\ui Ir.idit Imno, id est, in unilatis vinculo, vcr:ict 
conversione mntato, inler boniini Sncramentum quod 
tradiliir, et bonum fidelem cui iradilur, tradciitis iiia- 
litia iioii scparai *. Et cuni illi veracilcr ad Dcuin 
coiivcrso peccaia diiuiltunlur, ab eis dimiltuniiir, 
qnilms ips:t * veraci conversione conjungitnr. Idem 
qiiippc Spiritus s:iuctiis ea dimiitit, qni dains c^t 
omnibus sanctis sibi cb:)ritale cohaTcntibus, sivc se 
novciiiit corponiruor, sivc non novcriiil. Siniilitcr 
cum alicujus poccnln tcnentur, ab eis uti(iiie leiicu- 
tur, a quibiis se illo, cui teuenlnr, vitxdissimilitudi- 
ne el pravi coidis nvcrsione disjungil, sive illum cor- 
poralilcr novcrini, sivc non novcrinl. 

CAPUT V. — 7. Qnnpropier omnes mnli spi- 
ritunliter a bonis Iscjuncti simt : si aulcm etiam 
corp(*raliter aperta dissensione scparcntur, jiejores 
fiunt. Sed, ut dictnm csl, nihil inlorest ad Bapiismi 
sanctilatcm, quanto (]nisque pcjor id habc;it, et qiiaiito 
pejor id Irndat : potest tainen tradcre soparntus, sicut 
potcst haberc soparalus; sed ({unm peruiciosc lin- 
bcrc, fam pcrniciose Iradcrc. Ille autem cui irndil» 
potest salubrilcr accipere, si ip.-c non separatus ac- 
cipiat : sicut plcrisque accidit ut caiholico aniino ct 
corde ab uniiate pacis non alieuato, aliipia nccessi- 
tale mortis urgentis iu aliquem haTeiicum irnierenl, 
et ab co Christi baplismum siuc illiiis perversiialo 
pcrcipcrent, ct sive defuncli, sivc liberati» noqua- 
quam apud eos remanerenl, ad quos^itinqiiam corde 
transicrant. Si autem ctiam ipsc separatus acceperit, 
tanto perniciosius accipit, qunntoniajus^ boiinni c>t 
quod non licne accipit : ct tanlo mngis valet ad exi- 
tium separalo, quanto mngis posset ad saluicm va- 
lere conjiincto. Et idco si ab iila perversiliitc corre- 
ctns, ct a separntione coiivcrsus vcncril adcathidicam 
pncem, siib eodem naptismaic quod acceperal, ejiis 
peccatn dimiltnnlur propter \inculum charitaiis, sub 
qiio Baptismnlc peoo^ta ejiis leuebantur proptcr sa- 
crilegium divisionis : quia illud ct in homine jusio et 
in homine injiisio scmper sancium cst, quod neqiio 
3R(|uilnle aliciijus augclur, nequc alicnjus iniqnitate 
minuiiur. 

8. Qunc cuni ita sinl, quid buic tnm pcrspicu:e vc- 
rilaii ofncil, qnod mulli coepiscopi Cypriano in illani 
senleuliam coii««ensernnl, snasquc in idem coiivc- 
iiieutes proprins protulorunt, nisi ut magis magisqne- 
illius viriergauuilalcmChristicbnrilas innotcscnt? Si 
eniin solus ista senticns nullo conscnliente remanc- 
ret, viderotur proptcrea refriguissc ab scclorc si*ir-- 
smutis, quia socios noii inveniebat crroris : Uxin miil- 



* I.ovanicnses libris oinnibus edilis el nianusiTii*t:s lo- 
luctantibus correxeruQt, nec quia luti tradit^ sed quia lalis 
tradil, , . 

> Am., malitia $eparalur. Er. et omnes Mss., matitm «m- 
peratur; oiuissa negante parucila. 

* A|)Ud Lov., ipse. 

^ Aui. ct Mss., magis. 



HH LIUiDK st: 

tis atitein 9il>i coitscntienlilKis, qtiml etim eapleris 
dWersa sctilienlilNis in unilate perninnsit, calbolics 
imversilatis sanciissimum Yinculum, iion limore so- 
Mtydiais, sed pacis amore servavit. QfiapmiHer pos- 
set <|uiii9in jam videri snperQuiim, c«lerorum eliam 
miiis coiiciiii episcoporuin singulas relractare sen- 
leiitias : sed quoniain eorde tardiores noii pulant esse 
rsspoiisom, st alicui ioco cujnsque sermonls noii Ibt 
sed alibi respoiideauir, quod illue etiam possit adbi- 
beri ; mclius multnm legendo alteruiitur ut aeuan- 
tur, quam parum iiitelligcndo conqueruntur ut rtd« 
trgiinntur. 

CAPUT VI. — 9. Piimom ergo ipsins Cypriani 
consaltdiionem, qiia indicatur aniina paclflca et txnn* 
dans nbere cbaritatis, unde consiliiim ipsum incipit, 
itenim consideraiidam commemoremus. AudistU, in- 
qiiit, eoUepB dUecliinmi^ ^id mihi Jubaianut eoepi'' 
§eopns noiler seripseriu eoasuinis mediocritatem no- 
slram de iiiicilf» el profano Ititrelicorum Baptismo ; et 
fmd ego et resaripserim^ eensens sciiieet quod semei 
Mtque iterum el seepe censuimus, batrelicos td Eeclesiam 
wenientes, Ecclesim Baptismo baptizari et sanetifiean 
opart&re, llem leetcs sunt vokis et aliee Jubaiani Hllerm, 
quibus pro sma uncera et religiosa devotione, ad epi" 
sSolum nostram reseribens, non tanlum consenrit, sed 
et instructum se esu gralias egU- Superest ut de kae 
ipsa re singuli qmd seutianms proferamus ; ntmhsim 
iudicantes, autajurecommumotusaiiquem, si diversum 
seuserit^ amoventes, Neque enitn qmsquam noslrum 
episeopum se episcoporum eonstituit, asu tyrannieo ter» 
fore ad obsequendi neeesulaiem eollegas suos aditfit : 
§uando habeat omnis episeopus pro licentia libertalis et 
folestatis suce arbitrimtt proprfum, tamque judieari ab 
aUo non possU^ quam nee ipse potesl aiterum judieare; 
aed exspectemus umversi judieium Domini nostn Jesm 
CltrUti, qui unus et solus habet polestutem ei preepo' 
iseudi itot in EeclewB siuce gubernatione^ et do aetu 
uoairo judicandi (In eoneilio Carthaginensi), 

CAPUT Vll.— 10. Jam salis, qoantum arbitror, 
mu solum ad epistolum quam Jubaiano scripsit, sed 
«tMm ad illam quani ad Quinlttm dedit, et ad illam 
^m cum quibttdam collegis ad qoosdan collegas, 
et ad illan qnam ad Pompeium, quafltum potuinus, 
pro univcrsilate catbolicae consensioiiis atque con- 
dlii, in cujus uuilate isti lanquam pia ne^bra maii- 
serunly libris soperioribus disputavinius. Quapropter 
|am opportunum videiur, quid etiam cxteri singilla- 
liili censoerint considerare ea ]lb4Tl»te, quam nobis 
etiain ipse non abrogavit, dicens, Neminem judiean' 
Us^aut a jtire conununionis aliqiiem, st diversum sen^ 
«ril, amovmtes. QimkI enin non • proplcrea dixissc, 
iit cogitationes tacilas collegarum, lanqiiain de abdito 
erutns tali securitate caplarct, scd quod revera pa- 
rein iinitateiiique diligcrcl, cx aliis siniilibos videre 
fnciinniinn e^t, ubi ad singulos scripsit, sicut ad 
ipsum Jubaianum. Ilwc tibi, iiiquit, brevissime pro 

noslra titediocritate rescripstmus, frater charissimef ne- 

* lo eaiiis: aJdiliir liic, puto,quod vorbum rcdundaty ooe 
661 |Q uiaiKi^Mui; lis. 

rATUOL. XLIIl. 



ITUS. 2« 

nmit profseribentes, aut prctjudicanles; qnominus Mnus-' 
quisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii 
sui (iberam potcstalem, Et ne quisquam, si bac eadcm 
libera potcsiatc divcrsa sciilirel, pellendus a c^tcro- 
nini consortio videretur, sequitor et dicit, iVu», r/nfl«- 
tum in nobis est, propter heereticos cmn eoUcgis et co- 
efriscopis nostris uon contendimus, eum quibtts divinam 
eoneordiam et dominieam pacem lenemus : et paulo 
re^t, Servatur^ inqiiit, a nobis patienler et leniter eha-' 
rilas animi collegii, honor^ vineulum fidei, eoncordia 
saeerdolH {Epist. 73). Sic et in epistola qtiam scripsit 
ad Magnum, cum de BapUsmo tinctorom et pcrfu- 
sorum qua!reretur, utrum aliquid tnlcrcsset : Qua in 
parte, iii(|uit, nemini verecundia et modestia noslra prm- 
fudicat^ quominus unusquisque quod putuverit sentiar^ 
et quod senserit faciat {Epist, 69). Quibus ejus scrmo- 
nibos satis apparet, ilio tempore ab eis ista esse tra- 
etaU, quo nondum decbrata slne ambagine haiiric- 
baotor, scd adbuc claiisa magno molimine quxre- 
banior. Nos ergo jam de Baptismi simplicitate ubi- 
qneagnoscendam^ consoetudinem univorsx Eccle- 
sl», etiam conciliis universalibus roboratam tenen- 
tes, accepu quoque ex verbisCypriani niajore fiducia, 
per qua mibi eiiam tonc liceret salvo jure comniii- 
nloiiis diversa seutire, nnitate quidem prxlata atqiio 
laodata, qualem beatos Cypriaiius et cjus collegn*, 
qui cum eo concilium iilud fecerunt, cuin diveraa 
senlieniibus tenueront, bxreticorum et scbismaiico- 
rum seditiosas calumnias proturbantes atquc ever- 
tentes in nomine Domini nostri Jcsu Christi, qui per 
Apostolum suum loquens ait, Sufferentes inmem iu 
dileeiione ; studenles servare unitatem spiritus in viu- 
eulo pacis{Ephes. iv.i, 5); per qitemetiam ait, Si 
quid aliter sapitis^ id quoque vobis Deus revetabit {PM- 
lipp. II, 15) : sanctorum episcopbrum senteiitias, 
salvo coin eis vinculo onitatis et pacis, in quo ret'- 
nendo eos, quautum ipse Dominos ad|uvat, imitainur, 
eonsiderandax et pertractandas aggredimur. 

CAPUT VIII. — 11. Ca^cilius a Dilta dixit : Ego 
unum Baplismum in Eeelesia sola scio^ et extra Eccle- 
skam nuUum. Hic erit ttfiatti, ubi spes vera est et fides 
etrta. Sie emm seriptum est : c Una fides, una spes, 
f «itiriii Baplisma » {Ephes. iv, 4, 5). Non apud ha^- 
reHcos^ ubi spes nulia est et fides falsa, ubi omnia per 
mendacium aguntur, ubi exorcixat dmmoniacus, Saera- 
mentum interrogat eujus os el verba eencer emittunl^ 
fidem dat infideiis^ veniam deliclorum Iribuit sceleratus, 
el in nomine Christi limjit antiehristus, benedicit a Deo 
maledictus^ vitain poliicetur morlnus, paeem dat fittpo- 
eificust Dciiiti iiivvcat blasphemus^ sacerdotium admi^ 
nislrat profantts^ pomt attare sacritegus, Ad hcec omnia 
aceedit et illud malum^ ut anlistes diaboti audeat E«- 
cliaristiam facere. Aut qui iUis adsistunt, dicmit hive 
o^nnia* fatsa esse de hanrelicis. Ecce ad quatia cogilur 
Ecclesia coiisentiie^ el sine Bapiismo ei venia deiictO' 

1 Am. el Er., ubique ad aqnosceetdam, Aiiquut Mss.-, 
%Mque ognouenda : ooo niale , si Jongitur cuni, simpici^ 
tate, 

* Am. ct 3lss. 0011101.-11, ORtfita. 

fSepl.l 



:8a5 DE BAl»TlSMO CONTR.\ DON 

rmN eommumcare cmifeUHwr. Qnam rm, [ratrei^ /«-. 
fere ac vilan debemut, et a fatilo tcelere na$ uparare, 
ei unum Bapihma tenere^ quod $oU Ecclenee coucei- 
eumeei. 

12. Ad bxc mpoMleo» quoniam quisquig eliam 
inius confltcUir sc Dcum uossc, foctis autem ncgit, 
qualcs sunl avari et ioridi, ei qui propier fraiernum 
odium, non meo» scd sancli Joannis aposioli lesti- 
inonio dicuntur Lomicidaa (I Joan. ui, 15) ; et spem 
uim lialient, quia mabm consciciiiiam gerunt; ol 
pcriidi suui, quia non id agmK qiiod Deo vovenuii; 
el iiiciulaccs, quia falsa prottieufeer ; ct domiouhiGiy 
quia diabolo ci angelis ejiis in auo corde lucum pne- 
lK*ul; ct verla eorum pulrcdiuem operaniur, cum 
r.orrumpunl bonos morcs pcr colloqoia niala; cl 
iuiiilcles sunt, quoniam quod Dcus ulibus uiiuaiui 
srridcnt ; cl scelcrali, quia ncfarie vivunl ; ei auti- 
christi, quia nmrcs corum Cbr'k»io adversanUir; ei 
:i Dco inalcdicli, quja ubique ialcs sancta ScripUira 
cxsccratur; ei mortuii quia caroni viin jusUtJm ; ci 
iinpacati, quia couU*arii;i iaciis cuni Dci seriiioiio 
confligunt; ci biaspbcini, quia pcr eorum peniiios 
aclus nomiui dirisliaiio derogaiur ; el profuni, quia 
«b illo Dci saitciuariu «piriiualiu»' inteiiore scdiisi 
bunt ; ct sacrilcgi, qiiia in se i|>sis icmplum Dei male 
vivciulo corruinpunt; ct autisliUiS diaboli, quia fraudi 
ct avariiia^ qiix csi idololatria, scrvimii. Tales auuun 
noiiuulios, iiuo idttrimos, ct a|iostolus Paulus et epi- 
tcoiMis Cypriaiius ciiam imus csse tcsUnUir. Cur 
crgoisti bapiiuiit? Cur ctuun qiildam qui safculo 
vcrbis et iion faclb» rcnuutiaiit, ab bujusmodi mori- 
bus iiou muUti bapiizautur, ci quando iiiuiantar 
mm rcbapiizantur! Jamveroquod indigiuitur ctdicii, 
Ecce ad qualia Ecdema cogitur coneeuiirCt et une Ba^ 
ptismo et venia deliclorum communicare comiiellitur ; 
iiisi csseni ca:tcri episcopi qui aims ad isU compcl- 
lcrciit, non utique h2cc dicerct* Uiide eiiam osteftdK 
iur iilos iunc vcriora sciisissei qui non rccessenuii 
a pristina consuetudino, qux posica ooncilii uniTcr- 
siute Ormala csi. Quid est auiem quod adjungil ei 
dicii, Quam rem^ (rutra, fugcre ac vitare debemue^ et 
a tanlo ueiere %m tepararefSi enim boc iUi Uicii, ui 
i^u uou faciai iicc approbei, aria res csi : si autem 
ut divcrsa scniiciiies damuci ci segregei, prioribus^ 
rcsistii vcrbis Cypiiaui, quibus ait, Neminem jud^- 
canteit aut a jure commuuionie aliquem^ $i ttivertum 
teuurit^ amoventa, 

CArUT iX. -«- 13. Primue Felix a Migirpa dixit : 
Ceuuo omnem honunem ab heereu venientem baptiaaH" 
dum. Frustra enim iUlc putat u eue bapiizatum , cium 
Mmeit Baptlima^ mti in Eccleda^ unum et verum : 
qma et Dominut unut^ et fidet una^ et um Eccletia ett , 
tn qua stat unum Baptitma^ et tauctitat, et caUera, Nam 
qvus forit excrcentur^ nuUum imbent talutit effectum *• 

« in Mss., prior 

^ islud : i^-t»uis FeHx a Migirpa dixit^ et qu£ subsequi- 
tur iusius Felicis scntcntia, aoest omnioo ab Amerbachiana 
£(iiUone ei ab omnitNis manuscripiis : quibos in codicibus 
ttoito superiore capUuU^, posi verbum, amm»entet ; oqoUbuo 
^uLjungiuir : ^d ea qutt tetix a Migirpa dtxU, hoic dKunut. 
Uaquc f eHcis verba ijovaoienses |«tani per Erasmum adje- 



VTISTAS, S. Atjr.USTlNl m 

U. Ad ca qo.x Felii a Bligirpa dixit, bse didmus : 
Si iion csset Daptisiiia uiium et vcrum nisi in Ecdesia, 
non utiquo cssct in cis qui ab uniUiUl disccduiit. £al 
autem in eis; mun id noii recipiuni redeuntes, roa 
ob aliud nisi qiiia nou amiserani rcoedentes. QihmI 
autem ait, Num qnm forit exercentUr , iiif/.*iiiN hakmi 
eaiutit efectum; conseulio, et omuino vcrum csM 
credo. Aliud esi euim non ibi esse, aliud nullum ba- 
bcre saiuUs cflbciuiu. Yenieiiiibus enim ad eaiholicam 
pacem prodesse incipiuiit quus foris iueraui » se«l mm 
prodcranu 

CAPUT X. — 45. Polycarpo aulcni AdruraelioOt 
qu^uiam dijut, Qui hasreticorum Baptitmum prokmi , 
uottrum evaeuoHt : respondemus , Si hxreticonmi ces 
Uaptismus, qvi per bxreUcos datur; avaromm cft 
lunnicidaruni est , qui iuius a Uilibus datur. Si avteai 
boc isiorum non est , nce illud iliuruni esi : ac pcr 
1m)C apud quoscumque sii, Chrisii est. 

CAPUT XI. — 16. NovaittS a Thamiigade dixU t 
Licet tciamue omnem Scripturmn tettimonium redden 
de taiutari Baptitmo , debemut tamen fidem notirum 
exprimere. Ilwreticot et uhitmaticot ad Ectletimn m- 
mentet, qui pteudohaptixaH videnUr^ dehere eot in fonee 
pereiMi baptisuuri : et ideo tecuudum tettimomum Srrl- 
pturarum^ et tecuudmm decretum coliegarwn n09trvrmm 
mmcliuimorum virarum ^ oimi<f uMtmoHcot et hefre- 
tieoe qm ad Eeclemam eonverm tunt baptitari * ; ted et 
quicumque ordinuti videbantur^ inter taicoe reeipi *• . 

IL Novattts a Thamvgade quid focerii dixit i noii 
aulem aiiquid aUulii onde se osUmdcrei faccre de- 
bttisae quod fecil. iVoMtmivtl efiijii feHfnieNfaiN ScH- 
pturarum et deeretum coUegarum^ sed noii iiide aliqttM 
prolulii qttod coiisidcrare possemos. 

GAPUT XII. — 48. Nemcsianus a TttiNiiiis dixll : 
Baptitma quod daut hesreiici et uhimnalici , non eeea 
verumf uhique in Seripiurit tauclit deelanrtum eti : 
qmmiam ipti prmpoeiii eorum fatsi dmtti tunt , et falei 
prophetoe^ dieente Domino per Salomonem : c Qei 
fiden» eet m fattit , hic paedt ventot ; idem autem ipta 
tequituravee volanlet (Prot. X| 4). Deterit enhn vlai 
vinem mm^ a eemitie vero agelU em erramt. Ingredkmr 
auiem per mria looa alque arida et terram deeinaiam tM^ 
convequitur autem wumiba» infruciuota ^. • Et iiermn : 



cu ox Cyprlano, ex quo eliam crcdlmus translalum Imic 
nooen, primmt^ quod oantno at>erat ab Auct^no. t^ 
prianus autem Udto PeUcit nomlne habei : i^rtiNi» a mC^ 
girpa dixit. 

> Apud Crprianum, mmcHssimeg mmoriw virorum : qui 
sdhcet de faac re antea cum Agri).|iiQo ooudUum hahiH^ 
raot. 

> sic apud te. ctcyrirfonmn. At ijovanfenses moncni per 
se, quauquam exeniplarilNis niauuscriptis desUtutos, eiuci^ 
daimn csse, baptiz^ivi : et inlra, ialer, taicos recepi, |.uta 
quia Au^Uous sic rcspoudet : ,\ovutut a ihatntigade, qvid 
fecerU dixil. 

1 liaac touuu Novati seuleuUaui i.nclereunt Am. et ma' 
huscrfpU. 

^QuuxiamhicKeincsiani verba, quae in Erasnii edilione 
haud salis quadral)aut cuui rcsiK)usioue AU{;iUHiui, niittau 
sunt pcf Lovanicnses cl ad nyi>riaui c.Teini;lar castigata. — 
AdduDi Lov.^: tcxterum lou lia.N; seuu^uiia, iaiK]uain ex 
c Salomoue duaa, nou exslat hodie uoc iu bebraicis, n.^c 
c graecis, nec lalinis cxcnij.IariLus. ll*iuia vero cjiis |.ai-s, 
c qui fiacnt.^» votuntes, e.\.siai iTdvori). x, seti ol)elo uau^ 
c ttxa : unde sus|)ido esi, secineniia (iiioque verlia in Aln- 
c canis oliin cxeui| laiibus il.iilcu) ktia iuisse. » M. 



m 



i Ab aqua aViem abitine /f , ct rf,- fuule atiem tie biberis, nt 
touginn vivas tempus, adjicianlur ctiam tibl anni vila. > 
hV in Kvamjdio sna voce DominMS noster JesHS Christus 
tocHius est dieens : < Nisi iiuis renatus faerit ex aqna 
et Spiriiu sancto , non potesl introire in regnmn Dei i 
[loan. III. 5). Hic eilSpiritus.quiabinitioferebatwr 
super aquam (GVii. i, 2). Vcque enhn Spiritus me 
ftqua operarl potest, neque aqua slne Sj^rltu. Blate ergo 
Jbi qwdaminterpretantur ^ ut dicant^ quod per manuM 
tmpoMonem Spfritum tanctum acci]timit , et sx rect" 
pianlur ; cum manifestum sit ulroque sacramaUo debere 
eo$ renasci in Ecctetia catholicn, Tunc quippe potmmi 
filii Dei esse, dicente Apostoto, t Curantes servare «?rf- 
tntem sjnritus in conjunctione pacis : unwn eorpns et 
unus spirittts , sicut vocati estis in una spe voeationis 
vcstrce; nnus Dominus, una fidet, unum Baptisma, unus 
Deus I (Ephes. it, 3 5). IliBC omnia Ecctetla cathoiiea 
loqnitHr. t.t ilerum in Evangetio dicit , € Quod natum 
est de carne , caro est; et quod natum esl de spiritu , 
spiritns est (Jcan. iii. 6) : quoniam spiritus Deus est, tt 
d.' Deo naltts cst i (Id. iv, 21). Ergo onmes kvereiici et 
Sthisnintici omnia quwcumque faciunt camaRa simf, 
diccnie Apostoto , c Manifettu sunt eidm opera tamit , 
quo! snnt fornicniionet , inmiunditim^ ineettut, ktohta" 
irlas, veneficia^ inimieitieBt certanuna^ zeiut^ ha^ dhn- 
sioncs, hccreses^ et his timitia ; de quibut preedbi voth, 
sicttt preedico, quoniam qnicumque heec ftwiwit, regnum 
Dei non hmrediiabnnl i (iialat, ? » iMl). Condenmta 
mr\ne Aposioint cum omnibut matis et eos qui dimhnem 
fnciunt , lioe ett , schismalieos et keereticos. Nisi ergo 
ttccepennt Unpthma sutulare 4n Ecetesia tatlsoHca quee 
uuH cst , satvi este non possuul^ sed tum eumdkbns tn 
fudivh Domini damwikuntur K 

19. Neiitesiaiius a Tubutifs * ffmilla pofinil testiind- 
•ia Sci4|)tirraruHi : sfxl pro sciueiH'» Calholte», quam 
4erl.(ratidaiH cl coinineniJftiiiiain SBScepifmis , inaha 
fecnlus esl. Nisi forte pulaiidnni cM, quifl noii pdit fn 
ttti%is ^ui Gilit in spe rcnini tcii)por.iliuin, sicut omiies 
•vnri »tqne rnpiorcs , et qui sxmuIo nnn foctis , sed 
vcrbis reiiiiiiliaiirt , qualcs tanien inlus et bapliKarc ct 
^MptisMi etiani<, CypriauuB cst tcstif (E^nst. iS, ad 
Uerkot). Ipsi «e^ri miftir «f itim avesvoiantes{Proo. i, 
4)^ quta 1011 apprclieiidunt qu.T coneiipiscunt. Dcseril 
mttettt vias vineos tuw, €f a semila ageili sm errat; ei 
iisgredilur per ama ioca atque arida et terram dcstinatam 
shi , consequitur autem manibus infructuosa., non bae- 
rctie«s taiKuin , scd onitiis qiii male vifit : qnia om- 
nit justilia fructuosa csit, el onini5 iiiiquitas infnictuosa. 
Qtii vero o^iimn aHenam de fonie extraneo hibuni, Ron 
buTOtici lantHin sunt, sed omnes qui non vlvmit ae- 
emidum ea quae doret De«4, et vivnni secundiim ea 
quu3 docet diaboius. Nam si de Raptismo diccret^ ikhi 
diceret , }iee de fonte extraneo biberis ; sed , Dc foMe 
eitraneo non te ablueiis. Jam vero qutHl Dominus ak, 
yisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirilu, non polest 

* Uae toia Kemesiani seotCDUa abcst ab Am. et nana- 
iuriptls. 

* vetos codex Corbeieosis : yemessianus autem a 7i.l^u- 
tiii. Vox , autem , est in aiiis quoqne niaiiiMcri|itis ot a|»ud 



LlBBl SftXTtJS. 206 

introire in regnnm Dei (Joan. in, 5), qiiid eum adjn\et 
dd id quod putat, omiiino non video. Aliud esl enim» 
Omnls qni intrabft in regnuin co^lorum prias renasci- 
tar ex aqtia etSpiritu, quia nisl rcnalas fimrit ex aqna 
et Spirilu , non fntr.iblt \n rrgnum codonim ; quod 
Doiniiras dixit, et vcrnm cst : nfiud antem, Omnls qni 
nascilur ex aqiia ct Spiritii intrabit in rcgnum coclo- 
nim; qnnd utiqoe falsum est. Nain clSimoii iH<?mngus 
ftntus erat ex «qua et Spirini {Acl. vin , 15), et tamen 
non hilravit in rrgnnm codorum. Sic ncri | otcsl nt 
lianreticis etlam c«micgn€. Atit si non nasciior ex Spi- 
ritti nisi qui verad conversfonc mulntur , oiiinos qni 
saccnlo verbis et non factis rcnunti.int, non uliquc dc 
Spiritu , sed cx aqua sola n5scuiilur : qul tniiicn ct 
intns tcste Gypriano suni. Nccc.^sc cst ciiini ut uiiuiu 
dc duobiis concedatnr : niit ifli qui fanacttcr s:cruto 
rcnuntinnl, nascimtar dc Splrixa, qaamvis ad pcnii- 
dcm, non ad s:i1nirm, atquc ita possuiit ci 1t:crctrci : 
aut si illud qnnd scriptum est, Sanctus enim Spiritus 
dhciptinm efftsgitt ftctum (Sap. i, 5), ctiam ad boc va- 
tec, nt falladter sxculo rentintlantes non nnacaiitur 
de Spirftu ; pctest quls bapticari aquii , et non nasci 
de Spiritii ; cithistra Nemeslanus ait, Ncque Spiriius 
sine aqua operari potest^ nec aqua sine Spiritu, lamvcro 
et alibi sacpe dicturo est, qiiomodo fieri |)0sslt nt lia- 
beant communiter unum Baptisma, qui Ecclcsiain 
non babent anam : sicut fleri potcst iii ipsa ititus 
Ecdesia m non liabeant uniim Spiritani sancti ficr 
Jnslillam el immnndi per avarltiam, ct lamen habcaiit 
oniim Baptisina. SIc cnini dictiim cst , nnum corpus « 
id esl , Ecclesia ; sicnt , icinM Spiritus, et , mimii Ba- 
piisma. Jam cstera quac dixit , nostnc potius nsscr- 
tioni sufflragantur. rosuit ciiiin ex EviiMgclio tcsti- 
moninm, Quod natum m de carne , coro est; cl quo4 
natum esi de spiritu , sjnriius est (Joan. iii , 0) ; qnia 
Beus spiritus est, et ex Beo nntus est (Id. iv , 2i) : et 
kitutit, Ergo omnes hceretici et scliismatlcl omnia tjua:- 
eumque faciuni carnatia sunt , dicente Affoslutu , i Ma- 
nifetta enim sunt opera carnis^ quee sunt fornicationci, 
imii:unditiee;*el cxtera qux ibi dicit Apostolus, ubi ct 
li:crcses commcmoravit, iste exseculus cst : iQuoniam 
quicunypte hase faciunt, regnum Dei non heereditabunti 
(Valai. v,19 21). Deiiide adjecil , ct dixit : Condemnat 
itaque Apostotus cum omnibus malis ei eos qui divisio- 
nem faciuni, Itoc ett^ tchittnatieot ei hareticot. Bcne, 
quod cnumeraiis opera camis , intcr quus ei bxreses 
sunt, invenit et dixit simul omnia damnamem Apo- 
stolum. Intcrroget ergo ipsum sanctum Cyprlaniiin , 
ct audiat ab eo qiiam multi otiam intus sccuiiduni 
opcra niala carnis vivunt, quae cum baE^reslbns daninat 
Apostolus I et lamen liaplixnnt et baplizantur. Cur 
ergo soli baretici dicuntur Baptismum liabere iioii 
posse, qucm habctii sncii damnatlonis ipsorum? 

CAPUT XII!. — 20. Jaminilusa I^inbai.«ie * dixit : 
Secundum Scripturarum sanclarum auctorilatetn deccr- 
no heereticot omnet baptizandot , et tic in Ecclcsiam 
tanciam adnutteudos» 



> Ani, 



nr. ei Lov., iambiu. veteres bosU'1 mis. « af<«Ml 



^ 



DE BAPTISMO CONTUA DONATISTAS, S. AUGLSTINI 



SOS 



il. Iluicrcfiponiletur : SccnnJumScripUiranini san- 
ruruin auclorilaiem decrevil coriciliuni calholicum 
orbis lerrarum, eliam in h;vrelicis inTcnlum Christi 
Bapiismum non essc improbaudum. Si auicm ponerel 
aesUmoaia Scripturarum, aul cottira nos non esse, 
aut ctiam pro nobis -esse dcmonsirarcuius : sicul coce 
qui cum scquilur. 

CArUT XIV. — 22. Lucius a Caslro Galbx dixit : 
(lum DoiiuHus in Evangdio $\io dixeril^ < Vos estis sal 
tcrra* ; si aulcm sal iufutualum fuerit , id quod salietur 
cx eo , ad nihilum valcbit^ nin ut projiciatur foras el 
conculcetur ab hominibus» {Matth.y^ 13); et iterumpcst 
rexurreciionem suam mittens Apostolossaos mandamit^ 
dicens^ tDataest mihi c^nnis potestas in coelo et in terra ; 
ite ergOf etdoccte omnes^entes, baptixantes eos in no» 
mine Putris et Filii et iifnritus sancti i {Id, xxvui, 13, 
i9):cumergomanife8lumnt hnBreticos^xdest^hostesChri' 
sti, non intcgram Sacramenti confemonem habere : item 
schismaticos non posse condire sapienlia spiritualif cum 
ipsi ab Ecclcsia, quas una est , recedendo infatuati con- 
trarii facti smt; fiat sicut scriptum est^ t Domus contra- 
riorum legis debcnt emundationem i (Prot*. xiv, 9,mc. 
I.XX) : et cousequens est eos qui a contrariis baptizati 
inquinati sunt prinio purgari, et tum demum baptizari ^ 

23. Lucius a Ca :tro Galbx ' ex Evangelio posuit 
icstimoniiun, diccntc Domino , Vos estis sal tcrrx ; si 
MUtcm sal infatualuin fuerit, id quod salietur ex eo, ad 
Mil mlcbit , nisi ut projiciatur foras et conculcetur ab 
hondnibns : quasi nos dicamus bomines ipsos foras 
lirojcctos aliquid valerc, vcl ad suam vd ad aliorum 
salutcm. Scd ct qui talcs viJcntur inlus • non solum 
spirilualilcr forls sunt, scd etiam corporaiiter in Gne 
ftcparabuntur. Oinncs eiiim talcs ad nihil valent , nec 
idco tamen sacramcnliim Baplisinatis quod in els est, 
iiibil est. Mam ct in ipsis qui projiciuntur foras, si 
rcsipiscant et redcaiil, salus eis quae reces&erat redit : 
Baptisina vcro quia non rccesserat non rcdit. Et illud 
quod ait Doininus, Ite ergo^ et docete gcntes, baptitan- 
tes eos in nomine Patris et FiHi ct Spirilus sancti, non 
pcrmisit baptizare nisi bonos : quia malis non diccret, 
Si cui dimiseritis peccata, dimiltentur ei ; si cui tenue- 
rilis , tencbuntur (Joan. xx , 23). Qtiomodo crgo intui 
liaplizant mali , qui dimiltcre peccata non possunt ? 
Quoinodo cliam baplizant malos non mutatos, quo- 
rum pcccata adhuc super cos sunt, sicut Joaimes di- 
cit, Qui odit fratrem suum^ in lenebris est usque adhue 
( 1 ioan. II , 9 ) ? Si autem tunc dimittuntur , cum se 
bonis et justis» per quos in Ecdesia dimittuntur, 
quainvis a malis baptizati sint , iutima cbaritatc con- 
jungunl; tic el illis qui rorinsecus veniunt, et ad 
eamdem compaginem corporis Christi , interno vin- 
culo pads accedunt; Daptismus tamenChristi in utris- 
que agnoscendus, el iii nullis improbandus est ; sive 
anteqiiam convertantur, quamvis eis nihil prosit, sive 
ciini convcrtuntur, ut prosil, Cum ipsi ab Ecctesia 
qia una est, inqiiit, rccedendo infatuati contrarii facti 

I ilic adjecla (\iere io Erasmi editione et posterioribos 
libris vcrba l^cii, qu» ante aberaDt ab Am. et Mss. 

• Ain. Er. et sepieai liss., a casUa Calba.\GmyA, Cor- 
bciensiiit a casiru caUw» 



sint;fiat sicut sariptum cst, t Dumus contrariorum legis 
dcbent emundationem, i Et conseqncns es/,iii(|iiit,^08 ^iit 
a contrariis baptizati, inquinati sunt, primo purgari^ et 
et tunc demum baptizari, Quid ergn, raptores ct lioiui'- 
cidie non snnt contrarii legis dicentis, Non occides, 
non fnraberis {Exod. xx, 13, 15) ? Debcut ergo eiitii*«- 
dationem : quis hoc negnverit? Et tamen iion sohim 
quicuraquc a talibus intus baplizantur , scd cliam qui 
tales uoii mulati baplizanlur, quamvis adliuc purga- 
lionem debcant ul mulentur , non taiucn aniplins cuiu 
mulali Tucrint baptizanlur. Tania vis cst in sacramcn- 
to simplicis Baptisnii , ut cum fatcamur aru|iicni lia- 
plizatum et adhuc male viventcm dcbcre inundari « 
vetcmus tamen ulleriiis baptizari. 

CAPUT XV. --2i. Crcscens a Cirta dixit : /w tanl^ 
coetu sanctissimorum consacerdolum tectis Uiteris Cy- 
pridni dileciiswni nostri ad Jubaianum , itemque ad 
Stephanum, gu(e tantum in se sanctissimomm ex Scri^ 
pturis deificis descendentium testimontorum ^ continenl^ 
til merito omnes pcr Dd gratiam adunati consentire 
debeamus : censeo ego omnes hcereticos sive sctdsmaiicos, 
qui ad eathoticam Ecclesiam vcnire voluerint , noii tuile 
ingredi nisi exorcizati et baplizati fuerint ; exceptis his 
sane qtn in Ecclcsia cathoUca fuerint ante baptizati, ita 
lamen ut per manus impositionem in poenitentuim Ec- 
clcsim reconcilientur. 

25. ilic admonemur itcrum quxrerc, cur dixerit, 
exceptis iiis sane qui in Ecclesia cathotica fueriut ante 
baptizati, An qiiia non amiscrant quod intus acccpe- 
rant? £rgo quod babere foris potcrant, cur non ct 
iradere potcranl? An iilicite foris traditur ? Scd iic- 
que licite foris babetur.et tamcn babctur : sic illicite 
furis dalur , scd tamen datur. Quod aiitem prx*stattir 
redeunti qui intus accepemt, hoc pra^stiitur venieutt 
qui foris acceperat; id est, ut licite inius babeai, 
qiiod iUicite Coris habebat. Sed aliquis Torsitan qiiscrai, 
quid de bac re * htnM Cypriani epistola ad Stcplianiun 
dixerit , cujus in bac sentcniia commcmoralio facta 
est • cuin in exordio concilii non sit commcmorati » 
credo quia non putatum est nccessariuiii. Nara et ip- 
sam iii isio coetu consacerdotum leclain c&se dixit : 
quod factum omiiino non dubito, qiiaaliiiii arbitror, iit 
licri solct, quo posscnt jam congregaii episcopi etian 
de illa causa simul aliquid cognoscere, qux illa epi- 
stola cooUnetur. Nam prorsus ad qu;csiionem pne- 
seiitcm uon pertinct ; et magis miror cui ciiro isie 
coinmemorare volucrit » quam cur iii exordio concilii 
commemoratio ejus prxiermissa &il. Quod fti quie- 
quam arbitratur me aliquid noluisse in inedium pre- 
fcrre , quod iu ea positum esi prxsenti causx neces- 
ftarium» legat eam ei sciat verum esse qiiod dicu : aul 
fii aliiid invenerit , rcdargiuit. Prorsus eiiim illa cpi- 
stuia de Daptismo apud hxreticos vel schismaticos 
dato, uiide nunc agimus, nihil habel (n). 



• Anllqniorcs Mss. omittunt, descendentium testinwith 
rtitn. iHures aliiitabcQt, testimoiuorum ; sed cuin Am. elRr. 
carent verlK). descendenlium. 

* Aliquot Mss., dehac re luibcat; omisso postea, dixerii. 
Ahi Mss. noutruu) habcnt * nec, habaU; nec, dixerk. 

{a) l)ux cxsiant rypria.ii ad ^te^>hanuin e^ isloLc : aitera 



209 f^IBI-R 

* CAPUT XYI. — 26. Nicomedes a Segerinis • dixil : 
Mea senteiUia est , ut hcerelm ad Ecclesiam veniente$ 
baptiientur ; eo quod nullam foris apud pcccatores re- 
ntissionem pcccatoruni consequanlur, 

27. Cui respondclur : Univcrsac Ecclcsi;c calliolic» 
scnlonlin hax csi, ul hrrrclici quamvlsln hncTcsi jam 
Chrisli Baplismo Iwplizali ad Ecclesiam vcnienles 
non b:»plizcnlur. Si enini nulla esl apud pcccalorcs 
romissio pcccalorum , ncc inlus peccalores pcccau 
dimiilunl : ct tameo ab eis baplizati non rehftpiizan- 
tur. 

CAPUT XVII. — 28 Monnulus a Girba dixil : Ec- 
€lesiw eatltoUco! matris nostrts teritas apud nos, fratres^ 
semper mansit et manet, vel mamme in Baptismi Trini' 
Uile » Domino nostro dicente .ilte^ baptizate gentes m 
nomine Patrisel Filii et Spiritussancti i (JfflM/i.xxviH, 
10). Cmmi ergo manifesto, inquit, sciamus hcerelicos non 
habere nec Patrenu n^c Filium, nec Sphritum sanetmu 
debeut venientes ad Eeclcsiam matrem nostram vere rt" 
Mtsri et bapiizttrif ut cancer quod habebant , e( damfw- 
lionis ira, et erroris offectura •, per tanctnm et coeUitt 
lavacrnm sanctipcetur, 

29 fluic rcspondcmus, Palrcm et Filinm el Splri- 
lum sanctum in Sacrair.cnlo duntoxat habere omnes 
qni Bapiismo vrrbis evangelhris consecrato baptizan- 
hir : in corde auiom cl in vila ncc illos habere , qtil 
iiilii^ prnlilc cl cxscf rahilitcr vivunl. 

CAPDT XVIII.— 50. Sccundinus a Cedias • dixil : 
iMm Dominus noster Christus dicat, i Qui mectm non 
est, adversum me estt (Id, xii.SO); etJoannesapostoin 
eos qni ab Eccle^a exeunl antiehristos dieat (I Joan. ii, 
i8) : indttbitanter hosles Christi^ qnique antiehristi no- 
minati sunt , gratiam Baptismi satutaris ministrare non 
possunt ; et ideo censeo eos qni de hwreticorum insidns 
eonfngitmt ad Ecclesiam, baptixandos esse a nobis^ qui 
tmiei appctlati sumns Dei * de ejus dignattotte. 

51. Ciii respondclur , Christi adversarios omncs 
«sc, qnibns dicentihns, Domine, nonne in nomine tuo 
mrivtes multns fecimns ? et alia qux ibi dicunlur ; in 
finc dictnnis est, Non novi vos ; recediie a me , omnes 
qui operamini iniquitatem (Matth, vn , 22 , 25) : qnne 
lota palca sl imqiic nd ultimnn) in nialiiin pcrsevcra- 
hit , sivc anlc vcnlilalioncmcjiis aliquid foras volct , 
sivc intiis essc vidcalur, ignl di^siinnla est. Si crgo 
propicrea hnptiznndi suiit ad Ecclcsinm venicnlcs 
h.rnMici, ut ah aniicis Dei haptizentur ; numquid illi 
avnri, raplores, homicidnj, amici Dci snnl, aul qnos 
bnptiznvorint donuo haptiznndi siinl ^ 

CAPUT XIX. — 52. Felix a Bngai ■ dixil : Sicut 

de Ifarciano Arelatensi episcopo amovcndo, qusc nunc 
estoniine 68; alLcra quae synodica est traciaos omnino 
id uiide agitur argumentuiu de Baplizandis Iixreticis ct 
s chisiiialicis. Priorciii tantuni viderat Augusliaus , non po- 
siicriorcm. 

« ^s. corbciensis « Feqermes. 

* AiM. et F.r., offocatunu NonnulU vss-, offensa; scd plc- 
rtciue, offectura. Apud Cy|;rianum, rffectura. 

'\eiiis Ms. Corbeiensis ct uiius o vaticanis, a cezas, 
Am. F.r. cl I lures Mss , a cliezas. 

* viix, veiy abest ab Am. Er. ol Mss. 

•rluios vss., (i riiqn. vclus >-s. ccrboicnsis, n ra- 

fOL 



SEXTOS. 21(1' 

ca!cus cascum ducens simnl in forenm cndunt ( Mutth. 
XV, 14), ita hccrcHeus htpreticum bnplitans simni 
in mortem cadunt. 

55. Koc vcnim est , scd non proptcrca venim csl% 
quod .-idjungit : Et ideo, inquit, hcereticus baptizandn»^ 
el vrvi/icanduSf ne nos vivi mortuis eommnnicctnns. 
Nonnc mortiii crnnt qiii diccliant , Mauducemus et bi- 
bamuSf cras enim moricnmr (\Cor. xv,32)? non cnini 
credebanl resurreetioncm mortuonim. Qui crgoistn- 
rum coUoquiis malis cornimpcbantnr et cos scqne- 
bantur, nonne pariler cum eis in foveam cadebant ? 
Etinels tamen eram istiqnibusseribebolApostoIiK 
jam baptizat», nec tamen ideo si corrigerentur,denni 
baptizarentur. Nonnc idem apostolus ah, Sapere u^ 
cundum carnem mors eU (Rom: viii, 6) ? Cl ntiquc so- 
cundiim earnem sapiebant avari , fraudalorcs , rapU^- 
n's, interipiosgemebat ipse Cyprianus. Quid crgo illt 
in unitale vivciMl oberam mnrlai ? Aut quis dicac 
bapiismam Chrisii qiiod tales hat)creiil vcl darcnl^ 
eonim iniqiiitatibiis fuisse violalum ? 

CAPUT XX. — 54. Polianus a Mileo ' dixit ; J«- 
sftfjit e$i hareiiam baptizari in Ecclesia sancta K 

35. Nihil qnidem brevius dici potutt . Scd piito el 
boe breve esi : Joslum est Baptismom Cnrisli non in- 
sofflari in Ecclesia Christi. 

CAPUT XXI. — 36. Theogcncs ab Uippone^ r^io 
dixit : Seeundmn Bacramentum Dei ' gratias cceiesik 
quod accepimuM , winm Baplismum quod est in Ecciesiu 
saneta eredimua. 

37. Potest et mea esse scntcniia. Sic eniin lihraia 

est nl nibil habeat contra veritatcm. Nain ct im 

unnm fiaptisma quod est tn Ecclesia sancip crcdinius. 

Si autem dixlstet, Qtiod est in sola Ecclesia saiictn 

eredimas ; respondendum crat sicut caeteris. Nunc 

vero quia sic dictom est , Unum Baptisma quod est fii 

Eecieria sancta credimtu; nt esscquidcm in Ecciesia 

sancta diceretur, scd et alibi esse non ncgnrelur : 

qiiodlibet ille senserit , contra hxc vcrba dispulaae 

non opus est. Si enim de me singuh^ quxrereniur« 

utrum essct nnum Raptisma; responderem onnai 

esse. Deinde si interrogarer , utrum hoc ctsct iti 

Ecelesia sancta ; responderem Ik)c essc. Tertio si qiine* 

rcretnr, utrum hoc fiaptisma credcrcm : respontlercm 

Ha mc credere ; ac per hoc ohum Bnpiisma qnod est 

in Ccclesia sancia mc crcderc respondcrcm. Si nutcm 

qnxreretur, ulrum in sola sancta esset Ccclesii , ct 

apud haereticosvel scbismaticos non esset; non me iin 

credcrccnm tota Ecclesia responderem. Scd quia hoc 

ille in scntentin sua non posuit , puto esse improbofii 

ut ego illi addnm vcrha cnntra qu.'e dtsputcm, quu! ihi 

non invoni. Iia enim si diccret, Una ost aqua Eu- 

phratx fliiminis , qii» est in paradiso; verum nliqiic 

diccret. S«'d si inlerrogareiur, ulnim in solo paradiso 

essct isia nqua , et ila csse diceret , iulsum dicerot. 

« Am. Er. ct nosiri omnes Mss., rotHnnHS. Ex his noii- 
nulli habcol, a ulteu ; et quidaui, a Mileii. Am. vero ctEr.». 
a Milen. 

* <ic in aiitiquis Mss. et apud Cyprianum. At in editis Am. 
el Ft., tn Ecdesia cliristi. 

* vox, Dei, quaj ah Er. cl l^v. cx| uacia fuerat, rcslitui- 
lur cx Mss. ot An^ 



Sll 



DE BAPTISMO CONTRA DON.VTISTaS, S. AUCUSTLNl 



Sll 



Rsieniin el pnricr paradisum in histerns, in qiins 
ab iUo foiite pernuinat. Scd quis cst lam lemecnrins, 
qui dirat lioc ciuii rcsponsurum riiisso quod faUuin 
•st , euin possct rorinssc 1k>c respondcre quod veruin 
cit ? Qua))ropt(!r vcrba bujiis sentCBlix uon dobent 
habere coulradiclioucm, quia nUiii Impediunt veritn- 
lem. 

CAPUT XXIl. — 5a DalivusaBndis dixil : A'«$, 
ifttamnm in n^bisett^ iuBreiico non commuHicamm ^ niii 
kapliiatu» III Ecclma fkeril , et rem$sionem peeciUorum 

S9. RespMMlelir : 9i pmplcrat vis eura bapliiiri , 
fiifai iion accepil renfssioneai pecoatonini ; si inUis 
aUqnem liiveneris qui tenene odimn aJversos fraircm 
fie baptizatiis sity ann Domifeus meniiri noci pesMt« 
if«i ail, St non dimiierilky Non vakn dimiUeiur{Mailh, 
▼>» 15), jubcbis correclom dcftau iniiHizari? Non 
Miqiic : sic crgo nec lia^reticttm. Sanc l^ tc cur non 
brevilcr drxerit, Noe hmretiea non coinmmmeumus; 
sed addidil , quantmm in nobii esl : non est prflBterenn* 
ten. Vidil eiiim plurcs huic seuieHtiai cansentire , 
n quonim tnmeii oonsoriio, iie violeretnr nnllas, se 
bli separare non poitseni, et addidil^ ^ nfiww m ii#^is 
eti : oliqne demonstraas nen voliinlale se com- 
inunicaro liis quos arbilrabatnr BaptismUfH non 
iiabere, sed lamen omnia bono paeis el oniuilf esse 
loieranda ; qnod el illi CDeiebanl, qui islos aon recie fl^- 
cerc sentiebanl , et iilud lenebani quod posiea melius 
declamia verilas docuit, ct aiitiquwr coninel u do 
concilto postoriore firmala robusttus pertttasil : invi- 
cero se lamen , enm salva ciiarilale diversa seDlirom, 
sollicita pi^Uile toleravenmt « slndenies Servare uni*- 
laiem spirilus in vinenlo paeia (Epkes. iv , i, 3) , dih 
nee alteris eonim , si qnid aitter saperfiK , ul quo<|ue 
illis Dciis rovelarel {Philipp. m, iS). iUt isU andisNl, 
a quibus per boe concilium unilas oppugnatair , per 
qond conciliura quantum amaHda sil uiiitas decla- 



CAPUT XXtll. -- 40. Sucoessus ab Abliir Germa- 
nicbna * dixil : Bwreiieis mrt m'/u7 ^et, aut totnm li- 
tet, $1 possml hapiizare , posmitf el Spiritum sanctum 
iare : si auiem Sj^riimn sanctum dare non possMnt , ^ 
quia nan habent Spiriium sanctum « nee hapliaare spi- 
fknaiiier possmU, Propterea ceneenms Inantiees ^/Xt- 
tariK 

41. Ilute prope totidomverbisila responderi polost : 
Ilomiddis aul nihil liect » aul leiani licet. Si poisstint 
bapiizare , possuni el Spiritum sanctnm dare : si au- 
len SpiriitHn saneium dare non possutit, qiiin iion 
kibenl Spiritura sanctom, noc baptixarc spiritualiier 
possiml. Proplerea censcmus ab bomicidis bapliza- 
los, vd homicldas baptizalos aique in mcllus non mu- 
enm se correzerint , bnptizari. At hoc non e^t 
0iit enim odit [ratretn suwn homieida tsi { I 
Jocii. III 9 15). El tiiles novcrat iiitus Cyprianus , qiii 

' Ab. et Rr., a Birgemianiciana : mendose. 

* lAigil. >'en., Propterea censcmus inereiicos baptizmidos 
em. 9k elism Er., qui tamen fcrt, ccnsuinmf \ ro, eense- 
muM' H. 



liliqiie baplizaliaiil. Frusira crgo l;ilia de bnpti/aiidls 
lixrclicis dicln siiut, 

CAI»IIT XXIY. — 4i. Foriun:aiis n Thiicrabort 
dixit : Jcius Christus Domitms et Deus noster^ Dci Pa^ 
tris et crcatoris Fiiius , super pctram * ccdipcavit Eccte- 
siam , non super haresim : et potestalem baplitandi 
episcopis dedil , non hmeticis, Quare qui • extra Ecclc- 
riam sunt , el contra Christum siantes , otes ejus et gre^ 
gem sparfunt , baptixare foris non possunt. 

45. Ad hocaddidit, fons , ut ci jain brevitcr • rc- 
spondcri iioii possit. Nam et hiiic lotidcin pcue 
voriiis ita rcspondcretur : Jcsus Cbristiis Doiniuus 
ci Dciis nosu^r , Dci Palris el crcuioris Filius , stipcr 
pctram xdificavit Ecclc:>iam, non supcr iiii(|uiu- 
tem : el poleslnlcm b:tptiznndi episcopis dcdit , non 
iuiquis. Qiiarc qui iion pertiiiciU ad pelrara , super 
quam xdificaiit qui vcrba Dci audiuut et r;<ciiiiit, sed 
coulra Christum vivenles audiciido vcrlm rjus ct imu 
facicudo , ac pcr boc snpcr arcuam a*diricaiido, ovcs 
cjus et grcgem perdilonim iitonun cxeniplocorruni. 
puut , baptizarc uon possiint. Niiiiiqiiid iion poi>sel hoc 
verisimililer dici? et laincn raisiim cst. U:){ilix:*ti| 
quippe iiiiqui ; qiioniani iAi(|ui sunl illi rapt4>res, qiios 
iu unilatc sccum posilos Cypriaiius nrgiicbal (Seni . 
deLapsis). Scd idco , iiiquit ^, addidit foris. Curcrg«> 
isti roris baplizarc iion possuiit ? An quia pcjorcs suiil 
eo ipso quo foris siint?Scd niliil iniercstad iuicgrita- 
iein B:ipll<mi , qu^ndu pcjor id tradat. Nc<iue cuiiu 
iaulum iiiteresl inler maluin el pi^jorcm , quaiiiuiii in- 
torest iulcr bonum ci malum : ct tamcn ctiiu liapiizal 
malus, oon aliud dat quam bouus. Ergo etcum bapii- 
xat pejor , non aiiud dat qitam illc qiii uiinus cst ma- 
lus. Au forte non ad houiiuis mcriium , scd nd ipsiiis 
Baplismi sacramentum pcrtiiiet ut foris d;uri nou pos- 
ftil ? Si hoc ita essei , iiec habcri firis possci, et loiies 
neccsse esset baptizari , quolies reocdens quisque ab 
Lcdesia rursus ad Ecdesiam rcmeasset. 

44. Jamvero si diligcniius quaeramus quid sit forig^ 
maxime quia ipse commemorationem fecit pcinc su- 
per quam ' «dificatur Eedesia : noniie illi suul iu Ec- 
clesia , qiii suul in petra ; qui aulem in petra u ui 
sunl, ncc in Ecdesiasunt? Jam crgofklcamus utruiu 
super petram xdificium suum coustiiuant, qui au- 
diuiil Christi vcrba , ct non fadunt. Contrailicit cis 
ipsc Dominus , diccns : Qui audit verba mea liccc et fa- 
dt ea t similabo iilum viro prudenti qui a*dificnt domtim 
suam super petram ; ol pnulo poat , Qui uudit rerba 
wea hcec ct non facit ca , similabo eum viro stutio qni 
cedificat domum suam super arenam (Maltli, vii , 24, 
26). Si crgo in petrn est Ecclcsin , illi qui supcr nrc- 
imm sunt, qnia extra pctratu sunt, profccto exira 
Ecdesiam suul. Bccordetiiur iuiqtie qiinm miilifis 



> in Mss., supcr reirum 

* S)c in Mss. |)lcrisque et apid \jox. ct Cyj riauiim. aI 
S) ud Ain. cl Er., Quare ? Quia extra^ elc. 

* Corbeiensis ct aQtitpiiores quidatu ^ , tmn bre- 
viter. 

^ Er. ct lx)v. , inquofn. At Am. etnss., tnqnit : sul^audi, 
l)09uitisla, 

■ Plures Uss., Pctri super quem : malc, m cx sequen.i- 
bns paict. 



m LIBER SEXTUS 

eim:!iicmorct Cypiianus velnl Inltis positos qtii xilifi- 
caiit super arcnam , id est, audiunl vcrba Chrisli ct 
nnn fii^iunt. El idco quia super arcnam sunt , cxtm 
|:e!i.im Cbsc convincunlur ,quod cstexlra Ecclcsiani : 
l:inien ei qnnmJiu ita sunt , ct nondam vcl nimqu.im 
iu iiK lius cumu.ulantur , baptizant et baplizantur ; cl 
Baplisimis qucra babcnt, illis ad damnalionem dcsti- 
natis inlcger mnnct. 

i5. Neqiie lioc loco dici potest (a) : Quis cniin 
Tacit omiiia verba Domini, qux in ipso evangellco 
sormoiic coDScripla sunt, qiiem concLuden8ail,aedifi- 
c^ire supcr pclmm qui eadem verba audirent et face- 
reiit ; saper arcnam aiilem qut audirent et non face^ 
rent? Quia et si a quibusdam non implentur omnia , 
10 eodem tamen scrmone posuit medieinam, diceos : 
DimUtite, et dimittelur vobis {Lue. vi , $7). Et post 
•rationcm dominicam in eodem ipso scrmonc com- 
mcmoratam aiqiie conscriptam : Oico enim vobis , in- 
^it , si dimiserilis peccata kominikis, diputtet et vobi$ 
Pater vester peceata veslra ; si aulcm non dimiseritiM 
komiHibus, neque Pater vester dimlltet vobis {Matth. vi, 
ii, t5). Iliiic ct Petrus ait ' , Quia ckaritas cooperit 
muUitudinem peccatorum (I Petr. iv, 8) : quam uiiqiie 
nei» liabebant illa , :ic pcr boc supcr arenam asdifid- 
iKint , de quibus idcin Cyprianus dicit , quod intus in 
inalcvijla invidia eiiam tcinporibus apostolicis siive 
cbariiate convcrsabantur {Epist, 73 , ad Jubaianum) ; 
el idco intus quidem esse videbantur, sed foris erant» 
qiiia in illa pctra per quam significatur Ecclesia non 
•rant. 

CAPUT XXY. — 46. Scdatus a Tuburbo • dixii : 
Ja qHontum aqua sacerdotis prece in Ecetesia sanclifi' 
€ata abluit delicta , m tantum liOBretico sermone v^lut 
eancere ' infecta cumulat peccata. Quare omnibus paci- 
ficis quidem viribus nitendum est, ne quis luBretico errore 
infectns e$ tinctus , siagulare et verum Baptisma detre^ 
ctet accipere ^ quo quhquis non fuerit baptizatus repio 
cettorum fiet alienns '. 

47. Uiiic respondetur , quia si non sanciificatur 
aqua , cum aliqna erroris verba per impcritiam pre- 
calor effundit, mulii non solnm mali, sed etiam boiii 
fratres in ipsa Ecclcsia non sancttficantaquam. Multc^ 
ram cnim preces cmendautur quotidie, si doaioribiis 
fiicriiil recilatge , cl multa io eis rcperiunlur conira 
c:itliolicam fidero. Numqiiid si manirestetur aliquos 
Uiptizatos , cum illc preces dictas siiper aquam fuis- 
seiit, jiiliebuiitur dcuuo baptizari *?Quid ita? Quia 
plcruiuquc prccis vitium superat prccaiitis aflcctus : 



tn 



* Aniuinlores Mss. , Joames ail, verius tamcn , re- 
tmsmt, 

* Ain. Er. ct aliqnoi Mss., a Tuborbo. 

* Stc ATO. fr. el Mss. hic ct aijud Cyprianmn. At Lor. , 
omcer. 

* Am. ct |:lures M.ss. , rctractet. Kr. , detrarlet, 

* sic in Mss. el a| ud Cypriauttiii. At Li/v., a rc§ik) ccctO' 
rum scclt*na fiet at&ms, 

* sola fere edilio JUmt.. numifistarentur Gtiiui baiuvuttit 
• juberentur denuo baptixuri. 

(n) ID hunc locum Ix)vnnionses , Annotalionum rag. 47 : 
1 !Mtil ^go, « aiunt, « pra.*cci U cssc amiiia qusc scrmone 
t Domuii in moiite haliilu contiuciitur. » 



ct quia ccrta illa cvangclica verba , siiie qiiibus mift 
poiest Baptismus consecrari , tantuui valcnt , ut per 
iila sic cvacuentur quxcumque in prcce viiiosa coiitra. 
rcgulam fidci dicuntiir, qoeniadmodmn dfcmoiiium, 
Cbristi nomtnc exduditur. Nam uiiquc baereticus ti^ 
aflerat prccem viiiosam, nccbonum habct ^diariiatis 
aflectuin, quo possit llla impcrliia supcrari ; et Idco 
similis cst ei quictimque in ipsa Caiholica invidus ct 
malcvolus, qualcs illic arguit Cyprianus : aflcrat 
etiam, ut fieri solcl, aliqitam precem, in qua loqiiattir 
contra rcgulam fldci; multi qitippe imtunt in preces , 
non solam ab imperltis loquacibus, scd etiam ab b.Trc* 
tieis compositas, ct per ignorantix simprtcitatem, non 
eas valentcs discernerc , utuniur cis arbiir:intcs quod 
bonx sint ; nec tamcn quod in cis perversiim esl cva- 
cuat illa quae ibi rccta sunt, sed ab eis potius evacua'- 
tnr: sicut in l^ homine honx spei et probabilis 
fidci, sed tamcn homino, si quid alitcr snpit, non liide 
evaciiantur qtix rccto sapit , doncc ci Dcus rcvclct vi 
quo4 alilcr sapit {Philipp. iii , i5). Si auteiii ipsc iiin- 
lus est atqiie perversus, si preccm iuicgram dicat , ct 
nulla ex partc fidci calliolicx adversam, non idcoipse 
rectiis est , quia illa rccla csl : et si in alj(|uibus pcr- 
vcrsam precem afierat, Deus adest cvangertcis verbis 
suis , sine qiiibus Baplismas Christi consecrari iioii 
poiest ; ct ipse sanctificat Saciamcntam suum, ui h)>- 
mini sivc^iitcquam baptUetur , sive oum baplizatiir, 
sive postca qiiandoque ad se vcraciier converso , 
idipsum valcat ad salutem , quod ad perniciem , nisi 
convcrteretar, valerct. Ca^lcnim qiiis ncsciat non csso 
Baptismum Cbristi, si verbn evangelica quibusSyin- 
boluin constat illic defucrint? Sed facilius iiiveniunliir 
hxretici qui omoino non bapiizent,^quam qui non illis 
verbis baptizent. Ideoquc diciiniis non omncm bapti- 
sinuro (nain in mullis idolorum sacrilcgis sacris bapli- 
xari homincs perliibcntur), scd Daptismum Chrisli, id 
est, vciiiis evnngcUcis €o:uccratum, ubiqiic ciiindeiii 
csse,. ncc bominum qtiorumlibct ct qualibct pcrvcrsi- 
tate violari (a). 

48. Sane in ista qiioque ficnlciitla non ncgligcntcr 
omittendam est, qood hic interposuit et ait, Qnare, 
omiiibus pacificis quidem viribus nitendum esl , ve quis, 
hareUco errorc iufectus, et coitcra. Uespcxit cnioi 
vcrba iUa beaii Cypriani dicemis, Neminemjudicautes^ 
aut ajure cominunioms aUquem^si diversum senscrit , 
mnoveutes {In exwdio ConciUi). Eocc quantuin valoat 
in bonis EcclesLx filiis amor iinilaiis et pacis , ut 
qaos diccbaiit sacrllegos ct profanos , siiic Baptisiiio 
ut arbitrabautur admissQB, si eos quaiiluro piita« 
bant corrigcrc non valercai , eligcrcnt potius tolc- 
rarc, quam proptcr cos sanctum illud vinculum 
rumpero, nc propter zizania eradicaretur simiil et 
triiicum {Matth. xiu, id) ; permillciitcs quaotuiu iii 
ipsis erait, sicul in illo nobilissimo juiiieio SakMHonis, 
iiilantile corpus a fulsa inatrc ntiiriri patius,quaui 
coiicidi (lil Rcg ui, ii)). Ilocautcm ct illi faciclant» 



« sic Mss. Rdili, Imbcnt. . 

{a) Mde supra, lih. 5, capp. li, 15. 



aiS DE BAPTISMO COXTR.V DON 

qui de Dnplismi sncranietilo verius scfiV>cbnnt , el isli 
qnibus pro mcrito tinl.i! chariUtis Deus eral rcvcla- 
lurus, si qutil alitcr sapiebani. 

CAPUT XXVI. — 40. Privalkinus a Sufctiila » 
dixit : Qid hmelkoi pole»t(Uem baptixandi kabere dlcit, 
dicat prius qtus kceresim condiderit, Si emm lucresis a 
Deo est, habere indulgentiam dimnam potest : si vero a 
Deo non est , quomodd gratiam Dd aut habere aut con- 
(erre alicui potest ? 

50. nuic totidcm verbis ita rcsponderi potest : Qiii 
malcvolos et invidos potestatem bapiizandi hnbcre 
dicii, dicat prius quis roalevolentiam invidiamqiic 
condiderit. Si cnim malevolentia et invidia a Deo esl, 
habere ct indulgcntiam divinam potesl : si vero a Dco 
noii est , quomodo aut gratiam Dei habere aut con- 
fcrro alicui potesl? Scd sicut ista codcm modo dicta 
nianifcstissime falsa sunt , sic ctiani illa qux ut con- 
viiiccreiitur hxc dicta sunt. Baptizant enim malevoli 
«;t jiividi, sicut conccdit ipse Cyprianus, quia cos etinni 
iiitus esse tesUUir. Sicergo possunt etiam hxrctici 
hnptizare : quia Eiptismus sacramcntum Christi est ; 
iiividia vero et haeresis opera diaboli, qux quisqtiis 
habticrit , non liinc efficit ut si babeat Sacramcntiini 
Cliristi , etiam ipsum numeretur inter opera diaboli. 

CAPUT XXYII. — 51. Privatus a Sufibus dixil : 
Qui hcsrelicorum Baptismwn probant , quid aliud quam 
haareticis eommunicant? 

52. Iluic respondetur : Non est Baptismus h.Treti- 
corum, qucm in baercticis probamas : sicut non esl 
Bnptismusavaroriimyinsidiosorum,fraudatorum,rapto- 
nnn, invidorum, qucm probamus in eis. Omnes quippe 
isti uiifiui siint : sed justus est Christus , cujus in se 
Sacramcnium, quod ad ipsum aitinet, siia iniquiuie 
nnn violnnt. Mioquin possct alius dicere : Qui ini- 
qnorum Baptismum probant, quid arnid quam niiquis 
cominunicanl? Quod ipsi Catholicx si quis objicerct, 
rcsponderetur ei quod huic mDdo responsum cst. 

CAPUT XXVIII.— 53. nortensianus a Laribus dixtt : 
Quot ml baptismi^ viderint aut prtesumptores aut fau - 
tores hcsreticorum : nos unum Baptisma^ quod non nisi 
in Ecclena novimus, Ecclesia vindicamus. Aut quo- 
modo possunt in nomine Christi aliquem baptizare fpios 
ipse Christus dicit adversarios suos eue? 

54. Iluic siiiiili tcnorc vcrborum iia respondcntes : 
Vidcrint aut pr-csumptorcs aut fautores iniquomm ; 
iios uniim Bnpiisma, quod non nisi Ecclesix novi- 
inus, obicumquc i'.)vcnlum quaudo possumus ad Ec- 
clesiam rcvocnimis. Aut quomodo possunt in nomtnc 
Christl aliquem baplizarr, qnos ipsc Chrislns dicit 
adversariossnosessc? Omnibus quippo. iniqnis dtcit, 
Nonnovi vos ; reeedite a me, qui operamini iiiiqttita" 
tem (Malth, vii, 23) : et Umen cum bnptiznnt, iion 
i)»si baptizant, scd illc dc qiio Joannes dicit, Ipse est 
quibaptitat {Joan. i, 33). 

CAPUT XXiX.— 53. Cassius a Macomadibas dixit : 
Cum baptismataduo esse non possint, qui hceretids Ba- 
ptismum concedit, sibi totlit. Censeo itaque ftebiles et (a- 
bidos htereticos baptizandos essc cum ad Ecclesiam ve- 

' Am etKr, asii/icu(a. 



\TISTAS, S. AUCUSTINI t!6 

wre cceperint. ct smra * et divina tavatione totos^ ei 
luminc vita: UiHminotos, :ion hoslcs, sed pacificos^ uon 
alicnos^ sed fidci Domini domeslicos, nov. adulteros *, 
sed Dci filios^ uon erroris, sed salntis effectos^ in Ec- 
clesiam recipi : absque his qiii de Ecctesia ' fidcles snp^ 
plantati, ad hnresis tenebras transierant; sed eos pcr 
nmnus impositioncm rcstituendos, 

56. Possct aliiis diccrc : Cum Christi bnptUniaUi 
diio cssc non possint, qiii in](|iiis Bapiisuiuin conce- 
dit, sibi tollit. Sed nobiscum eliain isti resistcrcnt el 
dicerent : Concediinus iiiiquis B;)ptismtim ; qui non 
ab ipsis est, sicut iniqnitns, sed a Christo cujiis esl 
af^quilas, et cujus Sncramcnlum etiam apiiJ iniqiioi 
non est iniquum. Quod ergo nobiscum dc iniqiiis df« 
cerent, hoc sibi de hxreticis dicant. El ideo qnod fe- 
qiiiiur, ita potius ent dicendutn : Censeo iinquc Ile- 
biies et tabidos h.Treticos non bapiiz:iiido8 esse cum 
ad Ecclesiatn venirc ccrpcrint, si hnbeiit jnm B.-ipti^ 
smum Christi, sed a siin perversiUite corrigendos. 
Nam eliam de iniqiiis dici polest, quoriim portio sunt 
hnerctici : Censeo ilaquc flebiles et Uibtdos iniqiios, 
si jam baptizali sunt, non baptiznndos esse cutn ad 
Ecdesiam, id cst, ad illam peiram cxira quam stint 
omnes qui nudiunt vcrbn Chrisii ct non ractutit, vo- 
nirc ca;pcrinl ; sed sacra ct divlna lavatione jnm lo- 
(os, tunc autcm et luininc vita* illuininntos, non ho- 
sles, scd pncificos, nnm iniqiii non bnbciit pacem ; 
non alienos, scd fidci Domini domesticos, nam inl- 
quis dictum cst, Quomodo conversa es in amaritudi" 
nem, vitis atiena {Jerem. ii, 21)? iion adulteros, scd 
Dci filios, nam iniqui sunt filii di.iboli ; non erroris, 
sed salutis cfleclos, nam non salvat iniqnitas : in 
Ecclcsiam recipi, id est, in illam pclrnm, in illam 
columbam, in illum bortuin conclusum ct fontcin sl- 
gnatum, qui non nisi in tritico, noii autem in pnlcis 
agnoscitiir, sive longe a veiito scparcntur, sivc iis- 
qiie ad ultimam ventilationem fruinenlo commixti v1- 
dcanlur. Frustra ergo Cassius addidit, c Absqne hU 
qui in Ecclesia fideles supplantati, ad hrresis tencbras 
transierant. Si cnitn ct ipst ab Ecclesia rccrdeiido 
Baptismum amiserant, ctiain ipsis rctldntiir : si aii- 
lcin non amiscrant, quod pcr cos datuni csi ngnu- 
scntur. 

CAPUT XXX. — 57. Aliiis Jnniiarius n vico Cis 
snris dixit : Si non obtemperat enor veritati , mutto 
magis veritas non consentit erron : et ideo nos Ecclesia 
assislimus, in qua prasidemus, ut Baptismum ejus ipsi 
soli vindicantes , eos quos Ecclesia non baptixnvit , bO" 
ptizemus, 

58. Rcspondctur : Quos Lcclesia bnptiznt , uliqua 
pctra illa bnptizat, exlra quain sunt omnesqui audiant 
vcrba Christi et non faciuiit. Baptizeutur ergo qni- 
cumque a talibus baptizali sunt. Quod si non fit, sic- 



> An. etanUquiores Mss., ut sacra, 

* Nova cypriaai editio, advtierinn, sed nostri onmeslibri 
oonstanter, adutteros. AlluUil Casaiiis ad illud llebr. xn, 8 : 
£rao adulteri, etnon fitii estis, 

' Lov., in Ecclesia. At Am. Er. et uieliorcs Mss. ut n\md 
Cyprtauum, de tcclesia : se^I iufia tanion in Au^ustini ro- 
«l^nsioQC fenint, m Kcctcsia, 



^17 LIDER SEXTIS. 

iit in Isiis, ha in hxrelicis D.tplismus Cliristi , conim 
Iniquitaic el pervcrsitntc dnmnatn sivc corrccla, ngno- 
scendiis el npprobandus cst. 

CAPUT XXXI. — 59. Aliiis Scciindinus a Carpls 
dixil : c Ilacrciici clirisiinni sunt, an non? Si chrislinni 
snnt, ciir in Ecclcsia Dci non suiu? Sl chrislinni non 
tuiit, fiant. Aut quo pcrtinebit sermo Domini dicen* 
lis, Qtti non e$l mecum , adtenui me est; et qui non 
€oUigit mecum^ spnrgit {Matlh, xii, 50)? Undc conslat 
saper filios alienos ct soboies anlichristi Spiriium 
sanctnro per manus imposilionem taiitummodo non 
posse descenderc, cum manifeslum sil hacreiicos Da- 
plisma non liabcre. i 

dO. Uuic respondelur : Iniqui chrisiiani sunl ^ an 
non? Si christiaiii sunt, cur in illa petra non sunt in 
qna acdiflcatur Ecclesin ; audiunt cnim verba Christi, 
ei non raclunl. Si christiani non siinl, finnt. Aut qiio 
perlincbit scrmo Domiiii dicentis, Qui non est mecum^ 
miversum me est; et qm meeum non coUigit^ spargil? 
Spargunt enim ovcs ejus , qni ens nd morum suorom 
labcm prava imitnlione perducunt. Uiide constat, su- 
per filios alicnos ( quod omnes iniqui appcllanlur) et 
soboles Anlichrisli (quod sunl omnes qui Chrlslo ad- 
Tersanlur)Spiriuim sanctum per manus impositionem 
Untuinmodo noii posse dcscendcre, si cordis non ad- 
sil vera convcrsio; cum manifcslum sit iniquos quam« 
diu iniqui sunl, Daptisma quidem posse hnlicrc, scd 
salutem cujus sacraincntum Daplisma cst, habcre iion 
possc. Yideamtis cnim si hxrctici describuntur in 
psalmo illo, ubi de filiis nlienis ila dicilur : Domine^ 
tikera me de manu filiorum aUenorum , quorum os to^ 
eutum est tanitalem^ et dexteru eorum dexiera imquila' 
tis; quorum fiUi eorum * velui noveUce conslalnUice^ fUice 
iotnm ornaHB sicut simiUtudo tempii, CeUaria eorum 
plena^ eructuantia ex hoc in hoc : oves eorum (ecundce^ 
muUipUcanles in exitibus suis; boves eorum crassi: non 
est ruina macerioB^ neque ext/iM , neque ctamor in p/a- 
tM eorum. Beatum dixerunt populum cui Iwsc sunt ; bea- 
tus populus cnjus esl Dominus Deus ipnus(Psat, cxLin, 
7-15). Si ergo isli sunl filii alieiii, qui in robus tcin- 
poralibus ct abundanlia terrcnae fclicilntis bcaliliidi- 
ncro ponunt, el divinn prxcepta conlcmnuiil, videa- 
mus si non iidcm ipsi sunt de quibus Cypriniius iu 
dicil, in se qiioquc transngurnns eos, ut de his se di- 
ccrc ostendat, cum qiiibus Sacramenta communicabnt : 
c Duin vinm Domini , i inqtiit , c non tcnemus , nec 
daia iiobis ad snlutcm coelestia mnndala servamus. 
Fccil Domiiius nosicr volunlatcm Patris , et nos non 
fucimus Domini voluniatem, pntrimonio et lucro slu- 
denlcs, stipcrbiam sectantes, ei c^lera i {Episi,\\, ad 
Uertcos), At si isli Dnptismum et hnbcrc ct trndcre 
poteraiit, cur nogattir esse posso in filiis alieiiis? qtios 
lameii horlatur ul coclcslia innndnta servnndo, mis>n 
sibi |>er uiiicum Filiuin , fralrcs ejus cl iilii Dei csbC 
iiiercaiiitir. 

CAPUT XXXII.— 61 . Vicioricus n Thnbraca dixii : 
Si licel liwreiicis baptisare , et remiisam y.cccalorum 

^ Uic cz Mss. :iddilur, eorum. 



m 

dare; qnid iUos infamamui, ut h(tr,tit'os appellemusT 

62. Qiiid , si alius dicerct : Si licct iiiicfuis bapll- 
xnre , ct remissain fieccnloriim dnre ; quid illos infa- 
mamus, ut iniquos illos appcilcmus? Qiiod hulc re- 
spondcrctur de iniqnis , hoc et illi rcspondentur de 
h:crcticis ; id cst , neqne eorum cssc Dnpiismtim qin) 
bnptizant , et iion esse eonsequens nt quisqiiis babci 
Daplismum Chrtsll, etinm de peccaiorum rcmissiono 
secunis sit; si hoc in Sacramento lantum lialici, noe 
veraci cordis conversioiie ' convcrsus est, ut diinil- 
tenti dimitlerctiir. 

CAPUT XXXIII.— 63. Alins Fclix ab Uthliia> 
dixit : iVfmmi dubium est ^ sanclisnmi consacerdoteo ^ 
non in tantum posse * AiimafiaMi prcesumpiionem, quan» 
ftffn Domini nostri Jesu Christi adorandam et venerabi' 
iem majestaiem, Memores ergo pericuU^ hoc quoque wm 
iantum observare debemus, verum etiam ab ommbus no* 
bis confirmare , ut oimtes harelici qui ad sinum matH$ 
Eccifsiw accurrunl, baplizentur; ui metis harelica^ quee 
dialuma tabe poliuta est , sanclificatione iavacri pur^ 
gnta in melius reformclur. 

64. Foi tissis istc qui in diutunia L-ibe piirgaiHla 
catisnm posuil, rur dcborcnt hxreiici bnptiznr^, par- 
cerct cis qiii in aliqiinm h;rrcsim irruenles exigiio ii- 
lic lemporc fuisscnl, et cilo corrccli ad Catliolicam 
iiide niigrnsseiit. Dcindc ei ipse pnrum ndvorlit, ita 
dici possc, ut int>|ui oiiincs qni ad illani pclraiii iu 
qua Ecclcsin sigiiificalur, accuinint, baptizenlur ; ut 
rnciis iiiiqoa qu.T c\tra p4>trnm in arena .Tdifif ab;a 
aiidicndo verba Christi et non rncieiido , snnctifira- 
tione luvaeri purgala in mcligs reformetiir : cl tami*n 
non fit, si jam baptiiati siint, eliani si probeiilcir tnlos 
fuissc cum baptizareniur; id est, ul saiculo vcrbis ct 
non faciis rciiuiitiareiit. 

CAPUT XXXIV.— 65.Qii'ietos a Duriich dixil : 
c Qiii fide vivimus, obscqui his qu» inslruendis nobis 
aiite pra^dicta sunl, credula ^ observatioiie debcmus. 
Nnm scriptum est apnd Salnrootiem, Qnt bapliiatur a 
mortuo ', quid proficit iavatio ejus {EccU, xxxiv, 30)? 
Qiiod utiqiie de his qui ab huTclicis lingiuilur, ct de 
tingcniibtis loquitur. Si enini qui apud ilios bapiizan- 
tnr, pcr remissioiiem peccatoruin vitnm a^lernam 
consequtinlur , cur ad Ecclcsiam veniunl? Si vcro a 
mortuo salulis niiiil nccipilur, ac proplerea cognito 
crrorc pristino, ad vcritatem cum pcenitcntia rcver- 
luntur ; uno vitali Bnpii.sniate, quod in Ecclcsia caiho- 
lica esi, snnclificari debebunt. i 

66. Quid silamorttiobaptizari, sinc pra^udicio di- 
ligentioris ejusdcro Scripluras consideiationis , alibi 
j:im diximiis {Contra Parmenianum iib, 2, cap, iO). 
Qoxro aiitcni cur bxreticos solos veiiiit intelligi 
mortiios, cuin Paulus aposlolus gcneraliter dc pcccato 
dixerit , Slipendiunt peccaii^ mors ( Rom, vi, 23) ; ei 

1 Plures Mss , confessione, 

* rloriaceDsis velus coilex, a lHtitut. Alil qiiiilnin Mft.i 
ab vnita, 

1 F.r. et aliquot Mss., non Umlum pnsse, 

* canibronensis codcx el cyjiriaiii eililirt, aeduia. 
» Ain. Er. ci cyprianns adUuiil, ci ilerum tnnga mortwn : 

malo i hoc cniui addito, locus ad rcui aihll !acii, ^ 



8!9 



DE BAPTISMO CONTr%A DONATISTAS, S. AUGUSTINI 



«er 



iteniiii, Sapereaulcm secuitdum camem morsest (Rom, 
VIII, 6). Et ciim uiorluani dicat vidtiani qua; iu de- 
liciis vivit (I Ti/ii. v, C), qiiomoilo non sunt morlui, 
<|tii sxculo vorbis et non fadis rcnunlianl?Qtiid ergo 
(iroficit iaratio ejiis qui ab i>lis iMptixatiir : nisi qu-a 
i^i ipsesi lalise^t, hivacrnin quidem haix^l, sed iion 
ei proficit ad s: ItHeni? S« aulem illc a qiio baplizatur 
tniscst, isie vero non r»lsocordc ad Dciim conver- 
liuir ; noB ali illo inortuo bapiizatur, scd ab illo vivp 
i\c quo diciQiii est, Ifue cst^ qui kapiisal {Joan, i, d3) ; 
qiiulibet corpor.ilitcr opcrnnie baplizct. Qiiod aatciQ 
ait dc iKcrcticis, Si enim qnl apud itios bapiixantur, per 
rnHisiionem pi'ccatorum vitam eeiemam eonsequunlur ^ 
cnr ad Ecelesiam veniuut ? respondctur : Idco vcniuntt 
qiili etiamsi Cliristi Baptisiuum usqoe ad sacramoiilj 
relcbrationem {)crcepcr(iiit, tamcn vilam aetcriinm niti 
|»cr iinitiitis ckarilatem non consequuntur : sicut nec 
iili nialevoli ct invidi, qiiibus non dicniilcrentur pec- 
c.ita, iiec si advcrsus cos odium (enerent a quibus pa- 
tercntur iiijnrinm ; qiiia VeritnsdiKil, Si non cfimi- 
seriiiSf nec Paler vcster dimiUet vobis ( Matih. vi, io): 
qiianto ma^^is com eos odcranf, qtiibiis rotribiicbni t 
roaki pro l>oiiis (Psal. xxxiv, i2)? Nec lamcn isii sxcuio 
vcrbis solis ct iion faclis rcnuntiantes , si postca cor- 
rigerentur , rursus l»apltzarcntur ; scd uno vitali Ba- 
plismatc sanctificnrcnltir. Quod quidcm in Catliolica 
cst, sed non iii soln ; sicut ncc tn saiiclis solls, qui 
apdificaii sunt su|X!r pclratn , ct cx quibus unica illa 
columba perfictlttr (Cant. vi 8)* 

CAPUT XXXV. 07. Casiiis a Si.ca dicit : Qui 
coutempia vcritale prtesumit consuetudinem seqm^ aut 
circa frHtrcs invidus est el malignus , quibus ceritus ro- 
tfctatm' ; aut rirca De*tm ingratus est^ cujus mspiratkme 
Ecclesia ejus inslruitur, 

€8. Iste si roiivinccrot cos qni divcrsa scnticbant , 
«t boc tencbaiit, qnod eliam totus orbis postea chri- 
stiano eoncilio ct^nfinnatus ol)tinuit» ita constieludi' 
v.tm ser;ui , ut coiitemnerent vcrilalcm , bxc vcrba 
fonnidare deb<Tcnitts : cum vero illa consueludo ct a 
<«'eritate propngnia ct vcrilate robornta rcpcriatur, 
«nibil iii h:ic stMitenlia pcrtimescinius. Et Uimcii si illi 
■crrcfi fratrcs invidi erant ct maligni, aut circa Deum fn- 
grati, ccce (fti»libus communicabant , eccc qualcs d<- 
'^'ersa sentienics, sicut Cypriaiius prxdixit, a jurc 
^onimmiionis non amovcbaiil, ecce a quibus non pol- 
.inebantur in cofiservatione unitaiis S coee quanlum 
jimnnduni sit vincttlnni pncts; ecce qiiid considerent 
qni nobis de pm>doccssonim * episcoporum concilio 
calumniantur, qnonim e!iarita(cm non itnitantur, et 
quorum exemplo considcrato jiirc damnanliir. Si con- 
euelndo erat, sicttt ba*c scntenlia ics(is est, ul hscre- 
tici vciiicntes ad Rcclcsiam cum Baptismatc quod ba- 
bcbant susciperciHur, aiit hoc rcete iiebat , «ut inali 
lionos in unilnlc non mnciilant. Si rccle ficbnt , ciir 
prbcin tcrrarum , quia sie rccifnnniur, acctisant? Si 
pulem mali bonos in unitaie non maciilaiit, qiionuKlo 
sc a criiuiDO sacrilcg.'c separationis cxcusanl? 

• Sir n. Kr ri pUiros}(Us,. in conversntlouc unUatis 

* Sif U. lii .M>s.. pia:ie.siOiuin. 



CAPUT XXXVI. - 69. Eiicrntius a Thcnis disil t 
Fidcm nohtram^ et Baptismnlis gratiam , et legis eceU- 
MasticcB rcgutam Deus et Dominus nosterJesus Chriatus 
suo ore Apostotos docens pcrimptetit, dicens : « Ite, do- 
cete omnes gentes^ baptizantes eos in nomine Patri$ ^ 
Filii et Spirilus sancti i (Matiti. xxviu, 19). Falmm 
ergo liasreticorum Baptisma ct iniquum a nobis peUen' 
dum est^ et omni conteslatione ' refutondum, de qmrHm 
ore virus, non vita; nee gratia catestis^ sed btasphtnws 
Trinitatis exprimtur, Et idco venientes ad Ecctesiam 
liareticos integro el catliotico Bapti$mate bnptizari tte^ 
bcre manifestum est^ ut a btasphemia suee prwsnm* 
ptionis pnrificati , possint Spiritus sancii gratia refft* 
mari ■. 

70. Plnnc si non cst baplismits Patrts et Fihl el 
Spirilus saiicti nominc consccratiis, hirroticorum de^ 
pulcltir, ci iiiiquus'n nobis omni conlcstntione rdU- 
tctur ; si aulcm boc in co nomcii agiioscimns, indins 
vcrba cvangclic.i nb b.ncrelicorum crrorc distingnf- 
miis, ct qiiod in cis prolnnu cst npprobamus, qikii 
nicndosuin cst emcudanitis. 

CAPUT XXXVII. — 71. Libosus n Vaga * ifixltt 
In Evangdio Dominns , « Ego «iwii, i inqtdt, i verifos » 
(Joan, XIV, G) : noii dixit, Ego sum consuetudo. ilaqne 
vcritate manifcstata^ cedat consuctudo veritali : nt et $s 
in proiteritum qnis in Eccteua lia:reticos non bnptiiabai^ 
uunc baplizare incipiat, 

72. Ilic iiiiiil ostendcrc connlus est f|uomodo sh 
vciilas ', cni «Ii-bcrc dicil coiisiicliidinctn cedcre. 
Pltts Ininen iios ndjiiv.it ndvcrsits istos qiii sc nb nnl- 
laftc diviscnint, quod ilbm coiis:iclii(iiiioin fuisse eon- 
fitetur, qtiam quod cam vcrilnti qunm iion ostcndit, 
ccdere oportere arbitratiir, llla est ciiini consucliidn, 
qti.x si sacrilcgos ad allarc Cbrisii siiie Unpttsnii pnr- 
gationc admitlebat, et nullnni bonorum in unitale 
polluebat, quicumque se ab cidcm unitatc, iii qin 
nullorum malorum contagionc pollui |H)(erant , rru- 
sira separavcrunt, roanirestum sncrilegium schismatls 
admiserunl. Si aulem per illam consuctudincm omtics 
poIliKi pcricrunt , de qtia cavcrnn i>(i sine origitiali 
vcriLilc et ciiin caliitnnix cnlliditnto proccdim(?Si 
vcro recia fiteral cousnctndo, qitn sic suscipicbaiimr 
li.iirctici , relinqunnl fuiorcni , fntcnntur crrorom ; 
vcninnl ad Catliolicain , non ut rctingnntnr s.icm- 
inenlo BapUstuatis , scd ut curenttir a plagu coiici- 
sionis. 

CAPUT XXX Vlll. — 73. Lticius a Tbcbcs(e • dixil : 
Jlaareticos, btaspkemos, atque iniguos verbis variis tf#- 
cerpmtee sancta ct adorabitia Scripturarum verba^ 

> Apud Cyprianum , deteslatiouc. U i aulo posr. , tti a 
btaspnemim sum prosmmptione. 

* Nostri Mst. , gtoria reformari. 

* In liss., iniquum. sed Lovaaicnses inaluut , ut In 
prioribus edills , iniqHus : quia in rcs} onsione Augusti.U 
non, mptisma , sed, Baptismus^ ponitur. 

^ Am. ct £r. cum nonnullis Mss., ab Agra : exdcm 
vcro edltioucs inelius supra, iib. 3, n. 9, litwsm ra' 
gemis. 

' llic in editis superQuo additur, manifestata 

* Corbeiensis aKlex et alii aiitiquiores Mss., rorictHf a 
Theveste. Alii plures, ijcwitis. Aiii. et rx., reutius a 7*s- 
bcue. 



ct ideo exoTcimidot H bapu 



tJSicrGudos ccHseo 
wguiot. 

74. Eicgo exsocraiidos ccnseo; aed non idco exer- 
rizaDdos el baptizniidos. l(>soruin esl enim iiciQenluin 
quod exFecror, Clirlsli auieni Sacramciaum qiiod vc- 
neror. 

CAPUT XXXIX. — 75. Eugenius ab Ammedera 
disit : El cgo hoc idem ccnseo^ hcereticos baptizandos 



76. Ilnic rcspondelur : Scd non lioc censet Ecclc- 
si:», cui Dcus jnin plcnnrio eliam coneilio revelavit, 
qurHl lunc adliuc ntilcr qiiidcm sapiebalis ( Philipp, 
III, 15); sed qnia iii vobis charilas salva eral, iii uiii- 
Uiiv. |MTmaiieliatis. 

CAP13T XL.— 77. Ilem alliis Fclix ab Amaccura * 
disil : Et ipse secutus diviuarum Scripturarum aucto- 
fittttem^ htneticos bapiizandos esse cmuo; sed el eos 
fni sc apnd schismaiicos baptizatos esse contendunt. Si 
emm secnndum cauinm Christi^ privatus fons nosler 
esl, iuteliitfnnt cuncti Ecctesim nostrce adversarii, quia 
otie^ms es&e nou potesl *, nec duobus populis salutarem 
nqmnm Iribuere potcsl iUe qni unius gregis paslor est. 
Kl ideo muni[estum est , ncc hccrelicos nec schismaticos 
tdiquid coeteste suscipere , qui a peccantibus homimbus 
m ab Ecctesia extraneis audcnt accipere, Quando danti 
locHs non esf, utique nec accipicnti prodest, 

78. Iltiic rcspondeliir, Scripturns diviuas nusquam 
prxccpissc ot h,Trclici apiid h.Treticos baptiznli de- 
Dno baptizcnlur; scd mullis locis oslcndisse, alicnos 
es*ic ab E>!clesia omncs <|ui non siint in pctra, ncc ad 
ro!mnb.T illius mcinbra pcrlincot, ct tamen baptiznrc 
ei ba|Uiznri , ct hnl)crc sinc snlutc Sncrnmentum sa- 
lal'«. Fmis autcin noslcr quisimiliscstronti pnradisi^ 
q«fMl ctiani sirut i ic cxlra pnradisum profluat, jain 
salift dictiini cst {Supra^ cap, 21) : ct quod duobus po- 
pmiis^ id rsl, suo et extrnneo, salutarem aquam tri- 
Imere non potest itle q^ii uuius gregis pastor est , conccdo 
alque con*^cnti'». Si^d numquid quia salularis non est 
rxlcancis, idoo ipsa non est? Aqua enim diluvii con- 
«liiDiis iiitra nrcam salularis fuit, extra arcam vero 
moriirera fuit ; eadein tnmcn fuit. Et multi exlranei , 
id est , inviili , quos cx pnrte diaboli esse Cyprinnus 
dtrii ct dc Scriptiirts osieiidit , vclut intus tidentur, 
ct i.ntneii nisi cssent cxtrn arcam , non morerentnr 
(«cr nqnnin. Tnles etiim Baptismus, cum eo male 
n^iiiiiiir, iirrnt; sicul illis de quibus ait Aposlolus, 
IfViiis odor Chri^iti crnt in mortcm (11 Cor. h, i5, 16). 
Citr cigo iiO!i suscipiiiiit aliquid coclestc vel schisma- 
liri vel I a^retici : siciit spitix sive zizania pluviaro , 
siciii i|»si qui c\trn arcnm fucrunt, aquam de cata- 
rnei^-s ro^li vcnientcni siisccpcrunt quidem, sed ad 
pert.iricm , non ad «-aliiieni? Idcoqiie illud quod in 
nliinii» posnit, Qmndo dnnti locus non cst, utique nec 
mci-ipienti prodest; noii lalioro rcfcllcre': quia cl nos 
dciiuiis acci|»ieiitili«is noii prodesse , cuin in liflDrcsi 

* rxirl.€iensi8 Ms., ab nunacnra. Horiaccnsis, nb /mwi«- 
#ifrr«. PhrctaUi cHni Ain. ct Er., ub Accuara; vcl, ub ricnr- 
ic; vel, ab ^ccwra. 

• Am. ct Fx., atienis essc non }H>tcsl, rjJiiio <"yiria:ii,r;/k:- 
nii 



LiOEil S£XTUS. ^f^ 

ei bapti' accipinnt conscnticntcs h.rreticis; cl idco veniiint ad 

cnthohcain pncein atque uniLnlcni * , non ui bnpii- 

smum accipiaiit, sed ut cisprodcsse incipint qnod ac- 

ceperant. 

CArUT XU. — 79. Ilcni alius J^inunrius Bftizu- 
Icnsis dixit : Miror qnod cnm omnes confiteanlnr unum 
esse Bitpiisiuum^ non omnes intetligant ejasdem Ba- 
piisoH unitatem, Ecctesia euim el hceresis duoi et di- 
verscB res sunt, Si hwrclici hubent Bnptisma , nos non 
habemus : si auletn nos habcmus, hwretici hnbere non 
possuut, Dubinm aulem non est, Ecclcsiam solum Ba- 
ptismum Christi possidcre , qua: soia possideat et gra « 
tiam Chrisli et verilatem, 

80. Pesset aliiis similitcr diccrc, ct Kituilin*r non 
venioi diccre : Miror qiiod cuin onincs conriieaniur 
ivmmesscBaptisinum, non onincsinirllignntejusdein 
Baptismi unilnlem. Juslitia cnim et iniquilns du:n ct 
divcrsa^ res simt. Si iniqui Iw)I>cnt linptisinn, jusii noik 
liabent : si autcm jusii hnbcut, iniqui hnbcrc iioik 
possunl. Dubiuin aiitem iion est, jusios solos Gnpii- 
snium Christi possidere , qui soli possideant ci gra- 
tiiun Cbristi ct vcritaiein. Iloc cerlc fsilsiini csi, illi» 
qiioqiio rateiilibus. Ei illi quippc invitli qiii sunt cx 
partc dinboli inlus positi, sicut dicitCytirianus, ati|uo 
apostolo Pnnlo noiissimi, Baplisinum * habchai t : nee 
ad membra iltius ctdunibx qua; in pctra liila esl pcr- 
tiiicbnnl. 

CAPLT XLII. -> 81. Adcl|diius a Tliaslinltc ' dixit : 
Sine causa quldem [atso et imidioso vcrbo impngn nt VC' 
ritntem, nt rcbapiiznre nos dicanty quando Ecclcska /uc- 
telicus no.i rebapUzct, sed baptizet, 

8i. hno vcro modo iioii rebn|)tizat; quin nisi eog 
qiii baptizati non sunl, non bnptiznl; qiiam consiic* 
tttdincin antcriorem pcrfecta dili^cutius vcriias eliaui 
concilio |)Osleriorc hrmnvit. 

CiVPUT XLIil. — 85. Demelrius a Lcpti-miniis ^ 
dlxit : Uttum Baplisma nos cuslodimus , quia Eccteskp 
catholicx soU rem suam vindicatnus, Qui autem diennt 
quia heeretici vere et legitime baptizant^ ipsi sunt qui 
non duo ^, scd multa baptismata [aciunt : nam cum has" 
reses multw sint^ pro eanun numero $t baptismata coki* 
pHltibuntur, 

84. lluic respondctur : Si iia cst, tot crgo nuinc- 
rcnlur baptismata, quot sunt opcra cnrnis, de qiiihiK 
ait Aposloliis, Qnoniam qux lalin agunt^ regnum iJei non 
possidebunt {Gatal, v, 21) : inter qua; nuuieianihf 
et hxrescs , ct tnin niulta i|isorum operum * inius 
tanqiuim in palca tolcraniur , ct laincn UHiim B.i* 
ptisma omnibus est, qiiod iiulio iniquitilis ojcci 
Tiolatur. 



1 rlurcs Blss., veritatem, 

* ki qnitnisdam librts,(rtgttf aposMns rotttus, twtistinmm 
Bapiismuin, 

* Am. et Er., Mdelptma Tluisbalte, aHjov, c; mss., ^det- 
pfdus ; vcl, Addfim. rostea oodices antiquiores hubent, o 
ThastiUie, 

* Am. et Er., /tleptmtinus : corru|>le, pro, a !.efti'minut> ^ 
qu.T est urhs pro\inciae BizaceiiT ; prTier tiunni crai, / e\AiS9 
mogna. TripontaHK ; dc hac postea, lib. 7, n. Hi. 

■ sic Am. Er. et ouiucs hic Uss. At Lov. ct cypriauus, u ji( 
unum. 

* Editi, ipsornm opera. At stss., ipsonmi oi^erum. 



m 



DK BAPTISMO CONTRA BOiNATISTAS, S. AUCUSTINI 



n« 



CAPUT XLIV. — 85 ViiK cnliiis a Thibari dixil : 
llareticos sctmm cs$c pejorcsj quam Ethnicos, Si con- 
versi ad Deum venire volnerint , habent utique regulam 
veritatis, quam Dominus pra*ccpto divino maudavit Ap<h 
stotis^ diccns, * Ite, in nomine meo manum imponUe^ 
da*monia expellite i ( Marc, xvi, 17 ). Et alio loco, 
c Ite^ et docete gentts^ tingentes eas in nominc Patris 
et FitH $t Spiritus snncti > (Mntth. xxviii, 10). Ergo 
primo pcr manus impositionem in exorcismo, secundo 
ptr Bapiismi rcgenerationem, tunc possunt ad Christi 
poilicitationem venire ; alias autem fieri censeo * non 
dcbere. 

8G. Fx qna regula dical bxreticos pejores esse 
qiiam Eibnicos, ncscio ; cum Doniinns dicat, Si neque 
Ecctesiam audierit^ sit tibi tanquam ethnicus et pubUoh' 
uns (Id. xviii, 17) An ctiam tab bxrcticiis pejorcsl? 
Niliil rcststo : iioii (amcn proptcroa qtiia ipsc honio 
pejor esl clhnico, id esl, gentili ^tqiic pogano, Sacra- 
mentnm eiiani Cbristi si qtiod babct, viiiis ejusmori- 
busqiic miscctnrret cadem pcrmixiione cormptuin 
pcrit. Nam el illi qui rcccdiint de Ecclcsia, et Aiint 
hncrcsum non (aiititm scclalores, i^ed eliam condito- 
res, si jnm baptizali reccdunt, cuin secuiidum istam 
rcgulnm pcjtires sint Eibnicis, babcnt tamcti Baptisma : 
nam si corrccti redennt, non accipiunl ; quod si ami- 
si sciil, iidq*ie accipcrcnl. Potcst ergo ncri ut aliquis 
pojor hil etbnico, cl (aincn iii co Chrisli Sacramen- 
ttim non solnm sit, fcd cliam non sit pejus, qiiam in 
boiniiie sancto el jiisto. Et si enim quanlum in iJlo 
boininc cs^ non ipsum servnvit, sed aniino et vobiii- 
lale viidavit ; tunen qiiniitutn ad ipsum allinet Sncra- 
mcnttim , ct cum conicmptore el repudiatore suo iii- 
tcgrum invioiatuinquc pcnnansit. Nonne SodomiU» 
etbnici eranl, bl est, gcntiles? Pojorcs crgo crant Jn* 
d ci, qiiibus Duininus d.cit, ToierabUius erit Sodoniis 
in die judicii, quam vobis (Id. xi, Si) : ct quibus pro- 
pheln dicil, Justificastis Sodomam ( Exuh. xvi, 51 ); 
iil esi, in comparationc vcstra, Sodoma jiista facta 
est *. Nuinqoid tameii idco sacramenta divina quai 

* ViTbiim, ccnseo, abest a Mss. 

* Er. Lugd. vcu. Lov., sodoma ju&tificata est. H. 



apud Judaeos erant, talia eraiit qualcs ipsi erani; 
qux Dominus ipse qnoquc suscepit, etad ea cclcbraa- 
da lcprosos quos mundaverat misit ( Lue, xvii, 14 ), 
et ea Zacharis ministranti angelus adstitit, enmque 
in lcmplo sacriflcantem exauditum csse iiuntiavit (/<!• 
I, 11, 15)? llacc eadem sacramcnta el in bonis Iionii- 
nibus illius temporls erant, ct in malis pcjoribtis qnam 
sinl Eibnici ; quandoquidcm Sodomitis in malitia 
pr.Tlali sunt : et taincn illa sacranicnta craut tn ulris» 
qiio integra alqiie divina. 

87. Natn et ipsi Gentilcs si quid diviiitim et rccitia 
in doctrinis suis habere potucrunl, non iinprobave- 
riini sancti nostri, quanivis illi pcr suas stiperstiii«inef 
ct idololatriam etsuperbiam,ca;teroS(|UC pcrdi«i.^ mo- 
rcs detcslandi essenl, et nisi c^^rrigercniiir, divino 
judicio puniendi. Nam et Paulus apostobis apiid Atbe- 
nienscs cuih de Deo quxdam dicercl, pcrbibiiit icsti- 
nionium quod quidam eonim tale aliqttid dixerinl 
(Act, xvii, 28) : quod ulique si ad Cbristum vonireiil, 
agnoscereiur in eis, non improbareiur. Et sancliis 
Cyprianus lalibus adversus cosdcm Eibnicos uUttir 
teslibus. Nam cum dc mngis loqiicrclur : Qnorum t9* 
men^ inquit, pracijmus Uostanes, et formam veri Del 
negat conspici posse^ et angelos veros sedi ejns dicit a$m 
sistere, In quo et Plato pari ratione consenlit, et unum 
Deum servanSy cateros angetos vei dwmonas dicit. Uer" 
mes quoque Trismcgistus unum Deum toqitiiur, et eum 
incomprehensibiiem alque ina'stimabilem confite:ur (Lib, 
de Idolorum Vanitate), Si crgo isli vcnisscnt ad |H!rri- 
picndain cbrislianam salutem, noii u(i(|ne cis dicorc- 
lur, IIoc malum babelis , vel ralsuin b:d>etis : scd 
planc merito diccrclur, lloc vobis qtianivis inicgnim 
et vcium, nihil lamcn prodesscl, nisi ad Cbrisli gra- 
tiam venirctis. Si ergo lu ipsis Ctbnicis potcst alrqtild 
divinum inveniri rectcqtte approbari, qttam^is eis sa* 
lus adbuc a Cbristo prxslanda sit ; non oportct ii6t 
ita movcri etiamsi pcjorcs sunt ha»rctici, tit qnod in 
eis malum ipsorjini est velimus corrigere, cl qttod m 
eis bonum est Christi nolimns ngnosccrc. Srd JMH 
cxteras bujus concirti sciitenlijs pcrlrnctnnJas, ab 
a!io suscipicmus exordio. 



LIBER SEPTIMUS. 



lu quo ca lcnc sculeQli.c Concilii Carlliagiticnsis pcrLraclaiUur. 
1. Non sinins nioUsti legcn* rnndi oninia qtiac in cjns concilio de b.ic rc lidcrisqne 



CAPUT PRIMIM 

tihiK, si cndein vnric ac sa^pe dis^crimns. Quanqnam 
enim Ecclesia catbolica snnctn in omnibus gentibus 
adversus ca qu» in ista quLCslione de Baplismo, 
utruni ct apiid bxreticos el scbismaticos idem possit 
esse qui csl in Calbolica, nonnullam caliginem offun- 
dunt, priscae cousueiudinis et plcnarii coiicilii aucto- 
hiate mnnila sit : tanicii qiiia non conlemnendis viris, 
n maximc Cypriaiio in ipsa uniiate aliquando alitcr 
visiiin cst, citjus uti advcrsiim nos aiictorilalc connn- 
tur,qni longe nb ejusclnrilnlc rcmoti snnl ; propter- 
ea cogimnr cx opportunitatc iractJindi cl consido- 



compcrinius, bnnc cnindcm qii.TStioncni aliqiianto ditt- 
lins innqunm in mnnibns vcrsnre, el ostcndcre quam 
verius nnivcrsilali Ecclesix caiholicac placucrit, ut 
h.Tretici vel scbismatici qni jnm Cbristi Baptismmn 
illic unde vcniuut acccpcriini, in calbolicam cominu* 
nionem cuin illo admiitanlur, ab crrorc suo conrectl, 
in chariuite radicati atqne fundali ; ul quod altinetad 
Bapiisnii sacramenlum, non adsit quod dccrat, scd 
piosit quod inerat. El beaUis Cyprianus qiiideia ja« 
corpore qno<l corriiin|)iitir non nggravantc ^nimanh 
ncc doprinicnlo (ciicna inhahituiioi.c scnsuni mtiita 



«5 



LIUEa SCPTIMUS. 



f2i 



cogUaniem ( Sap. ii, 15 ), scrcnius perspicit vcrila- 

teiu, quani nicruil adipisci per chariialein. Adjuvet 

ilaque nos oraiionibus suis in istius carnis morlali- 

4aio, lauqitaiB in caKginosa nube taiK>raiitc8, ut do- 

jiaiite D«>niino, quautuin possumus, bona ejus imite* 

niun Si <|uid auteiii aliter seiisit, ct quibusdam Trairi- 

Ihi« Guilegisi|ue pcrsuftsii, quod nuiic eo quem dilexit 

revelante jam ocrnil, nos longe impares meritis suis, 

Cccksiae tanien eatbolicae aucloriiatem, cujus ipse 

egr«i[ium ct clarissimuin * mcmbrum est, pro nostra 

infirmilate seclantes, adversus liacrelicos vei scbisma- 

licos enodemus : quos pnecisos ab imitaie quam tenuit, 

ei arcsceotes a cliaritate qua viguit, et ciapsosabbu* 

inilitaie qaa sietit, taiito amplius improbat atque 

coiidemnat, quanto magts novit eos ad insidiandum 

pcrscrutari vcile quod scripsit, cl ad pacificandum 

iinilari nollcquod fecit. Sicutilli quiscCJiristiaiios Na- 

sarenos vocaiit, et more Judaico carnaiia prx'pulia 

circumcidunt, nali bxrctici ex illo crrore in qiiem 

Pctrus dcviaiis a Panlo revocalus cst ( Caiai. u, 11 ), 

adbuc us(|ue persisiunt * : sicut ergo ilii Petro in 

jirimatu A|)ostob)rum martyrii glorta coroiialo, in sua 

pervcrsitalc |»r;rcisi ab Ecclesia remanserunt; sic i^ti 

Cypriaiio per abuudaiUiain cUaritatis in sorlem san- 

clorutn passioiiis clarilate suscepto, sc ipsos cxsiilcs 

Uttiiatis agnoscunt, et conira unilalis pntriaiu pro 

suis calumniis civcm unitalis opponunt, Jam itaque 

cncras illius concilii scnlcutias eadcui ralionc vi- 

deainus. 

CAPL'! II. — 2. Marcus a ^lacUri • dixit : Miran- 
dum non e$t, si hwretici hosles alque impugnaloret 
verilalis sibi rem vindicani potesialis ei dignalionis 
^dlenas : illud mlrandum est^ qnod quidam nostri prcC'^ 
^ricatorcs veritalis hccreticis tuffragantur, et Chrislia- 
wu$ adversmiiur, Propterea decernimus hareiicos bapti- 
matidos etu» 

3. Uuic rcspondcmus : Imo niagis mirandum 
Mi, ct niagna laudc prxdicandum, quod tanluin isti 
«lilexeriiil uniialcm, ut quos proivaricat. res veritalis 
arbitrabaniur, cum eis in uniiate pcrseveraiiies, ab 
cis pollui uon tiinercnt. Nam cum iste dixisset, Ulud 
WHirandum est, quod quidam nosiri prcevaricatores veri" 
Miitis haireticis suffraganlur^ et Chrislianis advcrsan- 
Mur ; vidcbatur esso dicturus , Propterea deceriiimus 
cis iion essc communicandum. Nonboc dixil; scd ail: 
J^ropterea dixernimus kofrelicos bapiizandos eue : ser- 
>an8 qiiod paciflcus Cyprianus ante praestruxcrat, 
«lieens, Neminem judicantes , aul a jure eommunionis 
mlufuem , «i diversum senserit , amoventes. Cuin ergo 
Donaiislae nobis c^numniantiir , et nos dicunt iradi- 
lores , si quis exisiat vel Judxus vcl Paganus , qui 
leclo isto concilio et nos el ipsos , secundum coruin 
it*gulas, vcrilalis appcllct praevaricatores, veliiii scire 
ad boc Uiin grave crimcii rcfulandum alquu diliien- 
diim quomodo nobis agenda sil causa coinmunis. Isti 
t!0S diciint traditores , quos ncque ullo lemporo con- 

* AliqiiGtMss ,r/imissim}(m. 

* E«' l.ugd. veii. ix>v , in hoc usque persistunt, M. 
» Ms. oorbcieusis, a Maitari, 



vmccrc poiticrunl , neqiie nuiic possuiit o&iendere , 
el in eodem criniine ipsi essc polius osicnduntur. 
Sed quid ad nos? De islis ccrle prxvaricaioribus 
quid dicemus? Si eiiim nos, quamvis falso, propterea 
dicimur traditores , quia tradiloribus nos in eadem 
communionc succcssisse criminaiitur; prx-varicatori- 
bus illis omnes successimus, quia nonduni se ab 
unilale diviserat pars Donati bcati Cypriani teinpori- 
bus. Post passionem quippe cjus quadmginta, ct 
quod excurrit, antiis peractis, tradiiio codicuni lacia 
esl, unde coepcrunl appellari tradiiores. Si crgo 
propterea nos tradilores, quia ex iradiloribus, sicui 
opinanturvcl confinguDt, cxorlisumiis; ab iJiis pras 
varicatoribus ulrique origiiiem ducimus. Non csf 
enim quod dicalur, non eis cominunicassc istos; 
quando stios illos vocant; quod concilium loquitiir, 
qtiod ipst inaxime proferunl ' : Quidam nostri, iiiqiiii, 
pravaricatoree veritatis^ hanretiris suffragantur, Acccdit 
et lcstimonium Cypriani, s.itis deinoiistruitis quod 
in eornm communione pcrmanst^ril, diccndo, Nemi^ 
nem judicantes , aui a jure communionis aiiquetn , u 
diversum tenserii , amoventes, Ipsi cnim crant qui di- 
vcrsum sentiebant , quos istc pro^varicaiorcs vocat , 
quia scilicct iiasrcticis sufrragabenlur , sine B^ipiisnio 
eos in Ecclesiam rccipicndo. Eam^ quo<|uc fuisse coii- 
sucltidincm ut sic rcciperentur , et ipse Cyprianus 
niiiitis locts, et aliquot episcopi in buc concilio mani* 
feslaiit. llnde apparet , si liseretici non linlieitt Bapti- 
smiim , Ecciesiam Cbristi temporum illorum pncva* 
ricatoribus fuisse plcnam, qui cis sufTragantes sic 
eos recipiebant. Agaturergo causa cominuiiis advcrs*is 
crimcn prxvaricalionis quod negare non possunt, ct 
ibi agetur noslra advcrsus crimen traditionis quod 
convincere non poluerunt *. Sed sic agamus , qua- 
si convicerint : quod utriqiie respondcrimus eis 
qui nobis objiciunt majorom nostroruni praevarica- 
lioiicm , boc nos isiis respondebimus qui nobis obji- 
ciuiit majorum nostrorum tradilioiicni. Sicut enim 
pcr majorum nosirorum traditioncm , unde se isli 
diviserunl, nos morlui sumus ; iu pcr nuijorum pras- 
varicaiioncm , quhct noslri et ipsorum iiarentes fue- 
runt, et nos et ipsi moriui siimus. Sed quia se vivere 
dicuiit, credunt quod ad eos non pertincat illa pnc-. 
varicatio : crgo iicc ad iios illa tradiiio. Et illa quidcin 
prjcvaricatio secuiidum ipsos ccria cst : secuiiduni 
nos autem nec anterior pra^varicatio vcra cst , quia, 
et lixrettcos dicirous possc babere Diiptisnuim Clirisii ;, 
ncc poslerior traditio , quia in ea causa suiit ipsi, 
su|)eraii. Non babent ergo isti cur a nobis nefaria 
scclcre scbismatis separciitur : quia nostri majorcs si 
tradilores non fucrunt, sicut nos dicimus, non csl 
quod ad nos oihniiio periincat; si auletn tradilores 
fucrunt , sicut ipsi dicunl , sic ad nos non pcrtinet » 
qucmadmoduin nec ad nos nec ad ipsos ilii prxva- 
ricatores. Ac per lioc quoiiiam cx niajorum no^iro* 
rum iniquilate nulluin esl crinieii nosirum, cx proprio 
scbismate ccrlum cst criinen illorum. 

' slc Mss. Ai ediii, prcefcrwU, 
■ Ms. Corbciciisis, non potarunl. 



i 



tr 



DE BAPriSMO CONTRV MNATISTaS, S. AUGUSTINI 



^lt 



c:AP13T m. — -l. S:»»ws a Siciliblia* dixit : Si fue- 
reikii in Bapti$mo sao peccttla domnhtr, vne cauta 
tui EccUnam vemml. Nam cum in die jmdicii peccutu 
mut qu9 puniuHtur, mkil e$t quad timere pos$iut htere* 
tki de judicio Cbri$H , ^ $unt peecat^rwm remiUi^nem 
con$€cut\, 

5. Et Im!C poterat otbm nostra este senieiitta : 
viderit autcm aiicKir c}ij» quo aniino ilicta sit. Verl)i« 
(ainen ita roodificala est, ut non nie |>'igcat co «mino 
«oAsentire aiiine snliscribcre , quo ct ego sentio Ba- 
IHisiinuiii qiiideiii Cliristi hxrc^icos possc habere, scd 
remissionein pcccalormn non lial)rre. Non aoteni 
:iit , Si lixrctici ba)ittzaut ani liaptizantiir : sod , Si 
kieretki$y inquit , in Bapti$tn4 suo ^ieccaia donmttur^ 
$ine cau$a nd Lcclcumn veiiiunt. Nain si pro tixreiicis 
ponanins illos quos in Ecclesia noTer.it Cyprianos« 
sxctilo veriiis solis, et non fuctis rcmiHtiaiites ; toti* 
4lem verbis possmnus hanc sentcntiam etiain nos 
yerissime dicere : Si fallaciter coiiversts in Baptisnio 
suo p< ccata doiiantur » sine ciiusa ad verain convcr- 
ftiouem postea perducunlnr. Nmn ctiiii in die judicii 
peccila sint qtiae pnntuntur^ niliil est qnod timere 
]i(itsiii4 y qui ssculo vcrbls solis ot non factis reiiun- 
tiantnt , de judicio Chrtsli , si sunt reniissioncm 
ltfrc:iU)nmi coiiscculi. Scd isla ratlocinatio tali cou- 
itcxiiHic pcrlicitiir , ut adjiin^.imus diccnlns , Dcbcnt 
imitm tiiHcre Christi jfrdicium , ct vcraci corde ali- 
quaiitlo coiiverti : qiu)d cuni fccerint , non eos uiique 
neccsse est iicruni biiptitari. Poiuerunt igittir accipcro 
IUi]>tisniuin , et reinissiimem non accipcrc pcccato- 
nim, aut rcinissis peccaiis coinitiuo rursas onerari. 
Sic er^ et hxTeiici. 

CAPUT IV. — 6. Yfctor a Gor dixil '• Cum peecata 
mmniti m Kcckeite Bapti^mo rtnditaniur, qui tercft'- 
cum $ine Bapti$mo ad communicaliottem * admittit^ 
vlrwmiue conira rationem facit , nec ha:retico$ pnrgat , 
ei Chritianoe imfninM, 

7. thiic rciipoiidcnMis , Ecclesia Baptismum esse 
«t ai>ad kttreticos, quamvis ipsi non srnt in Eeclcsia : 
«cut affu.Mn poradisi in tcrra iEgypli , qiiamvis ipsa 
4ion sit ifl paradiso. Non ftaqne hicrcticos sine Bapti- 
tnio ihI conmiunioiiem adtnittimas ; ct qnta corrccti 
« sun pcrvcrsitate vcnttinl , ntm corum pcccata , scd 
<*lirisii Sncranictiln siiscipimtis : de remissione autein 
pcccatontm qtmd sttpcrius, hoc et hic diciiiius. Illiid 
irmc qiHtd in iiltiino posiiit diccns , ntrumque contra 
Tfftionem fttcH^ nee k<tretko$ purgat, et Chri$tiano$ 
httinmat; rcspitii primitos ac in.iiime Cyprianus ipse 
cntn sibi conscniieiitibus cellegls suis : iieque enitn 
niritiinari sc crcdidit, qnatido talibiis propler viiiculum 
paeiscoiiiinuiiicnndum csse decrevit dicens, Neminetn 
judicante$, aut a jure commuiiioMi atiquem, ff iff- 
Mrnmi $en$erit, amovente$, Aut sl inquioant liaTctlci 
ad coniiiiuiiionem , si noii baptizantur *, adniissi; in- 
quinata cst tota Ecclesia pcr illam consuetudiuem , 
qvx tctics hic commemoratiir. El sicut iios isli ap- 
ivellant iradilores proplcr iiiajores nostros, iii qttibus 

' Ain. et F.r., a sicilivpa, 

« (^iilam vclcros codiccs, ad cfmmnnionenu 

' IX. ct Us»., sktU noit lapluuaitur/ 



nihil vMc qiiando ohjecerunt , probare poltkSniiil; ai 
hoc fil quisque qiiod est ille cui coinmiinicavcr4, 
oniiifs titiic h:nreiici fncti sunt. Qaod si qiiiftf)m 
dicit, iiisanit; falsitiu estqiiod iste ait, Qtrf kieretiemm 
$me BapiiMiim ad commumonem ddmittil^ nee hofratiem 
purgat, el ChrUtianos inquinal, Aut si hoc venim esi« 
non sme BafHismo adu)iiti»bAfitar , sed kabebxiit 
Daptisniam Christi , qiiamvis npml h:i*retiros d:iinm 
et acccptMtu, qiii sccunduni iilain coiisaetiidiiieiM, de 
ifua isti ctMifltcfitHr , sic admittebaiitur : :ic per lioc 
recte etinnt nuiic sic admiitiintur. 

CAPUT y. — 8. Aurclius ab Utica ditit : Cffni ifi>«il 
Apoeloiue, non eommumcmndnm peccaii$ alienis (I Tiia. 
▼, ±1) ; qwd atiud qHom peceatii alicnis contmunicHt « 
qui $ine Bapti$mo Ecctetks heereticli cmnnmnicmt ? Kt 
ideo cenhco bapti%ando$ e$$e han^etico^, ui aceipiaHt re^ 
nuseam peceatorum, et m itUt comniunlcetur. 

9. RespoiidclHr : (>>miniinicavit crgo Cypnamis H 
isti oniiies peccatls nltciiis , qua cnm t:ililnis iii roin- 
inunione nianserunl, qii.indo ncmincm qui divcrsnm 
seiisit a jure cotninunionis amovcnint. Ubi c>t ergo 
Ecclesia? Deinde, iiti de hxrclicis tace:iui, cit.u 
vorba hiijus sententtn: ctiam de aliis jiccciitttriliiis dici 
|His.sint, quales in Ecdcsia secum Cjprianiis vidcbal, 
gcmebal, argnebat, fercbat*; ubi cst Ecclcsia, qnae 
Eccuiidum I1.TC verba jam tnuc pcriisse ciistim.ilnr 
coiiiagione pcccatonim? Si nulciu, sicut sc hnltct 
firmissima vcritas, Ecclesia pennansit et itcnnaiict ; 
uon iiisi iii coiiscnsiouc intclligenda cst cominimio 
pcccatoriim, quam vetal Aposlolus. B:)ptizeiitur nuteiii 
itcriim hxrctici , ul accipiant rcmissam peccatoruni, 
si bapiizanlur itcrnin perversi ct invidi, qui cum 
sxcnlo verbls ct non factis renantiarent, Baiitismuin 
qnidem accipere poiueruni, scd rcinissioiicin peccato- 
rum non obtlnuerunt, dicente Doinlno, Si non dtiiii- 
«rri/fs, ne^fc^ Pater vetier dimiitet vobi$ (Maiih, vi, 15). 

CAPUT VI. — 10. Janibus a Gcniianiciana diiit: 
Qui hanreticorum Baptismum probant , troslmm ftii/iro- 
bant ; ut extra Ecclesium^ non dicam toio$^ $ed sordidm- 
tos, negent in Eccteeia baptizari oportere, 

il. Iluic respondetur, tieuiitieiu iiostrum Bapii- 
sinuin hxreticorum probare, sed Chrisli, quamvis 1« 
li.Trclicis veltit paleis extcrioribns , sicut in aliis 
iiiiqiis velut pnleis interiorihus. N:im si cxtra Cccle- 
sinm qui baptizantur, iion la\autur. sod sorilidaiHiir; 
profccto extra pclrain , in qa:i .-cdiOcatur Ecclesia, 
qiii bnptiznntur , non lavantur , sed sordidnutur* 
Oinnes autcm cxtra cnnidein pctrani siint, qiii atidituit 
verba Christl et non faciant. Aut si Baptismo lavan- 
tar quidcm , s^cd rn iniquiuiiilius siiis , a quibus ih 
niclius niutaii nolueraul , sordidi remanciil : sic et 
hxretici. 

CAPUT VII. — 12. Luclanus a Riictima * dixii . 
Scriptum e$t , < Et vidit Dcu$ tucem qula bona est^ et 
divisit inier tucem et tenebra$ > {Cen, 1, 4). Si pot€$i 
litci et ienebri$ convemre . poie$t nobis et harelids aH 
quid e$$e commune. Propierea eea$eo hter€iico$ bofH' 
zando$ e$u, 

< vaticaai Itas., ferkbai. 
' Ain. et Er., a imcumma 



9id 



UBBa SBPTIMUS. 



S50 



13. lluie respoudelur : Sl polesl lud M leiiebrit 
cwiveiiire, poicsi juois e( injustia aliquid esse com« 
«MM. Genseat ergo illos iajuslos denoo bapliiari » 
qiios ia ipsa Ecclesia Cypriaous arguebat : aai si non 
•i|nt iojusti qui sxculo verlNS ct non fiictis reuuutkiut i 
dicat qui potest. 

CAPUT Ylll.— U. Pelagiaiius a Luperciana dixit : 
SeriiHum e$l » < Aut JOonunui DeUM eti , aul Bmul 
Deu» e$i » ( 111 Reg, xviii, 21 ), l(a ei mme^ aut Ke» 
ckm l^ccleeia esi, aui hare$it Eccleaa e$l : porro d 
hmretit Ecelena tum e$i » ^hoiimm^o e$ae afud limreiko$ 
BaiuUma Eccleske pote$if 

15. Iluic ita possumus reapondere : Aot paradisus 
paradimis, aut iEgyptus paradisue : porro si iEgypius 
paradisus non esi, quowodo esse in ^ypto aqua 
paradisi potest ? Sed dicetur nobis : £tiaiii illue e&« 
cuodo perveiiil. Sic ergo ad lixreticos BaptL»nius. 
Itcm dicimus : Aul pctra Ecdesia est, aut arciia Ee- 
desia. Porro qiiia nou est arena Ecdesia , quoniodo 
apiid eos qui siipcr arciiam xdlQcant, audiendo verba 
Uiribti et non iadciido (Matth, tii, 24-37), case Ila« 
pii>mus poiest * ? ct tamen est. Sic ergo ei apud ku* 
reticos. 

CAPI3T IX. — IC. Jader a yidib disit : Sdunu uon 
tsMe ui$i uuum Bapti$mum in Eceie$ia eatMiea : ei 
Uaa »ou debemu$ admittere lutreiicam , nijt bapii$aiu$ 
fuerii apud uos , ne $e pulet exlra Eccleuam eathoHeam 
kaptiMoimu e$$e* 

17. Iluic rcspondeliir, quia si boc de iniquis ilKs 
qui exira |>eiraiii sunt diceretur, lalso uliqoe dicere^ 
lur. Sic ergo el de lixreticis. 

CAPUT X -- i8. Item alios Fdiz a Martxana* 
dixil : Uua fide$^ unum bapii$nui ( Ephe$, it, 5) ; $ed 
EccieMi eathoHcsB^ eui $oii iieei baptitmre. 

19. Quid si aliiis ita diceret : Una Ikles, unum ba- 
piisnia ; sed justnrum untmn, qoibus solis licetbapti* 
za»f Sicot ba^c ^'erba relbllerentitr , ila et isu sen- 
tenlia relcllauir. An et iiiiusti ncc ' in ipso Baptismo 
uouij, dum saeculo Terbis solis el non ftictis reiiun* 
liaiit, ad menibra Ecclesiai pertinent? Yideaut si ipsa 
esi ilU pelra, si ipf^a est coliimba, si ipsa est sponsa 
sioe macula el ruga (/</. ▼, 37) («). 

CAPUT XI. ^ «0. Pautos a Bobba^ disit : Menon 
I st aiiquis Ecclesice fidem et veriialem non vindicai, 
i Aposiolus dicat : t Quid emmf ^fnni exeidermii 
c fl fida ^pndam illorum , numqHid infideHla$ itlorum 
c /UtM Dei etaemawii? Absii : est emm Deus verax^ 
t amm$ uuiem homo mendaxf (Rmn, iii, 5, 4). Si au^ 
Um Dem werax e$i, quomodo apud htere^os Baptiemi 
•cTilas e$u poteti, apud ^o$ Deus non est f 

Sl. Iloic rrspondetor : Quid? apod araitM niimquid 
cst Deus? Et tamen cst B:iplismus : ita el apad bxrc- 

* Ijot., esse Baptism:i$ EcclesUe potesi, vocco), Ecclesia\ 
boc loco prHcrcunt Am. et numascripti. 

* Yox. nlins, abcsl, al> Am. Er. et Mss. Postea Ain. et Er. 
bahciit, /Wix a Muzrazima. corbeieiisis codcx, a Jtaran" 
$mui. (Vpriatii editio, a lUarrazana, 

* ilic 1 .irticulam, ucc, quae io cdilis dcerat, restitoimus 
€% iiianuscriptis. 

* Am. et Er., Paidus nb obba. 
{aj vide Retract. iii). % cap. 19. 



ticos. Apud qiios ciiiin Dcus csl, (cniplum Dei stuit. 
Qum autem comiumtio templo Dd cum idoiis (U Cor. vi, 
16)? Porro avariiiaui, ididoiulriam Paulus scnlit, Cy 
priaous conscutit, ct idcm i|ise iutcr collcj^as rapiorcs, 
Umci) baptizalDroti , cuia magiia * tolcrauti;e uiercede 
vcrsalur. 

CAPUT XII. — 22. Pomponius a Dioftyj^jiiia • 
dixit : Manifcstum esl hmreticos non posse baptizarey ei 
reaussionem peccalorum dare^ qui potestatem uoii Im- 
beni, ut aut solvcre aut iigare aiiquid iu terris posuut, 

23. Resi)ondclur : baiic potcstatcm nec boiuicidu: 
baiient, id cat, qni odcruut Iralres. Noii eiiim taiibus 
dictuiu est : Si cui dimiserilis peccata , diiiiil((iii/iir et ; 
«t cui tenueritis, teuebuiitur (Joan. ix, 23). Et taiucii 
baptizaut, cl eos iii eadcm B iptisiiii comuiuiiinuc cl 
Paulus tolerai, cl Cyprianus agno(»cil. 

C.\PUT Xlil. -> 24. Venautius a Tiiiisa * dixii : 
Si umritus peregre profici$ceii$, amico suo couMieHdaS" 
ut uxorem $uam custoditndam , commendatam sibi iiie 
quanta po$$et diiigeiitia couscrvaret , ne ab aiiquo cnsti- 
ta$ ejus ei $anctila$ aduiterarctur, Cluritiu$ Uominuo 
et Deu$ nosier ad Patrem profidscens^ spmuam $uam 
Hobis commendavii ; utrumne eam iucarrupHam et tMrio- 
Imiam cusiodimus^ an inlegritaiem eju$ ei caeiiiutem 
mcuhis et corruptoribus prodimM$f Qui euim Baptismu 
Eccle$iiB commune eum lien^tici$ facii^ $pon$am Chrisii 
adui:eri$ prodii. 

25. Rcspondemos : Quid illi qui cuin baplisnntur , 
labiis , noii corde coiivertuiilur ad Uomiiium, noniie 
adultcrinam inciitcm gerunt? Nonue ipsi sunt sax^uli 
dtlectores, cui noa £aciis sed Terbts reiioiitiavcruul, 
el ideo oominipuut mores bonos per coUoqoia mala, 
dicentes, Manducemsu $t Mafnos, cra$ enim morieumr 
(I Cor. IV, 35, Si) ? Noune etiain eonlra istos vigilavil: 
sernio apostolicus, ubi dicit, Timeo autem ne ncui $er^- 
pen$ Evam seduxit astmia sHa, sie et ve$tree menie$. 
corrumpaniur a ea$litate quee e$i in Chrisio (11 Cor. xt ,. 
5)? Com ergoCbristi Baptisma Cjpriamis babebati 
ooromune cum lalibus , iiomquid ideo sponsam Cbr»- 
sti prodebat adulteris , ae non poiius OMnile spons^ 
diam in adoltera cognoseebai? 

CAPUT XKV. — 2«. Aymniiis ab Ausinga « dixii r 
Nos unum Bapiisma accepimue^ el ipeum exereemu$* :■ 
qni autem dicit quia et ktereticis licet baptixare, tpse 
duos bapiismos facH, 

27. iluic re^poiidetor : Cur non eiiam ille duos b.)ptt- 
sfuos facit, q^i dicit qoia et iniifui bapftxanl? Cum 
eiiim justi el ifii(|ui sibi coiitrarii sifit; Baplisiutis 
qiiem dant jitsti , qualis erat Paulus , vel ctiam fptalit 
crat Cyprfaniis, non est contrnrios BapiisflM» qticm 
dabant iniqui illi qut odernnt P.tuloin , qoos neti fiar- 
relices, scd malos calbolicos CypriMiis intelligtt : e« 



* Corbi»iensls code^ el afii flures «»., megnee. 

* Ain. cl Kr., / omponius ajoJniana, 

* lov., a rliwtia. At Am. Er. ttostrique antiqoiarcs Mss. 
ct oova (:yi>riani etiilio, a linisa. 

* Am. ct Fj., tyimius ab iusnagiga. Nonnulli Mss., //f/m- 
ftitiis nb msnagida. Ms. Corbeicnsi.^, .lytmms ab lusfiugiga. 
Geori^ionus, AijiimiHs nb .msuaniga, 

* iUc Er. cl ix)T. adduot, lcmttms ei. 



17^\ 



DE BAPTISMO CONTUA DONATISTAS, S. AUCUbTINl 



23i 



cuni conlrari.c sibi s*:nl coiiiinentia * qua fuit in Cy- 
priano , ct a?ariiia qua fuil in collcgis Cypriani ; Ba- 
piisnius lamcn qucni Cyprianas dabat, non cral con- 
irarius Daptitmo quem illi dabant, scd unus ct idem : 
quia ille baptizal de quo dictum esl, ipte e$t qm ^flpri- 
tat {Joun, I, 33). 

CAPUT XV. —28. Salurninus a Vicloriana dixil : 
Si licet haretid» Ifaptixare, excnsati sunt et defenii itli^ 
cita facientes : nec video quare eot aut Chri$tu9 ndpfrta- 
rios fHOf , aut Apo$tolu$ anlichristo$ appellintmt. 

29. Huic rcspondelur : Sic dicimus non liccre h»- 
rctieis baptizare , quomodo diciinus nou licerc frau- 
datoribus baptizarc? Non ciiim 'la^rctico taiitum, sed 
Iicccalori inquit Deus , Vtqiiid cnarra$ JHstificationei 
mea$^ et a$$umi$ te^tatnaitum ineum per o$ tuum? 
huic uliquc dixit, Si videba$ furem, concurrebn$ d 
(P$al. XLix, 46, t8). Qnaiilo cigo illi |>ejorc8, qui 
non cum furibus concurrebant , f^eil ipsi ftindos iiisi- 
diosis ri^udibus rapiebiiift? scd iioii cis ooncurrebal 
Cypriaiius, qiiamyis cos in caibolica scgclc tolcrarcl, 
iic simul cradicarclur cl Iriticum. Et tameii ctiam \\m 
qiiemdabant, idcm Ipse Baptismiis crat; quia non 
ipsonim, acd CbrisU crat. Sicut crgo isti, quainvis io 
eis Cbriati Baptismus agnoscatur, non suut tauicn ex- 
ciisali et defen&i iUicita facicntes, et rccte illos Cbri- 
Bius adversarios suos appellat , quia iu lalibus perse- 
vei anies audiluri suut, llecedite a me , qui operaunm 
iniquitatem (Hatth, vii, 23); undc ci aiiticbristi appcl- 
lantur, quia Cbristo contrarii suiit, dum coiilra (|uod 
pra:cipil viviint : ita ct bxrcttct. 

CAPUT &YI. — 30. Alius SuUirninus a Tucca 
dixit ; Gentiiei, quanwi$ idota eolant^ tamen $ummum 
Deum Patrem crsalorem eogno$cunl et con/itentur, i« 
kuHc Marcion bta$phemat , et quidam non erubeuunt 
Marcioms Bapti$mum probare (a). Quomodo talu M- 
eerdote* sacerdotium Dei aut $ervant^ aut vindicaiU, qtu 
ho$te$ Deinonbaptitant^ et $ic illis communicant? 

31. Respondtftur ^'Niinirum cum talia dicuntur, 
excediuir uiodus, uec cousideratur quia el ipii talibus 
communicabant , neminem judicaHte$, aut a jure com^ 
tHunioHi$ aliquetn, $i diver$um senserit^ amoventa. Sed 
habel iste in bac ipsa scnteotia sua unde admoneri 
|4>s6et , h\ advcrtcrel, id iii quoque c^igondum esse 
quod pravum est , quod autcin rcclum esl approban- 
duni : quandoqiiidcm ait, Gentiles^ quamvis idota co» 
tant, tamen iummum Deum Patrem creatorem cogno" 
$cunt et confiteiUur. Si quis ergoad Dcum talis geiitUift 
voHirct, numquid vellet iii eocorrigcrc atque inutare, 
quod Deum Patrcm crcatorem confitcbatur et nove- 
ral? Non puto', sed ciiicndarcl in eo idololalriam • 
quod nialuiu liabcbat ; ct tr.idcrel Sacraiiieuta cbri- 
siiana, qux non babebat : ct si quid rectum nosset in 
eo, approbaret; siquid invcuiret pervcrsum , cmen- 

« Editl, tibi sba tmper continentia. Abest, semper^ ia 
fnanusaiplis. 

* Aliest, non puto^ a inaDUScrii>tis. 

{a) \m\u\\XLT de steihano PootiOcc, de quo in Cy^iriani 
t\ iaiiol 1 7 i, ad i\)in|>eium : < Cur io tautuin btc| haoi tratris 
« nostri oliiiiiaalio dura ) roriiiiit, utcliain de Marcioiiis I^i- 
< pUsiiio...ei catororuiu 1 las|.heuiamiuui iii l>cuui ratreiu, 
• coutcudiii Qhos l>eo nosci ? » 



daret; si qnid defuisset • darct. Sic ct In martioui&ta 
bccretico agnoscerel Baptismi integritatem, conifv» 
rci ejus perversiuitem , doecret catliolicam Tcritalenu 

CAPUT XVII. — 52. Marcellus a Zaina • dixil : 
Cum puctda nonni$i in Bapti$mo Ecclevice rcnuttantur; 
qui hcereticum non baplixat, peccatori communicat, 

53. Qoid ille qui boc Caicicnti communicat , nonne 
peccatori commuuieat? Quid autcm aliud nicicbaiil 
omnes judicantes neminem, aul a Jiire coniiuuiiioiiit 
ainovenies diversa senticiitem? Ubiestergo Ecdesitit 
Att p:uiciitibus, et ne triticum eradicctur, zizaiiia lo- 
lcraiitibus (Matth. xiii, 29) ista iioii obsuiit? Dicaiil * 
ergo isti , qui se ab orbe terrarum frusira sep:irando 
sacrilcgiiim scliismatis aduiisenint , utquid babenl 
in ore scntcutiam Cyprianl, qui noii baiient in 
cordc Cypriani paticntiain?lluicauleui llarccllo rc- 
spotidetiir cx bis qn:c dc Daptismo el reniissiimc pee- 
catornm supra dicta suiit, quomodo possit csse Ba 
ptismus in liouiiiie , quamvis non sit in co reuiissio 
peccatorum. 

GAPUT XVIII. — 34. Irenxus ab Ululis * dixil : Si 
ideo Ecctesia hcereticum nonbaptixat^quod dicatur jam 
baptixatus e$$e ; kare$\s major e$t, 

55. Respondeior : Iloc modo dici p^^sset, Si ideo 
avarum Ecclcsia nou bapiizat, quod dic:itur jam ba* 
piixatus esse » avaritia majoresl. iloc autcm labifni 
esl : ila ergo ct iilud. 

CAPUT XIX. — 5G. Donatus a Cibaliana dixil: 
Eqo unam EccUsiam et uuum Dapti$mum eju$ novi. Si 
c$t qui dicat e$u apud hwreticos Bapti$mi gratiam » 
. anle est ut ostendut ct probet eue iltic Ecclemm, 

57. lluie rcspoiidelur : Si Daptisiiii gratiam boe 
csse dicis quod cst Daptismus, Ckt apud iia:rciieos : sl 
auteiu Bapiisuius sacramenlum estgraii:e, ipsa vi*ro 
gralia abolitio pcccatorum est, uou esl n|iud lia^reti- 
cos B;iptisnii giatia. Sic cst auieut uiiiiiu Diiptisiiia cl 
luia £ccleshi, qucuMMlmodum esl mia s|ie». Sicut ei:gp 
booi et maU , noii babeiites uuam spcni , fiossuni la- 
roeu habere onum Baptisnia ; iia quibus non est com* 
muuis Ecclesia, potesl Baptbima esse commune. 

CAPUT XX. ^ 58. Zoximus a TliaFassa dixiis 
Revclatione facta veritatis^ cedat error veritati : quia ai 
Petrue qui priu$ circumcidebat , ee$tit Paulo veriuumm 
preedicanti (Galat. ii, il). 

59. Rcspotidctur : Potesl etiam nostra esse sentea- 
lia ista, cl ita factum est iii hac de Baplismo qo»- 
stioiie. Nam vcriiate postea liquidius revdata cessil 
crror vcritati , cum illa salubcrriuia coiisucludo eiiaai 
plenarii coiiciiii auctoritate firmata est. Bene UiiieN, 
quod toties memiiieruiil eiiam primiim Aposttilormn 
Petruni poluisse aliter saperc quam veritas postuki- 
iiat; quod accidisse eiiaiii Cypriano siiie ulla ejus 
contumclia credimus , quicuinque diligimus Cy|iria- 
iium : quia non eum fas cst diligi majori cbaritate 
quam Petrum. 

1 Corbeiensls Ms., a Dania, 

* riures M8S., diicant, 

• ixix-anienses corrpxcruiU, ab rfsuHs : oula Svilicel Iq 
iih. 5 coiiini Cres.oiiiuiu, u. ii, iogiaius, incodortM vsth 
lcnsem. 



CAPUT XXI. — 40.'Juliaiuis a Telrnle dixil : 
Scriptum est^ c Nemo potest uccipere uli(piid^ Hi$i da- 
xum iUi [uerit de c<Bio » (Jouii. iii , 27). Si hmresh de 
cmio e$t , potesl Baptisma dare. 

41. AMdial cl aliiim diceiileiii : Si avaritia de coelo 
est, pilesi liapUsina dare. Ct taiiieii danl avori : sic 
ergo el lia.'relici. 

CAPUT XXII. —42. Fauslus a Tiiuida regia dixit : 
Sofk sibi biandiantur qui hcereticis patrdcinantur, Qoi 
pro iicercticis eccie^astico Baptismo interceditf Hios 
Christitmos, et nos hwreticos facit. 

43. Huic rcspondeiur : Si quisquam dicat, eum qiii 
cuin Riptismuni acciperel, quia odium fraternum te- 
nebat in corde , non acccperai remissionom peccato- 
nim, non esse ilerum bapiizandum, quaiido illud 
YHlium de corde diinitlit; nnmquid eccle^iaslico Ba- 
plismo iutercedit pro bninicidis , aiit illos jnstos , et 
iios bomicidas facit^ IIoc ergu et de ha^reticis intcU 
ligal. 

CAPUT XXIII. — 44. Gemiiiius * a Furnis dikit : 
Quidam de coliegis hcereticos pr<pponere sibi possunt , 
nobis non possunt : et ideo quod semei decrevimus , te- 
nemus; ut ab hwreticis venientes baptizemus. 

45. Gt bic conlitctur apcrtissiine quosdaro de col- 
legis suis diversa sensisse : unde ctiain atquo etiain 
coiiflrmatur araor unitatis , quod ab invicein nuiio . 
scbismate separati sunl» doiiec altt^ris eoruni bi qiiid 
aliter saperent Dcus revclarct {Pluiipp. iii , )5). Sed 
huic respondctur, collegas ejus nou sibi hserelicos 
prxposuisse ; sed Baptismum Cbristi , sicut agnosci- 
tur in avaris, fraudatoribus , raptoribus , homicidis , 
Bic etiam in baereticis cognovisse. 

CAPUT XXIV. — 46. Rogatianus n Nova dixit : 
€uiesiam Christus instituit ; heeresim diaboius : quo- 
modo poteu habere Baptismum CkrisH synago§a a4h> 
Umeef 

47. Huic re^KNidetar : Numquid quia pios Cbrisios 
iiistituit, ct invidos diabolus , ideo non polest babere 
Baptismum Cbristi , qua: in invidis convincitur esse 
pars diaboli? 

CAPUT XXY. — 48. Therapius a Bolla dixit : Qm 
ksereHcis Baptismum Eeclesice 'concedil, et prodit , quid 
aUud quam sponsee ChrtsH Judas exislitf 

49. raagna convictio sdiismaticomm , qui se ab 
iKereditate Cliristi toto orbe dlffusa neratio sacrilcgio 
separarunt, si Cyprianus talibiis coinmunicabat qiialis 
Jtidas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur : 
aul si maculabalur, lunc Jiidafi facii sunt omues : ergp 
et modo Judae sunt omnes : aut si non sunt, non ergo 
pertineiit ad posteriores * facinora priorum, qoamvis 
ex cadein coiiimunionc propngalos. Ciir ergo nirbis 
tradiU)res objiciunt , qaos non convicerunt , et 
sibi Judam non objiciunt , cui Cyprianus et coileg» 
cjiis commuiiicavcrniit ? Ccce concilium de quo solent 
isli gloriari. Nos quidem diciinus quia sie non prodii 
hJirclicis Ecclesix Baptismum, qui B;iplismuin Chri- 

* Am. 01 Er , nendnus. corbcicnsls codcx, a Fomis, 
' Aui* ei uss., ad pofteros. 

Pathol. XLUI. 



l^TlMlS. . i3l 

sii el iii bxrelicis probal ; sicut non prodit iKjim-idls 
Ecclesi;e B;ipiisinniii , qni B.iplismuni Cbristi ei in 
boniicidis probat : sed qiiia isli ex boc c^Micilio iiobi» 
pru^ribere quid scnlire dcbcanius , affoctant « ifisi 
priores ei conseiitiant. Eccc Jud;fi traditori sunl coni- 
paraii, qui dicebant buircticos quamvis in bxresi 
baptizatos noii dcbere iterum bapiicari. Talibus anieiti 
Cyprianus comiiiuiircabat^ qui dixit, !>ieimnem judi 
cantes , aut a jure cowmunionis aUquem , si diversnm 
senserit, aiimentes {!n exordio conciiii Cartiiaginensia). 
Talcs eiiam aniea fuisse iii Kcclcsia per illam mmi- 
tenliani nianifcstanlur, ubi ait : Sed dicit aiiquis^ Quid 
eryo fiei de liis qui in prwteritum in Eccicsiam sine Bi • 
ptismo udmissi sunt {Epist. 73, ad Jubaianum). TaleiK 
fuisst; Ecclcsiu! consueludinem ipsi , ((ui boc conci- 
liuni faciuiit, sa'pe cominemoranl. Si erco niliil aliud 
quicumque Itoc facit , quam sponsce Christi Judus exi - 
stit , sicut ista senlenlia pronuntiata est : Jndas au~ 
teui, srcnt docet Evangeliun^ tradiior fuit ; iradilori- 
bus er^'o coinmunicavcrnnt oinncs, qni tiinc etiam Isla 
dicebant, ct anteqnam ista dicerent, traditores l«cti 
erantomnes per illam consuctudinem, qnam lunc Ec- 
desia retinebal. Oinnes ergo^ id cst et nos et ipsi qui 
ex illa uuitatc propagali sumiis, tradilores suintis. Sed 
nos duofous modis dcfciidiraiir : qnia et huic concilio, 
obi hoc pronuiitiatum cst , noii conscnthniis , salvo 
jure unitatis, siciit ipsc Cyprianus prx^dlxit; et bonis 
malos in unitatc catholica, donec iu Hne a triiico pa- 
lea separctur, niliil obcsse arbitramnr. Isti aulem, 
qiiia et boc concilinm tanquam pro se proferunt, et 
malorum cominunionc qiiasi tontagione iK>nos perire 
contenduBt, non inveuiuiit qiiomodo dicaiil^ ant prio* 
res Christianos unde isti propaganlur, iion (iiisse 
traditore», quia isto concilio eonvincuntiir ; aut ad se 
non pertinere facinora priomm , quia nobis majores 
nostros objiciunt? 

CAPUT XXYI. — iO. Item alius Locias a Mein- 
bresa * dixii : Scriptunt est , c Deus peccatorem non 
andit i {Joan. ix, Sl)- Qui peccator est^ quomoda au- 
diri in Baptismo potest f 

51. BespondemuS': Quomodo auditur avariis, et 
rapior, et fencrator, et homicida ? An isti non sunt 
peccaiore8?quo8 lamen Cyprianus in Catholica ob- 
jurgal, et tolcral. 

CAPUT XWII. — 32. Item alius Felix a Bushict^. 
ms*dixit:/it hcereticis sine Baptismo Ecciesiieud- 
miliendis nemo consueiudinem rationi et veritati prtv- 
ponat ; quia consuetudinein ratio et veritas seinpcr ejc^ 
ciudit. 

55. Iluic respondetnr : Veritatem non ostendis, de 
consuetudine confiteris. Uecte igiiur coiisuetudiiiein 
tencremus plenario concilio posteriore llrroauiiii , 
ctiam si veritas adhuc laterct , quam credimus j;iiii 
Gsse manifestitam. 

CAPUT XXVIII. — 54. Alitis Satnrniiius ab Abiii* 
nis ' dixit : Si potest antichristus dare alicui grutuun 

> hm. Er. et plures Mss. cum gemlDa m, netnbressa. 
* Ain. et t:r., ab uslaccenis. cyprlaui editio, a imtaceni^ 
seu, a hustacetie. 
» Aui. ei fs.fOtf itbds. cyprianus, jtdtinis. 

(Huit.J 



\ 



iSS DE BAPTISMO CONTRA DON 

Christi , pottunt et hceretici baplizare , qui appctlati 
sunt antichrisli. 

55. Quid, si alius diceret : Si poiest homicida dnre 
nlicui graliam Christi , possnnt ct qui fralres odcnmt 
))nptizare, qui appelhli sunt homicidx ? Ncnipc qunsi 
vcrum dicere Yideretur, et lamen posjuni : sic ergo 
cl hxrelici. 

CAPDT XXIX. — 56. Qnintus nb Aggya * dixii : 
lUe potest dare aliqmd, qui aliquid habet: hceretici au- 
tcfu quid possunt dare, quos constat nihil habere ? 

57. Hiiic rcspondetiir : Si ci-go poicsl dnre aliquid 
qui aliqiiid habel, manifestum cst possc dare haireli- 
ros Bapiismum, qiiia cum ab Ecclesia rccedunt, ha- 
bcnt lavacri Sacramentum quod ibi accepcrant : nam 
redeuntes uon rccipiunt, quia non amiserant com re- 
cesscnint. 

CAPUT XXX. — 58. AliiisJulianusn Marcolliann» 
dixit : Si potest homo duobus dominis scrvire, Deo et 
mammoua (Matth. vi, 2i); potest et Baptisma duobus 
sercirCy christiano et hcerelico, 

59. Imo si potest conlinenti et avaro, sobrio ct 
ebrioso, pio ct homicidap, ciir non ctiam chrisiinno ct 
hxrclico? Quibus quidcm uon scrvit; scd mi:iistralur 
cl illis, vcl ab illis, ad snlutcm bcnc utentibus, et ad 
jiidicium inalc iitcntibus. ^ 

CAPLT XXXI. — 60. Tcnax abllorrcis Crliai dixit: 
Duptisma unum est, sed Ecclesias : ubi Ecclesia non est, 
Daptisma iWc esu non potest. 

61. lluic respondemus : Quarc crgo potesl iibi [>c- 
ira non cst, scd arcna cst; cum Ecclcsia iu pctra,uou 
iii arcna sil ? 

CAPUT XXXn. — C2.AIius\ictor ab Assurisdixit : 
Scriptum est^ c quia Deus unus est, et Christus unus^ 
Eeclena una, et Baptisma unum i (Ephes. iv, 4). Quo- 
modo illic baptizari aliquis potest, ubi Deus et Christus 
et Ecciesia noii e<l ' ? 

63. Quomedo potcst cl in arcna illa, ubi ncc Ec- 
cksia est, quia iii pctra cst ; nec Deus et Cbristus, 
q:tia non cst ibi tcmplum Dei et Chrisli? 

CAPUT XXXm. — 64. Donatuius a Capse dixit : 
Et ego semper hoc Miift, ut hteretid^ qm nihil foris 
consecuti sunt, quande ad Eccleuam convertuntur, ba^ 
ptizentur, 

65. Ad hoc respondetur : Niliil quidem foris con- 
s<M*uii suni, sed ad salulcm, non ad Sacramentum. 
Saliis cnim proprta esl bonis ; Sacramcnta vero com- 
iiiunia ct bonis et iiialis. 

CAPUT XXXIV. — 66. Verulus a Rusiccadedixit: 
llomo hanrcticus dare non potest quod non habet : 
wulto magts schismaticus, qm quod habuit amisit. 

67. Jnin c stcndimus cos habcre ; quia non amittunt, 
cuni rccedunl. Nou enim rcripiunt, cum rcdeunt. 
Qiinproptor, si propterc:) vidcbantur dare noii p(isse, 
(;iiia put;ihantur non habcrc; inteUiganlur jam dare 

* i^eniigiaiuis codox cum Ain. et Er., ab AQQtva. Alli 
lihirus Mss., ab Aftgii:L corbeiensls, Florik» ci GefjrKianuSy 
ab ..gquia. 



' Ain. I r. cl quiilam ^lss., a MarceUma, 
' \ uJ cyj riaiiuin, Ecctesia una wm esi» 



ATiSTAS. S. AUCUSTIM ari6 

possft, qiiin inle.lliguiiturei haberc. 

CAPUT XXXV. — 68. Pudenlianus a Cuiculi^ 
dhil: yovitas rpiscopatus effecit.fratresdilectissimi, m* 
sustinerem quid majores judicarent. Nam luereses 
uihil habere, nec posse, manifestum est : atque ita si 
qui ex cis venerint , baptizari cequissime statutum 
est. 

69. Sicul crgo suporioribiis responsiim csl, quos 
hic sustinobat quid judicaroni, sic el hiiic ipsi rc- 
sponsum csso inlefligalur. 

CAPUTXXXM. — 70. Pciriis ab Hipimnc Diar- 
rhilo * dixit : Cum umtm Daptisma sit in catholica 
Ecclesia, manifrstuin csi non possc extra Ecclcsiam 
baptizari : et ideo in ha^resi tinctos , sive in schi- 
smate, vettientes ad Ecclcsiam , censeo baptizari opor- 
tere. 

71. Sic csl unum Ba|)iisnia in Ecclesia caiholica, 
ut cum cxinde aliqui exicrint, in his qui cxeunt, non 
fiant diio, scd idem uniiin mnneat. Quod crgo in red- 
euniibus ngnoscitur, boc ct in cis qnl a reccdeii- 
libusacccpcrunl, quod illiccum reccderenl, non aiiii- 
serunt. 

CAPUT XXXVIl. — 72. Item alius Lucius ab Au* 
safa * dixit : Secundum motum animi mei et Spiritus 
sancti, cum sit unus Deus Pater Domini noslri Jesm 
Christi, ct unus Christus, et una spes, ttnus spiritus^ 
tmn Ecclesia, tmtim debet esse Baptisma. Et ideo dico^ 
et si quid apud hcerelicos molum • aut factum fuerit, 
rcscindi debcre ; et eos qui exinde veniunt, in Ecclesia 
baptizatidos esse, 

73. Rescindatur crgo quod baptizant, qui aodiuni 
verha Dei et noii faciunt, cum ab iniquitate ad ju li- 
tiam, boc est, ab arena ad pelram migrare coeperint. 
Quod 8i non fil, quia ct in ipsis qiiod Christi crat, eo- 
rum iniquitaiibiis non violabatur; liocetiamde Ikc- 
reticis intelligatur : nam iicc eadem spes illis eac 
quamdiu in arena sunl, quae illis qui super peiraiu 
8unt; tamen idem Bapiisma e.st in utrisque, qiiamviii 
sicut spes una, ita unum Eiptisiua dictuiii sit. 

CAPUT XXXVllI. — 74. Felix a Gurgiiibus dixit : 
Ego censeo, ut tecundum sanctarum Scripturarutn prte^ 
cepta baptizati illicite ab hcsrelicis extra Eiclesiam, si ad 
Ecclesiatn cottfugere voltierinty gratiatn Daptismi , uhi 
licite datur, cotiseqtumtur. 

75. Respondetur : Imo licite incipiant habere a<4 
salutcm, quod iliiciic habcbaiit ad peniicieui : qu;:i 
sub eodem Baptismo justificatur , ciim se (|uis4iue ad 
Deum vcrnci corde converterit, sub quo jtidicabaiur, 
quando id accipicns sxculo solis vcibis ct noii fucii> 
renuntiavcrat. 

CAPUT XXXIX. — 70. Pusilliis a Laiiiaslw * 
dixit : Ego credo Daptisma salutare non etse tiisi in Ec- 
elena cathoUca. Quidquid absque Catholica fueril, atmai- 
latio est, 

77. lloc quidem verum est, quod Daptistna salutare 
nontun m Ecclesia catholica est. Poteiil euim ipsui» 

* Am. Er. ct nostri M.<s., ab nippone /arito. 
» Am. et Er., ab vasafa. 

* ID Cypriaui ediliono, ab herretim motitm, 

* Apucl ryiTJaaum, a lumbcsd. 



LlBEft SEPTIMUS. 



25S 



^se ct eilra CallioIiCain, scJ salularc non esi ibi ; 
qina non ibi operalur salulem : sicul ille bonus Oiior 
' Chrisli uon est uliquc saluiaris in iis qui pereuni ( II 
Cor. II, 15), nonsuo vitio, sed illoruin. Sinmlatioesi 
aulem quidquid extra Catholicam fteril, sed in quantum 
Ddii esi calholiouiu. Polest aulem aliquid calholicum 
esse extra^Catliolicain, siciit potuitnomen Chrisii essc 
cxtra coiigregaiioncin Chrisii, in quo nominc pelicbat 
da:moDia illc qui cuni discipulis iion sequcbatur (ifarc. 
11, 37 ). Nain simuiatio eiiani in Caiholica esse pote^t, 
in liis utiquc qui saxulo verbis cl non f^ictis rcnunliant, 
nec tainen cst catholica simulaiio. Sicut crgo cst in 
Ciiholica qiiod noii est catholicum, sic potest exlra 
Calholicam aliquid esse cailiolicum. 

CAl*UT XL. — 78. Salvianus a Gazaufala dixit : 
Hcereticoi nihil habere constat ; ei ideo ad no$ veniunl » 
«1 potsint aecipere quod non habebant, 

79 Rcspondemus : Non sutit crgo hxrelici ipsi qui 
haereses coiididerunt, quia ab Ecclesia recesserunt , 
• et ulique habcbanl quod ibi accepc^runt. Quod si ab- 
surduin esi dicerc, ulillinon sinlh.ncrclici, per quos 
cxlori hunl hxrelici ; poiest ficri ut hxreticus habeal, 
quo male iitcndo dispcrcal. 

CAPUT XLL— 80. Hoiioratus a Tucca dixit : CHin 
Ckriitus veritas sit, mngis veriiatem quam consuctudi- 
nem sequi debemus ; utha^reticos qui ideo adnos veniunt^ 
quia foris nihil accipere potuerunt^ Ecilesio! Baptismo 
sanctificemus. 

81. Et islc alleslator esi coasueludiuis, ubi nos 
pliiriuiuin adjiival, quidiiuid aliud coiiira iios dicerc 
vkicatur. Non autciii ideo ad nos veiiiunt h;rrclici, 
quia foris nihil acccpcrunl; sed ut cis uiiic esse iiici- 
luat quod acce{)erunt : hoc eoim furis iiuilo niodo po- 
lest. 

CATUT XLIL— 82. Victor ab Oclavo » dixil : 
Quod el ipd scitiSf non olim sum conslitutus episcopus^ 
ei ideo exspeclabam pnecessorum consilium» Hoc itaque 
«EUltmo, ut quicumque ex hoeresi venerint, sine dubio 
baptiunlur. 

85. Quod ergo iliis quos exspeciabal, rcsponsum 
€ftl» huic quoque responsum accipiatur. _ 

CAPUT XLIIL— 84.Clarus a Mascula dixil : Itfa- 
uifesta esl setiientia Domini nostri Jesu Chrisli Aposto- 
<M suos miuentis, el ipsis solis poteslatem a Patre sibi 
data»npermittenlis^ quibus nos successimus, eadem po- 
tutau Ecclesiam Domini gubemanlesi et credentium fi- 
dem baptizanles : et ideo haretici, qui nec potesiatem 
foris^ nec Eccle^atn Christi habent, nenunem baptizare 
Baptismo ejus possunt. 

]»5. Numquid ttt impii hnmicid;B Apostolis succes- 
lcniiU? Cur ergo baptiz;int? Aii quia noii sunt foris ? 
Seda petra foris sunt, cui claves Dominus dedit et 
ubi se xdificaturum Ecclesiam dixit (Ha/i/i. xvi, 18, 

CAPUT XLIV. — 86. Secundianus a Thambcis • 
dixit : Non debemus hmreticos nostra prassumptione de- 
cipere^ vt in Ecclesia Domini nostri Jesu Ciwisti non 

* corbeteusts veius co;lcx oplinix» ooiits ah octavavo. 

* iilciQ corbeieiisis codcx, a satambeis. Mn. el Er.» a 
TabeU, 



baptixnti ac pcr hoc remissionem peccatorum non cons^ 
cuti^ cum judicii dies venerit^ nobis imputent quod per 
nos non tint baptizati^ et indulgeutiam divince gralitf: 
consecuti. Propier quod^ cum sit una Ecclcsia et unum 
Baptisma, quando ad nos convertuntur^ simul cum Ee- 
clesia et Ecclesio! Baptismum consequantur, 

87. Imo transl.iti ad petram et columbx sociali 
accipiant remissioiiem pcccatonio, qiiam habcrc non 
polerant exlra pelram et extra columbam, sivc aperte 
foris, sicul hxrClici, sive Uinquain intus, sicut perdili 
calholici : qnos tamcn Bapiismiim siiie remissionc 
pcccaloruin et liabere el dare maiiifcsium csl, cuin el 
ab ip^is tales accipiunt, qui non in melius coniioutali 
Dcum labiis hoiioraiit, cor autem eoruin longc csl ab 
eo( Isai. XXIX, 15). Tamen sic csl uiium Haplisma, 
qiiouiodocst una coliimlKi, cum possinl qui nonsuiit 
iii columba coininuniicr,B.iptisma tanien habcre com- 
niuniler. 

CAPUT XLV.— 88. Item alius Anrelius a Chul- 
labi * dixil : Joanne^ aposlolus in Epistola sua posuii, 
c Si quis ad vos venit, et doctrinam Chrisli non habel^ 
notileeum admittcrcin domum vestram, ct Aveilline di - 
xeiitis. Qui enim dixeril illi Ave^ communicat factis ejns 
malis » {\lJoan. 10,11 ). Quomodo tates admitti temere 
indominn Dei possunt, qui in domum nosJram privu' 
tam admiiti prohibentur '/ Ant quomodo cum eis sins 
Ecctesioj Baptismo communicare possumus^ quibus m 
Ave dixerimus tantum^ fuctis eorum malis row«ftM»iiVa- 
mus. 

89. Du hoc lcstimonio Joaiiuis noii est diuiiiis dis • 
screndum, quando quidcni ad quacblioiicin Baptisuii , 
qu.iin niudo iraciaiiius , oiiiiiino non pertinet. 
Ail eniin , Si quis ad vos venerk , et doclrt' 
nam Christi non Itabct. lla:i'Clici aulem reiiu<iueii- 
lcs dociriiiam cnoris sui , ad Chri2»ti dociriuain 
Ciinveriunlur, ut incorporeiiiur Ecclcsiu! , ci ad 
illain cohinibaiu iiicipiant pcriinere, cujus Sacni- 
mentum hibobanl : cl ideo qiiod cjiis nmi habcbani, 
eis d.iiur, id cst, pax < i chariias de corde puro, 
et coiiscieiitia boiia ,,et lide non (icta (1 Tim, i, b), 
Quod auieiii ejiis habcbaut , agiioscitur, et siiic nlU 
contu;iiclia suscipitur : sicut iii adultera Deus 3^,110- 
scit doiia sua, ciiamcum illa sequitur aniatorcs suos; 
qiiia rornieaiione correcta *, cuin ad castitatem con- 
vcrlitur, iion dona illa cuipautur, sed ipsa eiiien- 
daiiir (0$ee 11). Sicut se autein |M>ssct defendere Cy • 
prianus, si lioc ci Joanyi^ tesiimonium objiceretur , 
quaiido lalibiis commiinicabat ; iia scdefeiidant con- 
tra quos diciliir. Naiii ad isuiin qux&t:oiieui, utdixi, 
omniiio non pcrtinct. JoaniiCb cniiii dicit, alicn;e do- 
ctriux hominibus Avc non csse diceudum; Paulus 
autein apostolus velieiiicntius dicit, Si quis frater no 
minatur inter vos aut avarus^ aut ebriosus, etc-, cum 
ejusmodi necquidem cibumnmul sumere (\Cor, v, 11 ) : 
ct tamen cum collegis feueratoribus, iiisidio>is , frtin- 
datoribus , raptoribus, uon privatam mcnsaiu, scd 

* CorbeicQsisaUique plurus Mss.| a CiUuii. .\l:i, a ciU ati, 
Am. et Rr., a c t^iiifit. 

* Ediii, oerrupta : uicndoso. 



-23» 



DE BAPTISMO CONTftA DONATISTAS, S. AUGUSTINt 



m 



*' Del alttire Inbebat commuiie Cyprianus. Quomodo 
autem hoc derendalur, jam iii aliis libris satis dictuiu 
est. 

GAPUT XLVI. — 90. Litteus ' a Gemellis dixic r 
^ CiBCUs rtBcum n ducat, ambo in foveam cadunt (Uaith. 
* XT, li). Cum ergo hwreticos constet non posse ///umfiia- 
' re^uemquttm, utpote easeos ; Baptisma eorum nonvalct. 

91. f^cc nos diciinus valcre ad salulem quamdiii 

^ liacretici-siiiir, sicul el illis liomicidis qnamdiu fratres 

oderunt : nam et ipsi in tcncbris sunt, el si quis eos 

sequitur, simul in foveam cadunt ; nec ideo tameu 

lUiptismum vel non habent, vel non tradiint. 

CAPUT XLVII. — 92. Natalis ab Oe:r« dixit : Tam 
ego profsens, quam Pompeius Sabratensis^ quam etiam 
Bioga Leptimagnenm^ qm mihi mandaverunt^ corpore 
quidem absentes, spirilu prassentes, censemus quod et 
collegiB nostri ; quod harelici eommunicationem habere 
nobiscum non possunt, nisi ecclesiastico Baptismo bapti- 
sati fuerint* 

U3. Commiinicationem , credo , eam dicit , quae 
pertiiiet ad cofumba; societatem : nam in pnrticipa- 
tione Sacrameiiiotum prncul dubio communicabant 
eis , neminero judicantes , nec a jure coromunionis 
nliqucm , sl diversum sentiret, amovcntes. Scd quo- 
libet roodo dixerit, non magnopere verba hxc refel- 
lenda sunt. Certe enim non ' communicet hxreticns, 
iiisi ecclesiastico Baplisiho bnplizatus. Constat au- 
tem ecclesiastlcum esse Baptismum etiam apud hae- 
reticos verbis evangelicis consecratum : sicut ipsum 
Evingelium ecclesiasiicum est , iiec ad eoriiu) perti- 
iiet perversitatem» sed ulique suam reiiuetsanctita- 
tem\ 

CAPUT XLVlll. — 94. Junius a Nenpoli dixit : 
Ab eo qucd semel ceneuimus , non reeedo^ ut heercticos 
vementes ad Ecctesiam bapiixemus, 

95. Hic quia nullam ratioiiem Vel tesiimoBiuro 
Scripturarum aitulit, diu nos teiiere non debet. 

CAPUT XLIX. — 96. Cyprianiis a Carthagine 
dixit : Meam sententiam pienissime exprimil epistola 
qumadJubmanum coUegam nostrum scripta est^ his- 
reticos ucundum e^angelicam et apostolicam contesta- 
lionem adversariot Chrlsti et antichristos appellatosy 
quando ad Eectesiam venerint , unico Ecclesim Bapti- 
smo baptixandos esse , ut possint fieri de adversariis 
amici, et de antiehristis christiani, 

97. Quid aliud hlc disputandum est , quando ipsam, 
cujus mcDtioncm fecit, epistolam ad Jubaianum da- 
lam» qiianta potuimus dUigentia pertractavimus ? Et 
f|uod hic dixit, meminerimus dici posse de omnibus 
iniquis , qtios et in Catholica esse ipse testatur, el 
Hnpiisnmin liabere el dare, nemo nostruro ambigit. 
lili cnim vcniuiit ad Ecclesiam, qui de parie diaboli 
ad Chri>tiim iran^eunt, et scdilicnnt super pelram , 
ei inrorporanlur colombac, et hi horto coiicluso et 
.fonte signato miiniuntur ; ubl non sunt omnes qui 
contra Chrisii pnccc|ita vivunl , ubilibct esse videaii- 

* Am. ct Kr., i.kteus. 

' Am. Er. ci quidani Mbs., Salis a Boea; vcl, ab Oea, 

* corl^eieosis codex, mffn. 
^ Piurcs um., santtalem. 



tiir. Nam in epistola qiiain scripsit ad Hagiittin , cum 
de bac ipsa re agerel, satis npertcque ipse nos com- 
monuit , in quali ' socielale oporieat hitclligi Eccle- 
siam. Ait eiiim, de quodnm loquens : Alienus fiat d 
profanus donunicce pacis, ac domiuicai unitatis^ininii- 
CHS , non habitans in domo Dei , id est, in EccUsui 
Christiy in qua non nisi concordes atque unanimes ha- 
bitant ( Epist. 69 ). Qiiod ergo hic dicimus, paii- 
lulum advcrtani, qui hohis dc Cypriano voluiii 
pra^scrihcre. Si eoim in Ecclosia Christi non irLsi 
concordes alque uiinnimes babilani, proc ul dubio noii 
hnbitnbant in Ecclesia Christi , quamvis inlus esse 
viderenlur , illi qiii per invidiam et conlciitioncm 
sine chariiate Chrislum aiinuntiabant; quos ipse 
intelligit , non hxrcticos vcl schismalicos a PauiO 
apostolo cominemoraios , sed falsos fraires cum 
illo intcriiis coiiversantcs (Philipp, 1,15, 17): 
qul certe baplizare non debebant, quia in Ecctesia 
non habitabant , in qua ipse dicit non habitare nisi 
concordes et unanimcs: nisi forte quisquam sic ab- 
horrct a vero, iit dicat concordes el unaiiimes fuisse 
invidos et malevolos, ct sine cliaritate conieiitiosos : 
et tamen baptizabnnt, nec eorum isu detestanda 
perversitas S-rcrjmentum Christi, quod per eos tra- 
ctabatur et dispensabatur, aliqna ex parte minaebat 
atqiie violabal. 

CAPUT L. — 99. Totum »ane ipsum locum in ea- 
dem ad Magnum epistola positum operac pretium est 
pertractare, qucm ita contcxuit. Non habitans, inquit, 
in domo Dei, id est^ in Eeclesia Christi, m qua non nisi 
cencordes atqne mianimes habitant, hquente in Psatmis 
Spiritu sancto, et dieente, c Deus qui inhabitare facis 
unammes m domo i ( PsaL lxvh, 7). Denique umni--^ 
mtale Christianos frrma sibi atque inseparabHi charitate 
connexos *, etiam ipsa Domhnca sacri/icia dectarant, 
Nam quando Dominus eorpus snum panem vocat {Joan. 
Yi, 52), de muttorum granorum advamtione eongestum : 
foputum nostmmy quem portabatt indicat adunai:um : et 
Quando sangmnem suum vinum appetlat {Matth, xxv», 
26-^), de botrisalquaachttsptttrimis expressum, atque 
in unum coactum ; gregem item nostrum significat com» 
mixthne adunata mutHtudink eeputatum. HsBC verba 
beati Cypriam Indleaiit eum ei intellexisse et dilexisse 
decofem domus Dei , quaro domum ex unanim» et 
concordlbus constare afOrmavit, ei docult tesiiinonio 
proplietic», ei signiflcatione Sacramemorum : in qiia 
mique hon erant UU invidi, et sine cbaritate maleToli, 
qoi tameii baplixabant. Ex quo appret et in eis esse 
posse , aiqiie ab eis dari posse Sacramentum Chriati, 
qul noD sunt In Ecdesia Ckristi, iaqua non niai una^ 
nunes et concordes babiiare Cyprianua ipse tesia4«r. 
Neqoe enlm saltem hoc dici potest , tunc baptizare 
poaaecuro latent : quoniam illi Pnulum apostolum noii 
latcbant, quos iii Epislola sua veracissimus testis iio- 
lat, et gaudere se diclt, quoiiinH ct ipsiChristnm an- 
nuniiabant. Debis quippe ait, Sive oecasione^ sirewe- 

* lia optUnx not» oodex Corbciensis. At edili, in qua^ 
tibet, 

* Apud CypriaQnm, ac divinee w/ffalis. 

* Al^ud cyiiriauum, unanimitatem ctiristianam /Srfiia tibi 
atque mseparabili charitate connexam. 



2i\ 



LIBCR SEPTIMUS. 



»2^ 



riiate OtriMlui aimuiUielwr, el in koc gaudee, ied ei gau- 
deb0{Pfatipp.i, 18). 

CAPUT LI. — 99. Qnibus omnibus consideralis , 
pitto nie nan temere diccre,alios ita esse in domo Dci, ' 
nt ipsi etiam sint eadem domus Dei , quae dicitur 
aedificari super petram (Matlk, xvi , 18), qusc unica 
coluiiiba appellatur (Cant, vi, 8), quas sponsa pulchra 
sine macula el rnga (a) (Ephes. t,27), et horius con- 
clusus , fous sigiiatus , puteiis aquae vivae, paradisiis 
eam fructu pomorum (Cant, iv, 12, 13) : quoe domus 
eliam claves accepii , ac polestatem solvcndi et li- 
gandi (Maith, xvi, 19). Haiic domum siquiscorripien* 
lem corrigentemque contempserit , Sit tiki , inquit , 
ianquam elhniau el pubticanui(ld, xviii, 17). De hac 
domo dicitur, Domine^ dilexi deeorem domue luw , el 
laeum kabitaiionis gloriee tua (Psal, xxv, 8) ; el, Qiii 
habitare facit unanimes m domo ( PsaL lxvii, 7) ; et, 
Jucundatus sum in his quee dixerunl mihi , In domum 
Domini ibimus ( Psal, cxxi, 1) ; et, Beati qui tiabitant 
in domo liia, Dondne ; in swcula sasculorum laudabuni 
ie ( Psal, Lxxxni, 5) ; et innumerabilia talia. H-vc do- 
mus eliam triiicnm dicitur, sive triccnum, sive sesa- 
geiium , sive centenum fnictum affercns cum tole- 
mn\i3L(Matlh. xni, 25, «t Lue, viii, 15). Ilxc domus 
rst iii vasis abreis et argeiiteis ( II Tim. n, 20), ct 
liipidibus preliosis, et lignis iinputribilibus. Hutc do- 
niui dicitur, Su/ferentes invicem m diiectionet sludentes 
sertare unilatem spirtlus in innculo pacis ( Ephes. tv, 
S, 5) ; et, Teniplum enim Dci sanclum est^ quod estis 
tos (I Cor, iii, 17). IIxk; quippe in bonis fidelibiis est, 
et sanclis Dei servis ubique dispersis el spirituali 
tmitale deviuctis in eadem comiuuiiiune S^mnien- 
torum, sive se facic noveriut, sive iion noveriiii. Alios 
aotem ita dici esse in domo, ut ncHi periitieaui ad 
conipagcm doinus, iiec ad socielalein rructiferc pa( i- 
ficx*que justitix ; sed sicut esse palca dicilur iu fru- 
meiitis : nam el istos esse in domo, negare non pos- 
sumns, diccntc Apostolo , In magna autem domo non 
solwn aurea tasa sunt vel argentea, sed et lignca et ft- 
ctilia ; et alia quidem sunt in bonorem , alia vero in 
conlumeUam (II Tim, ii, 20) (a). Cx hoc nuinero in- 
iiumerabili, iion solum turba inlus prcmcns cor pau-^ 
roruni in tant» multiludinis coraparaiione sanciorum, 
sed eiiam disruptis reiibus haereses et schismata exi- 
6UUII in cis , qui jam magis ex domo qiiam iii domo 
esse dieendi sunt, de quibus dicitur, Ex nobis exte- 
ruut^ sed non erata ex nobis ( 1 Joan, ii, 19). Separa- 
tiores cnim sunt jam etiam corporaliter scgregati , 
quaiD iili qui interius caimaliter et aniiiialiter vivunt, 
ci spirilualiter separati sunt. 

CAPUI LU. — 100. Uorum atttem omniuni gene* 
rum illi primi, qui sic sunt in domo Dci , iit ipsi sint 



etsi ipsi, quantum in eis est , utiliter tradfmf , itlf ia^-v 
men tnutililer accipiunt, non imitanteseos per qiios^' 
acclpiunt. Illi vero qui sic sunt in m^gna donio l.tn- 
qtiam vasa in contuineliam , et inutiliter habenl Ba'-«. 
ptismnm, et se imitantibns inutiliter tradunt : illi^ 
porroabeis utiliter accipiunt , qui non ipsis cordif 
atque moribus, sed sanctae domui copulantur. Qw^ 
autem separatiores, non magis in domo qiiam oxk 
domo sunt, neque omnino uliliter habent , neque ab^ 
eis utiliter accipltur, nisl forte accipiendi necessitas^ 
urgeat, et accipientis animus a(b unitaiis vincnlo non 
recedat : tamen ct babent, quanquam inoiiliter ha- 
bcant ; et accipitur ab eis, etiam cum iiiuiile est ac- 
cipicniibus; qood ut flat uiile, ah hscresi vcl schi- 
sniate recedcndum esi , et illi domui cohxrendum : 
quod non solum hxretici et sehismatici, sed etiam 
illi fecere debcnt , qui sic sunt hi domo per commu- 
ninncm Sacramentorum , Qt exira domum siiit per 
diversit.ilem moruin : sic enim ei ipsis aiile liicl- 
pii csse Sacramenium, quod alitcr iuutile est. 

CAPUT Llil. — 101. Solet etiam quacri, utrum 
approbandum sit Baptisnia, quod abeo qui iion acce- 
pii, accipitur, si forte hoc curiosiiate aliqua * didicit 
quemadmodum dandum sii : et utrum nihil inttTsit, 
quo animo aceipiat ille cui datur , cum siuiulatioiie, 
an sine siinuhitione : si cum simulatione, ulnuii 
fallens, sicut in Ecclcsia , vel in ea quae pulatur 
Ecclcsia ; an jocans , sicut in mimo : et qtiid 
sii sceleratius , in Ecclesia fallaciter accipcre, aii 
iii lixresi vel schismaic sine fallacia, id cst, aiiiino 
iion siniulaio ; et uirum iu hxresi fallaciter , aii iu 
minio cum fide, si quisquam inter agendum repen- 
tiiia pietatc moveatur. Quanquam talem si eliam illi 
confcrainus qui in ipsa Gatholiea fallaciter accipit , 
tiiiium si dubitalur quis cui prseferendus sit : qiiid 
ciiim prosit animus veraciter daniis fallaciter acci- 
pieitli, non video. Sed arbitremur aliquem etiam 
ralhtciter daiilem, cum et tradcns et accipiens falla- 
ciier agant in ipsa uniiaie caiholica , utrum hoc ma- 
gis Daptisma sit acceptandum, an illud quod in mimo 
datur, si quis existat qui fideliter subito commotus 
acciptat : an quanlum ad ipsos quidcm atttnet hoini- 
nes, plarimmn distei inier credentcm in mimo , et 
irridentem in Ecclesia ; ad ipsius auiem Sacrameiiti 
intcgriiatem iiibil inlersit. Si eoim nihil intcresi ad 
iiiiegritatem Sacra.menii in ipsa Gatholica , utrum id 
aliqui fallaciter ao veraciter agant, cum tameii Iuk 
idem uirique agant : cur extra iniersit , non vidce ; 
qiinndo ille qui accipit, non stmiilatione palliatus, 
sed rcligione muiaius est. An plus.valeni ad conllr- 
mandum Sacramentom illi veraces inter quos agitur, 
quam ad frustrandum illi fallaces a quibus agilur» ei 



domus Dei, sive jam spirituales sint, sive adlinc pnr- in qnibiis agiiur ? El Umen si postea prodatur, nemo 



vuli lacle nutriantur , sed tamen ad spirituale habi- 
tum iiiteuto corde proficiant , ncmo dubiiut quod B:i- 
ptisiiiiim et utiliter habeant, et se imitaniiba^ uiiliier 
tradaiit : fioiis auu?m, quos Spiritiis s:inctus fugii, 

(a) u Rcu-act f cap. 18. 



rcpciii,^ sed aul excommuDicando piinilur illa simula- 
tio, aut poeniic^ido sanaiur. 

102. Sed nobis iuium est, in ca non progredi ali- 
qiia icrocrita!c scnlcntia, quaR nullo in calholico re- 

* lov., «i foru cnriosilate aUqua ; omisso, hoCf quod Am. 
et Gallicani )»oiiores manuscri|<u babent. 



liZ 



ADMOMTIO IN SUBStQULNTES I.IDROS. 



SU 



gioiialicoiiciiiucoepU, iiiillo pleuario leriiiinaUi siinl : 
id aulem fiducia sccurx vocis assertTe , qiiod iii gu-' 
bernationc Domini Dci nosiri ei Salvaloris Jesu Cliri- 
sii, univcrsalis Ecclesix conscnsionf^ roboratinn esi. 
Vcrumtamcn si quis forle me in eo concilio coiisliiu- 
tum, ubi talium rcrum quacslio versaretur, non prxce- 
demibuslalibus, qnorumseiitenlias sequi mailcm , ur- 
gcrelut dicercm quid ipscsciitircm : si co modo alTcclus 
essem, quo enmi cum isia dictarcm ; nequaquam du- 
bilarem babere eos Baptismuiii , qui ubicumquc, el a 
quibuscumque, iliud vorbi^ evangelicis coiisecratum, 
sine sua simulalione ,et cum aliqua fide accepisscnl: 
qunnquam eis ad salutem spiritualem non prodesset, 
sicbaritate caruissent, qua catboiics insererentur £c- 
ciesi;e. Si enjin habeani^ inquit, pdem , ut inonte$ lran$' 
feram , charUatem aulem 7wn habeam^ nibil ium (I Cor. 
xui , 2). Sicut jain prxteritis majorum st;Uuiis , non 
dubiloeijam IUos baberc Qaptismum, qui quamvis fal- 
laciter id accipianl , in Ecdesia tamen accipiunt, vel 
ubi pulatqr esse Ecclesia ab eis , in qiiorum sociciate 
id accipilur, de qiiibiis dicluin esl, Ex nobh exierunt 
( I Joan. u, 19). Ubi aulcm ncqtie socieias uila esset 
ila credeittium, neque ilie qui ibi accipcret, iia crc- 
derel, sed lotum ludicre et niiniice el jocularitcr 
agerelur, ulrum approbaiidus essei Dapiismiis qui sic 
daretiir;divinum judicium pcr alicujus revelalionis 
oracyium, concordi oralioiic et impensis suppiici de- 
voliope gemitibus impiorandum esse censerem : ita 
sane ut post me dicturos senlcntias, ne quid jam 
cxploraiumelcognilum aiferrent, bumililcr cxspecta- 
rem : quanto magis ergo nunc sinc prxjiidicio diii- 
gentioris iiiquisilionis, vei iiiajoris auctoritalis, iilud 
dixisse accipiendus surn ? 



CAPUT LIV.— 105. Scd j.nm, ul evisliino, tcjupus 
esi bos etiam librosdequxs(ioueKaj»iisini dcbilo fiiie 
concludere : ubi nobis oslendii Dominus Deus noster 
per paciiicum episcopum Cypriauum, el illos qiii ei 
coiisenseruiit, qMantum sil calliolica iinitas diligeiMla, 
ul in eo(|uod aliter sapiebaiil, donec id (pi'»que Deus 
rcvclaret {Phdipp, iii, 15); tolerarent potius divers;i 
sentientes, qiiam se ab cis nefario scliismate scpara- 
rent : iibi Donaiislarum prorsiis om clauduiittir, 
ctiamsi de MaYimianislis nibil dicamits. Si enim inali 
bonos in unilale coniaminaiil, nujlain jam Ecclesiatn, 
cui sociarciur, vel ipse Cyprianus nivenit. Si aiitcni 
mnli bonos in unitate non muculaut , nuilani c-aiisaiu 
separaiionis sacrilegus dimatisla proponit. B;ipti* 
smiim aulem si liabent et iradunt aiii tam multi qui 
operantur opera carnis, qualia qiii agunt, regiiuin 
Dci non possidebunt (Ga/a<. v, 19-21); liabeni ac 
traduiil et brerciici, qiii inter illa opera nuincrali suiit, 
qiiod quia recedendo iion amiscrunt, et tradere ina- 
nendo poiueruiit : sed tam iiifructiiosc atque intilili- 
ler laies talibus, qiiam cl iili caiteri pares eoruiii \ 
hi eo quod regtium Dci noo possidebunt. Ei quemad- 
niodum illis corrcctis Baptisina iion incipit adessc 
quoddeerat, scd prodcsse quod iiierat; sic et liocie- 
ticis. Undc Cyprianus , el qui cum eo senserunt, ea- 
tbolicx Ecclesia:, qiiain nolucrunt prxcidere, non 
polucrunt prxscril>erc. Quod vero alitcr sapuerunt, 
non ejKpavescimus, quia cum eis vcncramur et Pe- 
trum : quod aulein ab unitate non recesscrunt, gau- 
demus, quiacum eisxdificamurin petra. 



> In vetere oodice Corbeiensicl inaUis iiss. proi»e oinnt- 
bus, patres eorum. 



msi 



ADMONITIO 

|N SDBSEQUENTES LIBROS. 



*ff0tt"BW8 8Tnr8^ 



Posl librosde Baptismo proximus esi in Ketractationum serie liber ciijus tiluius, ContraquodultulilCenluriui 
a Donatiitis, Cu\ libro , si nunc exsiarei, suus bic ante opuscula coiitra Pctiliannmlocus iribueretur. 

Pctilianus iii Donaii pirie cpicopus, advocaius forensis aiileii fueral; quo in niuuere sc Paracleti nomeii 
promeruisse jaclitabat, tesie Augustiiio in bujus operis libro 5, cap. 16. Ipsuin CirUe, seu (quae cadcni in 
Numidia civitas eral) Couslaniin^e, ciim calhoiicus catecbumcnus cssel, nalus de pareniibus cailnjlicH, ra- 
pium fuisse a Donatistis, et per vim ab iis bapiizatum , noienieinque ordinatum , dicit idein Augustinus in s«^r- 
mone de Gestis cum Emcrito. necnon bic, lib. 2. cap. 104. Evasit postmodum Pctilianus pariis Donati de- 
feusor accrrimus. fuiique unuseseptem episcopi. deicctis, qui iiiCartbagincnsi collatione advei-sus Calliolicus 
totidciu episcopos dispularunl. 

Is multo aulc eamdem coilationeni scripsil iilas Donalianis prcsbyleris et diacoiiibus coiilra Catbolicos lilie- 
ras, qiiaj subsequenlibus libris Iribus conluUniiir. Primo libro aggreditur Auguslinus epislobc Petiliani pri- 
mam partem, quae sibi, cum in ecciesia Constanlniiensi cs et , oblata fuit ; Abieniio, ut iii iiliri exordio legimr 
prwsente et Fortunato ejus Ecclesice episcopo. Ubi pro Abseniio, forte legendum A/i/pio, quo id referanir 
ad camdeni ipsani occasionem , qua siinui concurreiites iidcm cpiscopi , Forlunatus , Aiypiuscl Augusllnus, 
Fpislolam 53 intcr Augusliiiianas , c|U3e ad annuin circiter 400 revocalur. Gencn»so scripseruiit comniuiiibiis 
vcrbis, cum nonnujla ibidem, cap. 1, de Conslanliniensis epi^copi doualistae epislola mentioue. Librum se- 
luiiduiii, qiio toiam pobloa lecepiam Pcliliani episiolam refellit Augiistinus, scril)ebat sedeiite Rom:e Anasia- 
fcio , ut patcl ex capile r>\ ; aul salicm Anasiasii obilu , qui in die aprilis vigesima scpiima aniii m Incidil, 
nondiim sibi compcrlo. Tertiuin laudcm, viiia aliquauto post responsioue sive secuiida Potiliani cpisiola, ii- 
liiuiu ad ipsam convellendam fccit, 



W CONTRV LITTCRAS PETIIJANI. S. ArGUSriNILIBER PillMLS. fi6 

Ativcrlil Baroiiius diclum ab Augustiiio hic, libio % cap. 20 : Nullamqttidem legem abimfieratonbiu dulun, 
ui oceidnemini ^ recolo : ctconcludit elaboratos liosce libros anle llonorii legein die aprilis vigesima qninta « 
anno, ut putat, 398 datani, qua cnpitale supplicium advcrsus infcrentcs injiirUm in personas et loca sacra 
deccniitur. Sed contra Augustinus, ct libro 1,cap. 9, uon obscure sigiiiGcat scribcre se post mortem Optoti 
GildolTiani , qiide sub anni 598 finem contigit, et libro 2, cap. 92, n. 210, atiam de auferendis idolis, qu» 
aiini 599 est, Hoiiorii legem aperte indicat. Non ergo recolebat priorcm illam anni 598 legem , foriean qui 
eani in AA^ica contra Donaiistas exsecutioni demafidatam nunqnam yiderat. Praeterquam quod an ea lex 
ad Donatistas speciaTerii , fueriique anno 398 proroulgaia , non satis liqiieu Utut est , existiroare par est , 
his libris locum in Retracutionibus iion teroereab Augustifio assignatum post opuscula quxdam sua, qua: 
anno 400 aut anno 401 coroposuit. 

In subsequentes libros vide prasterea lib. 2, ec^. 25, Retractationum, tom. l^ col. 640, a 
werbis, Antcquam finirem, usque ad verba^ Litteras tnas, coL 6ki. H. 

S. B.URELII AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 
CONTRA 

LITTERAS PETILIANI DONATISTiE 

CIRTENSIS EPISCOPI 

ICi^ifl tm. 
UBER PR1MVSK 

Scrfptus forma eplstobe ad catholicos directx, io qua primx panes e.\ istolse PeUllani, quam Ipse ad suos seriiiserat, 

re^clluiitur. 



Dileclissimis fratribusad nostr» dispeiisationis curam runt paeem, eram paci/icu$ {Psal. cxix, 7) ; ita illi re- 

pertinentibus, ADGCBTK^dis, In Domino saluienu spueruiit litteras meas, sicut ipsam pacem, cui p«T 

CAPUT PRIMUM. — i. Nostis nos s.Tpc voluisse eas c onsulebatur , oderunt. Nunc Tero curo essem i:i 

Donatistaruro tereticorum sacrilegum errorem in no- ccclesia Constaniinlensi, Absentio' prapsente, et c<»U 

titiaro manifesUm, nontam ex nosiro, qunin ex ipso- lega meo Forlunato ejus episcopo, obtulerunt niitii 

nim ore * producere, aique cohvincere : unde factiira fratres cpisiolam, qiiam ad suos presbyteros ejusdcni 

est ut ad nonnullos eliani primates eorum liiteras da- scbismatis episcopuin dedisse dicebant, sicot eanim- 

remus, non quidem commuiiicalorias, quibus se jam dem quoque litterarum praetendebat inscriplio. Quam 

lii pracltsritum indignos a catholica Ccclesia dissen- cum legissem , ita miratus sum quod primis verhis 

tiendo fecerunt; nec tameu coniumcliosas , sed paci- suis totam parlls suaj coromunionem radicitus ampu- 

fkcas : ut nobiscaro quxstione discussa, qux illos ab tavit, ut nollem credere illius hominis esse litteras, 

orbis terrariun sancta communione disrupit, conside- quem solet fama pracdicape , quod infer eos doctrina 

rata veriiate corrigi vclleni; nec majorum suorum atque facundia maxime excellat. Sed quia me legeme 

aiiimosam perversitatem pertiiiacia siultiore defcnde- aderant quidam qui ejus sermonis cultum omatumque 

r«nt, sed ad fructum cliaritatis radici caibolicx red- c(^noscerent, mihi persnadere coeperunt , omnino 

derentur. Sed quoniaro scripturo est, Cuiii his qui ode-^ ^us esse illnd eloquiuro. Ego tamen ciijuslibct essct, 

Fefellenduro putavi , ne quisquis ea scrip tlt , aliquid 

* Editi, opere, Sed meliusveieres codices, ore. ^ Forte, Alyfdo. 

ADMOIflTIO FP. BENBDICTIKORUM. 

Llbros ooiitra Uttens Pctiliani contulimus cum GalUcanls quatuor manuscriptis, Floriacensi, Beccensi, Pratellensi et 
C]FgiraDnensi seu s. cygiranui, cum editia Am. Er. et Lov. ConJHiluiinus etiam varias iectiones Belgieonim eodicum [nr 
ijovanienses oollertas. 

Comparavimus prceterea ea$ omnes cdiliones initio Retr. et Confoss.^t. i, memoratas. M« 

(a) scni>tiis circilcr aunum Chiisli iOO. 



tl7 



CONTRA LITTERAS PETILIANI, 5. AUCOSTISI 



«'•S 



silii apiid imperiios adversus Calliolicatn scripsisse vi- 
fleretiir. 

i. Hoc crgo ille primum in epislola siia posuil di- 
cons, quod ei$ ohjiciamus bii Baptiitna^ qm sub nomine 
Itaplismi animas noUras reo lavacro poUuimns. Quid 
autcni prodesl oninia cjtis cnniumeliosa verba re- 
loxere ? iNam quoniam aliad est documenta firniarc , 
aiiud inalcdicta rerclleiido traclAre; illud potius attcn- 
daiaiis , quo pacto demoiistrare Toluerit, nos Eiptir 
smiim non lial>ere, el Ideo se non repetere quod jain 
crat, scd darc quod non erat. Ait cnim : Conscientia 
namque danlis altendilur, qui abiuat accipienlis ? Quid, 
ti bteat danlis conscicniia, et rorcasstt maculosa sit? 
quoinodo poterit accipieiitU abluere conscientiam, si, 
quenindmodum dicii, eonscientia dantis at)enditur, qui 
abtum accipientis f Si enim dixerii ad accipicniem iion 
pertinere qtiidquid mali latuerit in conscicntia danlis, 
ad hoc valohit fortasse illa ignorantia, iM doconscieii- 
tia liaptizatoris sui non possit nesciens maculari. Sur* 
ficjat ergo tit alteriiis conscicntia maculosa cum igno- 
ratur, non maculet : nuniquid autein etiam abluere 
potcsi? 

CAPUT 11. — 3. Uiide igitur abluendus cst qai ac- 
cipii Baplismum , ciim danlis pollula eonscicntia est, 
et iioc ille qui est accepturus ignorat? Pnesertim cum 
nddat, et dicat , Nam qui fidem a perfido sumpterit^ 
non fidcn^ percipit^ sed reatum, Ecce stat perfidus ba- 
litizatiinis, al ille qui baptizandus est, pcrfldiam ejus 
ignorat : qiiid eum accepiurum esse arbitrarist titnim 
Hdeip, an realtim ? Si dixeris fidem ; concedes posse 
fieri ut a perfldo quisqiie fldem pcrcipiat , non rea- 
lum; et falsum erit illud quod dictum esi, Qui fidem 
a perfido sumpserit , non fidem percipit , sed reatum. 
(nveniiiius enim fleri posse ui cliam a perfldo fldem 
f|i)is pcrcipiat, si perfidiarQ dantis ignOret. Non epim 
ait, Qui fldcm a perfldo maniresto vel cognito sum- 
pseril : scd^ Qui fidem, inquit , a perfido sumpserit^ 
non fidem percipit « sed reatum ; quod utiqiie falsuns 
osl,qHaiido quis a latente pcrfldo baptizatur. Si autem 
liilierit, Etiamicum liapiizaior pcrfldus laiet,nonabeo 
i!(|e|p percipit^ sed reaium : rebaptizent ergo illos 
qiios stU eis baptizatos es9e constiterit, qui diu apud 
ipsf)s cooscelerati ' Ulueroiit, fst poslea proditi coovi- 
iaiqne damnati siiiiU 

CAPUT |U. Eo qnippe lempore quo iatebant, qiios- 
cumqiia baptizaverunt, non eis piKuerniit fldem 4ra- 
derc , sed reaium ; si quisquis fldcm a perfldo sum- 
liserit, non fldein percipit, sed reatum. Ergo baptt* 
zentur a bonis, ut possint fldem percipere ^ non rea* 
iiim. 

4. Sed ^uomodo et de i6tis(«) securi erunt, si con* 
scieniia daiitis attenditur, quae latct ocolos accepturi? 
lu scjCUiMlum eorum senlentiam flt salus illa spiritna- 
|is inccrta, dum contra Scripturas sancias, qu» di- 
4'unl, Bonum est confidere in Domino, q^am confi4ere 
inhomine {Psat. cxvn, 8); ct, ataledictus omnis qm 
sjemsumn ponitin bam'mf(Jerein. xvii, 5) : spem ba- 

* rdiii, cum seelerati. Mas., citffi tccie:ati$ : n inisrecte. 
(a) »ii(i|>tc, boms. 



ptiznndorum aufcrunt a Domino Deo , et in hotnine 
poncndam esse persuadcnt. Unde (K omnino ut nnn 
inc ria, scd prorsus nitlla sit salus : quia, Domini eu 
sqIus (PsaL III, 9); ei, Vana salus komims {Psal. i.ix, 
15). Itaqne qiiisquis in hominc spem posucrit, etinm 
qtiem justnm et innocentcm novii , niafodictiis esi. 
Unde et aposiolus Pnulus eos qiri dicebant se Pauli 
esae, olijurgat , ei dicit : Mumquid Pauius pro vobis 
crucifixu$ est ? aut iu noniffVtf PauH baptizali estis (I Cor. 
I, io)? 

CAPUT IV. — 5. Qinpropter, si crrnbanl illi, ei 
nisi conig^reninr, perirent, qui volcbanl rsse Paiili ; 
qn^ landem spes eornm est , qiii qiisnmt esse l>o- 
nati ? Id ciiim agtiRt isti , ut origo » rndix , et rapHt 
Ijapiizati non nisi ille sit a qito bnptizntur. Ita flt iil, 
qnoniam plenmnque qnalis sit baplizator inccrtum 
est , incerta origine , iiiccrti radicc , inccrto capite, 
Ipes etiam omnis * inoerta sit. Et ciim fleri possil, ita 
esse conscientiam dantis, ut scclerata atqiie maculosa 
sit, et hoc ignorei accipiens; consequenter flt nt sce- 
lerata origine, scclerata radice, scelerato capite, spcs 
quoquc baptizati vana et inanis cxistat. Quippe cum 
isle in epistola siia ponat, et dicat, Omnis enim res 
arigine et radice coruhtit^ et si ctpni non kabet aliquid, 
niliil e$t. Cumquc origii^cm ei radicem et caput bapti- 
zati, Iiominem a quo ba|>tizatiir, velit intel.igi ; qni4 
prodcsi misero baptizato, quod ignorat qunm inalii^ 
sit Itaptizalor cjiis? Ignorat cnim sc nialiim habcre 
capot , ant omnino se esse sine capilc. Tamen qii.i: 
spes e^ illi, cui sive scicnti , sive nescienli , capui 
pessimum aut nuUuin est? Numqtiiil ipsa ignoranlia 
fit ei capiit, cui suus baptizator vol malum caput vel 
nullum est? At hoc quisqiiis pulaverit, vere sine ca- 
pite est. 

CAPUT V. — Q. Nos ergo qtixrimus , quia dixii 
iste, Qui fidem a perfido sumpsail, non fidem percipit^ 
ted reatum ; statimque connexuii, diceus, Omnis enim 
res origine et radice connstit, et ^ caput non ttabet c/t- 
quid^ nihil est : quaerimus itaque nos, cum ille iKipli- 
zalor perfldus laict, si tunc iile quem baptizai, fldem 
fcrcipit, non reatum : si tune ei iion est baptizator 
e|u8 origo et radix et capHt, quis esi a quo accipit ti* 
dein? ubi est origo de qua oritur? ubi radix unde 
germinat? ubi caput utide incipit? ku forte cum bsi- 
ptizantem perfidum ille qiii baplizatur ignorai, tiiiic 
Cbristus dat fldein , Uirc Cbrisius est origo el radix 
<ei caput ? humaiia temeritas et supcrbia I cur noo 
finis poiius ut sem|>er Glirisiiis det fldem , chrislia- 
nom dando facturus? Ciir non sinis nt seinper sit 
Christiis origo chrisiiani, in Chrisio radiccm cbristia- 
nus inflgat, Chrisius cliri»tiaiii sit caput? Neqiie entm 
ctiam cuni per sapctiim et fldelem dispcBsatoreiu 
gr^tia spiritualii^ credentibus iniperlitur, ditpensalor 
ipse justiflcat, ac non ille uuus de quo dictiim esi , 
quod justificat irppium {Rem. iy, 5)? Aut vero Ap<»- 
stolus Paulus caput est eiorigo eorum, qiios planta- 
vcrat, aut Apollo radix esi conim quos rigavemt ; ac 
non ille qui eis in credeiido fldcnt dedcrat : cum ideni 

* Sic Mtf . At editi, lumtinis. 



i49 unm vimvs 

fliCat . Ego piuntarit Apoilo ripi.vii; sed Deu$ incre- 
wentum dedit : t//if ai^ neque qni piujJat est aiiquid, ne- 
(fiie qui rigat ; sed qui incrementuw dat Deus (I Cor. 
III, G, 7). Ncc radix eorum eral ipFc; sed poiiiis i!le 
i|(ii ait : Ego ium 9ilis ; vos cstis sarmenta {Joan, xv, 
5). Capul eliam eorum qiiomodo esse potcrat, cum 
flicat, Dos multos imum esse corpns iii Ckristo, 
ipsuiiique Ckrisium c;iput esse uiiiversi corporis, 
pliiribus locis aperlissime prxdicct? 

CAPUT YL — 7. Quapropier sive a fidoli , sive a 
|icrfido dispensatore sacrameiitum B;>plismi qiiisque 
ficrcipiat , spes ei onr^iis in Christo sii , ne sit mule- 
dfctus qui spem suam ponit in homine. AUoquin si talis 
i|u'isque in gratia spirituali rennscilur , qualis est iUe 
n quo baptiznlur , et ctim manifestus est qui Implisat 
koino bonus , i|)se dat fidem , ipse origo ct radix ca- 
IMitque nascenlis est ; ciim auleni latet pcrfidus bapti- 
jtalor, timc quisque a Chrisio percipit fidem , tunc a 
Christo ducit originem , tunc in Christo radicatur , 
lunc Clurisio rapite gloriatur : optnndum cst ' omnibns 
qui baptizaiilur , ut baptizutores pcrfidos habeant, et 
ignorent eos. Quamlibct enim bonos habueriiit, Chri- 
slus est uiiqiie iiicomparabililer melior , qui tuiic erit 
fiaptizati caput , si perlidus laieat baptizator. 

CAPUT Vll. — 8. QiiQil si dementissimuro esl crc- 
dere (seniper enim ilhristiis justificat iiiipiiim , fa- 
lieiido ex impio chrisiia:ium , semper a Christo p(T« 
cipitur fidcs , scmper Chrislus esl origo regcnerata- 
rum ct cnpiit Ecclesix ) , quid habcnl pofideris illa 
verba , qiue vaui leciores iipji utlcndunl quid iulus 
habeant , scd laiitnm qiieinudmodum soneiit ? Qui au- 
^m non aurc sola eicipit voccs , sed ct mcnte scn- 
tcmias inluclur, cum aniditn^ ^ Conscientia dautis 01- 
imditur , qni abiuat accipientis : respondebit , Sanpe 
iiiihi ignoti est hiimana conscieiitia , sed certus siini 
ile Christi niisericordia. Cum audierit , Qui fidem a 
perpdo sumpserit , nOn fidem percipit , sed realum : re^ 
spondebit , ISon esi perfidus Chrisiiis , a quo fidem 
percipio, iion reaturo. Cum audieril, Omnis res enim 
origine ei radice conustit ; el si caput non habct uUquid, 
nihU esi : rcspondebit, Origo inea Christus est, rndiz 
inea Ciirislus est , caput meum Chrislus est. Cum 
audierit, Nec quidquam bene regenerat^ nisi bono se- 
mine regeneretur : respondebit, Semen , quo regene- 
rnr, verbiim Dei est , quod obaudienter audire sum 
iiicnilus , eiiamsi ille pcr quem audio, qu3B mihi dicit 
ipse non facit, diccnle Domino , et me secnrum fa- 
ci(»nt4j : Qiifl? dicunt , facite; quce faciufU , facere nQ- 
liu : dicunt enim , et nim faciunt {MaUh. xxJii, 5). 
tliiu audierit , Qum potest esse perversitas , ut qui suis 
frindnibus reus at , alium faciat innocentem ? re^pon* 
debit, Me ionocentem non (acit, nisi qui mortuusest 
propter delicU nostra , et resurrexit propter justifi- 
ralioiiem nostram, Non enim in minislrum , per quem 
liaptizor , credo ; sed in eum qiii justificat iinpium, ut 
dcpuietur mihi fides ad justitinm {Rom. iv , 25 , 5). 

CAPUT Vlll. — 9. Cufti audierit , Arbor bona bonos 



' Am. Er. et vetcres Mss., taborandum est. Scd lamen ia- 
fra. lib. 3, nn. S^ 51, S6, habcnt, optandum ea. 



•50 
fructns fncii ; nrbor maia maios fructus fncll:numquid 
coiiigunl lie spinis uvas (Matlh. vii, 17, 16) ? et , 
Omnis bonus liomo de tliesauro cordis sui proferl bona ; 
et malus liomo de thestmro cordis siii profert mala (id. 
XII , 55) : respondcbit , lloc crgo bonus rriictus est , 
ut arbor boiin siin , hoc cst, boniis homo, ut pr;e- 
beam frucium boimm , boc est , opera bona. Iloc au- 
tem , non qui planlat ct qui rigat , mihi dnbit ; sed 
qui increroenlum dat Deus. Nnm si arl)or bona bonus 
baptizalor est , ul fructiis ejiis bonus sit ille qiiem lia- 
ptiz.iveril ; quisqnis ab homiiie maloetiam non mani- 
festo fuerit baptizalns , bonus esse non poteril : de 
mala quippe arbore exortns est. Aliud est enim arbor 
bona , aliud arbor occulta , sed tamen mnla. Aut ti 
cum occuha est arbor mala , quicumqiie fuerit ab ilki 
bnptizatus, non dc iila , sed de Christo nascitur; 
sanctius jusiificantnr qui baptizantur ab occnliis mt- 
lis, qiinm qui baplizanlur a manifesiis bonis (a). 

CAPUT IX. — 10. Itcm cnm audicril , QuibaptiM' 
tur a mortuo; non ei prodest iavatio ejus (Eccii. xxxiv, 
50) : respondebit, Yivit Christus, jam non moritur, 
ct mors ei ultra iion dominabitur (Rom. vi , 9) , de 
qiio diclum est , Ipse esl qui baptitai in Spiriiu sanclo 
(Joan. I, 55). Bapiizantur aiitem a mortuis, qiii ba- 
ptizantiir in idolorum tcinplis. Non enim et ipsi a sa- 
ccrdotibiis suis se accipere arbitrantur sanctificatio^ 
Hom quam pulant , scd a diis : qui qiioniam homines 
fueriinl , el ila mortui sunt * , ul neque supcr terras , 
ne<|iie in requie cosli sint , vere ipsi a roortuis bapti- 
zantnr : cl si qiio alio roodo ista sanctx ScriptoraD 
verlKi vrraciter qiia^ri , ac salubriter discuti et intel- 
ligi possiint. Nnm si hoc loco mortuuin intcllexero 
peccaiorcm baptizatorem , cadem illa consequetnr 
absiu-ditas, ut qnisquis etiam a latentc impio fuerit 
bnp:lzatus, tanciuam a mortuo baplizalus, innniter 
loiiis sil. Non enim ait , Qui baptizatur a mortuo inn- 
nih*^to ; sed absolute dicit , a mortuo. Ac si mortuum 
qu mque tunc pulant, cum eum peccatorem sciunt ; 
vivorc autem , eiiainsi sceleralus iii eoriim commu- 
nioiie astutissinie lateat : primo exsccrahili superbia 
sibi pius arnigaiit , quam Deo tribuunt , ut cum cis 
peccator iiotus cst , mortuus appelietur ; cum autem 
Deo nolus esi , vivus existimetur. Deinde si peccatoi 
ille dicendns est mortuus , qui est hominibus cogiii- 
tus ; de Optato qiiid responsuri sunt , queiii seclera- 
luin longo temporc sibi noluqn damnare tiinucrunt ? 
Cur qui ab illo bapiizali simt , non dicuntur a moriito 
baplizati? An ideo vivebat, quod fides illi coiucs 
erat * ? Quod faccte el eleganter a nescio quo pri- 
mario collega siio dictum solent etiam ipsi jact.«ro 
atqiie kiudare , non intelligentes exilu * Coli:n sn- 
perbissimi, suo sibi gladio caput auferri (1 Reg. 
ltvii,51). 

1 Am.Er. etMss., i^tliimMiosaoU. InlibroSconu^Qre: 
sconiuin, n. 50, sic illa seiHenUa repclitur : « et iia nioruii 
« sunt, ut neque super terras, neque iu requic sandorm 
« vivaot. » ^ . .t 

• Forie lcgendum, quod Deus Wi comes erai : sicuU 
IKisiea llb. % nn. 55, 88, 257. 

» tia velus code\. Ai cdiii, exififm. 

(fl) vkle infra, lib. 2, n. 11 



ori CONT:lA LITTERAS PE 

CAPUT X. — II. Po tremo , si iifiquft orciiliiim 
scclcratiim . neqt:c mniiifi^sium , qui lamen ab eis 
noiidum damnaiiis sil , volniii appcllare mortuiim , 
sed et maiiifestum et (lamiiaiiim, iil qiiisqiiis ab eo ba- 
piizauir, ipse a moriuo bnplizeuir, et niiiil ei prosit 
lavarnim ejiis : quid dicliiri sunl de iis quos plenarii 
eoncilii siii (a) ore veridico cum Maximiaiio el cxtcris 
ejiis ordiiintoribiis dnmtiav«Tunt , Feiicianum dico 
Mustitnnum, el Pnelexlnuim Assurilaiium, dequibiis 
interim loquor, qiii niimeranlur inter duodocim Ma- 
liiniaiii ordiiinlores , ci erertores nllaris contra eorum 
almre, cui iYimianiis assistit? Isti cerie ab eis inler 
moriiios depulanlur. Teslis esl iliius conciiii eorum 
videiicet pnrclarn seiitentia , qu» quondam quando 
npud eos decernenda rccitata est, ore latissimo * ac- 
rlnmaverunl ; niinc autem si forte eis a iiobis recilata 
fuerii , obinulesciint ; cum polius non oam debercnt 
priiiio gaudcre diserlam , ne postea plangercnt diffa- 
inninin. Ibi quippe de Maximinnislis a consorlio suae 
commiinionis excliisis ita dicunl : Quod veridica unda 
in asperos scopubs nonnullorum naufraga projecla sunt 
membra, et ;/Egyptiorum admodum exemplo^ pereuntium 
fnneribus plena sunt littora ; quibus in ipsa morle major 
est poenn , qnod post extortam aquis uUricibus animam , 
nec iysam inveniunt sepulturam. Ita quidem isti insul- 
iniii schismaiicis suis , ut eos et morluos el insepultos 
vocent : sed certe optare dcbuenint ut sepelirentur , 
nc de multiludine jncenlium in littore cadavcrum in- 
scpiiUorum Gildonianus Optalus incedens cum agmine 
niiiiiari , lanquam rnpidus fluctus * ultra prosiliens, 
Feiiciaiium et Prxtcxtatum iulrorsus postea re- 
sorbcrel. 

CAPUT XI. — 12. A quibus qiifrro, ulruin ad 
cnrum pclngus commcando revixcrunl , an adiiuc ibi 
inoriui manent? Si enim niliilominus cadavera sunt, 
nec aliiiuo inodo prodest lavacrum cis qui ab isiis 
morliiis baptizaulur. Si autcm revixcrunt , qiiomodo 
prodest lavacriim illis , quos , ciim exanimes jace* 
r<'nl , foris antoa bapiizarunt, si eo modo quo putnnl 
iiilelligendum est , Qui baptixatur a mortno , quid ei 
prodest iavacrum ejus ? Eos eni:ii quos PnelextaUiS et 
Felii-ianus, cum adbuc Maximiano communicarenl , 
bapiizaverunt, nuiic secum noii rebaplizaioscumeis- 
dciii baptiz.-iloribiis suis , hoc est , Feliciaiio et Prrc- 
lextaio inius iiabent permistos comitiunioni sii.c : cu- 
jiis f.icti occasione, si non sure pertinnciac principatunV 
rovcrcnt, sed spiriUialis sux salulis tam certum exi- 
tium cogitareiit, evigilare utique debereut, etanimi 
saiiitatc rccepla in pace catbolica respirare ; si tii- 
inorc siiperbisR |K>silo, et pervicaciae furore sui)craio, 
• velleiil atiendcre quam immani sacrilegio transmari- 
nnrum Ecclcsiarum , quas primsevas sitas cx sanctis 
Liltris accepimus , Baptismus exsecretur , et Maximia- 
iii>tnrum , quosore pro|>riodainnaverunl, Baptisnius 
iccipiatiir, 

* SfJa edilio i^v., tfetissimo : ul rursum lib 4 couU^ 
rrt*scouium, u. 48. 

* iii siss., tunquam rabidus fluclus.—Slc eliaiu Vt. l.ugd. 
\«li. U)v. M. 

{u) Baiiaiensis. 



TILIVNI, S. AUGUSTINI ^^ 

CAPUT XII —13. Ip>i verofrnticsnostri memo- 
ratarum Ecclcsiarum lilii , quid aiite lot aniios lii 
Africa gestum sil, ct lunc ncscierunt, et niodo oe- 
sciunt : unde illos crin ina, qiire abeoniin parte Afris 
objecta sunt , etiamsi vera essent tgnorantes , coiiia- 
minare iion poss^^nt. Isti autcm palam separati atque 
divisi , cum Primiani ordiiiationi etiam iiilerrtiisse 
dicantur, Primianum damnaverunt , alirnn eptscopuiu 
coutra Priminuum ordinnverunl , extra Priiniaiiuiu 
baptizaveruut , post Priminnum rebapiizaveriint 
ciimque suis foris a se baptizaiis, ct intus a nullo re- 
baplizatis, ad Primianum ledierunl. Si tanu Maxi- 
mianistarum conjunctio Donatistas non maciilat, quo* 
modo Afrorum fama poluit maculare peregrinos? 
Si in pacis osculo siiie crimine coeuiil labia qux se 
invicem damiiavcrunl , cur in Ecclcsiis valde coniiii 
judicio rcroolissimis trans marc ab eis qnisque dam- 
natus, non ut fidelis catholicus osculatur, scd ut pa- 
ganus impius exsufdaiur ? Quod si pacein reccptis 
Maximianistis pro sua unitate feceruiit : ecce noii 
reprehendimus , nisi qiiod sno se judicio jugulant • 
ul cum pro unitaie concisiouis sux a se rursus con* 
ci.^a rccollignnt , ipsam concisioncm suam verje uni- 
lati rcsarcirc c<mtemnant. 

CAPUT XIII. — i4. Si pro unilate partis I>onati 
in nefario schismate baptizatos nemo rebaptizal, et 
rci Uinti sceleris , ut eos in concilio suo antiquis ilfis 
auctoribus scbismatis qiios vivos terra sorbuit (Num, 
XVI , 31-35) compararent, aut separati non puniuii- 
tur, aut damnati in integrum restituuntur; cur noii 
pro unitate Cbristi , qua; toto tcrrarum orbe dlfrusa 
esi, dc quo pradictum est qiiod dominabitur a mari 
usqiic ad mare, et a flumine usque ad terminos orhis 
terraj {Psal, lxxi, 8).; et quod prnedicluni est, vidc- 
tur'ac probatur impleri : cur ergo non pro ista uni- 
latc vera et plenaria lex illius hxrcditatis * agnosct- 
tiir, quic de commuuibus codicibus persoiiat, Da^ 
tibi gentes hcereditatem tuam^ et possessionem tuam ter^ 
minos tcrrce (Psai ii , 8). Pro Donati uniute iion co- 
giiniur revocare quod disperscrunt , sed admonen- 
tur exaudire quod clamant Scripturx : cur non intel- 
liguiit id secum actum misericordia Dei , ut quoniaiii 
calliolicam Ecclesiam falsis crimlnibus accusabani, 
quorum qnasi contagione niroiam sanctiialem stiaiii 
contaminare nolebant, vera et maxima crimiiia pteitu' 
rii concilii sui »tTirf/fo, sicut dicuut, orc damnata , 
rurhus recipere pcr Oplaii Gildoniani regnum, et sibi 
sociare cogercntur. Jam tandem sentiant quemadino- 
diim veris suorum sceleribus implcanlur, qiii in fra- 
Ircs siios falsa confingunt, qudc si etiam vemdixisscnt, 
jaiii laiidem scntirc dcbcreiit quanta sint pro pace io- 
lcmnda, et pro pace Cbristi rcdire ad Ecclesiam qii:i: 
iion damnavii incognita , si pro pace Doiiati placuit 
revocare damiiata. 

CAPUTXIV. — 15. Itaque nobis , fratres . Iifc 
unum qiiod dc Maximianistis apud cos factuni esl, ad 



> Aio. F.r. ot noslri M.ss.,paj; Utins fwnredilatis. Ii>vanieii- 
ses ex KivloviiMUii Ms. eiex lib.~5 conlra Cresconium» n. iJ% 

coK^adaruin, tcx illinb hivreiiitiUis. 



^rrt UBI.U 

CQ» adiiioiicudos conigeriilosquc sufticial : noii vciera 
an liiva ^ discuiimus , non anliqua arinaria vcnlila- 
inus. iiou ad loiiginqiias lerras uoslrain probationcin 
Inin. niilliiims ; scd scqiicstramus omnia nostrorum 
docuinenla mnjorum , diflerhnus ' teslimonia lolo 
icrrarum orbe ciainauiia. 

CAPUT XV. — 16. Ecce Mustilana et Assurilana 
civiialcs; siipcrsnnt adbuc ' iu hac viia el in bac pro- 
vincia qui se disjunxcrunl ct a quibus disjuncti suiil, 
qiii aitare erexcruul cl coiilra qiios erexerunt , qiii 
dainnaruni et qui damiiaii sunt, qiii receiierunl et qui 
recepli sunl , qui furis i)aptiz.iti suiit pl iiittis rebapli- 
zuti non stnil :si bax prounttate inaculant, maculaii 
coinprimant voceiii ; si ba*c pro unitalc non maculanl, 
rorrecli auferaul litcin. 

CAPUT XVI. — 17. Jain vciba epistola^. si;» iiic 
ipse qui scripbit, irridc.it, qui usurpato indocle ac 
iiiciidaciter tcsiiinoiiio , qiio hcriplum commemorat , 
Qui baptiznlur a morluo , qnid ci prodest lavalio ejus ? 
conatiir nobis osiendere , quakuu$ tradiior vita mor' 
tuus habeulur, Et adjiiiigit , diceiis : Morluus est illif 
qui Bcplismo vero nasci iion meruil ; mortuus est ille 
dmiliter^ qui juslo Baptiimo Qenilus , mixlus est tra- 
diiori. Si cigo Maxiinianislx inortui non suiit , cur 
iu4^icnario conciiio suo (iicuiit, quod eorum yereun- 
lium funeribus plenc\^ sunt Uttora? Si aulciii iiKirtui 
sunt, unde vivil ^ BupiibUia quod dcdcrunt? Ocinde , 
m Maxiinianiis mortuus iion est , quare post iiiiiin 
rcbapiizatiir? Siaulcm mortiiiis esi, qiiapecuin ilionoii 
esl inDrliius Fciiciaiius Miistilanus ordinator cjus , el 
cum nescio quo iradilore Afro coiiega inuri potuit 
Iransmarinus? Aut si et ipse mortuus esl, undc cuin 
illo apud te vivunl iiitus non rebaptizati , qui ab iiio 
luortuo foris siinl baptizali ? 

CAPUT XVII. — 18. Deindc subjunxil : Ambo vi- 
fa>H Baptismi noii hnbent , et qui nunqnam penitns ha- 
buil^etqui habuit et amMir. Nunqiiain ergo babuit, 
quem Maximianista Fclicianus aut PrxtexLitus foris 
baptizaverunt , ipsi autem quod liabucrunt , ainise- 
runl. Uiiando ergo isli cuin suis recepti siiiii , quis 
dcdil eis quos baptizaruiil; quod noo babcbant ; el 
quis ipsis reddidit quod amiseraiit? Si aulcm forinam 
Baptismi secum abstulcruiit, virtulcin autein ipsaiii 
Raplismi pcr maluin scbisma amiserunt " , cur ipsain 
rormain , <|uaD scmpcr ct ubi(|uc sa.xia cst, exsufHas 
in Calboiicis quos iion aiidisli , et in Maximianistis 
aroplecleris quos puiiisti ? 

19. Quidquid aiitem de Juda traditore criininose 
sjbi dicere visus est, ad nos quid peniiict, qui nequc 
ab eis probamur traditoi es , ncquc si aliquorum uiile 
nos iu nostra communionc defuuctoruin tradilio pro- 
Larelur , eliam ipsa nos * improbata cl dispiiccns 



t Sic Mas. At editt mcodose, txrcana, 

• Er. et Ijov., deferimns : conuple. 

» Apud Er. Lugd. veii. Ijov.: Ecce Musticana (Ixiv., Uusti- 
laia) et AssurituUi civilutis supershnt aliis udhuc, M. 

• Lo\., xmde venil. Conciiiiiius cilili alii cl^ilss., mde 

vifit' 
» KiJiii, non amiserunt. Abcst, non, a tnamiscrii tis. 

• S.c Aiii. ci Mss. M hr. ct lx>v., mc ipsa im. 



PUIMUS. ^H 

nobis alii|ua ex partc niacuiarcl ? Si eniin ipsi da- 
miiaiis a j>e criminibus et reccptis non itiacuiantiir , 
qiiaiito niiiius nos audilis ct improbatis maculari po- 
terinius? Qiiaiilumiibct ergo in traditores invcliatur, 
lotidom vcrbis eoscl a medepittct acciisari. Sed sane 
disiingiio : qiiia ilic apud me argiiit euin iiuein jam < liiii 
dcfuiictuin niea cognitio non jiidicavil; ego ejiis latcri 
cob:preiitcin ostcndo, qucm a sc damnatum, vel certc 
sacrilcgo bcbisinatd scparauim, sine ulia bonoris cjus 
diiniiMitione susccpit. 

CAPUT XYIII. — 20. yequissimuSf inqui', traditor 
nobis legcm servunlibus persecutor et carnifcx exsiitisli, 
Si Irgeiii scrvavcruiit Ma.\iiiiiani:»tu.% cuin a te sepa- 
rati suiit ; sis et tii SfTvator legis , citin ab Ecclesia , 
quii tn loio orbe dilTusa est, heparatits es Quod si 
de pcrsccutioiiibus agis * , cito respondeo , si aiiipiid 
iniqite passi cstis , non pcrlincre ad eos qiii talia fn- 
cicntes qiiamvis ini|irobeiit *, pro pace tanien uititntis 
laudabiliier tolcraiit. Quapropier non babes (ptod oh- 
jicias frumcnlis doininicis paicain suain usque ad 
vcntiiationcin nilimam sustiiienlibiis , a quibus tu 
uunquain reccssisscs , nisi lcvior paica veiito icnta- 
tioiiis ct ante advcntiiin ventiiatoris avolasses. Scd 
ut ab lioc uiio exeniplo, quod ad istorum ora clau- 
denda, et eos si sapiant corrigendos, si autcni iii pcr 
vcrsilate mancant, confundcndos , in coriim f.icics 
rcfudit Domiiius , non rcccdam : si jiistiorcs stiiit qiii 
paliuiitur pcrseculionem , quain iili qui faciiint; ii- 
dem Maximianist;e justiores sunl , qiiorum ct basillca 
fundilus eversa est , et uiilitari OpUiti coinitalu gra- 
viter agitali sunt , et jussiones proconsulis ad oiiiiics 
eos dc basilicis excludendos a Primiani^lis iinpctrai.c 
matiifeslae sunt. Quapropter, si imperatoribus eoriuii 
communionem delcstantibiis , ad perscquendos Maxi- 
mianistas tania sunt aiisi , quid facerent si cis p. r 
regutii coinmnnioncm aliquid eflicere iiccret ? Si au- 
lem ut pravos corrigcrcnt , ista fecerunt ; quid ini • 
rantur sj catbolici imperatores majore potcstale ur- 
gendos corrigeiidosque deccrnunt cos, ({ui totuin or- 
bem christianum rebaptizarc conantur, cuin caiisaiii 
dissenliendi non babeant ; quandoquidein malos , 
etiamsi vera crimina objiccrenl , pro pace tamen to- 
Icraiidos ctiam ipsi teslantur, qitando eos quos dam- 
navcrunl cuin siiis honoribns, et cum foris dalo Ba- 
plisnio rcccperunt? Considerenl aliquatido quid digiii 
sint pati * cbristiaiiis potestalibus oibis lerrarum , 
bosies cbristiaiix uiiitatis difTusx tolo orbe tcrra- 
rum. Jam igitur si correctio pigra est, saltem adsit 
pudor; ne iidcm ipsi cum ca qiiae scribunt , icgcrc 
coeperiut , risus cos viiical , dum in se noti agnoscuni 
qood vidcri voluntin aliis, nec in se agnoscuiit ^ quo'd 
aliisobjiciuul. 

CAPUT XIX. — 21. Quid igitur sibi vult, qiuKl 



> Am. Er. et&lss., de nostrisagis. lx)vaoienscs ex li« 
bro 3 coutra crcscouium, q. 45, currexeruat, de persecn- 
tiombns ayis. ^ ...^ , 

< l.cgeiiduiu forte, quamm tmprobe, coiiicr lib. 3 ai.i 
tra cresconitiiii, u. 15. 

* verimiii, pati, abestab aai. ctMss. 

* sic Aiii. »'t v.ss. At tr. ei Vxiv., et in se ngnoseunt. 



«55 CO.NTUA L1TTCHAS PtTILIANL S. AU6USTINI 

istc iii epiftlola sua posuit dicetiiein Doroinum Judceis, 

Ideogue mtto ad vo$ prophettUj ef oapientes , et ieribms; 

et ex Uli$ occideUi, et erucifigetii, et fiageilMtis {Matth. 

xKiii, Si)? Naro si se ii^BOS inlelligi Yolunl sapientes, 

ei scribas , el prophetas , nos auiem lanquam perse- 

aitores sapientium et prophetaruro ; quare nobiscum 

loqui noIunt,ciim ad nosmissi sint? Denique isto 

qui illaro scripsit eptslolam, cui inodo respondemas , 

si urgeatar a nobis , ut ei manu propria subscribens 

siiam esse fatealur, forte non faciat : usque adeo ti- 

ineiit, ne iilla eorum verba teneamiis. Nam curo 

cjusdcm cpistoluD posieriorem partem aliquo modo 

vellemtis accipere , qtiia lotaui describere a quibus 

iiobis daia est , nequivcmnt ; nullus a quo petita cst, 

c^m dnre voluit, posteaquam cognovemnt iios ei 

parti , ad (|uam pervenimus , respondere. Itaque cum 

lcgnnt quemadmodum Dominus prophetac dicat , Ex- 

clama veheniettter, non est qnod parcas, et scribe Uilo 

meo peceata eorum {Isai. Lvin , 1) : isti propliet» viri 

qiii missi sunt ad nos, nihil sictimcnl, sed cavent ue 

A nobis eomm clamor aiidintur; qiiod iitiquc, si vera 

dc iiobis dicerent , non timerent. Non inimerito, sic- 

ut in Psalmo scriplnm est , Oppilattm est os loquen- 

tium iniqua {Psal, lxii, i^). Si ciiim propterea Bapti* 

siniim iiostmm iion suscipiunt, qiiia nos sumus pro- 

jenies viperarum , sicut isle in epistola sua posuit : 

tiir Maximianensium susceperunt, de quibusconcj- 

cilium eorum sic lor|uitar, Quod viperei senunis noxios 

parius venenati uteri alms diu texerit , et eoncepti seele- 

ris vda eoagula in aspidum membra tardo se ealore tM- 

porarunt. Nonne de ipsis etiam in eodem concilio 

conscqucnter diclum est , quod Venemun atpidum sub 

labiis eorum , iTttoriciit os nudedietione et ttmaritudine 

plenum est , veloces pedes eorwn ad effundendum san- 

guinem, contritio et infeUeUas m vHs eorum, et viam 

pacisnoneognoverunt {PsaL xni, S)? Et taroen et ipsos 

^i .honoreintegro» ctabeis foris boptizaios intusnotc 

i^benL 

CAPUT XX. — 22. Quapropter hsec omnia de 
progenie viperaram, et de veneno aspidum sub labiis 
comm» et alia quae dicta sunt iii eos, qui vtam pacts 
non cognovemiii, si vere isti vellent diccre, ipsi poiius 
sunt ; qtuindo eorum Baptismum, in quo per eoncilii 
sontcntiam isla dixeront, propler pacein Donati rece- 
ticrunt, et Baptismum Ecclesiae Ghristi loto orl)e dif- 
fiistc, undc in Africam ipsa pnx venit, ad sacrilegam 
liijuriam pacis Christi repudiaiit. Qui ergo sunt potins 
pseudoprophet» , qiil veniunt in vestilu oviam, intns 
autetn sunt liipi rapaces : ntram ii, qui vd nesciunt 
in Catholica malos, et cis innocentcr commnnicant, 
vel cos qiios de area dominica priusqiiain ventilator 
advcniat, segregnre non possunt, pro pace tolemnt 
uiiitiitis, an ii qui ea qnae in Catholica reprchendunt, 
iii schismaie faciunt, et qiix in unitate toleranda ea- 
qiie ' inccrta fitgere se flngunt , in sua prsH^isioiie 
nianifcstu et a se ipsis damnala rccipitint? 

t^APUT XXI. — 23. Deniquc ita diclum est, ct 



hoc eii.im ipsc commcinoravit : Ex fhtctibus e&rum 
cognoscetis eos {Matth. vii, 45, 16) : Ergo fractns 
consideremu!^. Objicitis tradilianem : hanc ipsam 
malto probabilius eis ipsis objicimus. Et ne per miil- 
ta curramus, tn eadem Constantioiensi civltate Sitva- 
niim episcopum majores vesfri in ipso exordto sui 
schismatis ordinavcrunt. Iste com adhnc esset sub- 
diaconus , manifesiissimus tradilor munictpalibas 
Gestis expressus est. Si et vos adversus mnjores m^ 
stros aliqua documenta profertis : aeqaa cenditio po- 
stulatar, nt ant utraqne vera, aut ntraqiic faka esse 
credamus. Si utraquc vera sunt, vos estis sine dubio 
sehismatis rci, qni crimina vos fugcre in totius orbts 
commnnione nnxi^tis, quae in ipsa partictila vestrae 
coucisioiiis habcbatis. Sin aatem titraque falsa sunl, 
vos estis sine dubio schismatis rei, qui propter fnlsa 
crimina traditoram immani separalionis criminc ma- 
culamiiii. Quod si a nobis aliqiia, et a vobis iiulla, vii 
a nobis vera, et a vobis falsa profcntntur, non est 
discutiendum ' qtiam pcnitus vestra ora claudan- 
lur. 

CAPUT XXII. — 24. Quid, si vos sancta ct vera 
Christi Ecclesia convinccret atque saperaret , etianisi 
nos nulla vel falsa, vos antem aliqaa et vera traditionis 
documeiita tcncrotis, quid jam vobis restet, nisi ui, 
si vuliis, pacem diligaiis ; si autcm non vuitis, saltem 
cbturoe8catis'?Eteniro quxcomque modo proferrclis, 
facillime et verissime diceremy ttinc Ecclesiae plcna* 
ri« et catholicae tmiiati, jaro per tot gentes diffiisas 
atque firmata», vos ea probare debuisse *, ut vos in- 
tus essetis, illi autero quos convinceretis, pcllcrentur 
foras. Quod si conati estis facere, procul dubio pro- 
bare non potuistis, d victi vel iratl vos ab imioeenli» 
bus qul daronare incerta non possent , immani saeri* 
legio separastis. Si autem qcc conati csiis id agere, 
nimis exsecrabili et impia caedtate vos a fnimenUs 
Cbrisli, qu£ per totum agnim, id est, totum roundam 
usque ad finem crescunt, paucis in Afiica zizsnlb 
offensi pnccidistis (a). 

CAPUT XXIII. — 25. Postremo , testamenlum 
a quibusdam persecutionis tempore flammis tradituro 
periiibclur t nunc undecumque prolatum est recitetur. 
Certe in exordio proroissionoro testatoris id invcnitur 
Abrahae dictum, In senune tuo benedicentur ommes 
gentes {Gen. xxii, 18) : et boc quid sit, verax interpre- 
talur Apostolus, /n sendne^ inquit, tuo^ qnod est Chri- 
stus {Gaiat, iii, 16). Nullius traditiofldem Dei evacaa- 
vit. Coromunicate omnibus gentibus : cl lunc tos 
tesumcntum a peraicie flammaram conservasse glo* 
riamini. Si autem non vultis, qux parspotius creden- 
da est, quod teslaroento institerit exurendo, nisf qiue 
non vult consentire prolato? Quanto enimcerlius sine 
aliqua temeritale sacrilega, ille traditoribus succes- 
sisse judicalur, qui iiunc lingiia perseqiiilur testa- 



* i-^iiiii, et qui in unUate toUranda ea qitff,PM. casliganlur 
ex Mas. 



* Lov, non est discutiendum qtm penitus. M edlU aUi el 
nostri Mss., nofi est discvtiendum quam peuilus. Et sic in- 
fia, lib. 3, n. 70. 

* sic ediU. Forte, ohnutescatis. U. 

> Am. Er. d Mss., /irimii-^ debuixse. 
(a) vidciorra, lih.l cap. 16, lih. 5, im. 00, 70, el onntra 
rrejtcunium lib. 3, n. 55, el lih. 4, n. 66. 



mcnlum, quod illi flamma i>ersiculi pcrhibeulur ? 

Objicitis persecuiionem : respondent vobis frumcnta 

dominica, Aut jusle Tactum csl, aul palea nosira feciu 

Qmd ad haec dicitis ? Objicitis quod Baptismum non 

babeamus : respondent vobis eadem frumenta domi- 

iiiea» formam Sacramenti etiam intus quibosdam nihil 

prodesse, sicut Simoui Mago bnptizato uou proderat ; 

inullo mngis nibil prodesse iis qui foris sunt : iiiesse 

illis tamen discedenttbus biuc probatur, quod redeun- 

tibos non restituitur. Nunquam *■ igitur nisl impuden* 

lissime poteris adversus isia fruuienta clamare, et 

dicerc pseudopropbelas vestitos pellibus o?ium, intus 

anteni lupos rapaces : qo:nidoquidem uialos in uuitatc 

catholica Tel nou noTcruni, tcI pro uniute toierant 

qiios noTerunl. 

CAPUT XXIV. — 46. Vesiros autem fructus si 

consideremus ; oinitio tyrannicas in civitalibus et 

niaxime in fundis alienis doniinationes, ouiitto furo- 

rem Circumcellioiium ', et prxcipiiatoruro uUrocada- 

Terom cultus sacrilcgos et profanos, bacclialiones 

ebrietatum, et sub unoOptatoGildonianodeccnnalein 

tolius Afric» gemitom : omilto isla, quin suut 1n vo- 

bis qoidam qot hxc sibi displicerc, ac scnipcr displi- 

enisie proclamcnt ; sed ea se dicont, quia comprhnere 

non possunt, pro pace tolerare : obi se judicio suo 

condemnanl ; quia si amarent pacem, non disciiide- 

rent unitatcm. Nam qo» tanta demeiitia csl, paccin in 

Ipsa pace velle relinquere, et eam hi dissensionc velle 

reliuerc ? Itaque propter eos qui mala ejusdem parlis 

Doiiati, qux oinnes vidcnt et reprehendunt, fingont se 

non videre, osqoeadeoutetiamde ipso Optato dicant, 

Quid lecit?Quis euin accusavit? qois convicit? Ego 

ueseio, non vidi, iion audivi. Propter hos ergo qui se 

manifebta ignorare coufliigunt, exorii sunt Maxiinia- 

nistae, in quibus eis oculi patcant, et ora claudaiitur : 

nperte se separani, aperle altare eonira altare eriguut, 

nperte in concilio (a) sacrikgi et viperac , ci veloces 

nd eflttndendum sanguinem, et Daiban^ ei Abinm et 

Cbore comparandi appellanlur, et asperis verbi» 

detestali damnantur, aperle reoipiuiitur nirsus in 

lionoribnt siiis eom iKiptizatis suis. Hi sunt frnctus 

eonim, pro Dbnati pace isla facientiom iit pelle ovina 

•e eoniegaiil, et Gbrlsti paeem in toto orbe terrarum 

' ffGusantiom ot intos sint lopi rapaces. 

CAPUT XXV. — «7. Nibil me praMermisisse ar- 

bitror eorom, qox isle in epistola soa posoil, dunta- 

xatqoaein ea parte, ad qiiam pervenimos, potoi 

reperire : prodant etiam reliquam partein , iie forte 

ibi sit aliqoidqood refclli non pessit. Hxc autem, qoa 

Domino adjnvante re»pondimns, admoneo Charitaiem 

Testram, nt non soiiim petentibiis deiis, sed etiam 

non petentHHis ingeratis. Respondeant si quid voiuiit : 

et k\ nobis noliint, saltem ad suos litieras mitlant, 

qast tamen (b) nobis occultari non jubeant; quod si 

hciiint.npprtissimefructussoos prudunt, qoiboslnpi 

* m Msaw, mimiTifti/. 

« lo iQa. bic el infra boc in fibro circeUknum ; vei, cef' 
nlUonmn ; vel, cerctcelHonwn, 

(a) Bagaiensii. 

(b) Meliuslefferctur, qua$ Kmimyjaxta Mcrci, FJcroent. 
Crilic.»l»ag. 2j1,35S. Bi. 



LIJJKR PRIV.CS. «r^ 

rapaces induii pclfibus oviutn demoiiNtrenlur, qui 
occultc insidianiur ovibiis nosiris, ct a|>erle pastoribos 
respondcre formidant. Nos eis lanluinniodo scbisnia- 
tis crimen objicimus, quo pfrnitus omnes iitvolnti 
sunt : non quorumd-ain eunnn crimina, qu£ sibi qui- 
dain eorum displicere respoiideant. Ipsi vero si iiubis 
aliena crimiua tiou objicianl, non liabcnt quod obji 
ciant : et ideo se ab scelere scbismatis defendcre 
oninino non possunt ; quia sive propter falsa et a se 
conficta, sive ctiam propter vera^ sed laiiien palesc 
criinina, se ab area doniinica, et ab iniiocenlia fru- 
mentorum tolo orbe cresceiHium, nefaria dirimpiione 
separarunt. 

CAPUT XXVI. — i8. Nisiforleexspeclatisanie, 
ot eliain de MaHicb^o qujc inlerposuit, refellanlur. 
Qiia in re nobis noii dispiicel, iiisi quia pestileiitio- 
sissimum cl perniciosissiinum crrorctn, id esl , Ma- 
nichxoruin li:eresim omiiiiio levissiina et prope nulla 
reprebensioiie culpavii; quein veritatisfortissimisdo- 
cunientisdtbolicaexpugnat Mlxreditaseiiiui tbrisli 
inouinibusgeiitibus constilula, adversos omnes cxliar- 
redatas baii-eses tuta est : sedsicut ait Dominus, Quo- 
niodo pote$t Salanoi Satanam ejieere (J/arc. iii, 25)? iia 
Manicb.xurum errorem quoiuodo potest Doiiatistaruiii 
error cverlere (a) ? 

CAPUT XXVII.— i9. Quapropter, cliarissiiui, quan- 
quani multis modis convictus error iste siiperctiir , 
nec ulla qiialicumque ratione * , »ed sola iinpudeniia 
pertiiiaci resislere audeat vcrilatt : tameii iie meiiio- 
riam vestram documeiitorum oilerei multitudu, boc 
unum Maximianistarum factuin lenete, boc iii eoruiii 
frottte configite, hoceis ad cuniprimendas dolosas lin- 
guas in ora coarelate, lioc Uiiquam tridenti telo veliit 
tricipitem bestinm eoriim caloiuniani trucidate. Tradi- 
tioiiem objiciunl, perscculionem objiciuiit, falsiini ba- 
ptisina objiciunl : de solis Maxiiuiaiiistis ad nmnia re- 
epondcte.Quodenim majoreseuruin tradideruntsanciu» 
codices flaminis, occultuin csse arbilrantur : sed cuiii 
sacrilegio schisinatis inquiiiatus in sui» lioiioribus recc- 
peruiii, 1m>c certe occiiltare nuii possunt. Iteuipersccu- 
tioncs viuleiitissimas, quasquibuslibet ubi potuerint fa- 
ciunt, occultas esse arbitrantur : scd cum spiritualis 
perseciitio pcrscciiliunem superet corporalem , M;ixi- 
miaiiistas qoos ipsi corporaliterpersecuti siiiit, et de 
qnibiis ipsi dixcrunl, Vehcei pedei eorum ad etfunden' 
dum sanguinem ( PsaL xiii , 3 } , in suis iMMioribn» 
recepcrunt ; lioe certe occultare non possunt. 

CAPUT XXVIl!.-> Postremo Baptisiniqiixstionem, 
qiia miseros fallunt, occultam esse arbitrantor :seJ 
cuin dicant Baptismum non habere qiiut(|iiot preter 
commuiiionem unius Ecclesia; baptizaniur, Maxiuiia'' 
ni.^tas cuin eis qiios extra islorum euiiiniiiuiuiiCiii \n 
scbisiiiate bapiizaruiit, in suis lioauribus rcccperuiil ; 
boe certe occultare non possuiit. 



> Rdiiis auem verilns (ortismms docwnentis caMica fx- 
puqnat. At *Mss., veriUitt^ forUshiinis docunieiUis cutluAica 
(si'il)audl, Ecclem) expugml. 

* Duo Mss. BelgKus UQUS, et allcr GaHictis lioriicciM;» 
hat)eiit, nec uUis errniibus qnaliscuniqw rationis. 

{(i) vide iiilra, lib. 2, nn. 40, 4t. 



iriO CONTRA LITTEUAS PK 

50. Al hisc, inquninl, pro pace non maculant , et 
bonmi est rigorem scveritnlis ad misericordiam flectere^ 
ut denuo rami frncti inseranlur. lla ergo lola causa 
coQcludilur , vicla in illis , iovicia pro nobis : quia si 
iioincn pacis ad tolcrandos in schismate malos in qua- 
lemcumque unibram defensionis assiimilur, procul 
dubio cum horrendo scelcre el siiie ulla defcnsione 
per iiniialem orbis lerranim vcra pax ipsa violalur. 
CArUT XXIX. — 31. Hiccfratres, cum impigra 
manaueludine agend:i cl pr.xdicanda relinelc : dili- 
gitehomines, inlerficite crrorcs : sine superbia de 
vcrilalc pncsumile , sine SQpvitia pro verilaie ccrlale. 



TILIANI. S. ALGUSTINI •r,0 

Oraie pro cis quos redarguitis aiquc conviuciiis. Pro 
(alibus eiiim propheia Deiim dcprccatur, diccns : 
Imple facies eorum ignominia^ et qutercnt nomen iuum^ 
Domine [Psul. lxxxii, 17). Quod quidcm jani fecil 
Dominus , ut corum facies ignoniiuia Maximianista- 
rum nperlissime implerct : siiperest ut noritil ftatu- 
briter erubcsccre. Ita enim nomen Domini quxrcre 
potcrunt , a quo pcrniciusissime avcrsi sunt, diira 
pro eo suum iiomen exlulluiil. Vivalis et persevcre- 
tis in Chrisio, ct muliipliccmini, alque abundelis in 
chariiaie Dei , et in invicem , et in omnes, dilectls- 
S'mi fratrcs. 



LlBERSEClTjyDUS^K 

in (luo ad omnia cl singuto verba Epislote Petiliani sic respondet Augustinus, tanqiiam cum advcrsario pnescntcf 
* coUuqualur. *^ 



CAPLT raiMUM. —1. Primis parin^us Epistole 
Pctiliaui, quas lantummodo invcucramus, satis nos. 
rcs|K)iidissc mcminerunt, qui ca legore vcl audire 
putucruiil. Scd quia postca tola est a fratribus in- 
▼cnU alqne dcscripta , missaquc nobis ut uuivcrsae 
responde;^mus , non crat defugicndum hoc oflicium 
stdi iiostri : non quia illc novum aliquid dicit , cui 
non jam mullis modis ct sxpe rcsponsum cst ; sed 
proptcr tardiorcs fr.ilrcs, qui ea (|u;c alicubi legerint. 
:id oinnia paria referre non pussunt, ila morein ge- 
ram eis qui me omixino ad singula respondere com- 
pelluiil , ut quasi allcriiis sennonibus in praBsenlia 
disscrainus. Verba ex Epislola ejus |>oiiam sub ejus 
nomine , cl rcsponsionciii rcdd mi sub meo nominc , 
t;in luani , cum agerciniis , a noiariis exccpia sint. Iia 
Mcmo ciit qui me aliqiiid prailcrmisisse , aut piopier 
iiidiscreias pcrsoiias se non putuisse intclligere con- 
qucratur : simul eliam ut iidem ipsi Donatislae , qni 
coram nobiscum disserere nolunt, per liltcnis quag 
suis cdideruiit, ila iion eflfugiant respondenlcm sibi 
ad siiigula verilaicm , tanquam nobiscum facie ad fa- 
ciem colloquaniur. 

2. Ab ipso exordio Epistolae sux Petilianus dixit : 
PetiUanui episcopus dilectissimis fratribus , compresby- 
teris et diaconibus ministris per dicecesim nobiscum in 
snncto Evangelio constitutis : gratia vobis et pax a Deo 
Paire noUro et Domino Jesu Christo. 

3. AucusTiNOS rcspondit : Agnosco aposloVioam 
salutalionem : vidcris quis dicas * , undc tamcn didi- 
ceris quod dicis adverte. Sic salutal Paulus Romanos, 
sic Coriiithios, sic Galatas, sic Ephesios, Colossen- 
ses , Philippenses , Thessahmiccnses. Qiiae igitnr de- 
incnliaesl, cuin his Ecclesiis nollc communicare pa- 
vh saluiem , in quaruin Epislolis didicisti pacificam 
Balutntionem ? 

CAPUT II.— i. Petil. dixit : Bis Daptisma nobts 
objiciunt ii qui sub nomine Baplismi animas suat reo la- 
vacro polluerunt, quibus equidem obscenis sordet cuniia 

■ Slc Mss. Kditi vero, qmd dicat. 
(a) scri| tus drcitcr iiiiliuni auiii 402. 



mundiorcs sunt , quos pi^rversa munditia aqua sua con 
tigit inquinari. 

o. Auc. rcspnndit : Ncc aqiia nostra inquinamiir. 
nec veslra inuudamur : sed aqua Daptismi in nomine 
Palris el Filii ci Spirilus sancli cum daturalicui , iicc 
noslra, ncc veslra csl, sed illiiis de quo Joanni <li- 
ciiim csl , Super qucm vidcris Spiritum sicut columbam 
descendentem et mancntem tuper eum , hic est qui ba- 
ptizat in Spiritu Sancto (Joan. i , 55). 

CAPUTIII. —6. Pktil. dixit : Conscientia namqut 
dantts attendilur , qui * ablual accipientis, 

7. AuG. rcspoudit : De conscicniia Cbri^ti ergo sc- 
ciiri sumiis. Nam si qucmlibct hnmiucni poiias, iii-^ 
certa crit accipicnlis mundatio, quia iiicerta con- 
scienlia est abluenlis. 

CAPUT IV.— 8. Petil. dixit : JSam qui fidem « . 
per/ido sumpserit , non fidem percipit, sed reatum. 

9. AvG. respondit : Nou csl pcrndiis Cbrisliis ; « 
quo fidelis liomo fidem percipit, noii rcaluin. Credit 
quippe iii eiim qui justificat impium, ut deputolur 
Ildos ejus ad jusiiiiam (Rom. iv, 5). 

CAPUT Y.— 10. Petil. dixil : Omnis res aum ori* 
gine et radice consistil ; el si caput non habet atiquid , 
nihil est : nec quidquam bene regenerat , nisi bono m- 
mine regeneretur. 

i 1. AuG. respondit : Quid te proChristo vis oppoiicrc, 
sub qiio tc non vis i oiiere? II le est origo et radix ca- 
polque na8centis,de quo non liinemus sicut de boiuine 
qtiolibet, ne forie sit fictus et pcssiinus ,ei de origiiie 
pessima oriamur,de pesMma radicesurgamus, pessinH» 
c:ipiti conformcmnr. Quis cnim liomo de hominc&ecu- 
rus sil, cum scriptum sit : Ualcdictus omnis qui tfftm 
tuamponit in homine (Jerm. xvii , 5 )? Semcn autcni 
quo rcgencramur , verbum Dei est , id est, Evaiige- 
tiiiin. Unde Apostolus dicit : In Chritto enimJetu per 
Evangciium ego vosgenui (I Cor. iv, 15). Qui tainen 
etiam noii casle aiinuntianles Evnngelium , nnnun- 
tiare pcrmillil, cl in hocgaiidcl (Phitipp. i , 17, 18) : 

• IjOV. h »c lo(*o, qu(V. \l y.S'. ronslanter, qui. 



^GI 



q>iia ctsi non caste. aniiiiun\iabani, siia (|nrerenlcs , 
lion qiw JesM Chrisli {Philipp, i\ ,21), raslum (anien 
crat qnod annunliabant. El dixenit Doininns de qui- 
busdain lalibns : Quce dicunt, fncite; qua auiem fadMit^ 
facere iio/iie : dicunt enim » et non fnciunt ( Biatth. 
xxni , 3). Si ergo caste annunifalur quod castum cst, 
etiain ip>e annuntinter, quia vcrbo consociaiur , crc- 
denlcni congenerat : si aulcm ipse non regcnerctnr, 
ca!^f*jni lamen sit quod annuntiat, nnscitur credens 
iion ex ministri sterilitalc, sed cx ▼critatis fecnn- 
ditaie. 

CAPUT VI. — 12. Petil. dixit : Quce cum ita $int , 
fratrcs , quas potesl e$$e pcrversitas , ul qui suis crimini' 
bu$ reu$ e$t , alium faciat innocentem , dicente Domino 
Jc$u Chri$to , i Arbor bona fructu$ bono$ facit , arbor 
tnnla maio$ fructu$ facit : numguid collignnl de $pi' 
tn$uva$ I (/(/. VII, 17, 46) ? Et iterum, c Omni$ homo 
bonu$ de the$auro cordi$ $ui proferl bona ; et omnis 
homo nuilu$ de thesauro c&rdi$ $ui profert nmla i (Id. 
XII. 56)? • 

45. AuG. respondit : Omnis bomo etiamsi non 
sit snis criininibns rcus , altcrum non facit innocen- 
lcm , qiiia non est Dous : alio(iuiii si ex innocentia 
liaptizautis exspcctuur ut fial innoceiilia baplizali , 
taiilo crit quisqiie innocenlior, quanlo innocciitiorem 
a quo iKiplizetiir invenerii ; et tanlo ipse minus erit 
iHiiocciis , quanlo ct illc a quo baplizalur. Et si foric 
coiitra aliqiiem tenct odium qui baptizat , iioc ct illi 
«|ui bapiizalur, impulabitur. Llquid ergo niiser cur> 
rtt ad Baptismum? Ut ei dimittanlur peccata sna , an 
ut imponaiitur aliena? An sicut navis mercatoris alia 
ponat, alia 8usi'ip at? Arborem autcm bonain et rru- 
«rluin ejus bonum , el arborem malnm et fructum 
4!JuSHialum, lioinines solcinus iiitclligere, et opera 
coriini , sicut consequenter ostcndilur in verbis , 
«|iiae tu quo<|iic coinineinorasti : Donu$ homo de bono 
theMHro cordi$ uti profert bona; et malu$ homo de malo 
fkeMOwro cordi$ $ui proferi mnla. Ciiin autem Dei ver- 
imtn prxdicat , Dei sacramentum minislrat, iion de 
«iio 9 si nialus est , praHiicat aut ministrat : sed dc- 
falabitur in eis , de qnibus diclum est , QuiP dicunt , 
faeiie ; qua autem faciunt , facire nolite : dicunt enim 
qnje Dci sunt , faciunt autein qiix sua sunt. Nam si 
ila est , ut dicis , id cst , fructus bnpiiznnlium ipsi 
kaptltati existimantur; magnum inalum Africis dcnun- 
liatis, si tot Qptati puUulaverunt, quotquot baplizavii 
Optaiiis. 

CAPVT VII.- 44. Petl. dixil : Etiterum, i Qui 
bapiizatura mortuo, non ei prode$l lavalio ejus i {Eccli. 
xxxiv, 30). Non morlunm , corpu$ exanime, nec homi- 
ui$ funn$ porreetum a$$eruil e$$e baptistam ; $cd Dd 
non habcntem Sfnritum^ qui mortno comparatur^ *iViil 
ntio ioco discipulo manifestat , Evangelio prole$tante. 
Aii di$cipulus eji s : t Domine, permitle mihi sepelire 
pairem meum.i Ait illi Je$u$ : i Sequere me, el sine 
mortuo$, mortuo$ $no$ $epeliant > ( Matth. viii, "51 , 
22). Pater di$cipuli non erot boptizatu$, pagnrmm 
pngmtis nddixit : ni$i hoc deinfid libus dixerit, Mnrmus 
mwluuin Hon potest $e})eUre. Muriuus igitur quidfm 



LIBER SECUNDUS. m 

non aliqua morte \ sed vita sua percusi^u$. Nam qui sic 
viiHt ut reu$ sit, vita mortua cruciaiur. A moriuo igitur 
baptizari, hoc e$t mortem sumpsisse, nonwtam. Agen- 
dum nobis et dicendum e$t , qnatenu$ traditor vita mor- 
tuu$ habeatur. Alortuus e$t ille qui Bapti$mo vero na$ci 
non meruit; mortuu$ e$t iile $imUiter quiju$to Baptismo 
genuus mixlu$ e$l traditori : ambo vitam Baptismi non 
habent , et qui nunquam penilus habdit , et qui habuit 
et amisit. Dicit enim Dominu$Je$u$ Cfiri$lus : c Adve- 
nienl in eum seplem $piritus nequiore$, et erit homo iHe 
deterior priore » (Id. xn, 45). 

45. AiG. rcspondil : Diligcntius qnserc qnomodo 
dictuin et qnomodo iutt.-Higeiiduin sit testimonium 
quod de Scripiura posulsli. Nain qiiia mortui solent 
niystice appcllari omnes ini(|(ii, maiiifesiuin e^l : scd 
Christus, cujus est Daptisma veruin,quod propter 
bominis vitia dicitis faisum, vivil sedcns ad dcxteram 
Pnlris , el nec ipsa cariiis infirniit.ae jain moricttir , 
ei inors ei ultra non doininabitur {Rom. vi, 9) : ciijiis 
Bapiismo qui baptizatnr, noii a niortuo bapiizatur ; 
et si forte ministri opcrarii dolosi * sua qiKTrcntcs , 
nen que Jesu Cliris:! , ci Evaiigclinm non caste aii- 
nuiiliantes, et Cliristuin per contentionem et iiividiain 
prxdiciuiles, propier iniqiiilates suas moi tni sunt :ip- 
pollandi, Sacramentum ininen Dci vivi ncc in mortiio 
moritur. Morluus cniin cnit Simon ille a Pbilippo in. 
Saniaria bapliznlus , qui doiium Dci volebal pccunia 
compararc {Act. viii, 15, 18, 49) :sed vivcbat adejiis 
pQeiinm Baplisma quod liabobat. 

1G. Quain sit aulem ralsum quod dicis, Ambo vitam 
Baptisnu non habent^ ct qui nunquam pcnitu$ habuit^ et 
qui habuit ctamisit; biiic licet advert^is, qiiod qui ba- 
plizali aposlalaiit , ei pcr poenUcntiam rcdeuiit , noii 
ois reddiuir Baptismus, quem si amilterent, reddcre- 
tur. Mortui sane vestri quomodo baplizant secuiiduni 
scnsuin veslrum ? An morlui non sunl (ut Ciclcra la- 
cx^ain, ct dicain quod omnibus noium atque quotidia* 
uuni esl) ebriosi; cuni de vidua dicat Apostolus, Qua 
aulcm in dcHciis agit , viveus mortua est (1 Tim. v , 6) ? 
Doiiide in illo coiicilio vestro , qno Maxiniianum cuni 
suis auctoribus vcl suis ministris daninaslis, cxcidit 
tibi quam cloquenter dixeritis , ^gyptiorum admo- 
dum exempio , peretmtium funeribus plena $unt littora ; 
quibns in ip$a morte major est poenay quod po$t extortam 
uqiiis ultricibus animam , nec ip$am invenerunt sepuitU' 
ram ?Et lamcn unus eorum Felicianus uirum revixc- 
rii, vos viderilis : secum lamen apiid vos iiitus liabel, 
qiios foris mortuus baptizavit. Siciit ergo a vivo ba- 
ptizalur,qui vivi Cbrisli Baptismo induitur; sic a 
morluo baptizalar, qiii mortui Saturiii, vel ciijuslilict 
aUeriiisBaptismo involviliir : ut inlerim cilodicaniiis, 
quoinodo verba qux p isuisti, sine cujusqiiain nostrum 
anguslia possint intclligi. Nam sicut accipiuntura vo- 
bis . noii vos explicare , sed nos Yobiscum implicare 
contendiiis. 

CAPU T Vin. — 47. Petil. dixit : Agendum , iii- 



* ^!ss., quid cst ? yon aliqua morte. 

• Aiu. ct F.r., operarH dinboli. Al Ijov. cl Mss., operini 
dohsi. AUu:!ii AUj;:usiiiuis a.I ijliid uror. xi, 15: Admti^' 

m'jli ;ucr(i> p.i t U suil oihrurii sub.loli. 



%U3 



CONTRA LITTERAS PETILIANl. §. AtJGtJSTLNI 



2C4 



quam , nohis diceuduniqHe est, quatenns perfidiu tradi- 
ditor vita mortuu» liabeatur, Judat ApoU&lu$ fwt , eum 
traderet Chrittum : idemqne Itonore aponoU perdito 
spiritualiter mortuuh e$t , $uo po$tea laqueo morituru$ , 
$icut uriptum e$t : c Pcenitet me, t inquit^ t quia tradidi 
$atigninem juttum ; et alnit , tt laqueo $e $uspendii i 
{Matlh. XXVII, 4, 5). Laqueo traditor periit, laqueum 
tuUhu$ dereliquit : de quo Dommu$ Chri$tu$ eiamavU 
ad Patrem, i Pater, quo$ dedi$ti mihi,omne$ $ervaw;et 
ex iUis nuUu$ perCit, ni$i fiHu$ perduioni$ , ut implere- 
tur Scripturai(Joan. xvii, 12). OUm namque David $ic 
in eum $ententiam dixerat , ^t e$$et Chri$tum perfidi$ 
trudituru$ : c Episcopatum eJH$ accipiat aiter; $it uxor 
ejus vidua, etfiUi eju$ orphani^i {Psal. cviii, 8, 9). Ecce 
quanlus e$l $piritu$ Prophetarum^ ut cuncta futura pro 
pras$entibu$ viderit , ut ante plurima swcula na$cituru$ 
tradilor damnaretur. Denique ut dicta $ententia comple- 
retur, epi$copalum eju$ apo$toU perditi sanctus tathia$ 
accepit, Nemo hinc $toUdu$ , nemo perfidu$ di$putet : 
iriumphum Malhia$ , non injuriam retuUt , qui de Do* 
mini Chri$ti victoria spolium retuUt proditoris. Hoc i^i- 
tur facto epi$copatum tibi quid vindica$ luBre$ nequiori$ 
traditori$? Juda$ Chri$tum camaliter tradidit^ tu spiri' 
tualiter ' furcn$ EvangeUum $anctum flammit $acriUgf» 
tradidisti, Juda$ legi$latorem tradidit perfidi$^ tu qua» 
eju$ reUquia$ legem Dei perdendam hominibu$ tradidi$U : 
qui $i legem diUgere$,utjuvene$ Machabcei , pro Dei 
iegibu$ necareri$ l$i nex dici hominum pote$t , quo$ mo- 
riendo pro Domino perficit immortalc$) ; quorum unu$ 
scilicet fratrum tgranno $acrilego hac fidd voce rapon- 
dit : c Tu quidem^ $ctlerate et impie, de prce$enU vita nos 
pcrdi$; rex autem mundi qui regnat in aiternum et regni 
eju$ non erit fini$^ mortuoe no$ pro $ui$ $ancti$ legibm^ 
in (Bternm vitm con$ervationem * re$n$citabit > (II Mach, 
vii, 3). Si homini$ nufrtui te$tamentum llammi$incende- 
re«, nonne fal$ariu$ punirerisf Quid de te ergo futurum 
f</, qui $anctis$imam legem Deijudicis incendisU f Ju^ 
dam facU vel in morte pcsnituit : te non modo non poaii^ 
tet , verum etiam neqfu$$imu$ traditor nobi$ legem $er^ 
vantibu$ per$ecutor et camifex exi$ti$. 

18. AuG. respoiulit : Vidc quid iiilersit iiiler veslras 
nialedicas voces, et nostras veridicas asserlioncs. At- 
tende paululum. Ccce cxaggerasti crimen traditionis , 
ct invidiosissimis verbis , velut capliosus inventor , 
Judx nos proditori comparasti '. Ad hoc tibi ego cum 
brevissimc respondero , Non Tcci quod dicis , non 
tradidi , Talsa objicis , nunqiiain id probabis : noimo 
oinnis isie verborum ingeniium fumus repentc Jila- 
bitur?An f<»ne probare conaberisT Uoc ergo prius 
Hnccres , et deinde in nos lanqiiam in convictos quo 
vi'llcs cumulo invcciionis insurgercs. Ecce una vaiii- 
las; audi alleram. 

19. Tu ipse cum de pr»dicia Jud:c damnniionc 
biquereris, diiisii, Ecce quantu$ e$t $piritu$ Propheta^ 
rum, ut cuncta futura pro pra*sentibu$ viderit, ut ante 
piurima $(ecula na$citurus traditor dnmmretnr : et iion 

« slc Mss. Edill vero, camalem tradiditt tu sf^ritualem. 
« uss.^ com>er$ationem. ^ .. 

» M85., vetut copiosus iiUH^ior, Judte nos perdtto compa- 
rooff. 



vidtsli eadem propheiia stabilt ei certa et incoiicunsa 
veritate , qua prxdictum est . quod unus discipulus 
traditurus esset Christum , pnedictuiu etiam qiiod 
totus mundus csset cirediturus in Cbristum. Gur al- 
tendisti iii prophetia hominem qui tradidii Christuro, 
et non ibi attendisti orbem pro quo est iraditus Clirl- 
stus? Quis tradidit Christuni ? Judas. Quibus euro tra- 
didit? Judaeis. Quid ei fecerunt Judxi? Foderunt, ink^ 
quit, manu$ mea$ et pedes , dinumeraterunt omnia o$$a 
mea : ipn vero consideraverunt et eonspexerunt me ^ 
diwsemnt $ibi ve$timenta mea , et super ve$timentum 
meum mi$erunt $ortem, Quantum sit crgo qiiod tanio 
pretio emptum est , iii Psahno ipso paulo post lege: 
Commemorabuntwr et convertentur ad Dominum universi 
fine$ terrts ; et adorabunt in eonspectu ejm univer$eB pa- 
trite gentium : quoniatn Domittie$t regnuni^et ip$e donn^ 
nabUur gentium {P$al. xxi, 17, 18, 19, 28, 29 ). Quis 
autcm potestad commemoranda ca^tcra de orbe crcdi- 
loro innumcrabilia prophctica docuinenta sufficerc? 
Sed tu laudas prophetiam, quia vides iii ca liominem qui 
vendiditChristum; nccin ea vides posscasionem, qiiam 
emit vcndiius Christus. Eccc altera vanilas ; audi ter- 
tiam. 

iO. Inter mulla lu.-c Invectionis vcrba, dixisli : Si 
homini$ mortui teetamentnm fiammie incendere$t nonne 
faUariu$ punireri$ ? Quid de te ergo futwrum esl, qui 
$fmcti$$imam Ugem Ddjudici$ incendi$ti ? Il;ec dic^is 
nou attendisti, quod tc uli(|ue moverc debirct, qun* 
nrodo lieri possct ut nos tcstamentum inccndcrcniii% 
et in eaha^rcditatc consistereiiius, qux illo tesiamciito 
conscripta est : vos autem mirom csi tcsiameBtiiiii 
servassc, ct hxreditatem pcrdidissc. Nounc in co tc- 
stamcnto scriptum est, Po$lula a me, et dabo tibi 
gentee lutreditatem licam, et po$$e$$ionem tuam termino9 
terras {P$al. ii, 8) ? Hiiic hxreditatt communica, ci 
objice mihi de testamento quod volcs. Nam.qtix dc«- 
rocntia cst, idco testamcntum tradere te iioluisse 
flammis, ut contra verba litiges testatoris ? Nos autecn 
oum habeamus in manibus Gcsla ccclesiastica et iiiii- 
nicipalia, in quibus Icgamus cos qui conlra Cax:ilia- 
num alterumeptsc()pum(a) ordinaverunt, potius fiiissc 
divinorum codicum traditorcs ; noii tainen insulta- 
nius, non invehimur in vos, nec sanctaruro pagina- 
nim cineres in vestris manibus plangimus, nec Uz^ 
chabaeorum tormcnta flagrantia sacrilegio vesiri 
tirooris ' opponimus, diccntes, Yestra potius mcmbra 
quam Dci eloquia ignibus traderelis. Nolumiis ciiim 
cssc vani, ul alicnis commissis, qux aut ignoratis 
aut Improbaiis, vobis inanein slrepitum conciiemiis» 
Qiiod autem vos a totius orbis commuiiioiic separa. 
tos videmus ( quod scelus et maxirauni, ct manifc- 
stum, ct omnium vcstrum esl), si cxaggcrarc vclitn, 
teinpus me citius qiiam verba deficieiit. £t hoc tu m 
defeiidere velis, ca es objecturus orbi lerrarum, qux 
si objicienda sunt, admoiies unde amplius accuseris ; 
si objiciendu non suiit, non dcfendojris. Ut(|uid ergo 



» sic Am. ct MS8. M Er. ei LDV.,rumorM. 
(a> Uaicritium. 



S65 



LlBER SEClNDtJS. 



m 



iiiflam adversus me de tradiiione, qux nec mea csi , 

nec tua, si manelillud pactum, ut non nnbis ^ oiijicia- 

mus aliena ; si autem non manct, lua polius cst 

qunm mea ? Quanqunm et mancntc i!lo paclo nrbi* 

tror me juslissimc diccre, ut ille judicelur socius ejus 

qui trndidit Christum, qiii cum toto orbe non sc 

Iradidit Christo. Ergo, inqtiit Apostolus, Abrahcc se^ 

men estis, secundum promissionem hceredes (Galal. iii, 

29). El iteruin dicil : H(Bredes qmdem Dei, cohasredes 

autem Chrisd (Rom, viii, 17). Idemque semen Abrahas 

ad omiies gentcs pertinere dcinonslrat ex illo, quod 

AbrahsD dictum est : In seniine tuo benedicentur omnei 

gentet (Gen, xxii, 18). Quapropter pnto juslum esse 

quod postulo, ut tcslamcntum Dci, quod jam olim 

apertum cst, nliqanntum advertamns, et quem non 

hivenerimus traditi cohxredcm , ipsum jiidicemus 

Iraditoris hxrcdem ; ille pertineat ad Christi vendt- 

lorem, qui Cbristum negat orbis emptorem. Nempe 

quando se post resurrectioncm discipulis demonstra- 

vit, et [Kilpanda membra dubitaiitibus prx^buit, hoc 

illis ait : Quoniam sic scriptum est^ et sic oportebat 

Christum patiy et resurg?re tertia c/i>, et proedicari in 

uomine ejus pa:nitciiliam et remissionem peccatoruni per 

omnes gentct, incipientibus ab Jerusalem (Luc. xxiT, 40, 

47). Ecceaqiialixreditaievosalienatis :eccecui hxredi 

^rcsistitis. Ilane vero parceret Cbristo in terra ambu- 

lanti, qui contradicil in ccelo sedenti ? Adhuc non 

iutelligitis quoniam quidquid nobis objicitii^, sermoni 

ejus objicitis. Promittilur christianus orbis, et credi- 

tur : impletur, et contradicitur. Cogitate, offxtecro , 

quid pati pro UiiU impietate debuistis ; cl tamcn si 

qiiid passi eslis nescio, non vidi, non fcci : tn hodie^ 

qai non paterts vim pefseCulionis mex, redde t\\M 

rationem separationis tux!. Sed iterum ac stepe dtctu- 

rus eSf qux si non probas, ad neminem pertincnt : 

si aatefii probas, ad me noii pertincnt. 

CAPUT IX. —21. Petil. dixit : His ergo crimi- 
nibuB teptus, esse verus episcopus non potes. 

32. AuG. rcspondil : Quibus criminibus ? Quid do^ 
cuistl ? quid ostcndisti ? Et si ostcmJisscs cfimitia 
nescio quorum, quid hoc ad scmcii Abrahx, in qiny 
benedicuntur omnes geiitcs ? 

CAPUT X. — 25. Petil. dixit : Si Apostoli per- 
Secuti $unt aliquemf aut aliquem tradidit Chri- 
itus ?, 

24. AuG rcspondit : Posscm qiiidcm diccre ipsum 
satanam omnibus malis liominibus esse pejorcm, cui 
(aiiien tradidit Apostoiiis hoiniiicni iii iiiteritum car- 
nis, ut spiriius salvus sit in die Domiiii Jesu (1 Cor. 
V, 5). Ileinqiic nlios, de quibus dicit : Quos tradidi 
s:itau(s, ut discant non blasphemare (I 7'mi. i, 20). £t 
Dominus ChriMus flagellnlos expulit de teinplo im- 
probos nicrcatores, ubi ctiam conncxuin cst tcstimo- 
Diiim Scriplurx diccntis, Zelus domus tuce comedit 
m« {Joan, ii, 15-17). Ecce invciiiinus Apostoimn 
traditorem, Christum pcrsccutorcin. Posscm isia di- 



» FJiti, Am. ct Ff. orolSSD, «/; bal)enl, non vobis. Lov., 
ut non vobis : mms hciic. 



cero, ct te in non parvos xstus mittere, ut nou que- 
relns corum qui patiuntiir, sed animuni eoruin qiii 
faciuiitquxrere cogcrcris. Sed hiiic noli laborarc, nuii 
ea dico ; scd dico ad scnicn AbralKC, quod est iii 
oiniiibus gemibus, non pcrtinere, si quid non recte 
vobis faciuin esl, fortasse a palea doiiiinicu! segetis, 
qune nihiloininus est in omnibns genlibus. Vos ergo 
reddite rationcm separationis vesirc Sed priiis at- 
tendite qiiales hahcntis, qiios vobis objioi noii viiltis ; 
el vidcte quain itiiqtie fnciniis, cuni aliciia facta nubi:» 
ohjicitis, etsi ea quj2 dicitis probareiis. Ita niilia crit 
ralio scparntionis vestra;. 

CAPUT Xl. — 2o. Petil. dixit : At enim aliqui dicenti 
FHii non sumus traditoris. Ejus esl aliquis fillus, cujni 
facta sectatur. Hi enim ceriitsimi filii su/if, idemque 
parentibns similes, quot non ista caro ncc sanyuit, sed 
mores et facta parentibus consimiles genueruut. 

26. AuG. respondit : Paulo antc iiihil coiitra nos 
dicebas, iiunc etiam coepisti dicerc .alhinid ct pro 
nobis. Hicc eniin propositio tna in co tc tcnct, ut si 
nos hodie, cum qiiihns ngis, non conviceris tradito- 
res et homicidas, ot si qiiid nliud criminaris, qiiid- 
quid ta!e ortenderis iii eis cjui nos tempore prxces- 
seruiit, omniiio nobis obcsse non possit. Qiioruiil 
eniin dissimilia facta habemus, corum filii essc noii 
possuinus. Et vide (luo te coinmiseris : si ali(|uciii 
forte etinm nostnc sctatis homiuem, el nobiscuin vi- 
vcntcm, de aliquo tali rcaiu forte conviceris, nullo 
modo prxjudicat omnibus gcntibus, quu: in seiniiic 
Abrakne bcncdicunlur , a quihus tu te separni^di 
sacrile^us inveniris. Ita (quod lieri non polcst), nist 
oinnes qui ubi(|ue sunt, noveris, omnitim(|uc morel 
et facta non soluni didiceris, scd ctiam dcnionstrave- 
ris tani mala essequam dfcis, non habes cur objiciasi 
orhi terrnriim, qui est in sanctis, ncscio quos parcii* 
les, qinbiis cos probas esse consimilcs. Nec te nli- 
quid adjuvnbit, si cliam demonstrafe poiucris, eos 
qiii tales nou sunt, ciim ets qui talcs suiit snmere 
Sacrnmeiita communia. Priino quia vos ipsos rcspi- 
ccre debctis, cum qUihus ea celebretis, quihus detis:, 
a quibus sumalis, et vohis cos ohjici iiolitis. Dciiulc; 
si (iiil sunt Jud£, qifi dialiolus inter Apostolos fuit ,■ 
quicumque fiiCta ejus imiiantur : cur non (ilios Afyo- 
stolonim dicamus, qui non facta sua cum talibus, hcdf 
Doudiii Sacramenta communicunt , sicut Apostoh 
Domiiiicum coenam cum illo tradilore sumpserum ? 
ideo vobis * loiige disshnilcs, quod houiiuilMis iittiia- 
tem servaiitibus hoc objicitis, quod coiisci.^su unitate 
vos faCilis. 

CAPUT XII. — 27. Pbtil. dixil : De se ipso Jh- 
dceis dicit Dominus Christus, Si non facio facta Patris 
mei, nolite nuhi crcdere (Joan. x, 57). 

28. AuG. respoiidit : Jam sapra respoiidi, lloc ei 
venim cst, ct pro nobis contra vos est. 

C.\PUT XIII. — 2». Petil. dixit : Falsidicot el 
nmdaces sic idenlidem objurgat .*€ Fitii diaboli estis, ei 
ab initio emm ille aecusator fuit, et iu veritate non 
stetit. > 



' Cdili, no(ns. Melius Mss.y vobis. 



Patrol. XLIII. 



rNeu/J 



i\n 



CONTUA LITTEftAS PETILIANI, S. AUCUSTLNI 



iOH 



50. Airc. rcspondil : Non solemns Icgcre, llle accu- 
t^itor fuit; sccl, lUe homicida fuit {Joan. vni,44). Qu:v- 
rimus atitcm undc fuerii diabolus liomicida ab iuilio; 
el invcuimus, quod priumm hominem occidcril, non 
gladium slringcndo, aul aliquam viiu corporaliler in- 
fcrendo * ; scd pcrsuadendo pcccalum, el a paradisi 
fclicUalc dejicicndo. Quod tunc paradisus, lioc nunc 
Rcclcsia. Diaboli crgo filii sunl, qui bomiiics ab Kc- 
closia scduceudo intcrficiuiit. Sicut autcm per verba 
Dct novimus ubi sit plantatus paradisus, sic per verba 
Cbrisii ubi sit Ccclcsia didicimus : Per omnes, inquit, 
gentes, incipient ab Jeru$alem, Ab isto uiiivcrso ad 
paitcm quamlibct quisquis separat homincm, illc 
diaboli filius el bumicida convincitur. Sed el verbum, 
quod ipsc posuisll, ut de diabolo diceres, llle accu- 
tntor fuitf et in veritate tion $tetit, vide in quos convc- 
niat. Accusatis enim orbem tcrrarum crimiuibus 
aliorum, quos etiam ipsos accusare potius quam con- 
vinccre potuistis ; ct in verilate Cliristi non sietisiis. 
lile eiiim dicit, Ecclcsiam per omnes geiucs incipicii- 
t<mi ab Jerusalem : vos autero, iu parto Dunali. 

CAPUT XIV. —31. Petil. dixit : Tertio quoque 
similHer pertecutorum dementiam hoc nomine appellai : 
< Progeniet viperarum^ quomodo fugietis judicium ge- 
hennae ? Ideoque mitto ad vo$ prophetas, et sapientes, 
et scribas ; el ex illis occidetis, et crucifigetis, et fla- 
gellabitis in sijnagogis vettris, donec veniat super vot 
omnis tanguit justut, quem effudihtit in terram a tan- 
guine Abel justi, usqne ad tanguinem Zachariw fitii 
Uarachim , ^Mein occidistis inter templutn et altnre • 
{MaUh. xxin, 33-55). Numquid vere carnaliter tunt 
filiiviperarum^ ac non magis mente terpentet^ et trHin- 
gui nmlitia, tactuque mortifero, et hpiritu veneni fia' 
grantet^l Vere viperce faeti tunt, qui intantibut popu- 
tit mortet mortibut vomuerunt. 

32. AuG. rcspoiidit : llaec si dicam dc talibus es- 
se dicta , qualcs vos esiis , rcspondebitis , Pro- 
ba. Quid cnim? tu probasti? Aut si eo putas pro* 
bari quo dicunlur , non opus est eadem rcpeto- 
rc. Rccita illa ipsa tibi ei a nubis in vos '• Ecce et 
vgo probavi, si boc esl probarc. Cl t iinen disce quid 
ftit probare. Ncque cnim extrinsocus qiiaero docii- 
nieiila, ut vos viperas probem. Eccc idipsum vipc- 
rcnm est , non haberc in ore firmamenium veritatis , 
sed vcncnum maledictionis , sicut scriplum esi, Ye* 
nenum atpidum tub iabiis eorum, Rt(|uia hoc passima 
quoliI>et iu qticrolibct dici potest, qtiasi quasreretur, 
qiiorum? contiiiuo subjecit, Quorum os maUdictione 
et amaritudine plenum est {Psal. xni, 3). Cum crgo 
talia dicitis in homincs pcr toturo munduin dispersos, 
et quos omniiio ignoratis, quorum ctiain miilti nec 
Caeciliani, ncc Donati nomen aiidieruiit : nec aiiditis 
in ftilentio respondcntes, Non adnos pcrtinet quid- 
quid dicitis, non vidiinus, non fecimus , quid loqua- 
iiiini penitus ignoramus : vos qui niliil aliud vultis, 

« Slc Mss. At edili, infiigendo, 

* Editi: NumqM verecamaietsmU.,. etlingum maUtia... 
et tpiritu venetd fiageUantet. CasUgantur ad veteres co- 
dieei 

* ulili, H a VQbis in vot. Aptius lls« ^i a nobit in vos. 



quam dicere quod probarcomiiiuo noii poicstis, quid 
aliud quain os vestruni iiialediclionc c». aniariludiiie 
plciium est ? Jam vidctc ulrum vos possitis ostcndere 
non (rt) cssc \iperas, iiisi oslcndcrilis oiuncs Cliri- 
slianos omnium genliuin tradilores csse, ct hoiiii* 
cidas, ct non essc Cbristianos. Iino vero euuinsi |>o- 
testis singulorum Iiominuin pcr loluin orl»cm diffu- 
sorum viias el facta iiosse et oslcndere : tamcn 
nntequam id faciatis, cuin tcmere ista jactntis, <is 
vcstrum vipereum est , os veslruin maledictione ct 
amaritudinc pleiium est. Ostendiie jam , si potestb , 
quciii propliclam , qucin sapiciitcm , qucni scril>ain 
occiderimus et crucifixeiiinus ct flagellaverimiis in 
synagogis nostris. Attenditc quanlo labore impcnsi», 
niillo modo probastis \ quod Doiialus ct Marciilus 
proplietx fuerint, aut sapjeiites, atit scriba^, quia 
no.i fucriint. Quod elsi | ossctis, quid faciaiis utostcn- 
daiis a nobis occisos , quos nec nos ipsi novimiist 
qiianto minus orbis tcrrarum , cui venenoso ore ma- 
lcdicitis {b) ? Ant unde potesiis ostendere animum nos 
halHTe consimilem iiilcrfectoribus coruui , quus iici: 
sallein ab aliquibus intcifectos pote-tis o^tendero? 
Allcndite lix^c oinnia , vidcte utiuin aiii|uid lioruni, 
vcl dc orbc tcrrarum vel orbi terrarum * probare p05- 
sitis : cui tamen qui;i nialedicere non ({uiescitis, in 
vobis vcra ostciidilts , (|u;e de illo falsa jaclatis. * 

33. Porro bi nos velimus probare vos cssc iuter- 
fcctorcs Propbetaruui , nimis longum sit ut per loca 
singula colligamus , quas furiosi vcstri principes Cir* 
cuiiicellionuin et ipsas catervas vinoletitoruin atqiie 
insanorum, nou tantum * ediderint ab iniiio scliisnia- 
tis vcstri, sedel oronino edere non desistant siragcs. 
Dc proximo ago ^ : proferanlur cloquia di\ina, qii« 
versanlur in roanibus et nostris et vestris ; eos leiiea- 
inus inlerfectores Propbctarum , qtios coiitrndiclori^s 
inveiierimus linguis Prophclarum. Quid dociius diri 
potestY qiiid dtius ostendipotest? &litiusagereiis ira- 
jiciendo ferrum per viscera Prophelarum, quam quoJ 
lingua interficere conamini verba Proplictaruin. Dicit 
Propheta : Commemorabuntur et convertentur ad Do- 
ndnum univerti finet terrm {PtaL xxi, 28). Ecce agi- 
tur, ecce impletur. Vos autem non solum contra id 
quod dicitur, aures incredulas clauditis ; sed eliani 
contra id qiiod jain geritur, liiigiias furiosas exscritis. 
Audivit Abraham dictum, In temine tuo bcnedicentur 
omuet gentet { Gen. xxii, 18) : et credidit, et depula- 
tum est illi ad juttitiam {Rom. iv, 5). Yos vidctis fa- 
ctum, et reclamatis ; et non vultis deputari vobis ad 
iiijnstitiam *, qnod recle deputarctur, etiamsi non- 
dum faciiim, scd taniummodo dictum iion crcdcrctis. 



' in Mss., probaturi tiiis. 

* liic ex addidimus maouscrtpUs, vel orbi terrarim^. 

* A|)ud Am. corrupte legebatur, in tanltmi. Aiud £r. ct 
lx>v., fuvenimt. Emendatur erratum ex uiaauscriptts. 

^ sic fttss. At edili, edere non detistant strages de proxi" 
mo agro. ProferatUur^ ctc. 

* EdiU boc ct I roxiino loco, ad justitiam : nialc. 

{u) L^endum , jnxta Morel, nos. vide tlemeQt. Criiir., 
pagg. i97, m ». 

{0) vide infra, num. 46, et contra Crcsconium, lib. 3| 
Q. 51. 



ln»o non soluni non vullis tobis ilcpulari ail in^u- 
sliliain :seil eliamsi f|uid pro liac iinpiclaie paiimini, 
dtpulari vobis vullis ad jusliliain. Aiil si non sunl 
isiaj pcrseculioiics Propbclarum, quia non fiiml rcno, 
sed verbo; qu:c fuil causa, ul divi lilus duTrclur, 
Filn Itominum, denlet eorum arma et sngittce, et lingua 
eornmgladiu$ acutus (Psal. LVi, 5). Scd quando col- 
ligam ex Propbclis omnibus omnia lcsiimonia Ecclc- 
si:c lolo orbe dilTusap, quoe omiiia conlradiccndo in- 
lcilicerc cl cxstingucrc coiiamini? Scd ligali cslis : 
(|nia in omnem terram exiit sonus eorum , et in fines 
orbis terrx verba eorum (Psal. xviii, 5). VcnmiUmcn 
utiiiui illud comiiicmorabo cx ore Domiui , qui lcslis 
csl lesliuin : Oporlebat , inqiiil, impleri omnia qua: 
scripta sunt in Lcge , et Prophetis , et Psalmis de me, 
Qu:r sinlb.TC, ipsc indiccl : Tuncaperuit illissensum, 
inqiiii, ut intdligercnt Scripturas, et dixit eis, Quoniam 
sic srripium est, et sic oporlebat Christum pati, et re- 
surgerea morlnis, et prxdicari in nomine ejuspceniten- 
liam et remissioncm pcccatorum per omnrs gcnlcs, inci- 
pientibusab Jerusalcm (Luc, xxiv, 41, 47). Eccequod 
scriplum csl inLcge, ci Propbclis, cl Psalmis doDo. 
inino. Ecce quod dc sc, el de Ecclcsia ipse Dominus 
aperuli, se oslcndcns , illam proinillcns. Vos aulem 
bis lam * manifcslis lcslimoniis r.^sislcnlcs , el ea 
qiiiadclcro non polcslis, dopravarc conanlcs, quid 
faccrelis , si invenirelis mcmbra Propbclarum , qui 
sic s,Tviris in cloquia Propbclarum , ul ncc Dominum 
audialis implclorem , manifcstalorcm , exposilorcm 
Propbclarum? Nam quanlum potcslis , eliam ipsiim 
c;vdilis , qiiando ei ipsi iion ccd.lis * ? 

CAPCT XV. — 54. Petil. dixil : i Dc vobis qup- 
qiic David porscculoribus * bscc dicil : t Sepulcrum 
paiens est guttur eorum , linguis suis dolose agebant , 
veiienum nspidum sub labiis eorum, Quorum os male- 
diclione et amaritudine plenum est, veloccs pedes eorum 
ud effundcndum sanguinem, Conttntio et infelicitas in 
fifs eorum, et viam pacis non cognovernnt ; non est ri- 
mor Dei ante oculos eorum.' Nonne cognosccnt omne$ 
qui operantur iniijuitatem , qtii devornnl plebem meam, 
sicut cibum panis i (Psal, xiii, 3, 4 ) ? 

55. AiiG. rcspnndil : Scpulcriim palciis csl giiUur 
eonim, uiule iftcndaciorum inorics cxbalanl. Os cnini 
quod mentUury occidit animam (Snp. i , II). Si auleiii 
iiiliil e>i verius quam id quod dixil Cfirislus, Ecclc- 
siam suam pcr omncs genles incipienlcm ab Jerusa- 
lein ; nibil csl mendacius quam id quod dicilis , in 
parlc Donati. Lingux aulem dolosac sunl coruin, qui 
cum facla sua noverinl , non solum se dicunl justos 
es#e bomiijcs , scd etiam juslific^torcs bominum : 
quod de uiio diclum esl, Quijustipcat impium (llom. 
IV. 5) : cl quod sil justus et jnstificans (/(/. in, 26). 
Naui dc vcncno aspidum, cl orc malediclione el ama • 
riliuliuc plcno, salis diximus. Vcloces pedes aulcm 
ad eirundendum saiiguinem, eliain MaximianisUis ha- 
Ivcrc dixislis : lcslis esl plcnarii veslri coiiCilii sen- 

« rro, Att tom, corrui le cxcusum eral apud Ain., ts/mfi. 
nec beue correclum ab Er. el Uv., inslanter, 
* sic Mss. Al edili, credi:is. 
' lii M&s., persecul&rcs. 



.LNDUS. 570 

tcntia. tolicsGeslis proconsularibus ct miinicipalibiis 
allegaia. Illi aulcm ncminem, quaiituiu audiiiius, 
corporalilcr occidcrunl. Inlellexislis ci^o cliain spiri- 
tuali rxdc animnruni sanguincin fuiidi g\ndio scbi- 
sinatis, quod iii M:i\iiniano dainnastis. Vidctc ergo 
si iioii siiil pcd«s vesiii voloccs ad cfrundcn- 
dtim sanguincm, ciiiu pr.vciditis liomincs ab uni- 
tate orbis tcrrarum, si Iioc iu Maximianistis reclcdi- 
xistis, quia prTcidtTUul :iIiqiios a pirtc Donali. Itaiic 
nos viain pacis noii cognovinius, qui sliidciniis scr- 
vare uuiiatcm spiritus in vinculo pacis; cl vos caiu 
noslis , qui scrmoni Cliristi queiu babuit post rcstir- 
rcctioncm cum disciptilis siiis , lam pncinco , iil indc 
incipcrctdicens, Pax vobiscum (Joan, xx, 19, 21), iia 
resistilis \ u( nibil alitid quam lioc ei diccrccouvinca • 
mini : Tu qKod dixisti de ur.itatc omniuin gciiliuiii 
fajsum cst , nos quod dicimus dc criminc oiiiniiiin 
genluim vcrum est? Qui diccrcnt isla , si esscl ti- 
mor Dci antc ociilos corum ? Vidctc ilaqtic si iioii isU 
quotidie dicendo plcbem Dci diffiisiim tolo orbc UT- 
raruin , tanquam cibum panis dcntibus nnirc cona- 
mini. 

CAPUT XVI. -- 56. Petii,. dixit : i Moiict ctiam 
Dominus Cbristtis, Cavetc a pseudopropheiis , qui n*- 
niunt ad vos in veslimentis ovium *, intus aulcm suttl 
lupi rapaccs : ex fruclibus corum cognoscetis eos*(,^laUh. 
VII, L^). 

57. AuG. rcspondit : Si abs lc qu;rrain, quibiis nim 
fructibus lupos rapaccs csse cognoscatis ; dlcturtis ei . 
crimina aliena, nec in cis quorum essc diciiiilur uu- ^ 
qiiam probata. Si autcin tu a mc quacras, qitilMis fni- 
ctibus vos potius csse lupos rapaccs cognoscauiiis ; 
objicio scbismatis crimen, qiiod lu negaliis, cgo aii- 
lem statim^probabo : ncque cnim comniunicas onini- 
biis geiiiibus ct illis Ecclesiis apostolico laborc fuii- 
datis. Ilic dictiirus cs : Noii communico iraditoribus 
et bomicidis. Respondct tibi scmcu Abralix : ILre 
sunt illa criiuina, vel noii vera, vel non luea. Seil Iktc 
intcrim sepono, tii ostcnde Ecclesiam. Jam vox ilb 
mibi sonabit , qiiam in pscudopropbetis yilandam 
Dominiis monuit ostcndcntibiis partcs, ei ab uuivcrso 
alicnarc conantibiis : Ecce hic est Christus^ ecce iUU, 
Sed usquc adco putas vcras oves Cbrisli cor non ha- 
bcrc, qiiihus diclum cst , Nolite credcre ( Id. xxiv, 
25) ; ut lupum audianl diceniem, Ecce hie cst Chrl^ 
stus: cl pasiorcm non audiant diccnlcm, Pir omnes 
genlcs, incipienlibus ab Jerusalem ? 

CAPOT XVII. — 58. Petil. dixit : Sic, siv, impro- 
be perucutory quocumque te velamine bonilatis obtexem^ 
qnocumque nomine paeis bellum osculis geran, quolibet 
unitatis vocabulo hominum genus illicias ; qui hnclenu : 
fnllis ac decipis, vere diaboli filitis is, dnm moribui 
indicns polrem. 

59. AtG. respondit : II.tc a nobis In vos ilicla cs<e 
repuia : ct iit novciis in quos potius coiivoiiiaiil, qiue 
supcriiis dixi cou»mcinoia. 

1 Fdiii : rax vobis, tamcn fla restsfi/is.Gasliganturex m»- 
miscriitis. 

s vss. oinisiio, qui ; Iiabent, ivin>m ad vos in vestimun 
ovium. Sic lorlc cital)at l*cliliauus. 



«Tl COMRA LITTEIWS PE 

CAPUT XVUI. — 40. Petii-. dixil : Sccudco im- 
ruw, quod libi nomcn cpiscopi UUcite assutnis, UtBcest 
vcru diaboli consnetudo^ ita denium decipere si sibimet 
vindicet vocabulum smctitatis ^ Apostolo pradicante : 
t iVec mirumestjiinquit^t si ipsesatanas transfigurat $e 
vetnt antjelum lucis.et ministrossnosquasiminislrosjusii- 
ti(B (11 Cor.xi, li»15). » Nec mirum est ergo quod te falso 
episcopimi rocas. Najn et iUi angeli perdiii^ amatores vtr" 
ginum mundanarum, qui carnem corrumpendo corrupti 
sunt, licet divinis exuti rirtutibus angeli esse desierint, ito- 
men tamen retinent angclorum^ seseque semper angelos 
pulant^ qid divina sotuti militia in exercitum diaboli simi' 
ies transierunt^ Deo magno clamante, c Non perntanebii 
spiritus meus in hominibus istis in ceternum^ quoniam 
caro sunt t (Gcn. ti, 3). Quibus reis ae vobis dicel 
Dominns Christus, f lle in ignem wternum, quem para- 
vit Paler meus diaboto et angetis ejus i {^fatth. xxv, 
Jll). Si angeti mati non essent^ diabotus angetos non 
liaberet; quos et sanctus Apostotus in ittojudicio resur- 
gendi a sanctis hominibus dieit esse damnandos : t NC" 
scitis quoniam angelos judicabimus (I Cor. vi, 5) ? Si 
veri angeti essent^ judicium in angetos Dei homines non 
haberent. Sic quoque apostoti sexaginta^ qni cum Do» 
mino Christo duodecim deretictis^ a fide apostatce reces- 
serunt^ in tanlum hominibus miseris adhuc putantur 
apostoli, ut ex Itis Maniclims et coeteri muttis diaboticis 
seetis muttas animas impticent, quas ut caperent perdi^ 
deruni (a). Nam profecto perditus Maniclneus, si tamen 
fuit, non in iilis sexaginta ponendus est, si nomen ejus 
apostoti inler duodedm continetur, aut in tocum JudcB 
traditoris subrogato Malhia, vuce Christi ordinatus est^ 
ut tertius decimus Pautus S qut sese Apostotorum novis- 
simum memorat, ne quisquis esset posterior apostotus 
crederetur, Sic eidm dixit : c Ego enim snm novissi- 
nms Apostotorum, qui non sum dignus vocari apostotus^ 
quia persecutus sum Eectesiam Dei » (Id. xv, 9). Nec 
in hoe vobis btandiamini ; Judams heec fecerat : ticet et 
V0S nolris perniciem ut Pagani faeiatis, Bettum namque 
illicite geritis *, quibui non licei repugnare. Vos enim 
eupitis vivere * twbis ocdsis^ nobis vero victoria est fu^ 
gere vel occidi, 

41. Ai)G. respondit : Videris qucmadmodum tesli- 
nionia Scriplurarum posueris, vel quomodo inielle- 
xeris; niliil ad rem de qua nunc agilur. Ad lioc enim 
ccrte ista oinnia dixisii, ul probares esse falsos epi- 
scopos sicul sunt falsiangeli et falsi apostoli. Novi- 
inus et 1108, esse falsos angelos et falsos apostolos el 
falsos episcopos, et sieut dicit venis aposiolus, falsos 
fratres (11 Cor. xi, 2<>) : sed cumab ulrlsque adversus 
invicem possint isia jactari, probare aliqutd opus est, 
iM)n inaniter loqui. In quos lameii conveniat crimen 

• Bditi, n tamen non in Ulis sexaginta fuU,., ordinatus est 
teiAii dedmus Poulus. M Mss., si tamen fuU : deinde (>- 
glrannensis oodex omisso, non, prosequiiur slc : /n ims 
septiiaginta panendus esl, n nomen ejus ^postoU inur dwh 
decun continetwr. M in tocum^ etc. Melius Floriaccnsis ser- 
vau punicola, Non ; habel, aut t» locttfii, elc, addiu tamea 
(larllcttla, iil, post vcrbum, ordinatus e^.quamaddit 
eUain Lovaolensiom codex Endovicnsis. 

• sicliss. At editi, gerimus, 

• sola ediilo Lov., vincere. 
(a) ForteprOf pmeriMf. 



TIL1ANI, S. AUGUSTLNI 271 

fallacia», rccdlc qu:u supra di\imus, cl iiivcnies : ne 
ladio siinus legenlibus, cadcm sa*|nus repciendo. Fl 
laiiicn quid lioc :ui Ccclesiam toto orbe lcrroruiii dit* 
rusaiii, sivc quod de pnlea ejus, qii;c ciini illa prr lo- 
tnni muiidum csl, polueris diccre; sivc quoj du 
Maniclixo dixisti, vel de co^tcris dia!M)Iicis soctis ? Si 
eniin nd Irilicum nnn porlinct quidquid clinni dc pa- 
lca dicitnr qiix adliiic cum ilio cst ; qnanlo niinus 
perlinent ad incinhra Clirisli tolo orhe diflfusa, tam 
oliin vi tnm nperle scparata poricnla (n)1 

CAPUT XIX. — 42. Petil. dixil : Jubet nobis Do- 
minus Clirislns, c Cmwi vos persecuti fuerint homines in 
civitate ista, fugite in atteram : quod si in ea vos perse- 
quentur^ fvgitein aliam, Amen dicb vobis^non consum* 
mabitis civitates Israet, donec veniut Filius hominis. • 
(Matih, X, 23). Si deJudanset Paganis nobis preenuh' 
net^ tu qui chrislianum te memoraSf dira facta Gentiiium 
non debes imitari, An sic Deo servitis^ ut vestris mani- 
bus occidamur ? Erraiis, erratis, si hoc creditis msen, 
Nam non habet Deus carnifices sacerdotes. 

43. AuG. rcspnndil : Fugcrc de civimie in civila- 
lcm a facie persccutionis, non hajroiicis vol schisma- 
ticis pnrcoptum sive perniissum esl, qtiod estis vos; 
sed pra;dicatoribus Evangelii, cui rcsistilis v6s. Quod 
ul facile probemus ; nunc cerle in civitaiibus vcslris 
cstis, et nemo vos pcrsequilur. Prodcunduni ergo 
vobis est, et reddcndn ralio separationis vesirx. Ne- 
qne eiiim sicut cxcusatur iufirmilas carnis, quando 
ccdit violenti:e persecutionis, sic debet et verilas ce- 
dcre falsitali. Proinde si persecutionem patiinini, 
qunrc non dimittitis civilates in quibus estis, ul im- 
plenlis qiiod cx Evangelio conimemoralis? Si auleni 
nnn patimini persecutioncm, quare nohis respoiidcre 
iioii vultis? Aut si limelis forle, ne cum responderi- 
tis , porsecutionem patiamini ; quoinodo crgo imita- 
mini eos pmedicalores, quibus dictum esl, Ecce miiio 
vos sicut oves in medio tuporum ? Quibus item diclum 
esl, Nolite limere eos qui corpus occidunt, animam au^ 
tem non possnnt occidere (Ibid,^ 16, 28)? El qno- 
modo non faciliscontra prxceptum Peiri nposioli, qni 
ait : Pqrati semper ad responsionem omni poscenti vos 
defide etspe vestra (I Petr, iii, 15)? Postremo, quare 
pcr violenlissiinas lurbas eiinm iiltro gfiiprobi estis 
Ecclcsiis calholicis, ubi poineritis * ? quod innunicra- 
hilibus excmplis rcs ipsa indicnt? Sed diciiis vos loca 
veslra dofendere, el resislitis fnstihus ei csedihus qai- 
buscumquc poliicritis. Qtiaro ihi non audisiis voccm 
Domini dicenlis, Ego autem dico vobis, uon resistcre 
mato(Malth, v, 39)? Aul si (ieri potest, ul aliqiiaiidti 
recte per vini corporalein rcsisialnr viuloiitis, ni^ 
ideo pra:cepliim violctnr qnnd andimus a Ooininn, 
Ego aulem dico vobiSy non resistere mato : cnr nnii 
eliam hoc fieri polesl, ul per ordinatas cl logiiiinas 
poiestales de s^dibiis qusR illicilc usurpantur, vel ad 
injuriam Dei relinentur, pius expellnt iinpiiiin, ct 
justus injustum ? Ncqnc enini eo modo peisocuiioncm 

» Am., ubi potuerUis advertere qiiod, eic. Er. oi Lov., ubi 
poleritis advertere quod^ otc. verius Mss., ubi potueritis ; 
al)sque verbo, adreriere. 

(a) Ilactenus itriore lihro ad Pcliliaai Litteras resiHiuderat 
Augustiuus, ut tesiamr ip:»c in ra, iil). 3, n. 61. 



575 

patsi sunt pseudoprophelae ab EHa, quomodo ipse 
Elias a rege ncquissimo (III Reg. xviii). Aul quia fla- 
gellatus cst Dominus a pcrseculoribus , propterea 
passionibus ejus comparandi sunt quos ipse de tem- 
plo flagellatos ejecil. Restat ergo ut niliil aliud re- 
quireiiduro csse fateamini , nisi utrum juste an impie 
vos sepnraveritis a communione orbis lerrarum. Nam 
81 hoc invenlum fuerit quod impie reccrilis, non mi- 
remini si non desunt minislri Dco per qiios flagelle- 
niini : quia perseculionem palimini, non a nobl<i, sed, 
bictit scriplum est, ab ipsis factis vestris (Sap, xi, 21). 

CAPUT XX. — 44. Petil. dixil : Ciamat rurstu de 
aglo DominM Christus ad Paulum : c Saule^ Saule^ 
quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum 
catcitrare • {Aet. i\ , 4, 5). Saulut tunc dictus e$t, ut 
ei postmodum Bapdsma componeret nomen. Vobis erge 
uon durnm est Christum toiies persequi in sacerdotibus 
V sui^ *, Domiuo ipso ciamante, i Ne tetigeritis christos 
meos*9 (Psai, civ, 15)? Sanctorum computate tot 
funera, et vivaccm Cliristum toties occidistis. Pcstrmo 
si sacrilegus non siSf sanclus esse non potes homicida. 

45. AuG. rcspondit : Defendite vos ipsos a perse- 

cutioiie, quam passi sunt a vcslris qui cuin Maximia- 

1)0 8c a vobis separaverunt ; et illic invenieiis defcn" 

sioiiein nostram. Si enim dicitis non vos fecisse; 

Gesta procODSuIaria el muukcipalia recitamns. Si di- 

citis rccte vos illis fecissc ; cur ipsi talia pati non 

vuilis? Si dicitis, Scd nosschisma non fecimus; hoc 

crgo quaTatur, ct anlcqiiam constcl an ita sit, nemo 

pcrscculorcs accuset. Si ^iicitis etiam schisnialicos 

persecutioiicm pati non dcbnisse : quxro utrum ct de 

basilicis , in quibus insidinniur nd scducendos infir- 

• mos, expelli pcr ordinaias polcsiates non debcant? 

Si dicitis, ncc hoc delicre : rcddite prius Maximiaiii- 

slis basilicas, ei sic nobiscuin agilc. Si dicitis dclie- 

rc : qua^riie jam quid paii debcnnt a poteslalibus or- 

dinatis, qui eis resisiendo, Dci ordinalioiii rcsistuiit. 

Undc aperie AposUilus dicit : Non enim tine causa 

gladium portat; vindex est enim iniram eiqui male agit 

(Rom. xiii, 2, 4). Quod si omoino diligeiiler vcritale 

tractata hoc inventum fucrit, ul nec pcr judicia piibli- 

ca schisniatici aliquid pnti dcbcant, nec de locis insi- 

tliarum ct fallacianim suariim |)clli ; el dixeritis vobis 

dispUccrc, quod Maximianislse a quibiisdam tesliis 

isla perpcssi sunt : cur non libcriusMIe (olo agro 

Domini, id cst, dc lo;o muiido clamaut rruuienta ilo- 

Riii ica, Nec ad nos periinct quod zizania vel qiiod 

^uilea nostra committil, qiiin displicct nobis? Si vobis 

sufficerc nd purgmioMOin falemini, quoniam quidqnid 

niali fit a veslris, displicci vobis : quare vos crgo se- 

pnrasiis? Uinc enim \os nccusat ipsa veslra defensio. 

Si eniin proplcren vos ab iniquis partis Donati ' non 

scparatis, quia untisquisqiie snrcinam suam porlat ; 

ciir nb iniquis orbis lermruin, qiios putalis aul Ungi- 

lis, vos separastis? Aii ut snrcinaiii schisinalis oiuiics 

parilcr portarclis? 

1 Editi, qui in sacerdctibus suis. Kx|.uogilur, qui, aucto- 
rilate maouscriptorum. 

* Am.;5t MSS.,tf^f». 

s EiHii, mqw partibus DonaU. Emcndantur ex maau- 
scripiis. 



LmER SECUXDUS. «74 

46. El cum quxriinus n vobi;!, quos veslnim a no- 
stris probetis occisos. Nullam quidcm legein ab mi- 
pcratoribus daUim ut occidcrcmini recolo. Ilii attlem 
de quibus maximam tnvidiam faccre soletis, Mar- 
cultis et Donatus , ul niodcrnlius dixcriin, inccrtum 
cst ulrum se ipsi praccipitnvcrint , sicut vestra do- 
cirinn non cessnt qnotidinnis excmplis ; nii vuro ali- 
ciijus potestatis jussu praxipiiati sint. Si enim incrc* 
dibile esl magislros GircumccIIionum solitas mor- 
tcs sibimet iniuiissc, quanto incrcdibilitis polcstates 
Ronir.nas iiisoliia siipplicin jiilicre potuisse ? Itaque 
dc hnc re, qunin isiniis invidiosnm putntis, si veruni 
Citquoddicitis, quid Iioc pertinct ad doininicttm tri- 
ticum ? Palca qtix foras volavit, paicam qii.nc intas 
reinansit accuset : non enim totn poierit. nisi yen- 
lilabro ultiiiio scpnrari. Si nulein falsuin cst, quid 
mirtimsi pnlca tnnquamlevi flatii disscnsionis ab!ala, 
clinm domiuicum iriiicum falsis criminationibtis inse- 
ctatur? Qiinpropter dc omnibus talibiis invidiosis 
crimtnibtts hoc vobis frnmentum Cliristi, qiiod pcr 
agnim, id est, pcr lotum mundum cum zizaniis cres- 
ccrc jussum est, libcrn ct secura voce rcspondct : 
Si tion probntis quod dicitis, ad ncmincm pertinet ; 
si autcm probatis, ad mc non pcrtinet. Ex qno fil jat 
quicumqtie sc ab ista unilatc frumcnti propter ziza- 
niorum vcl palcac crimina scpnravit, proptcr ipsuni 
dissensionis ct sciiisinatis tnaliim ncc nb \\y>o criini- 
nc homicidii sc possit defcnderc, dicontc Scriptura, 
Qui odit fratrem suum, homicida est ( I Joan. iii, f 5 ). 

CAPUT XXI. —47. Petil. dixit : Ergo, ul dixinm^ 
Dominus Ciiristus damavit ad Pauium, c Soii/e, Sauie^ 
quid me persequeris ? Durumett tibi adversnsstimnium 
caicitrare. i Dixit auteni Pauius : c Qui$ «5, Domine ? i 
Eique responsnm est : c Ego Ciiristus Nazarenus^ quem 
tu persequcris. i Et iiie tremens ac stupetu dixit : c Do- 
minc, quid me vis facere ? i Et Dominus ad iilum : 
c Surge^ et intra in civitatem, et dicetur tibi quid te 
oporteat faccre. i El interpoatis, c Surrexitautem Sau- 
ius de terra , aperJsquc ocuiis suis nildi videbat. i 
uitrix furoris caxitai^ ocuiorum persequentis iumen 
obnubiias, soio Baplismo recessura ! Videamus ergo in 
civilate quid getsit. c Introiit, i tii^iiff, c Anaaiasad 
Sauium, et cum imposuisset ei manus, ait : Sauie fra- 
tcr^ Dominui mtsit me Jesus, qui visus est tibi iu via 
qua veniebaSy ut videas et impiearis Spiritu sancto. Con- 
festim ceciderunt ab ocuiis ejut tanquam squamw^ ef 
miim recepit, et surgens baptizatus est i {Act, ix, 4«f 8). 
Cum igilur Pauius a crimine peruquendi Baptismo iibC' 
rntus, ocuios smtpserit innocentet ; cur non vit peru" 
cutor et traditor ccecut faiso baptismate ab iis qnot m- 
seqneris baptizari ? 

48. AuG. rcspondit : Ncc pcrsecutorem nec Ira- 
dilorcni probas, qiiem visdenuobaplizare. Et sipro- 
iMisnliqiicm, non cstlamendcnuobaplizandiispene- 
cutor ct iraditor, si jam Christi Bnptismo bnptizatiu 
est. Pauluni quippc proplercabnptizarioportnit, qiiia 
nunqunm tali baplismo tincltis fiiit. Ilaquo nihil bn- 
bct simile ad cau.sain qtiaro nobiscum agilis, qucMl de 
PjuIo inlcrpoiiere voluisti. Sod si hoc roii intvrpo- 



CONT[\A LlTTtUAS PETiriANf, S. AUGUSTINI 



£75 

suisscs, |uicrili (lcclnmaiioni locum non invenisses, 
ubi ilic<:rcs, idirix furoris ccccitas^ solo Baplismo 
recessura ! Quaiilo enim fortius in vos exclamandtim 
e8i,0 ullrix furoris c.Tciias, qu» non Paulo compa- 
ralA, scd Simon», ncc acceplo B:iptismo recedil a 
vobis? Nam si perscculores ab cis quos perse»|uun- 
liir baptiznndi suni, Primianus a Maximinnislis ba- 
piizcliir. quos insianlissime perseculus est. 

CAPUT XXn.— 49. Petil. dixil : Alemm coustan- 
ter opponiliSf dixit AposloUs Chrislus, f Qiii semei lotus 
est^ non habet causam nisi pedes iavandi^ sed est nmn- 
dus tolus. I Si verba ista plene discutias^ subsequenti* 
bns obtineris. Sic namque iocutus est^ dicens : % Qui se- 
mel iotus est, non habefcausam uisi pcdcs iavandi, sed 
cst nmndus totus, Et vos mundi cstis, sed uon omnes. i 
II oc autem dixit propter Judam, qui eum fuerat tradi- 
liirus{Joan, xiii, 10, ii). Quisquis ergo traditor fa- 
clus es, Baptismum perdidisti, Denique postquam ipse 
damuatns cst traditor Christi, Apostoios undecim sic 
pienitts confirmavit : c Jam vos mundi estis^ propter 
scrmoncm quem iocutussum vobis, Marietein nie^ et ego 
in vobis i (Id. xv, 5, 4). Et iterum his undecim 
dixit : I Pacem meam do vobis^ pacem meam dimitto 
robis I ( Id. xiv,^7 ). Cum hcec ergo damnato^ ut di- 
aimus , tradilorc^ Apostoiis undecim dictasinty vos quo- 
que iraditores shnililcr pacem et Baptismum non 
hnbeth. 

50. AuG. rcspomlit : Si ergo pcrdidit B>plismum 
Iradiloi , (luisqnis a vobis baptizatus poslca tradilur 
failus fuf^ril, si ad vos redire volucril, dciiuo ba- 
piizctur. Qiiod .«ii noii facitis, satis vos ipsi judicalis 
falsuni csse quod dictum csl, Si quis ergo traditor 
ffictuse*, Baptismum perdidisti. Si euimpcrdidit, red- 
cat ct recipiat : si autem redil et non recipil, non 
pcrdidcral. Deinde, si propierca dicliim esl Aposto- 
lis, Jam vos mundi estis ; et, Paccm meum do vobis ; 
qiiia jum inde discesserat trnditor : non erat ergo 
niMiida et pacifica coena illa tanti Sacramcnii, quani 
priusqunin • ille exircl, omnibus dedit. Qiiod s: clau- 
sis oculis diccre audetis, qnid faciamus nisi potius 
iids exclamemus, ultrix furoris cxcilas eorum qui 
>olunleue iegis doctores, sicut dicit Apostulus, non 
inteliigentes neque quas ioquunturf neque de quibus 
affirtnant { l Tim. i, 7 ) ? Nisi lamcn pcrtinaci.-c eae- 
citis impediret, non erat difficilis intcllcctiis, ut vi- 
dcrcs non dixisse Doniinum pr.-cscnte Jiida, Nondum 
inundi estis ; scd, Jam vos mundi estis. Addidil au- 
tem, non omncs ; quia ibi enit qiii mundiis non cral : 
qui lamen si prxscntia sua caiteros polluercl, non 
eis dicerctur, Jam vos mundi estis : sed diceretur, ut 
dixi, Nonduni mundi eslis. Poslqnam vcro illedisccs- 
sil, dixit cis, Jamvos mundt ettis ; iiec addidil, Sed 
iion omncs : quia jam disccsscrat, quo ctinm prx- 
scnte, sicut cis dictum esi, mundi cranl , sed non 
3mnes, quia crat iilic unus inimiindus. Qnnproptor 
his verbis magis Dominiis declaravii, in uno ccutu 
iiominuin cadem iSacramenta sumcniium, aliqiioruui 

> Sie MSb. At editi, quoidam priusquam. Et iiifra, loco,nof 
extlmenm, babebnnt, minc excimnemHS. 



276 



iinofiunditiam mundis obesse non possc. Certe si pu- 
tatis apnd iios csse similes Judo, bscc verbn nobis 
dicile, Mundi estis, sed non omnes. N(m auteni lioc 
diciiis : scd dicilis proptcr quosdam immuiidos, lin- 
mundi estis omncs. Hoc discipulis Doininus Juda 
prxsentc uon dixit : et idco qui boc dicii, noii didicit 
a bono mngislro qiiod dicit. * 

CAPUT XXIII. — 51 . Petil. dixit : Quod si nos bis 
Baptismum facere dicitisy imo vos facitis qui occidilis 
baptizalos : non quia baptizatis hoc dicimus, sed quia 
unumquemque dum occiditis, sanguine suo facilis ba- 
ptizari. FAenim baptismum aqua: vei spiriius, extorto 
sanguine martyris quasi factum est geminum. Sic an- 
lem ipsequoque Saivator baptizatus primitus a Joanne, 
bnptizandum sese professus est ilerum, non jam aqua^ 
ncc spiritu, sed sanguinis baptismo^ cruce passionis : 
sicul scriptum est, i Accesserunt ad cum duo discipuH 
fiiii Zebedcei dicentes : Domine, cum vcneris in regnum 
tuum, fac nossedereunum addexteram tuam, etalterum 
ad sinistram. Respoudit eis Jcsns : Difficiiem rem pcti- 
tis. Numquid caiicem quem ego bibiiurus sum, potestis 
bibere ; et baptismo quo ego baptizor baptizari ? Dixeruut 
iiii : Possumus. Et ait iilis : Caiicem quidem quem cgo 
bibiturus sum, bibcre potestis ; et baptismo quo cgo ba* 
ptizor baptiznbimini i ( Marc. x, 35 58), etcwtera. Si 
hcBC duo sunl biiptismata, vcstra nos iaudalis invidia^ 
profitemur. Cuin enim nostra corpora occiditis, bis 
baplisinum facimus, sed baptismo noslro et sangu:^ 
baptizamm\ut Cliristus. Erubescile ; erubescite, pcrse- 
culorcs ; similes Christo martyres facilis , quos posi 
aquam vcri Baplismatis sanguis baptista pcrfundit. 

5i. AuG. respoTidit : Primo cito rcspondemus, 
qiiia iion vos oecidiinus, scd i|)si vosnictipsos verr. 
inorte occiditis, cuni vos ab unitntis viva radicc prae* 
ciditis. Dcinde, si onines qni oecidunuir sangiiiiie 
suo baptizantur, onines latrones, iniqui, impii,sce- 
Ierati,qui damnati feriunlur, mnrtyres babcndi sunt, 
quia suosanguine baplizantur. Si aulem noii bapti- 
zantursanguine suo, nisi qui occiduntnr propter ju- 
slitiam ; quia ipsorum cst regnum coelorum ( Matlh. 
V, 10 ) : vidistis prius essc quairendum proptcr qiiid 
palimini, etpostea quid palimini. Quid crgo bncc» 
iiiflanlur antcquam fucta defendantur ? Qnid perstre- 
pit lingua antequam probctur vita ? Si scliisma fcci- 
sti, impius es : si impius es, ul sacrilcgus moreris, 
cum pro impictate puniris : si ut sacrilegus morcris, 
qnomodo tuo sanguine baptizaris? An d cis, iVoit /e- 
ci schisma ? Woc ergo quxramus : qiiid ciite clnniai 
qnam probas? 

53. An dicis, Etsi sacriiegus sm/ii, a le occidi rtonde^ 
beo ? Alia qu.eslio est de atrocitalc fncii nici, quod 
nunj|iiam veraciler demonslras ; alia de Bnplisnio 
sanguinis tui, unde lc mendacilcr jaclas. Nnm ncquc 
occidi te, nec probas tc ab :»Ii(|uo oceidi : ncc si pro- 
be«, adme pcrtinel quicunKjuc le occidcril, sivc sc- 
cuniinm poteslalcm lcgiliinc a nomiiio dni:iiii jiisie 
fccerit, sive sicut messis dominic;c pnlea cupidiinle 
nli(|iia mnia scelus admiserit : sicut ad lc non perti- 
nct qiii reccntibus tcmporibuscuin iniolerabili poten- 



277 

lalu cti it:i iniliiibus sibi cnitiilanlibus, non quia liine- 
liat alii|ucni, sed ut ab omnibus timerelur, viduas 
opprcssit, pupillos everlit, alicna palrimonia prodi- 
(iit, alien:i matrimonia scparavit, rcs vendendas in- 
uoccntium procuravil, vendilanim prelia cum do- 
luinis plangenlibus divisit. Ex me ista diccre vidcar, 
si iioii lacilo nomine agnoscitur de quo dicam (fl). 
OiijD si vcra sunt ; sicul ad vos ista non periinent : 
ita nec quidquid dicis, ad nos etiara si vcra dicercs. 
Si aiilein falsa fama de illo coUcga vestro juslo ct in- 
iioccnte mentiia esl ; nullo modo eliam famx* crc- 
(leiidiim cst, qux de innoceiitibus lanqiiam de Ira- 
diloribus codicum, vel tanquam de intcrfectoribus 
bouriiium scminata est. IIuc accedil, quiacgoillum 
rommcnioro qui vobiscum vixit, ctijus naialiiia t:inta 
relebraiione frequeniabalis , cui pacis osculuiii iiHcr 
Sacramcnla copulabatis, in cujus manibus Eiiclia- 
ristiam ponebalis, cui vicissim danti manus porri- 
gebalis, ciijiisaures intcr tantos Africsc geniitus siir- 
das libcra voce oflrendere timcbaiis : quem nescio 
quis vestrum , quia vel ex obli(|iio iirbanissime leli- 
git, utei diceret quod Comiiem (6) babcret Deum, 
ingcnti laudc ferebatur. Tu autein illos nobis obji- 
cis, cum qiiibus non viximus, quorum faciem non vi- 
ditiius, qiiorum xtate vel pueri vel forlasse nondum 
iiati cramiis. Qiix est ista tnnta iniquitas atque per- 
vcrsitas, velle nobis imponere sarcinas ignotorum, 
ciim vos porlarc nolitis amicorum ? Clamat Scriptu- 
ra di\ iii:i, Videbas furcm, et concurrebas cum eo {Ptal. 
XLix, 18 ). Si (c iion conlaminavit qttem vidisti, cur 
inilii objicis quem vidcre non potui ? An dici.s,Non 
ctim eo concurri, quia facUi ejus displicebant mihi ? 
Sed nrinpe ad altare accedebas cum eo. Age jam, 
ut te dcfcndas, disccriic isla, ct dic aliud csse con- 
currere in pcccaluui, sicut concurrerunt duo senio- 
res castitati Susannx insidiantes ; aliud cum fure 
accipcre Domini Sacramentum, sicut Apostoli cum 
Juda ctiam primnm illam cocnam acceperunt. Faveo 
ilcfensioiii : sed cur iion attendis quanlo facilius in 
liac tua dcfensione absolveris genles el terminos ter- 
ne,qiia birrcditas Cbristi dilTunditur? Si eniin po- 
tiiistis furem videre, et ciim fure viso Sacramenta 
communicare, lamcn peccalum non communicare : 
qiianto minus potuerunt remotissimu: nationes cum 
Afris tradiloribus vel pcrsccutoribiis, etiamsi vera 
dicereiis etostenderetts, nialcfacta babcrc communia, 
quaiiivis cum cis tcncrciit Sacramenta communia ? 
An dicis, Ego illiim eitiscopum vidi , furem vero 
illum iion vidi. Dic qiiod vis, eliam buic faveodefen- 
sittni, cl in bac absolutus est a vestris criminationi- 
))us orbis terrarum. Si eiiim vobis licuit cogniti 
bomiiiis ignorarc vitani, cur totiis mundus ignolos 
ignornre non sinitiir ? Nisi forte Doiiatisiis licet ne- 
Bcire qtioJ scire noliini, geiiiibus non licet nescire 
quod scirc non possuiit. 

5i. Aii dicis, Alind csl furtuin, a!i(hl inuliiio vcl 
pcniccuiio? Coiiccdo aliiid cssc ; ncc modo bbtiraii- 

(./) ortiluin (;ildoiiiauuniliUclIigii. 



LIBER SECUNDUS. «78 

duui csi , qiiid iiiicrsit , ostciidcrc, Attcnde compeii- 
dium. Si tc ille non fecit furcm, quia libi non placet 
furtum : quis potost facere tradilores aiit boiuicidas , 
eos quibus displicct sive indiiio sive liomicidiiim? 
Prius igitur coitfitcrc tc cs^^e qiiidquid mali fuit Opta- 
lus , quem novcras : el vd sic iiiihi objice quidqiiid 
mali fuerunt, quos cgo noii uovcrnm. Nolo mibi di- 
cas , Sed illa m.igna suiil , ista parva. Prius enim 
op :>rtct falcaris ipsa parva de te , noii ut ego quoqiie 
fatenr. scd ut vcl siiiam te diccre ncscio qtire magita 
de inc. Oplntus qucm noveras , fccil te furcm , qui.» 
collrga tuus fuit, an non fecit? Responde uiiuui de 
duobus. Si dicis, Non fccit ; quxro cur iion fccit : quia 
iicc ipso fur fuit? an quia nescis ? an qtiia tibi displi- 
cuit ? Si quia nec ipse fuit : iniillo magis illos do qui- 
bus nos nrguistis , tales fuisse , quales dicis , crcdcre 
noii debemiis. Si enim de Opiato non est rredeiidtiui 
qiiod ct Cbristiani et Pagani ct Juda-i , postrciiio ci 
nostri et vcsiri dicunt ; quaiito minus crcdeiidiim csl 
quod vos de aliquo dicitis ? Si quia ncscis : rcspoii- 
dent tibi omncs gcntes , Mullo magis nos ne^cinins 
quidquid dc illis objicis nobis. Si quia tibi displicuit : 
eadein tibi voce respoudeiit, Quanivis nunquaiii pro- 
baveris , talia tamen displicent nobis. Si autem dicis, 
Ecce me furem fecit Opiatus ille qtiem noveram, quia 
collega ineus fuit , et.cum illo ad allarc accedere so- 
lcbam cum ista committcret ; scd non curo, quia levc 
est peccatum : le autem illi iraditorcm liomicidani- 
que feccrunt. Respondeo , noii mc conccdcrc ut ego 
quoquc tradilor et hotnicida factus sim peccatis alie- 
nis, quia tu tc alieno pcccalo furem factuin essecoii- 
fcssus cs : ncque enim judicio nostro, scd orc tuo fur 
facius es. Nos enim dicimus unumquemque sarciiiam 
suam poriare, sicut Apostolus testis est {Galal, vi, 5) : 
tu vero non quia furtuni fecisti, vcl furto conseiisisli, 
scd (juia id quod alius fccit ad te periincre existima- 
s i, stib sarcina Optati ultro tuos bumcros subdidisli. 
Nam sicut Aposlolus ait , cum de cibis loquerdur, 
Scio ei confido in Domino Jesiiy quin u hil commune per 
ipsum , sed ei qui existimat uliquid commune csse , i7/i 
communeest (Rom. xiv, 14) : eadcm rcgiila dici po- 
iest, aliena peccata ad cos noii periinere quibiis dis- 
pliceni ; scd si qiiis exisliinat ad se pcrtiiicrc, perti- 
nciil ad eum. Quapropter tu nos noii lencs tradiiores, 
nec Iioinicidas, ciiamsi aliqtiid tale probes de iis qui 
iiobisciiiii Sacrameiiia conimuuicant : te aulem , 
ciiaiiisi tibi displiccat quidquid fecit Optatus , fiirciu 
tameii lcnemus, iion per calumiiiaiii noslram, scd pcr 
seiitentiam tuam. El ne puies lioc Icve esse; Apo- 
siolum Icge dicentcm , Neque fnres rcgnum Dei f^oui- 
debunt { 1 Cor. vi, iO). Qui autein regnuui Oei niiii 
possidebunt, noii eruiit uliqtie ad dextcram iiiior ilios 
quibus dicetur, Venite , bencdicti Patris mct » percifnte 
regnum quod vobis paratum esttib origiuA innndi. Si tbt 
noii crunt , ubi eruul , nisi ad sinisirain ? Intcr illos 
crgo quibus diccliir, Ile in ignem cclernum, qui pnratus 
esl diabolo ct anrjclis cjus ( Matth. xxv, 34, 41 ). Frii- 
sira crgo tc s»curuin facis , leve pulando pi^ccaiuiu, 
qii hI a rcgiit) Dci scparat , et iii igncin initlil ater- 



m 



CONTHA LITTERAS PETILIAiNI, S. AUGISTINI 



280 



nuiii. Quniuo mclius ad vcrani conrcssionem couru- 
gies , ct dices : Unusqui^quc nnsirum proprium onus 
porlabit , et a irilico p:ileam Tcnliiabrum uilimum 
teparabii ? 

55. Sed viilelioct timcs ne sialim tibi dicatur : 
Ciir ergo dum aliis aliena oncra conamini iiuponere^ 
atisi vos cslis aiile ultimum veiitiiabrum a totius 
mundi dominica scgete scparare? Itaqucvos, quibus 
displiceni facta vesiroruin, dum cavetis ne vobis ob- 
jiriatur schisnia quod omncs fccislis , etiam peccatis 
vos impiicatis , quse vos non fccistis : et dum limet 
discrius Petilianus, nc mihi liccal dicere, non me c$se 
talein qualem fuissc pulat Cxcilianum , ipse cogitur 
diccre esse se lalein qualeni fuisse novil OpUilum. An 
iii non es lalis , qualem illum fuisse Africa lota con- 
claniat ? Ncc nos ergo tales sunius , quales illos quos 
nobis objicitis, vcl crror vcster suspicalur , vel furor 
infamat , vel vcritas probat : miillo miiius talia sunt 
per omnes gentes frumetita dominica , quae istorum 
ncc nonien aitdierunt. Nulla igilur causa est, cur tanto 
scelerc separntionis et sacrilegio schismatis perealis. 
Et tamen si quid pro hac tanta impietatc divino ju- 
dicio pntiamini , etiam haptizari vos vcsiro sanguine 
dicitis : ut parum sit quod divisi ' non compungimini, 
nisi etiam puniti gloricmini. 

CAPUT XXIV. — 56. Petil. dixit : At enim in eo" 
dem pcrduralis : c Qui semel totus est , non habel cau- 
$am nisi pedes lavandi i ( Joan, xiii , 10 ). Semet est 
quod habet auctorem , semel est quod verilas firmat. 

57. AuG. respondit : Baptismus in nomine Patrisel 
Filii et Spiritus sancii Christiitn habct auctorem 
(il/af//i. xxvin, i9), non qiirmlibet hotninem : et 
Christiis tsi veritas , non quilibct hoino. 

CAPUT XXV. -— 58. Petil. dixii : Nam cum reus 
fatsa committas , bis Baptisma ego non fncio , quod se- 
met ipse non facis. 

59. Arc. rc9pondit : Ncc. reos nos prohas ; et si 
rcus bapli^mo fnlso baptizat, non liabent verum Ban 
piisnnim , quotquot ab cis bnptiznnlur , qui apud vos 
non solum manifesti , scd ciiam occulti jnni rci suiit. 
Si cnim rem Dei dat , qui Baptismum dat : cum jam 
Dco rcus est , qiiomodo rcm Dci dnt , si reus veram 
Bnptismum non dat? Sed cnim * exspcclntis ut et vo- 
r.is rcii!« sit , quasi quod daturas cst veslrtim sit. 

CAPUr XXVI. — CO. Petil. dixit : Nam si vcns 
fatxa pe^^misceas , iisdem sofpe vestigiis verum fatiitas 
imitatur. Sic , sie hominem simutat naturm pictura ve- 
rum , qua cotoribus exprimit fatsas fades veritatis, Str* 
sic speculi nitor vuttmn rapit, ut revocet ocutos intuentis : 
hic, sie offert proprios venientibus vuttus^ ut ipsa sibimet 
invieem facies venienlis occurrat : tantumque vatet muit- 
da faltacia *, ut ipsi ce, qw pervident ocuti, quasi in at» 
tcro sese cognoscant, Ipsa quoque umbra cum stelerit , 
imagines geminat magna ex parte n^dacio dividens 
nnUatem, Numqmd ideo verum est , quia fignra menti^ 



tur ? Scd atiud est liominem pingere , atiud genirare. 
yam quis patri fitios cxoplanti [nlsos fingit infantes f 
anl qnis piclurw mendncio veros hceredes exspectetf 
Profccto demeiilis est animi, dimisso eo quod verum es/, 
amare picturam. 

61. Alg. respondit : Ilnne non cruhescis, ctiamsi 
in h(»mine fallacissimo fuerit, Baptismum Chrisli 
falsitatcm vocare ? Absit quidein ut doiniiiicum fru- 
mentum quod per totum agrum , id cst , hnnc mun« 
dum, usqiie ad messem, id est, iisqiie iii riiicm s;rcnli 
inter zizaiiia crescere jussum e>l (Matth. xin, 24-30, 
56-43), vcstris mnledictis intcriissc credalur. Verum- 
tnmcn ct in ipsis ziznniis , qna; usquc in nncm non 
colligi, scd tolcrnri prxccpla sunt , ci iti ipsn palea, 
qn-jR nonnisi ullimo ventitabro lotn sci>nrabiliir ( Id, 
111, 12) ; audet quisque diccre falsnm cssc Bapiisma 
quod in nomine Palris et Filii et Spirilus sancti da* 
tur et suniitur ? Quos testimonio gravidatnrum ' 
feminarum convictos, vcl collegns vel preshyterot 
vcstros ab honore deponilis ( quandnqiiidcin ista 
exempla ubique non desiint), qu.xro, antequum con- 
vincerentur , ulram fnllnces fucrint , an veraccs? 
Respondebis utiquc , Fallnccs. Cur crgo veriim Ba- 
ptisinum et habebnnt, et dnbant? Cur in eis divinam 
vcritatem non corrumpcbat humana fallacia ? Nonne 
verissime scriptum esl , Sanclus enim Spiritns disci' 
ptina: effugiet fictum ( Sap. i , 5 ) ? Ficlos ergo islos 
cum sanctus Spiritus fugcret , cur apiid eos Baptismi 
vcritas crat, nisi quia Spiritus sanctus homiiiis falla* 
cinm , non veritatcm Sacramenti rngicbat ? Porro si 
el fallaces habent Baptisnium verum, qui lioc habent 
qiiod veraccs * habent ? Uiule lc oportot advertere 
sermoncm tuum potius essc pigmentis pucrilibus 
coloralum : ct ideo qui negleclo verbo vivo ' fucis 
talibus delcclalur, ipse amai pro veritale pictu- 
ram. 

CAPUT XXVII. — 62. Petil. dixit : At euim dicit 
apostotus Pautus , c Unus Deus , una fides , unvm Ba" 
ptisma I (Ephes. iv, 5). Vnum nos profitemur ; nam 
certum est eos qui duo ejastimant, insanire. 

65. AuG. respondit : In vos istadicilis, scd insa- 
niendo ncscitis. Illi enim dicunt duo bapiismnla, qni 
aliud existimant habere justos , aliud iniquos ; cum 
ncque islorum nrqiic illoriim sit , sed sit Christi in 
utrisque itnnm ; quamvis ipsi non sint ununi , seJ id 
quod est unum, isti habeant ad salutcm, i!li ad per- 
nicicm. 

CAPUT XXVIII. — 64. Petil. dixit : VtTttm mI 
atiquid comparem , sotem geminum vidcri furhsiSy tieei 
nubes casrutea swpe concurrnt, ejusquc decotor facia 
sptendore percussa^ dum radn sotis ab cadcm rcdeunt^ 
quasi proprios radios emittere videatur : xic, sic in fide 
Baptismatis aUud est qucerere imagiues, atiud agnoscere 
veritatem. 

65. AuG. respimdil : Quid loqueris, quncso ? Quan- 



• Er. ciiov., dimisd. Am., divi.im. vcrius >:ss. , divisi. 

• Ain., « enim. Nss., sicciiim. 

• Ediii, immmda fdlacia. Al ^ ss., muida (id cst,speculi 
niimdi) fultacia. 



> lia in Mss. At in editis, graiidarwn. 
* Floriaccnsis ccKlex, qui Iwc habet quod teracis 
Cvffiraanensis , qui hoc liabet quod non veraces. 
* > lia Mss. Ai cdiii, verbo vcro. 



iHl 



LIBEU SECliiNnUS. 



m 



do niibos cxnilea radios solis pcrciissa repcrculil, 
niiinqtrid furiosis quasi duo soles apparcnl , ac non 
omuibus qui inluenUir ? Cuni autcni furiosis ila vidc- 
lur, solis ipsis vidclur. Scd si molesliim non esl 
qtiod adinonco, vidc polius ne forlc lalin diccrc el 
sic loqui furiosum sil. Nempc lamen * hoc diccre 
voluisli , justos liabcrc vcritaiem Baplismi , iiijuslos 
aiilem imnginem : si ita est , audeo dicere imngincm 
riiissc in illo vcstro (a) , cui iion Deus, scd quidam 
Comes (b) erat Dcus : vcrilatem aulem vel in le vel 
in illo qui hoc in euin clcg.nnter emisil . qunndo ei 
dixit, Cui Comes esl Dous. Et discerniie illos qtios 
nicrqiie baptizavit, et in nliis approbalc Baptismum 
Tcrum, ab aliis aulcm excluditc imagiiiem , ei iiilro- 
diicite vcrilatcm. 

CAPUT XXIX. — 60. Petil. dixit : Scd ut hiec 
mlnora diicnrram ; nnmquid ju$ dicit , qui non est 
curite nwgistratun , aut id quod dixerit jus esl , cum 
privati persona pubLica jnra pcrturbet ? Au non magis 
reus non modo non prodest ; sed cum eo quod conficit^ 
falsarius obtinetur * ? 

G7. AuG. rcspondit : Quid , si iste privaliis niquc 
falsarius logem impcraloris alicui dct? nonuc ille 
*um coulu!eril cum eis qui liaiic liabcnt, ct ipsani 
tsse iiivcnerit , iioii attendit a quo accepcrit , scd 
qnid accepcrit ? Falsarius quippe qiiando ex sna 
r^ilsitale dal aliqiiid, falsiim est : qnnndo aulcm nlie- 
num vcrum ab aliquo datnr, ciinmsi a ralsnrio dclur, 
quamvis ille verax n(m sit , vcrum est taincn quod 
datur. 

CAPUT XXX. — 68. Petil. dixit : Aut si qws- 
qiiam camiina sacerdotis memoriter tenent , numquid 
inde sacerdos est , quod ore sacriUgo carmen pubticat 
sacerdotis ? 

69. AuG. respondit : lia islnd dicis , qnasi inodo 

qna-ramus quis sit vcrus sacerdos , cl noii quid- sit 

▼crum Baptisma, Ut enim sit qulsque vcrus sacer- 

dos, oportct ut non solo Sacramenlo, sed juslitia 

qiioqiie induatiir , sicut scripliim est : Sacerdotes tui 

induantnr justiiia {Psnl. cxxxi,9). Qui aiilcm solo Sa- 

crimento sacerdos est, sicut fuit ponlirex Caiplias, 

poisccutor tuiius et vcrissimi saccrdotis ; quamvis 

ipse non sit vcrax, qnod dat tanicn vcruin cst si non 

del suum , scd Dei : sicul de ipso Caipha diclnni esl, 

II oc autem non a se dixit, sed cum csset pontifex, pro- 

phelacit (Joan. xi , 49-51 , et xviii . 14). El lamen, ut 

ea qiioque siinili ular quod ipse posnisli, si andiosab 

alitiuo vel prorano prccein saccrdotis vcrbis el iiiy- 

sieriis evangclicts conrorniatam * ; numquid potcs ei 

diccre, Non est vera, qnamvis ipsc non solum vcrtis 

tion sit, sed eiiain nuUn? snccrdos sil? cnm aposto- 

Itts Paulus quoddam lestiinoninm verum csse dixcrit 

Octensis ncscio cujus proplielx , qni inter proplictns 

Dci non computabatur : ait enim, Dixit quidam ex 



< Ediii, nempe cwn. Oonciamus Mss. j nempe tatnen. 

* sic Mss. Ai eilili, obtinet. 

» Ediii. confirmatain. Mss. voro, conformatam. 

(a) optato 

Ib) r.ildo. 



ipiis proprius corum prophcla, Crelenscs scmpcr men' 
duces, malcB bestias, ventres pigri : testimonium hoe 
verum est (Tit. i , 12, 13). Si crgo Aposiolns , iicscio 
ciijus alicnigena; lesiimonio, qnia vernm comi^erit, 
ctinin ipse ailcsiains csi ; cur nos apiid qneinlibei 
iiivencrimus qnod Chr:s;i csl , cl venini cst eliam si 
illo ap«id qiicni iiivenilnr porvcrsus ct rallax esl, non 
discornimus vitium qnod homo bitbct, ot vcriiatcni 
quam non stiam, sed Dci babct ; et dicimns, Sacra- 
meiitnm boc verum csl ; sicnt illc ait, Testimonium 
hoc verum est? Nnmquid idoo dicimns, Eliain ipse 
bomo verax csi ; quia diciinn<;, Sncramcnlum lioc 
verum esl? Sicnt et Aposloius, nnmqnid idco proplie- 
tain illum inter Propbctas Dci computavit, quia qiiod 
in eo verum invcnit , vcrnm csse (irniavil ? Similitcr 
idcm apostolns cnm apnd Atbenas cssct intcr aras 
dxmonum nnimadverlit aram qnanidnm, in qua scri- 
ptnm eral , Ignoto Deo. Et Imc tcslimoninm ad illos 
in Cbristo .TdKicaiidos assumpsit, ila ut lioc commc- 
nior^rct in scrmone sno , nlque subjungeret : Quem 
ros ignorantcs colitis, hunc vobis nos annuntiamus, 
Numquitl qiiia vcl inler idolorum aras vel a sacrilcgis 
ereclom aram illam rcporil, proplcrca quod in ca 
vcrum crat damnnvit aut rospiiil ; anl propter vcrum 
qnod iii ca logcrat, ctiam sacrilcgia Paganorum se- 
claiida essc pcrsnnsil ? Consoqiicnlcr iiiilcm ciim 
ipsum eliam Dominnm illis ignotnm , sibi antein no- 
tum, ciiam illornm notilixs sicut congrncre jtidica- 
bat, iusinnarc vcllcl. ail intcr cxtcra : Et quidcm non 
longe positum ab unoquoque nostrnm ; in illo enim 
vivimuSf et movcwur^ et sumus^ sicut el quidam secun^ 
dum vos dixerunt (4c/. xvii, 23, 27, 28). Numquid 
eliam bic , quia invenit apud sncrilogos testimonia 
veritnlis , aut propier ista illos approbavit, ant pro- 
pler illos ista damnavit ? Vos autcin necessc est iil 
sempcr crretis , quamdiu proptcr bominum vitia Doi 
Surramcnla violatis, aiil nos proplcr Dei Sacrnmenta, 
qux iii vobis violare nolumns, etiam vestri scbisma- 
tis sacrilcgium nssumere pulntis. 

CAPUT XXX!. — 70. Petil. dixit : Omiii* enim 
poteslas ex Deo est (Hom. xiii, 1), uon in homine po- 
testalis ^ : sicut Pontio Pilato respondit Dominus Jesus 
Christus, f Non habcrcs in me potcstntem , nisi esset 
tibi dcsuper dnta i (Joan. xix, 11). Etiterum diccnte 
Joanne , < Non potcst homo facere qnidquam , nisi ei 
dutum fucrit de calo i (Id. iii, 27). Doce igiiur, tradi* 
tor^ simulandi mystcria quando acceperis potcstatcm. 

71. Alg. rcspondit : Tu doce potins, univorsus 
orbis terrarnm , quo difTusa est li.-creditas Chrisli ct 
illa tot gcutium mnltitudo , ubi Apostoli Ecclesias 
rundaveruni, quando baplizandi ami^erit potcslatcm. 
Nunquam doccbis : non solnm qnin eos cnlninniaris , 
non doccs iradilorcs ; scd qtiia etiamsi dociicris, 
non potcst qnorumlibct maloruin scelns , sivc igno- 
tornm, sivc rallacium , sivc ut ziznnia vcl pnlca lole- 
randoruin, cvcrlcrc promissa Dci , nt iion in sciniiie 
Abrab;c bencdicanlur omncs genios : a qnibus pro- 

* Floriaccnsiscodc\,no}iu;/i*. 



aS5 CO.NTRA LITTERAS 

iuissis \us alicDOS facilis, qiii cuni oinnibus gcnlibus 
ciiniiniinioncin uniiaiis habcre non viiUis. 

CAPUT XXXII. — li, Petil. dixil : Licet enim 
tnmm iil Dapiismum, iribus tamen e$t gradibus conse- 
cralum. Dedit aquam Joannes sine nomine Trinitalis, 
sicut ipse professns est dicens : t Ego vos baptizo in 
nqua poenileniioc : alius veniet qui fortior me est , cujus 
non sum dignus calceamenla portare ; ipse vos baptizat 
in Spiritu sanctoetigne » (Matth, iii, H). Dedit Spiri" 
tnm smictum Christus , sicut scriplum est : t Sibilavit 
in faciem eorum^ et dixit, Accipite Spiritum sanctum > 
(Jonn, XX. l^). Ipsequc ignis ParncUtus crepitantibus 
flammis ardcscens in Aposlolos supervenit, vera rf/ii- 
nitus , qna: accendcre visa est , non ardere , sicul scri^ 
plum est : c Faclus ebt subito de ca:h sonus tanquam 
vi mtujna spirilus ferrelur , et rcplevit totam domum 
ubi cnmt sedentes ApostoU Et visce sunt distributce 
linguw tanquam ignis, sedil au'em supcr unumquemque 
eornm; ct repleli sunt omnes Spirilu sancto, et coepe- 
runt loqui variis lingnis, sicut Spiritm sanctM dubat 
eloqninm eis > (Act. ii , 2-4). Tm i'cro , perseculor ^ vet 
nqnam poeniientice non hubes , qni non Joannis occisi, 
scd occisoris Ilerodis retines polestutem. Tu igiiurj 
traditor^ Spirilum sanctum Christi non habes : etenini 
morti Chrislus est traditus, non ad mortem tradidit 
Christus. Tibi ignis in spnitu apud inferos vivax est^ 
qui jejunis apicibus ccstuuns, membra lua per scecutum 
afftare valeat, non finirc ; sicul scriptnm est de reorum 
in inferno snppticio , i Ignis eorum non exstinguetur i 
(/s^/i.i.xvi,2l). 

75- Alg. rcsprmdil : Tu cs illc nialcdicus convi- 
clalor, i»(»n vcridiciis dispulalor. Nonne aliqiiando 
desiiics lalia dicerc, quoe si non probas, ad ncinincm 
pcrtincnl; si auleni probas, ad unilalcm orbis lorra- 
riiin, qu;c in sanclis lantjuam in frnmcnlis cst, om- 
irmo non pcrlincnl? Si placcal cl nobis pro malcdi- 
C is maleilicla rcpoiierc, possumus cl nos forlc discrle 
coiivlciari. Possumus el nos diccrc, Crepitantibus flam- 
mk : scd nullo modo mihi sonal discrtc, quod diciliir 
incptc. rossumiis el nos diccrc, Jejunis apiclbus w- 
stuans : scd scri|)!orum nosirorum npiccs iiobimus, 
ciim ab all(|uo sano lcgimlur, a siicco giavilaiis jc- 
jimos jiidicari, cl ipsum in cis dum nullis scnlcnliis 
niilibiis pa ciiur , supcrvacanco laborare jcjimio. 
r.rce dico Circiiniccllioiics vcslros, noii crcpiianli- 
bus, srd pra'.cipilaiilibui fladimis furoris ardere. Si 
rcspoiidciis, QuiJ ad nos? curel lu cum objcceris 
qiios voliicris, non vicissim audics, E\ nos ncscimus? 
Si rcsponderis, Ni>n probalis; cnr non (ibi orbis ler- 
raruin rcspondcal vicissim, Ncc vos probalis? Paci- 
scamur crgo, bi placel, ut nec tu nobis malos obji- 
cias qiios piilas nosiios, ncc vobis cgo vcslros. Iia 
vidcbis lioc paclo (am jiisio placilo aique lirmaio, 
I ihil lc habcrc quod objicias semirti Abiah;c iii oiii- 
nihus gcnlibus. Alqui cgo lihi plane invcnio magniim 
qiiod objiciam : Cur vos cigo iinpic scparasiis a sc- 
niinc Abraha*, quod rsl iii omnibus genlibus? IIoc 
ccrte <|uemadini»duin «lcfrntl.is, iioii hahcs. Piirgamiis 
enim iios utriquc a ciimiiiibus alienis : hoc auieni 



PETILIAM, S. AUGUSTINl ^ 

qiiod omnibus geiilibus quyc in scminc Abraha* l»e- 
nedicunlur iion couimuiiicaiis, el inagnum criiiien, 
esl, non quorumdam vcstrum, sed omniuin. 

74. El lamcn nosti *, ct commcmoras Spirituin 
sanclum iia venisse, ul illi quos tunc impleverat, 
linguis omnibus loqucrcniur : quid sibi volebat illud 
signumatquc prodigium? Cur modo ita dalttr Spi- 
ritiis sancius, ul ncmo cui datiirlinguisomiiibus lo- 
" qni possil, iiisi qiiia oinnes gentes credituras, ac sic 
in omnibus linguis fiitiiriim Evangelium, illud tune 
miraculum porlcndcbat ? Quod ct in Psalmo t.mio 
antc prncdicliim esl : Nonsunt loquclo! neque senno- 
Mf«, quorum non audiantur voces eorum. Iloc propter 
cos diclnm cst, qiii Spiriiu sancto acceplo lingiiis 
crant omnibus loculuri. Sed qiiia idipsiim iii omni- 
bus gcntibus cl linguis futurum Evangcllum et cor- 
pus Christi per tolum orbem tcrranim linguis oiiini- 
bus personaturum signincabat, sccutus ait : /« 
omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis ierr 
rce verba eorum, llinc fit ut Ecclesia vera neniinein 
laleat. Uiide est illud quod in Evangclio ip^e dicit : 
Non potest civilas abscondi supcr monlem constituta 
(Matth.y, U). Ideoque in codem psalmo cunnccti* 
lur, In sole posuit tabernacutum suum, id es», in ma 
nifeslaiione : sicut in Regnorum libris logimiis di- 
Clum, Quod tu in occutto fecisti, patieris insoie (II lUg. 
XII, M). Et ipse tanquam sponsus procedens de thala- 
mo suo : exsultavii ut gigas ad currendam viam; a 
summo coclo tgu^sio cjus : ccce liahes advciituin Do- 
mini ift cariic. Ei occursus ejus usque ad summum ejus : 
ccce liabcs rcsurrectionem et ascensionem. Nec estqw 
se abscondat a calore ejus (l*sal. xviii, 4-7) : ccce liabes 
advenlum Spiriius sancii, quein in lingiiis igneis mi- 
sit, ul fcrvorem charitatis ostcnderet, qiiaiii profe- 
cto non habct qoi cum Ecclesia qiix in omnibus rni. 
guis csi, iioti scrval uiiilatem spiritus iu vinculo 
pacis. 

75. Jam vero quod unum quidem Bapiisminn css& 
dixisti (Ephes. iv, 5), sed Uimen tribusgnidibii^ coii-« 
secraliim, ipsaqnc iria sic personis singulis dispcrti— 
tiis cs , ut aquam Joanni, Spiritum sanctiim Doininc» 
Jcsu Chrislo, et igncm tertium Paraclcto dtsnper' 
misso irihiicris, qnantiis crror sit parumpcr advcrto^.' 
Eo qiiippcdiictus es ut ita sentircs, quia Joaiiiics ail» 
Eyo quidem baptizo in aqua ; qui autem post nie venit.^ 
mujor me est; ipse vos baptizat in Spiritu sanclo e£ 
igni (Mntth. iii, II). Noc considcrare voluisti, nuiB 
tria tiibus singiliaiim esse coaptata, aquani Joanni» 
Spiritum Chrisio, ignem Paracleto; sed Iria Iitc ai^ 
duos poliiis pcrlincrc, unum ad Joanncm, ct duo 
ca-lcra ad Dominum. Ncque cnim diclum csl, Ego 
qnidcm vos baplizo in aqua; qui aulem pnst ine ve— 
nit, inajor mc e^t, ciijiis iion siim dignuscalccainent^ 
porlarc, ipsc vos bapiizat in Spiritii saiiclo; qui aii — 
tcm post illuin veiitiirus cst Paraclclus, ipsc vc»»' 
baplizat in igno : scd, Kgo /7«/(/t»/«, in<|uii. in aifHit r 
qui autem post me veuit, in Sfirilu snncto ctiQfzi^ 

* lia M:is. Al otiiii, ct cum nosit. 



285 



mKl\ SECIJNDUS. 



286 



Uouiu sibi iribuil, iili duo. Vides crgoqiicmadmoduin 
te fcfcliil iiumcrus. Adliuc aliende : unum dixisti 
Baptismum iribus gradibiis consccmUim, aqiin, Spi- 
rilu s:incto, ct igni ; cl tres person.as pcr singula po- 
suisti, Joanuem ad aquam, Clirislum ad Spirilum, 
Paracielum ad ignem Si crgo aqua Joaunis ad eum- 
dem pertinel cujus unilas commcndatur, nou debue- 
ritiit baplizari jubente Paulo aposiolo quos compere- 
rat bnptizntos a Joanne : jam enim babtrbant aqiiain 
ml cuniilcm, sicut dicis, Biptismum pertinentem : 
reiit ibal iit Spirilum eu iguem accipcrcnt, quia de- 
fuerant Joanni, ut compleretur Baptismiis tribiis, ut 
asscris, gradibus consecratus. Cuin vero auctoritalc 
aposti)lica jussi suiit bnptizarl, satis declaratum est 
aqunm illain Joauiiis noii pertinere ad B;)ptismum 
Cbristi, sed pro neccssario temporc alterius dipcnsa- 
tionis fuisse. 

76. Postrcmo, qtiid tibi visiim est, ut cum proburc 
vnluisses Spiriliim snnctiim a Cliristo dalum, ct adbi- 
buisses cx Kvnrigeiio leslimonium, qur>d resiirgons n 
nortiiis insiirnavit in Atcicm discipulorum diccns, 
Accipite spiritnm sanctum (Joan. xx, 13); atqiic ulti- 
mum illuiii igiicm qut cum Bnptismo iiouiinatus cst, 
in linguis igiieis qiix Paraclelo veniente demonslratx 
Kunl \elles ostcnderc, dixisti *, Ipseque iguis l^aracle^ 
tns crepitautibus flnmmis ardescens in Apostolvs super- 
veuit : quasi alius sil Spiriliis saiictus, qiiein dcdit 
iosufnaudo in faciem discipulorum, el alins qiii post 
«jiis asccnsum in Apostolos suporvcnit. Nuin((U d crgo 
<luo sunt Spiriliis sancti? Quisboc domentissitiiis * 
^ixcrit? Ipsc ilaque Christus eumdiMn S]iirilum 
9»:uictum dedit, sive iiisufnando iii faciem discipiilo- 
Tum, sive desuper eum die Pentecnstes certn sarrn- 
iiienti commeiidalioiic ' miltcndo. Pioimle, non Cliri- 
stiis Spiritum sanctum dedit, et igncm Paraclctiis, 
ut qunsi compleretur quod dicliim crat, In Spiritu 
sancto ct igni : scd idein ipse Cliristus Spirituin saii- 
ciiim dedit, quem in terra positiis siio flalu, in coclo 
auicin positus linguis igncis deinoiislraxit. Nainque 
iit noveris non tunc impletiim c^se quod dicluin est, 
Ipte vos baptizat in Spiritu sancto, qunndo eis suffla- 
vit in fnciem ; iit jam non in spiritu, sed in igne ba- 
piizandi venturo Paracloto viderenlur ; n^niiniscere 
apcrlissimam Scriplurnm, ct vide (juid eis dlxerit, 
qiiando* ipse Doiniiius ascciidil iii C(rliim : Joannes 
quidem baptiuivit aqua ; vos autem baptizabimini Spi' 
ritu sancto, quem recepturi estis non post multos dies 
hos ad Pentecosten (Act. i, 5). Quid boc teslimonio 
elarius? Secunddm nulciii scnsum tuiim dicere de- 



* Fditi, ad ultimnm illnm iqnemj qid cum Raptismo no- 
minmus Cht vi linqnis t(fneis, quw raructeto veniente demon^ 
itrata; «t/wf, relles ostendere ? Dixisti emm, ipaeque^ elc. 
Nec nliter haliebaiit Mss. Sed |,oslulal simisus ul loco, ad , 
loiiatur, atffue : deiiide emendain vociim iiilcri iiiiclionc , 
tc deleto, enim; legaiur, vclles ostendere , dixisti , /psv- 
que. 

* PcJiti : Qnis hoc nisi dementissimus ? Particulain, nii, 
sijpt>rnuo addilnm ol)servant l.ovanicnses , Annoiat. i i 
liiiQC I(;cum el in lih. .'> de Ra(.tismo contra Donaiistas, cai». 
10. Ahesl rcvera a nostris eliain inanuscrijjlis. 

* Aiii., 1'irca t,(u:ra}uaUi comnumdationcm. Er. cl Ijtv., 
cilra sncroinrnti comnwndittionem. Casiiganiur ex mauu- 
scriiti^. 



biiit : Joannes quidem baptizavit aqua ; vos niiiem 
baptizati estis Spirilu snncto, quando vobis in faciem 
sufflavi, ct dcinceps baptizabimini in ignc, qiiem ac- 
cepluri eslis non post miilios dies hos : ut videlicet 
complerenliir trcs illi gradus, quibus dicis iiniiin Ba« 
ptismum consecrntum. Ita fil ut adhuc nescins quid 
sibi velit quod dirlum esl , Ipse vos baptizat in Spi- 
ritu sancto et iijni; et teiviere vclis doccre qiiod ncscis. 

CAPUT XXXIll. — 77. Petil. dixit : Sed ut plene 
discutinm Baptismum TrinitatiSf dixit Apostolis suis 
Dominus Christus : i Ite baptizate gentes in nomine 
Patris et Filii et Spiritus snncti^ docentcs eas servare 
onmia quacumque mando vobis i(Alatth, xxviii, 19,20). 
Quem doces^ traditor? quem condemnas ? Quem doces, 
Iraditor? quem occidis? Postremo quem doces? an 
quem feceris homicidam ? Quomodo igitur baptizas tn 
nomine Trinitatis ? Patrem Detm dicere non pote», 
Nam cum dixerit Dominus Christus, f Beati pucifici^ 
quia filii D.i vocabuntur » ( id. , v, 9 ) : tu qui pa- 
cem animi non habes, Deum non habes patrem, Quome- 
do (m'em in nomine Filii baptizaSy qui tradis ipsum^ qui 
Filium Dei non ulUs pasmnibus nec crucibus imitaris T 
Qnomodo autem baptizas in nomine Spiritus sancii , 
cum Spirilus sanctus in illos Apostolos venerit^ qui non 
fuerant traditores ? Cum igilur Deus vobis genitor non 
<t/, nec aqua Baptismatis vcre nascimiui '; nemo vestrum 
penitus natus est^ nec patrem habetis^ impii, nec ma- 
trem. Vos ergo hujusniodi non debeo baptizare, etsi ut 
carnem Jud(ci qnasibaptizant, millies vos lavetis? 

78. Auc. rcspondil : Certe proposucrns plene (Ms- 
culere Baplismum Trinilnlis, el iuleiitos nos mullum 
leccras : sed, scilicet qnodvobis facillimum cst, qiinm 
cilotead solita malodicln verlisti. Ilocrevera coptose 
fncis. Proponis eiiim tibi quos vis, iu qiios iiiveharis 
qiinnlumvis : in qiia mngna sermonis laliludine uiio 
brcvissimo verboquod dicilur, Probn, in arclissimas 
coarctarisangtistias* lloc enim tibi dicil semen Abra- 
ha\ in quo cum omnes gcnics benedicuntur, non cu- 
nmt cum a le maledieunlur. Sed taracii quin de Ba- 
ptismo agis, quein tunc piilns essc verum, cum in 
liomiiic jnsloest, falstim aiitem cum in homine im- 
quo cst : ccce etego secuiidiim luam regulnm si dis- 
cutiam Bnptismum Triiiilalis, copiosius, ut nrbilrop, 
potcro diccre, quod non habeal Deum Patrem, ciii 
Comos esl Dcus (a) ; ncc Chrislum suum crcdnl, nisi 
pro qtio p:issus cst ; nec Spiritum snnclum hnbcnt, 
qni longe divcrso modo linguis ignt^is miserahileiii 
Africam iuccndil. Quomodo orgo habcnt Baptismiim, 
aul quomodo d:inl ' in nominc Palris el Filii el Spi- 
riiiis sanrti ? CtTte jam advcrlis posse in hominc ini- 
qiio cssc, vr^l nh liomino iniqiio dari Bnptismum, non 
iirufuuni, S(hI jiislum et vcriim ; ncm quia illius cst, 
scd qiiia Dcicst. El cgo tihi dc islo nihil caliimnior; 
quod lu dc iiescio qnibus orbi lcrr;irum faccrc iioii 
cissas, cl, quodcsi iiilolcrnbilius.ntc de ii»^is aliquid 

* Kloriacensiscodcx, veranascimini. cygiranncnsis, vera 
mtscamiui. 

* in Mss., dat : m (]uibus tamcn nlicfa | ailc senlciiti* 
le^iiur, hattent /aptismvm. 

{(t) Nidosuira, n. 53. 



S87 

|>rol)as. Illuci vcro ncscio quomodo tolerari possH, 
qiKul non soliim hominibns saiiciis de liomiuihus ini- 
qiiis caliimninmini ; sed cliam ipsi sanclo Kaptismali, 
qitod in quolibci iniqno nccessecsl ut sanctum sil, 
criincn ex contagiouc pcccalorum hominuni coinpa- 
raiis, iit lale dicaiis csse Baptisma, qiialis cst illc a 
qno habctur, vel dalnr. vel sumitur. Porro si Ulis 
»:it homo qnalis fucril ille cum quonccedit ad sancla, 
et talia nniit ipsa Sacramenla quales fuerint homines 
in qnihnssuiit ; suITicit s^nctis bominibus ad so!atium 
i:uin snncto Baptismo communilcr a vobis falsum cri- 
foen nudirc : vostantum videleqncraadmodum vcslro 
ore dainnemini, si ei sobrii veslri ex conlngionc 
ebriosorum vcstrorum ebriosi sunt , ct misericordcs 
reslri ex raptorum contngione raptores snnt, et qiiid- 
qnid a|tnd vos in malis hominibus invcnitur, hoc 
cogiininf* cssc qui non sunt ; et ipse Baptismiis in 
oinnihiis immundis vesiris immuiidus cst, et pro ip- 
siiis iininiinditi:c diversitatc divcrsiis cst, si lalis essc 
cogitur qnalis est ille a quo habelur ct dalur. llacc 
ntiqiie falsa sunt, el idco iiohis nihil obsunt, ciim ea 
diciiis in nos, ncc rcspii-itis vos : yobis aulem obstint, 
quin cuin ca falsa dicitis, in nos non cadunt, scd quia 
^n vern pntatis, in vos recidunt. 

CAPUT XXXIV. — 79. Petil. dixit : Nam si illos 
Aposiolis licuil baptizave , quos pcenitcntim baptismo 
loanncs abluerat^ mihi vos baptiznre sacrilegos non 
licebit ? 

80. AcG. rcspoiidil : Uhi cst crgoqnod snprn dixe- 
ras, non aliiiin baptismum fuisse Joannis, nlium 
riiristi , sed unum Baptlsmum tribus grndibns con- 
secrainm, qiiorum frium graduuin aqnnm Joniincs, 
^piritiiin Chrisiiis, igncm Paraclcliis dcdii? Cur orgo 
nquain repctivcrunt Aposloli in eis quihus jam Joan- 
iics nquam dederal pcrtincntcm ad unnm Bnptismum 
trihus gradibus consecratum ? Ccrnis certc qiiam sit 
necessarinm, ut sciat quisqiie qiiod loqniiur. 

CAPUT XXXV. — 81. Petil. dixil : Neque enim 
Spirilus sanclus in quemquam manus impositione ponti^ 
ficis poteril inseri, nisi aqna purw conscientia: prceces- 
seril generatrix. 

8i. AuG. rcspondit : In his paucis verbis tuis duo sunt 
crrores. V,i unns quidein ad quxstioncm qux intcr 
iios discutitur, non valde periinet, sed te imperitiae 
coargiiii. Nam in ccntum viginti homincs sinc cnjus- 
qttnm nianns impositione, iii Corncliiim vero Ccnlii- 
rioncin et cos qni cnm illo ernnt, cliam priusqnnm 
liaptizarcntur, Spiritus sanctus advcnit {Act. i, io;ii, 
4 ; cf X, 44). Altcr autcm crror in his verbis tuis to- 
tnin c:.us.im vcslraui peiiitus perimit. Dicis cnim aquani 
pur.-c conscicntisD prxccdere oportere generntricem, 
iil Spiritus snnclus consequatnr. Proindc aiit omnis 
aqiia in nonuiic Palris ct Filii el Spiritus snncti con- 
sccrata piinc conscicntisc est, iion proptcr cos a qui- 
hiis niiiiistratur, vcl a quibns accipitiir, sed proptcr 
tliuin qui hiinc Bnplisinum immaculatus inslitiiit : aut 
si aqiiain pnnR coiiscicnlix non facit ni.si pnra con- 
scientia et ininistrantis bominis, ct sumcniis ; qiiid 
dgilis de iis quos invcnitis ab cis bnpli/.nlos, qiii noa- 



CONTBA LITTERAS PKTILIAM, S. AUGUSTINI 288 

dum proditi conscienliam maculosam gerebant : pm^- 



senini si inter istos baptizatos aliquis exislat, qiii se 
fatcalur malnm cum baplizarctur habuisse conscien- 
liam, quod pcr illam forteoccasionem adaliquotl «a- 
gitinm pcrvcnire voIuiss( l? Cum ergo vohis fncril 
manifeslatiim, nec illum qui ministravit, ncc iHnm 
qui acccpiiBnptisinum, purani habnisse conscientiam, 
demiobnptizandum cssc ccnscbitis ? Ncqiinqnaiii hcic 
dicturus, ncquaquam faclurus es. Bnpiismi crgo pn- 
rilas a puriiate vel immunditia conscientla;, sive dan- 
lis sive accipientis, omhino disiincta est. Aiidc crgo 
jain dicerc punc conscientias fuissc frandarorcm, 
raptorem, pupillonimetvidtiariim opprcssorcm, ton- 
jugiorum scparatorcm , pairimonioruni alicnoniin 
prodiiorem, venditorein, divisorem (/i). Aude ctiam 
dicere piiKB conscientia5 fulsse illos, quos Lilibus tcm- 
poribns dcfuissc difficilo est : si qiii forte non propier 
Chrisium, ncc propier vltam .Ttcrnam, sed pmptcr 
amicitias terrenas conciliandas, et ctipiditates terrc- 
nas satiandas , ab illo ut baptizarenlur ambicrnnt. 
Porro si hos purx conscientiae fuisse iion audes di- 
ccre; si quos ex eo numero repcreris baptizatos, da 
eis quam non acccperunt aqnain pur» conscientis : 
quod si non facis, dcsine adversus nos jacfare qiioU 
non nosti, ne cogaris adversus nos respondere qiiod 
nosti. 

CAPUT XXXVI. - 85. Petil. dixit :Qiii ntique 
Spiritus sanctus in vos venire non potuit^ qnos non vei 
pasnitemice baptismus abluil ; sed poenite^da, quod re- 
rum est, aqua poUuil traditoris. 

84. AuG. rcspondil : Trnditores quidcm non sohini 
nos iion probalis, sed nec pnires vestri palres iia- 
stros probare p^^uierniit : qui si probnti essenl , non 
utiqiie patrcs nostn essent , secundnrn tuaiti su - 
periorcin asscrtionem , quoiuin non essemus Di- 
cta scctati : nec tamen propter eos a consortin 
divclleicmur unilatis, et a scmine Abrah:c in quo 
hencdicuntnr omnes gentes (6*en. xxii, 18). Venim- 
tamen si alin est aqua Christi« et alin est aqiia 
traditoris, quia non fuit tradilor Christus; cur non 
alia sit aqiia Ciirisii, ct alin sit aqua raptoris, 
quia ncc mptor ulique fuit Christus ? Bapiiza ergo 
tii post mptorem tuum , et bapiizabo ego post Ira- 
ditorcm nec mcuin nec tniim ; aut si charlis pro- 
Intis crcdendum est , et meum et tuum ; si anietn 
coininunioniorbis tcrrarum magis quam parli Donntl^ 
iion tncum, sed tuum. Meliore vcro et saniore scn- 
tcniia , quia secuiidum apostolicara vocctn , nnus- 
qtiis {ue nostrum propriiim onus portabil {Galai. vi, 
5) ; nec ille ra)»tor vester esl, quotquot non esiis ra- 
ptores, ncc quisquam tradilor aiit nosler aut vcsicr 
cst, quotquol noii suinus traditorcs. Cl idco nos su- 
inus catholici , qui sccundum istain seiitcnliatn iion 
doscrimus unilalem : \os vcro hxrclici, qui proptcr 
qiioruindam lioiiiiiium crinuna scu vera scii falsa, non 
vultis tcncre cuiii AhralKC sciniiiccharilaioio. 

CAPUT XXXVII. — 85 Petil. dixit : Sed u! hmc 

(a) Oplatum Gildoniauum. 



2^9 



mh ApoitoHs facla pmluceanl, torun actlbus edocemur, 
sicut scriplum est : c Factum est autem dum Apotlo 
csset Corinthi, Paulus perambulatis superioribus parli- 
kui venit Epliesum, Et cum invenisset qnosdam disci- 
fntlos, dixit illis : Si Spiritum sanctum accepistis cre- 
denles T At iUi dixerunt : Sed neque si est Spiritus san- 
etus audivimus. Dixilque Paulus : In quo ergo baptiznti 
tstii ? Et responderuut dicentes : Joannii Baptismo, Ait 
autem Pavtus : Joannes baplizavit baptismo poeniten- 
tiw, plebi dicens^ in cum qui venturus esset post ipsum 
ut credercnt, hoc ett, in Jesum Christum Dominum no* 
ilrum, Quo audito^ baplizati sunt in nomine Domini 
nostri Jesu Christi, Et cum imposuisset illis manus 
PauluSf venit Spiritus sanctus super illos. Loquebantur 
autein variis linguis, et prophetabant. Et erant omnes 
viri fere duodecim i (Act. xix, 1-7). Si igilur ilU sunt 
kaptizati , ut Spiritum sanctum reciperent^ cur non vos, 
M ionctum vnltis Spiritum sumere^ post vcstra menducia 
weram percipitis novitateni ? Qui si male hoc facimus , 
quare nos qua:ritis ? aut certe si crimen est , Paulum 
primitus condemnale ; qui utique Paulus quod jam fue- 
rat abluit, nos autcm in vobis quod nondum est bapti- 
Motnus, ^on enim »os, ut sa!pejam diximus, vero Ba- 
pihmate tingitis , sed inani vocabulo falsi baptismatis 
infamatis, 

86. Alo. respoiidit : Paulum-non accusainus, qui 
iledil boniiiiibus Baptisinum Clirisii , quia nou babe- 
iKint Bapiisinum Cbrisii, sed baptismum Joannis, se- 
ciindum ipsoruiii resiionsionem ; qui iiilerrogati , in 
quo t^aptizaii essent , respondenuit , Bapiismo Joan- 
nis : qui ad Baptismuin Cbristi non pertinel, nec ejus 
pars ulla vel gradus e^t : alioquin aut lunc ilerabatur 
aqua Biiptisiiii Chrisii, aut si Baplismus Christi 
tunc pcr duas a({uas perGciebatur, minus perfectus 
esi niodo, quia iion datur iila qusc pcr Joaiiiiein 
«iabatur : qiiodlibet auiem borum impiunt et sacrilc- 
gum cstopinari. Dcdit ergo Paulus Baplismimi Cliri- 
6li cis qui non Baplismum Cbrisli babcbant , sed 
Joannis. 

87. Cur autein illo lcnipore necessarius fueril ba- 

ptisnms Juannis , qiii nunc jam neccssarius non csl , 

et alibi diximus, et nunc ad rem quac iiilcr nos agilur 

non perlinet; nisi tanlunimodo ut vidcaiur quod 

Joaiinis bnpiismus alius Tuil, Cbrisli aiilem aFius : 

tknt alius fuit ille baplisinus , in qiio patres iioslros 

dicit Aposiolus baplizalos in nube el in niari, quaiido 

P«rMoysen Rubrum niare Iransicruni (lCor. x, 1,2). 

^ex cnim ct PropheUB usquc ad Joanncm Itaptislam 

^cranienia babebant pranunlianlia rcin ruiiiram : 

■^<»slri vero lcinporis Sacraiiienia veiiibse lcstaniiir, 

^iiod illa Tenturum esse prxdicabaiit. Joaniies ilnquc 

*^innium pr^cedentium proximus Cbrisii aiiiiunliator 

*'*«il. El quia oinnt^s siiperiorum lemporiim junii et 

•*Trnphct;c cupiebant vidcre complctum, quod revc- 

^nlcSpirilu futiirum cssc cerncbanl; uiide el ipso 

oiniiitis dicit, Quoniam multijusti et prophetw cupie- 

\ videre quce videtis , et non viderunt ; et audire qnoi 

mditii^ et non uudiernnt (Malth. xiii, 17) : pro- 

*^^-<rea Jixiniics ainplius qiiani propbeia diclus esf, 



LIBEIl SECCNDUS. 2D0 

et in iiatis innlicrum non babuissc mnjorcm ; quia 
prioribiis jiisiis pia^nuniiare lanlum Ciirislum con- 
ccs^um est, buic auiem et pra*iiiuiitinre abseiilciii , el 
videre pnvsenlcm, ut buic iiivcniatiir paluisse * quod 
illi ciipieruiil. Et idco sacrameiitum baplisini cjiis 
adbuc ad prxnuniialioncm Christi perlinet, sod plaoc 
novissimam : quoniam usqnc ad illum rueriinl prx- 
nuntiationes priini advcnlus Doiiiiiii , cojiis advcntiis 
modo annunlintioncs sunl, jain non pnciiuntiationcs. 
Sed Dominus bumililaiis viam docens , sacranienla 
qux bic invcnit pra.Miunlialionis sux' suscipcre digna- 
tus est , iion ad sux purgationis adjulorium , sed ad 
noslrx pietatis exeinplum : ut scilicet ostenderct no- 
bis quanta devotione stiscipere debcmus ea qux illuiii 
jam venisse testantur , quando ipse suscipere non de- 
dignatus est qux illum venturum Hgurabaiit. Et Joan- 
nes ergo qiiamvis proximus , et infra unum annum 
coxtaneus , tamen cum baptizaret venienti prx*ibat 
Cbristo : propter boc dc illo dictum esi , Ecce mitto 
angeium meum ante faciem tuam , qui praparabit viant 
tuam. El ipsc prxdicabat diccns, Yenit fortior me post 
me (Malach, ni, i, et Blarc, i, 2, 7). Sic ergo cir- 
cumcisio oclavi dici quse palribus dala est, pra;nun- 
liabat juslificationem nostram, in cxspoliationcm car- 
nalium concupiscentiarum per resurrcctioncm Do- 
mini, qusc post septimum, id est sabbati diein, ociavo 
dic, id est dominico facta est , qui dics tertius post 
sepuliuram cjus occurrit : eamdem tamen prxMiun- 
tiantem circumcisionem carnis infans Cbrisiiis acce- 
pit. Et quemadmodum Pascba quod a Judicis cclc- 
brabatur in occisione agni, prxnuntiabat Doniini pas- 
sionem et transitum de boc mundo ad Patrcm, et 
ipsum tamen Pascha quod erat in eadem pra^nuntia- 
tioiie, idem Dominuscum discipulis cclebravit quando 
ei suggesserunt dicentes , Ubi vii paremus tibi pascha 
(Matth, XXVI, 17)? sic etbaptismum Joannis, qui erat 
in proxima cjus prxnuntiaiioue , ctinm ipse suscepil. 
Sed sicut nliud cst cariiis circiimcisio Judxorum , 
aliud auicm quod oclavo die baptizatorum nos cclc- 
branins; et aliud csl Pascha quod adbuc illi dc ovc 
celebrani (rz), aliud aulem quod iios in eorpore et san- 
guijic Domiiii accipimus : sic alius fuit bapiismus 
Joannis , alius cst B.ipiismus Cbrisli. lllis cniiii veii- 
tura i:>ta pramuntialianlur : istis complcla illa pr.rdi- 
cantur. Et quanivis ilia Cbrisius acccpcrit ; nobis la- 
inen necessaria iion suni , quia ipsuin qui pcr ba*c 
annuiitiabatur accepiniiis. Bcccnti aulcm advciiiii 
Domini quisquis illa accepissct, opus ei erat ut etiain 
his imbiierctur : quisquis vero Iiis imbutus essct, iion 
opus eral ut retrorsus in illa cogcretur. 

88. Qiinpropler nolite dc Jainnis baptismo oaligi- 
nem facere, ciijiis cansn cl ratio sive ista sit quain ex- 
posiii, sivcnlia melior cerliorquereddatui, iiiud laniea 
mnnifCdUim cst, aliuin fnisse baptismum Joaiinis, 



« In vss-t wl hinc mvcmatur potuisse. 

{a) F.xistimabai rascba a ludseis pcr orbem dis{)ersis 
adbuc o\ is iinmolaiione ceh'brari, ut lib. 1 Uelraet. cip. 10 : 
si^ profecio Lej;e vetilum crai Dcut. xvi, 6, ue Pabcha iu 
aliis vcl Juda.*a: locis i ra>icr Jerusalem ijnmolaretur. 



2HI CONTRA IJTTKRVS PI-: 

31*1(1111 Cliilsli : cl illuin Joarmis baplismum app;?na- 
luni , quod cl islorurn quos commeniorasii responsio 
tlecliral, el S(^rmo ipsius Domini, ubi ail Judacis, Ba- 
piismus Joannis de mlo esl, an ex hominibus { Blatth, 
XXI, 25)? Isle aulem Baplismus non dicitur Caeciliani, 
ncc Donali , ncc Auguslini, nec Peliliani, sed Bapli- 
smus Chrisii. Nam si impudenles nos pulas, quia posl 
nos ncmincm volumus baplizari , cum vidcamus posl 
Joanncm fuissc bomines baplizalos , qui mique in- 
couiparabilikjr major esl nobis; numquid forie Joan- 
ncs cl Oplatus scqualcs sunt? Bidiculum videtur : el 
lanien puio quod non eos xqualcs, scd majorem cre- 
datis Optatum. Post Joannem quippc Aposlolus bapti- 
zavii, vos baplizare p^>sl Optalum neminem audctis. An 
quia Optalus in unilate vestra fuil ? Jam Iioc quibus prnc- 
cordiis susiineri possit ignoro : si amicus Comilis (a) 
cui Cooies cral Dcus, in uniUUc fuisse dicitur, et ami- 
cus sponsi pra^ter unitalcm. Quo<l si Joaiines maxi- 
ine in unilatc fuil, ct non solum Opiato, scd omnibus 
nobis el omnibus vobis loiige excellciuior et major 
fuit, el tamen poslcum Paulus aposlolus baplizavit : 
quare vos posl Oplalum non baptizatis? Nisi forte in 
lias anguslias vos coarciat cxcilas vestra , ul dicaiis 
Optatum dare potuisse Spirilum sanctum , Joanncm 
iion poluisse. Quod si non dicilis , ne ab ipsis etiam 
iiisanis vestra ridca'.ur insania : quid responsuri cstiSy 
ctir ptist ioannem baplizandi fucrint homines , post 
Oplatum auiein ncnio baptizandus sit, nisi quia illi 
ba; tisiiio Joaiinis fncianl bapiizaii; quicnmquc aulem 
Cliristi B iplismo bapUzantur, sive per Paulum bapti- 
zentur , sive per Oplatum, niliil distat rnler istorum 
et illorum Baplismum , cum lanlum dislet inter Pau- 
lum ct Optalum? Roditc crgo , pracvaricatorcs , ad 
cor (Isai. xlvi, 8), et nolilc ex hominum moribus et 
f iclis divina Sacraincnla pcnsarc. Illa cnim per euin 
sancla suiit cujus suiit * : sed digne iractala aflfcrunt 
priemiiiin ; ii dignc autcm tractata , jiidicium. Et 
quamvis unum non sint qui Dei Sacramcnium digi:e et 
qui indi^Mic traclaverint : unuin est lamcn illud sive 
dignc sivc indignc liaclelur; non ut ipsum mclius vel 
dcterius liat , sed ad vitain iiiorlcmvc traciantium. 
Illiid saiie quod di\i<>li, Qe(ia in illis qnos baptiznvit post 
Joannein PauluSy qnod jam fuerat abluit; |>rofeclX) non 
diceres , si a{i(|uaiiium considerares quid dicercs. Si 
cnini ablucndus fuit baptismus Joannis , procul dubio 
sordidiis fiiit. Quid crgo jam te urgcam ? Recolc aul 
Icgc, et vide unde hoc Joanncs acceperit : reperies 
in qiiem cfTiideris isiam blasphemiam; quod cuin 
rcpcrcris, saltein pectus tundatur , si lingua non fre- 
iialur. 

89. Jam vcro qnod eleganler vobis diccre videmini, 
Si niale hoc facimus^ quare nos qnariiis? iioiine ali- 
qiiaiido rccordamiiii , quia iion quxninlur nisi qui 
peiierunt? An el hoc no!i vidore. ad ipsam pcidilio- 
' ncni perlinel' Posset eiiim et illa ovis tam absurde 
pastori dicerc, Si malc facio quod a grcge abcrro, 



TIIJANI, S. AUGUSTINI 



292 



qiiarc mc qu.x;ris? iion intelligens quare sc pulaf non 
cssc qu.Trcrid.iin, hanc esse uiiam causam quarc qu.c- 
. raiur. Qnis anlcin vos quneril, sivc per Scriplnrns 
suas, sivc pcr linguas catholicas el pacificas, sive pcr 
flagclla lemperaliiim Iribulationum, nisi ille qui isiani 
niisericordiam vobis dispeiisal iii omiiibus? Quacnmtis 
ergo vos, ut invcniamus : tanluin cnim vos diligitniis 
nt vivatis, quantnm vcstrum errorem odimiis, ut in- 
tcreat qui vos perdil, quamdiu ipsc iion p(^rit. Alqiie 
uiinam sic vos quncramus, ut eliam inveniamus, cl dc 
unoquoque vestrum gaudcntcr dicamus , Mortuut 
crat, et revixit; pericrat, el inventus est {Luc. xv, 32)! 

CAPUT XXXVIII. — 90. Pktil. dixit : Si vos tenere 
Cathoticam diciiit, cnthoticos illud est qnod grcece dici- 
tur unicum sive totum. Ecce in toto non estis , quia m 
parlem cessistis. 

91. Auc. rcspondit : et Ego quidcm graccae lingurc 
perparum assecutus sum, el propc nihil : non tamen 
impudenter dico, me nosse 5iov, non csse nnum , sed 
loluin; cl jfa0'(5).ov, secuiidum loiiim; nnde Catliolica 
iiomen acccpil,dicenle ipso Domino, Son est vcslrum 
scire tcmpora, quw Pater posuit in sua potestate : ted 
accipietis virtutem Spiritus sancti supervenicntem in ifos, 
et eritis mihi tcstes in Jerusalem, et in totam Judcsam 
et Samariam, el usque in totam terram ( Act, i, 7, 8 ). 
Eccc nndc Calbolica vocalur. Scd ila claiisis oculis 
offcndilis iii montem , qui cx parvo lapide, secunduin 
prophetiam Daniclis, crevit et impievit univcrsajn 
tcrram (Dan. u, 35), ut nobis dicalis, qnod in parlciii 
ccsserimus, et in tolo non simus, quorum communio 
universo orbe diffundiliir. Sed quemadmodum si mihi 
diceres qiiod ego sim Pelilianus , noii invcnirciii 
quemadmodum te rcrellerem , nisi iit aut jocantciii 
ridercm, aut insanicntem dolerem ; hoc inihi nuiic 
faciendum essc video : sed quia jocari le nou credo» 
vides quid restet. 

CAPUT XXXIX. — 92. Petii.. dixil : Sed uon esi 
pars tcnebrarum contra tucem , nec pars amaritudinis 
cum melle : non esl pars vitce cum morte , non e$t pan 
innocentia: cum reatu, non est part aquce cum sangnine; 
nec amurc(e cum oleo pars, licet sit fceculenta cognatiy ; 
sed cuncta reproba defluent. Ipsa est senlina vitiorum^ 
dicenle Joanne , i Kx nobis exierunt , sed non tunt de 
nobis : nam si essent de nobis , permanti>sent vtique 
nobiscum i (I Joan, ii , 19). Nonest anrumcuni tordi- 
bnt suis : omnia preliosa purgantur, Scriptum ett nam^ 
qne : i Sicut aurnm pvobat fornax, ita eljustot vex4ttio 
tributntionis » (Sap. iii , 6). Non est pars crndelilnt 
mansuetudinis , ncc religio tacrilegii , ncc pirt Macarii 
penitus potest esse nostra \ quia rilut noslri timititudi" 
uem maculat, Acies namque inimica non part ett , qum 
imptet nomen hostite : quce ti vere pars dicitur, senten- 
tiam congruam Satomonit incurret^ i Pereut part corwn 
de terra • (Prov, ii , 2!i). 

93.-AUG. respondit : ILxc vcrba jactarc ct iiihil 
probare, quid cst nisi dclirarc? Allendis zizauia pcr 



• Filiii , facta smU, Emendanlur ex manuscriftis. 
(a) Gildoais. > idc supra, n. 35. 



» Floriacensis codex praBterit, C5.se nostra. TX infra ? 
maculat ; cum Cjgii-aaneasi Ms. habct, maculant. 



S?>3 

timiidum , el iriticum non aUonJis; cuni per loium 
uimiliie jiis^a siiil crcscere. AUendis semeii maligni, 
qnod lempore messis separabiiur {Mattli. xiii, 21-50, 
3G-4o); cl iion auendis semen Abrah.T, in quo bene- 
diciinUir omnes genles (Gen, xxii , i8). Quasi vero 
Y03 jain silis massa purgata , el mel sincerum, ei cli- 
quatum oleum , ct aurum piirum , vel ipsa * species 
dealbati parietis. Ut enim de viliis cceteris taceam, 
mmiqitid cbriosi partem faciunt sobiiorum , aut de- 
piitanlur avari iii parie sapienlium? Si mansueti bo- 
inines liicis vocabuUim teneni ; furor CircumceUionum 
nbi nisi in tcnebris deputabitur? Cur ergo per tales 
Raplismiis datus apiid vos valct , et per quoslibct in 
orbe lerrarum idfm Cbristi Baplismus non valet? 
Ccrnis ncmpe ad illud vos esse ab orbis terrarum 
communione separalos, ut non qiiidem siiis omnes 
ebriosi , nec omnes avari , ncc omncs violenti , sed 
omncs lixretici , ac pcr hoc omnes impii el omncs 
sacrilegi. 

94. Qiiod aulcm universum orbem terrarum chri- 

sliana societale gaudentem Mac;irii parlern vocaiis ; 

quis hoc sano cerebro diceret ? Sed quia vos dc parle 

D«>iiati esse dicinius, quxritis hominem de cujus pnrtc 

nos essc dicatis; et in nmgnis angustiis nominalis 

iicscio quem , si forte in Africa cognitum, in aliis au« 

leni orbis partibus igiiolum. Quapropter ecce respon- 

4tL vubis universum scmen Abrahx ab universaicrra: 

Hacarium isium , de cujus pnrte nos dicitis , omnino 

non novimus. Respondete vicissim iion vos nosse 

D«)natum. Scd et si parlem OptaU vos cssc dicamus, 

qnisveslrum potcstdicerc , nescire se Oplatiim, nisi. 

fortc facie, sicut nec Donatum ? Sed gaudclis videli- 

cetdc noiiiine Donati : numqiiid etdeiioniineOplaii? 

Quid ergo vobis prodcst Donatus , cum vos oinncs 

coinquinarit Opiatus? Quid vobis prodest sobrieias 

Donati , cum CircumccHionum cbrielale polluamini ? 

Quid vobis prodcst secundum vcstram opinioncm in- 

noccinia Donati , cum Optati rapaciiatc maciilemini? 

llic enim cst error vester , ut amplius putetis valere 

ihiquiUitem liominis ad alium conlaminandum , quam 

justiTiani hominis ad alium puriflcandiim. Itaquc si 

dno paritcr divina Sacramcnta communicent , uniis 

jitstus, alius iiiiquus ; sed ila ut ncc istc illius iniqui- 

tatem , ncc ille hiijus iiniletur justitiam : non dicilis 

ex hoc fieri ambos justos , sed ambos iniquos , iia ut 

et illud sanctum quod pariter sumiinl , imn undiim 

liat, et amittat propriam sanctilatem. Ubi sibi invenit 

lales advocatos iiiiqiiilas , quibus delirantibus ila vi- 

ctrix putetur? Ulquid crgo vobis plaudilis de nomine 

Donatiin tanto perversilatis errorc, ubi non Pclilia- 

^us esse meretur quod Donaliis , scd ipse Donatus 

^^se cogitur quod Optatus ? Dicat autcm domus Isracl, 

^ar$ mea Dominus (PsaL Lxxif , 26) : dicat semen 

^bnihae in omnibus gentibus , Dominus pars hceredi- 

^4iiis meas (PsaL xv, 5). Novit cnim (|uomodo dicat in 

VLivangelio glorix» bcali Dci. Nam ct vos per sacramen- 

^ iiro quo4t in vobis est, sicut Caiplias Domini persc- 

^^utor, nescientcs propliclaiis (Joan. xi, 51). Quod 

* bic ^iss. At editi, nec ipsa : minus reae. 



LIBKU SKCUNDUS. m 

rnim grrce MoLxupioi, latine Beaius (jst. lia planc de 
parlc Macarii sumus. Qnid cnim cst Cljrislo ln^alins, 
cuj'is suinns. ad qncm coinniemornnliir elconverliiu- 
lur univcrsi fincs lcrrrc- , cl in cujus cnnspccln ado- 
ranl univcrs:c pnlri;i! gcniiiim ? Iia<|nr inalodiclioncm 
tuani ullimam in pcrvcrsnni de Saloinoiiciisurpaiaiii, 
non timct pars bnjns Mararii , id csLliujus be:ili, iit^ 
pereal de terra. Quod cnim dicliim csldc impiis, boc 
vos ad Chrisii haTcdiiaieni converlorc conninini , ci 
lioc esse factum ncfanda inipictale contcndiiis. Cuni 
enim dc impiis illc loquerelur, ait : Pereat pars eorum 
a tcrra (Prou. ii, 22). Cum aulcin vos dicilis illud 
qiiod scriplum est , Dabo tibi getUes hoireditatem tuam 
(PsaL II, 8) ; ct, Commemorabuntur et convcrtentur ad 
Dominum universi fines terrw (PsaL xxi, 28), jani islain 
promissioncm pcrilsse de lerra ; in Chrisli iiaiicdila- 
tem relorqnere vuliis , quod de sorle piwdiclnni csi 
impiorum : scd mancnte alquccrcscciite Chrisli Iia- 
rcdilale, ciim ista dicilis, vos pcrilis. Non enim ubi- 
qnc pcr sacramenlum Dei prophelatis, qnandoqnideni 
hic pcr veslram insaniam malcoplalis. Sed |)Ius va!ci 
praidiclio Prophelarum, quam malcdiciio pscudopro- 
pliclarum. 

CAPUT XL. — 95. Petil. dixit : Paulus quoque 
apostolus clamat : c Nolitejugum duccre cum inpdeti- 
bhs. Q>i(e enim participatio justitia cum iniquitate ? aul 
qu(B socielas luminis cum lenebris ? Quas autem cou- 
ventio Christi ad Belial? autqua: pars fideLicum infi- 
deli I (II Cor. vi, 14, i5) ? 

96. AuG. respoiidil : Verba Apostoli agnosco , sed 
qnid le adjuvciit, omnino non video. Qiiis enim no- 
strum dicil esse participationcm justitiac cum iniqni- 
tate, etianisi juslus ct iniquus, sicut Judas ct Pclrns, 
• pariler Sacramenla communicenl? Ex nna qnippc rc 
sancia Jiidas sibi sumebat judicium, Petrus saliitcin : 
siciit lu, si dissimiliscras,'cum Optato Sacramentniii 
sumebas , et raplor sicut illc non eras. An rapina 
iuiquilas non cst? Qnisita insaniat ut hoc dicai? Qn;c 
crgo parlicipalio jusliiiae tuae cum illius iniqniiaie, 
qiiando ad unum accedebatis aliare ? 

CAPUT XLI. — 97. Petil. dixit : Et iterum do- 
cuit ne schismata nascerentur. c Dico autcm vobis, qxud 
unusquisque vestrum dicit , Ego quidem sum Pauli ; ego 
atttem ApoUo , ego vero Cephce ; ego autem ChrisCu 
Numquid divisus eit Christus ? Numquid Paulus cru- 
cifixus est pro vobis ? aut in nomine PauH baptizati estis 
(ICor. I, i2, i3)? » 

98. AuG. rcspondit : Mementolc qui hxx Icgitis : 
PetilianusexAposiolo ista commemoral. Quandoenim 
crederetis sic cnm pro nobis contra se diccre ? 

CAPUT XLII. — 99. Petil. dixit : Si rudibits , si 
justis Paulus hoec dixit; ego vobis injustis ha*c dico : 
Numquid divisus est Christus , utvos ab Ecclesia scin- 
deretis ? 

iOO. AuG. respondit : Vercor nc quisquam in hoc 
opcre raeo scriplorcm arbilrclur errasse, el illic fc- 

* llic a Lov.ex Belgico exom; larl addiluni fuerat, qwm" 
do. Sod rcdundat, nec in Gallioanis ^lss. repcrilur. 



m 



CONTRA LITTERAS PETILIANI, S. A13GUSTINI 



296 



cisse, PelilianiH dlxii ; ubi ilebuit facere, Auguslinus 
rospondil. Scd video quid cgeris : quasi pra-occupare 
voluisli , ne nos isla dicercmus. Sed quid Tecisli, nisi 
ul l>is dicautur ? Si ergo sic le deleclat audire qune 
ftunt ndversus vos , ut ea dicanlur ; audi illa , pelo, a 
ine, Pcliiiane : Nuinquid divisus esl Cliristus, ut vos 
ab Ecdesia sciuderelis ? 

CAPUT XLIII. — m. Petil. dixil : Numquid pro 
vobis laqueo $uo Judas traditor mortuus est , aut eju$ 
vos moribus tiiigitis , cujus facta scctantes raptis the- 
sauris Ecclesice nos Christi hceredes potestatibus saculi 
venumdatis? 

lOi. Ai]G. respondit : Non pro nobis Judas, s^ 
Cbrisius mortuus est , cui dicit Ecclesia toto orbe 
diffiisa, Respondeam exprobrantibus mihi verbum, quo- 
niam in verba tua speravi {Psal, cxviu, i2). Cum crgo 
audiam verba Doinini dicentis , Eritis mihi lestes in 
Jerusaleniy et in totam Judmam et Samariam, et usque 
in totam terram {Act, i, 8) ; et pcr proplieUm , In 
omnem terram exivit sonus eorum^ et in pties orbis terrm 
verba eorum (Psa!, xvni, 5) : malorum commixtio 
corporalis me iiulla perturbat, si ^ novi dicere, Suscipe 
servum tuum in bonum ; non calumnientur mihi superbi 
{P§ai, cxviii, 122). Noii crgo curovanum calumnia- 
torem , quia idoneiim teneo promissorem. Si aiitem 
de rebus vel locis ccclesiaslicis quae tcnebaiis et non 
teiiciis querimliii , possuiit ct Judo^i se justos diccre 
ct iniquitatem nobis ol>jicere, quia locum iii quo impie 
regnaveruiit , modo Christiani possident. Quid ergo 
indignum, si ea qux tcnebanl lixretici , sccunduin 
pareni Domini volunlHtem Catholici tencnt ? Ad omiics 
cnim similes , id est, ad omnes impios cl iiiiquos'illa 
vox Domini valet : Auferetur a vobis regnum Dei , et 
dabitur genti faeienti justitiam {Matth, xxi , 43). An 
fnisira scripliim cst , Labores impiorum justi cdent 
(P«fl/. civ, ii)? Quapropter mogis inirari debetis, 
(|uod adbuc lcnclis aliquid , quam quod aliquid ami- 
si^lis. Sed neqiie boc miremini : paulatiin cnim cadit 
paries dcalbatiis. Respicitc laiiienMaximianistas,qurc 
loca icnebant; ct quibus indeagcntibiis ct expiignan- 
tibus pulsi siiit. Et si b;nc pati jii<titia est, et raccre 
iiiiquilas, audc loqui si polcs. Primo, qiiia vos fcci- 
stis, illi passi simL Dcinde, qiiia secuudum regiitam 
jtisiiiix' biijus , tu inrerior inveniris. Uli eiiim per ju- 
diccs a catliolicis iniperatoribus expulsi sunt ex locrs 
antiquis : tu auicm ncc per ipsorum impcratorum 
jussa de basilicis expelleris unitatis. Unde, nisi quia 
nrmoris meriti es, non solum cxteris collegis lais. scd 
etiam istis ipsis, qnos certe ut sacrilegos plenarri con- 
cilii vestri ore damnastis? 

CAPUT XUV. — 103. Petil. dixit : NoS enim, ut 
scriptum est , Baptismo nostro Christum induimus tra- 
ditum {Calat, iii , 27) , vos vestro contagio Judain in- 
duitis traditorem, 

104. Alc. rcspondil : Posscm et ego dicere, Vos 
vcstro contagio Optatum induitis proditorem , ra^tto- 
rcin, opprossorem, scparatorem : sed absit ut cupidi- 
tas rcddeiidi maledicii me ad aliquam provocct falsi- 

< lu MtB. Ai ediU, sed. 



taiem : ncc vos cnim illum induilis , ncc nos istum. 
Iiaque si quisque ad iios veniens in nominc Optali se 
baptizaiiim esse rcspondeat, et liaptizabitur in noniine 
Christi ; ci vos qiiotquol a nobis vcnienles baptizaslis, 
si iii nomine Jud;c traditoris se baptizalos dixeraiit « 
non reprebetidimus qiiod fecisiis : si autcm in CUristi 
noniiiie baptizati cnint, non videtis qiianto errore 
arbilremini varietate humanbrum vitionim divina 
Sacramcnta variari , aut vitx ' cujusquam sordibtis 
pollui? 

CAPUT XLV. — 103. Petil. dixlt : Sed n istm 
sunt partes^ nihil nobis prcejudicanl nomina compartii, 
Duce namque vix sunt : una angusta^qua pergimus; 
attera est impiis , qua peribunt : et tamen ionge discer-- 
nitur vocabuli wqualitas , ne via justitice consortio fto- 
minis maculetur, 

106. AuG. respondit : Tiinuisii comparatam mulU- 
tudini vestrx multiiudinem orbis terrarum , et ad 
paucilalis laiidcm pcr angustam viam gradientem te 
conferrc voliiisti. Utinam iiou ad ejus laudem, sed ad 
ipsain viain te coiitulisses : profecto perspioeres cam* 
dem paucitatcm in Ecdesia esse omniom gentiuni « 
sed paucos dici jusios in comparatione muUonim 
iniquorum : sicut in coiniiaralione paleoi possunt 
pauca grana dici uberriinx scgctis, qus tamen per so 
ipsa in massam rcdacla implent liorreum. Nam sicui 
in tribulationibus aiiiissorum locorum , sic etiam io 
paucitate, si in bis putas essc jusiitiam, te ipsi filaxi- 
miaiiist:c supcrabiiiit. 

CAPUT XLVI. — 107. Petil. dixit : Prinio piaimS 
David beatos et iinpioi scparat , rioii partes scHicet fo- 
cieni , sed ab omnibus impiis separaus sanctitaient, 
c Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum , ei ln 
via peccatorum non stetil, > Ad viam justitict redeat , 
qui erraverat ut perirei, c Et super cathedram pestHtH" 
tice non sedit, > Cum ita commoneat , o miseri , qmd 
sedetis ? c Sed in lege Domini voluntas ejus , et in ioga 
Domini meditabitur die ac noete, Et erit veiut lignum 
quod piantatum est circa decursus aquarum , quod frU' 
ctum suum dabit in tempore suo, Et folium ejuM non 
decidet , et omnia quwcumque feterit , prospera proct^ 
dent, JSon sic iinpii, non sic; sed tanquam puivis quem 
projicit ventus a facie tence, > Impiet ocuios , ut dxere- 
cet, i Proptcrea non exsurgent impii in judicio , neqmt 
peccatores in conciiio justorum, Quoniam scit Dominut 
vias justorumt et iter impiorum periet » {Psai, i). 

408. AuG. respondit : Qiiis noii in Scriplurisdiscei^- 
nat lixc duo genera bominum ? Sed vos malcdid ' , 
palc.c crimiiia cliain fruincniis objicitis; et ciiin sola 
palea sitis , soluin frumentum vos esse jactatis. Pro- 
pbetx antein veridici utrumque lioc geiius aiile veo- 
tilationera , qux iu die judicii futura cst , permi^tum 
esse dicunt pcr totum munduin , id est per totum 
agrum Domini. Veruintamen admoneo ut islum pri- 
iiiuin psalniuin groice legas : ila non audebis pro cri- 
mine objiccre orbi terraruin parlcm Macarii ; quia 



* Kdiii , aut in te. (visligantur c\ maauscriptU. 
« In odilis, mutcdicti : coiTUi»ie. 



287 



LmEU SE( 



furte inlclligcs cujus Macarii sit pars In oninibus sau- 
clis , qux per onines genlcs bencdicunlur in scmine 
Abrahx. Quod eniin scriplum cst laliiie, Bcatu$ vir; 
gr;rcc babct, Maxipio; avr.p. Illc aulciii Macarius qui 
vohis displiccl , si malus fuil , ncc iii liac sorlc cst , 
ncc huic sorti obcst. Si autcin bonus , opus suuni 
probet, ut iii S6 ipsa babcat gloriam, et non in altcro 
(Galal. yi,A). 

CAPUT XLYIl. — 109. Petil. dixit : Nostri autem 
Daplismatis luudes idem ptalmotjraphus dccanlavit. 
i Dominus pascil me , el nihii mihi decril ; in loco 
ypaseua: ibi me collocavit. Supcr aqmm refutionis edu- 
cavil me , auimam mcam convertit. Dcdux.t me tuper 
semitas justiliiV propter nomcn suum. JSam et si ambu* 
lavero in mediu umbroe mortis, > si me, inquit, persecu- 
tor cccidat , c non timebo mala ; quoniam lu mecum es^ 
Domine. Virga lua et bacuius tuus ipsa consolala sunt 
uie. • Inde vicil Coliam oleo chrismatis loricata. t Pa- 
raiti in couspeclu mco mensam, advcrsus eos qui iribU' 
lani me. Impiugnanti oleo caput mcum , ct calix tuus 
inebrians pcrquam optimus. El misericordia lua siMe- 
quetur me onmes dics vilas mcm : ul inhabitem in domo 
Domini, in lungitudinem dierum > (Psal. xxii). 

i 10. AuG. rcspondil : Iste psahnus de his loquitur, 

qui hcnc suscipiunt BaplLsmum , ct saiicto saiicto 

ttiuntur. Non enim vcrba idta cliam ad Simoucm 

Uaguni pcrtinent , qui tanicn cumdcm sanctum Ca- 

plisniuni acccpit : ct quia co saiicte uti noluit , non 

idco illuiii iiiquiiiavit, aul rcpetcndum lalibus docuit. 

Sed quia Goliae conimcinorationcm fecisti , attcoda 

iUuin de ipso Golia psahnum , cl vide quia in cantico 

iioTO depictus cst ^ : ibi cnini dicitur, Deus, canticum 

navHm canlabo tibi ; in psalterio decem chordarum 

psallam tibi (Psal. cxuii , 9). Et vidc utriiin ad hoc 

caiilicuin |icrtineat, qui orbi tcrraruiii iion conanuni- 

cat. AUhi cnim dicilur : Cantate Domino canticum u«>- 

riuti; cantate Domino, omnis terra (Psal. xcv, i). 

Omnis ergo icrra , in cujus unitate non estis , canlat 

Ciinlicuin novum. £t omuis tcrrx sunt vcrba quoque 

isia : jDoNiiniM pascit me, et nihil mihi deerit^ elc. Non 

siiot hstc verba zizaniorum, quamvis usque ad messem 

in una segetc tolercntur : nou sunt verba palex, sed 

tritici; quamvis eadem pluvia simulque nutriantur, 

eadeni area simulque triturentur ' , donec ultimo 

vciitilahro ab invicem scgregcntor : quae duo utique 

coinrounitcr unum habent Baptismum , quamvis iion 

suit unum. Sed et si pars vestra csset Ecclesia Dei » 

certc fatercris istum psalmum non ibi pertincre.ad 

furiosas catcrvas CircunicelUonum. Autsi et ipsi |)cr 

semitasjtistiiix deducunliir, quarc ncgaiis cos com- 

itcs veslros esse , cum vobis objlciuntur , quamvis 

plcruinque paucitalcm concisi: nis vcstrx , iion virga 

el huculus Dei, sed fustcs corum consolciitur, quibus 

vos ct advcrsus lcges Romanas tutos cssc arbitramini : 

in quos incurrcrc quid cst alitid (|iiain ainbulare in 

niedio umbrae inorlis? Sed non liiiict inala cnni quo 

Doiuinus cst. Ccrtc tamen iion uuJcbis diccrc, ctiani 

> Ain. ct MS8., devktus est. 

> Hi liss., tribuientur 

Patrol. XLIII. 



:UNDLS. ^- 

ibtoiuni ftiriosoruni cssc vcrba qii:c in lioc psalm«) 
caiil:in:ur : c( l;iiiicii h.iberc cos U.iiitisiiitiiii, noii so* 
liiMi coiiiiicniini , scd cli:i:n proiKciiiini. Non dicunt 
Cigo ibla, iii>i (lui :u|ua sinct:i r»'ficiuutur, ^icul oin- 
ncs jusli D<ri ; noii qui ca lualc ulcudo subvtTluiiHir, 
sicul nmgus illc :i Pbilippo luipliz itus : ct l;iiuen ips:i 
in nlris(|iic uiia al |uc sancla csl. Noii dicunt ibta ni.si 
qui ad dcxlcram pcrlincbunl : scd taiiicn cadcin pa- 
sciia sub uno pasiore ct ovcs cl birci pascuulur, doncc 
ul doliila rccipiant, scgicgcn:ur. Non dicuiii ist:i nisi 
qui de nicnsa Doinini >iiani suniuut , sicut Pclriis ; 
iion jiidiciutn, sicut Jiidas : et laincn ipsa n:ii!|iic fuii 
uiia, hcd iioii utriiiuc valuii ad nuuni , qtiia ipsi iion 
cran! nnuni. Non dicuut isla nisi qiii olcosaiiclo ciiani 
iu spirilu l>cati(icantur , siciil David ; tion (pii iii solo 
corporc cousccranlur,sicnt S:iul : cl lamcn ciini aaibo 
unuin sutnpsisscnt, nou cis iinp.ir Sacrainciiluui, scd 
iinpar niiMiium fuii. Non dicunt isla nisi qiii calitrni 
Doniini iii vi aui alcriiaui iniilala niciile suscipiuiit ; 
non qiii judicium sibi manducant ct bibuiil, sicnt 
Aposlolu:? ait ( I Cor. xi , 29) ; ct l.:iiicn ulrisque noii 
unis calix ille uiius c^l, inebnans ad ca|icsscnda cu:- 
lcslia niailyrcs, iion ad funcsianda |)r:ccipitia Circutn- 
cellioncs. Mcinenlo ergo Sacraincntls L*ei nibil olMSse 
inorcs tnaloruin buiuiniini , quo illa vcl oinnino noii 
sinl,vcl iniuussaiiciasi;i(;scd ijisis lualls h(niiinib(is, 
ut bu}C liabcaui ad tcsliinoniuu) d:iiiiiia(iouis, non ad 
adjutoriuiii sauicais. Saltcin qui| pe ijtsa >crba uliiniii 
psaliiii bujus considcrarc debni^li, cl propicr cosqui 
D;i|)(isino accc|>to :iposia(aiit inlcllijjcrc, non ab oni- 
iiibus qiii sanctum Daptisnia accipiuul possc dici, Vt 
inhabilem in domo Domini in iomjitudinem dierum : 
et tamcn slve pcrinancntibus , sive lapsis , cuin ip:»i 
noii sliit unum, Bapdsmns unus est; ct cuin ipsi iion 
utrique sancti sint, Baptismus in utrisquc sanctiis 
est : quia el apostataj si redcanl, iion quasi cuni ami- 
scrint bapdzantur, scd quod in se pcrmaneutl inju 
riam fecerint hnmiliantur. 

CAPUT XLVIIL — iil. Petil. dixtt : At ue vos 
sanctos esse dicatis; primum id assero, quia qui non (ue- 
rit innoeens , non habet sanctitatem. 

il2. AuG. rcspondit : Ostende nobis Irlbunal ubi 
scdisii , ut aiile tc sUirel orbis (crraruin ; cl quibus 
ocuUs, noii dico conscicnlias omiiiiim , scd vel actus 
inspcxisii et discussisti , utcuni pcrdidissc innocen- 
tiam jiidirares. lllc qui raplus est nsque in tertium 
cOBltim, dicit, Sed neque cgo me ipsum dijudico (I Cor. 
IV, 5) : c( lu de nniversa t rra, qiia lixTcditas Clirisll 
dilatatur, audcs fcire scntentiain ! Dcindc si satis ab- 
solulum (ibi vidc(ur qiiod dixisd , Qui non fucrit tii- 
nocens , non habet sanctitatem ; quairo , si noti liabchat 
S:iul sacramcnti sanctitatcm , qitid in co David vcnc- 
rabatur? Siattlein h.ibcbat ionocenli;im , quarc iiino- 
cenlcm pcrsequcbatur? Narn eum proptcr sacnisan- 
ctani unciioncm ct lionoravil vivuni, ct vindicavit oc- 
cisiim : ct quia vel panniculum ex ejus vesle pni*ci* 
dit, |>ercusso cordc trepidaviL Eccc Saul non halic- 
bat inuocentiam , ct tamcn habcbat sanciitatcm , non 
viix su.T (nani hoc sine iniiocentia nenio potest)^ schI 

flHx.J 



•S9 CONIU.V LITTEUAS PKTIIJAM 

k^;i( r;uiiciili Doi, ([Uod cl iii iii^lis lionrniibiis sant tiiiii 

C.\rUT XLIX. — 115. Pf.til. dixil : Sam si Le- 
gem perfidi uostis ; sine injuria ipsius Legis hoc (/j.vt'- 
rim , hauc et diabolus novil. Samque Domino f)eo in 
Cttusa Jobjusli , quasijuslus ila de Lcge rcspondil, sirul 
scripUtm esl : i DixU Dominus diabolo , liespcxiy.ii in 
pHiruin mcum Job^ quia non cst similis iUi in terra^ 
homo sine mnliliuy verus Dci cultor^ abstinens se ab 
omni nm/o, perseverans in simplicitale ; tu autem pc- 
tisti ut omncm rem illius perderes sine causa, El rcspon- 
dit diabolus , et dixlt Domino : Coriuni pro corio , el 
omne qnodcumque habuerit homo pro anima sua dabit > 
(Job ii , 3 , 4). Ecce lcgalitcr loquiiur^qui nititur con- 
tra Lcgcm, Et iterum Dominum Christum sermonibus 
sids sic ausns est attcntare , sicut scriptum est : i As- 
sumpsit diabolus Jesum in sanctam civitalem , et statuit 
eum super pinnam templi, et dixil ei, Mitte te dcorsum; 
scriptum est euim, Quia Angelis suis mandavit de te, ul 
manibus tollant te , nc forte offendas ad lapidem pcdem 
tuum. Ait Jesus : iterum scriptum est , Kon tcniabis 
Duminum Deum tuum > (^laith iv, 5 7). A"os/i5, i/i- 
i/ufljii, sicut diabolus, Lcgem , qui in suis conatibus vin- 
ff/i/r, et in actibus erubcscit, 

\\\. Auc respondil : Posscm quidcm (|ii?crerc abs 
10» iu (jiia Lcgc scripla sinl vcrba (\\ix diobolus dixil, 
cuin saiicltim viiuin Job apud Dcuin ciiminaretur ; si 
lioc mibi cssct proposiluin dcnionblrarc, Lcgcm quam 
dicis diabolum nossc , tc ipsuin noii nossc : sed quia 
non indc inlcr nos quaislio esl , boc prailcrmillo. Sic 
aulem cqnatus cs oslcndcrc diabolu.n Logis pcrilum, 
quasi nos dicamus omncs qui vcrba Lcgis novcruiil 
justos essc. Quid ergo tc adjuvot quod do diabolo 
rommcmorarc voluisii, non vidco : nisi forle ut nobis 
vcnircl in menlcm , quomodo ipsum diaboluui vos 
iinitcuiini. Sicut cnim illc conlra laiorem Legis pro- 
fercbal verba Lcgis. sic el vos e vcrbis Logis accusalis 
bomincs quos ignoralis , nl Dci promissis quai in ipsa 
Legc conscripta suni rcsislaiis. Dciiidc vcllcm mibi 
diceres, Conressorcs illi vcsiri , quando sc ipsos pra;- 
< ipilanl, cui ducunt marlyriuin »? uiriim Cbristo <iui 
l. lia suggcrciiicm diabolum repulii , an potius ipsi 
diabolo, qui lalia Cbrisio facicnda siiggcssit? Duac 
snnt niaxime viles aique u^iiataj mortcs corum qiii sc 
ipsosinterimunl, laqucus ct pricoipiliunv. Tu ccitc 
diiisli iu primis partibus liujus cpistoKc , Laquro trn- 
diior pcriit , laqueum tuiibus dereliqnit : hoc ad iios 
«muiiio non pcriinet. Ncquccnim vencramur nomi c 
mariynim cos qui sibi colluin ligavcruiit. Qnanto au- 
teni no ; probabilius in vos dicimus , Magister Iradito- 
ris diabolus prxcipitium Cbristo suadere voIuit,el 
repulsus cst?Quid crgo diccndi sunt, quibus hoc sua- 
sit et auditus cst? Quidenim, nisi inimici Cbrisii , 
amici autcm diaboli; discipuli scductoris , condisci- 
puli tradiloris? Sponlaneas cniin morlcs ab uno ina- 
gislro utriquc didiccrunt; illc bqucum , isti prajcipi- 
tiiim. 

• FT. ei Ijov., dicnnt martiintan. Al Ara. ei Mss., ducmt 
marlyriuni. rbrasis esl Au,5UsLiiii alibi ia antiquis codici- 
Sui irogucus. 



s AucusTiNi i;oa 

CWIT L. — 1 15. Pktil. dixil : Sed nt veslra wt- 
gnla deslruumus, si snccrdotes vos dicitis, sic a Doniino 
Deo dictum est pcr prophctam : i VUio Domini super 
fttlsos snccrdoUs. > 

ilC. Alg. rcs|50ndit : Qu.xrc p tius quid vorum i- 
cas , non undc malcdicas; cl quid docoas, ii-iii qtiul 
objicias. 

CArUT LI. — 1 17. Petil. dixll : Si cathedram vo^ 
bi$ miscri rindicatis , ul superius diximus ; habeiis illam 
profccto qunm Dnvid prophctn psnlmographns pcstHcn- 
tia: calhedram pronuntiavit (VsaL i, I) : vobis enim 
juste reticta est , quia cmn sancti sedere non possunt. 

il8. AuG respcjndit : Kt ba?c no:i vidcs iioii .nli .pi.i 
csse docomeiita, sod vana coiivicia. II c cnim c^t i!- 
lud quod paulo aule dixi , Vcrba Logis diriiis . sod iu 
quos dicntis non allendiiis : siciit diabolus veiba he- 
gis dicebat, sed cui dicerct n:»n agnosccbai. Illo ca- 
pul nostrum sursum asccnsurum , dcorsiiin volob it 
dejiccre : vos nulcm corpus cjusdcm capiiis , qiiod 
por totam lcrram difTusum Q^i , ad cxigu.iin pnrinn 
viillis redigerc. Ccrle ipsc panlo antc dixisli , nos Le- 
gr.?»i ncsse et legalitcr loqui , scd in actibus erubcscere, 
Dicis qnidem ibta iiihil probans , scd cl si dc ai:qui- 
biis pribares, dc his cxleris non prjcscriborc^. Vc- 
ruinia:i!Cn si omnes per tolum orbom ia!cs csscnl 
quales vanissime criuiiiiaris, Catbodra tibi quid fccit 
Ecclcsiac RomaMX, in qiia Petrus scdil, ct iu qun ho- 
dic Anasiasius sedet : vol Ecclesla» Jerosolyinil:in:c , 
in qiia Jacobus scdil , et in q^ia hodic Jonniics scdct, 
quibus nos in caibolica uiiilalc conncclimnr, et a qnt- 
bus vos nofaiio fiirorc scpnraslis? Qiiarc ap|iell.is 
itithedram f^es/i/tvi/ia? C:ilbcdrnni npostolicam?Si pro- 
plcr biunincsquos puins Logom loqui ct non fnocre, 
numquid Dominiis Josus Cbrislus proptor PbarisjEO.? , 
dc quibus ait, Dicunt enim ct non faciunt , calliedr:i: in 
qua scdobant ullam fccil injiiriam ? Nonne illnm ca- 
ihcdrnm Moysi commcndavil , et illos servato c:alic- 
droi honon; rcd;»rguil? Ail cnim : Cathcdram MiyH 
scdcnt. Qu(e dicunl , fncite; quos autem faciunt , facere 
noltte : dicunl enim , et non fncitint (Matth, xxiii , 2 , 
3). II:cc si cogiinrolis, iion proplcr Iioiniiios quiis hi- 
famalis Idaspiieniarctis Calbedram npostobcam , riii 
non communicnlis. Scd qiiid c^t aliud quaui ne^cire 
(}uid dicerc, ct tunoii iioii possc iiUi nia.cdiccrc? 

CAPUT LII. — il9. Petil. dixil : Si sacrificia voi 
(ixere judicatis , de vobis quippe neqwssimis Dcus ipsg 
$ic dicit : i Eacinorosus, > inquit , i qui sacrifuat tuihi 
ri/M/um, quasi canem occidat; et quiponit similafjinein , 
quasi sanguinetn porcinum fundat > (Isai, Lxvi , 5). 
Scitote vestrum sacrificium , rytii humanutn sauguinem 
jatn fudistis. Et iterutn : t Sacriftcia eorum qnasi pauii 
luclus ; omnis qni manducabit ex ilto , inquinabitur » 
(Osee IX , 4). 

420. Acc. rcspondit : Nos diclmns tnlc cuique sa- 
crificium licri, qualis accedii utoflcrat,et qualis ac- 
ccdil ut suniat; ct eos de sacrificiis tdium manducare, 
qui ad dla lalcs ncccdunt qualcs el illi sunl : ilaquc si 
offerat Deo inalus, ct accipiat iiidc b.'»nus, lalc ciiiqoc 
cssc qualis «iuisque ftierit ; quia cl illud scriplum tbl > 



501 uv»yi\ SI 

Omwn Munda wuudis {Tit. \ , ir>). Por liaiu: sonion- 
liain Ycritllcnin el caiholicam eliam vos Opinli sacri- 
ficio nnn eslis polluli, si fncla cjus displiccbanl \Ms, 
Nam uliqtic i^anis illius pauis luclus eral , sub cujus 
iiiiquilatibus Africa (oia ligcbil : scd pancm lucius 
omiitbns vobis commuucui essc, omuium vcslruiii 
uialiini scliisma';is facil '. Nam sccnmlum concilii vc- 
slri sciile::liam Foliciniius Musiiluius liumnnum sau- 
guiiicm fuilil. Dixistis cnim (/» concUio Bagnieusi} , 
cuin C03 dainiiarclis , Veloccs pedes corum nd effun- 
deudnm sanguiuem (Psal. xiii, 5). Vidc crgo qualc sa- 
crificiiim olTorat, qucm saccrdulcm liaboli";, ciim cum 
sacrilcgum damnaverilis : ct si boc vobis nihil «>bcs»c 
arbitramiui, rogo vos, vaiiiias caluinuianim vcstra- 
rum quid obciil orbi tcrrnrum? 
CAPUT LIII. — 121. Petil. dixit : Si precem Do 
. mino facitis , aul fundilis orationcm , uihU vobis penitus 
prodest. Vcstras cnim debiles preces cruenla vestra foii- 
scientia vacuat : quia Domiuus Deus puram magiscon- 
uientiam quam preccs exaudit, Domino Chrislo di^ 
cente , c Non omnis qui dicit mihif Domine , Domine , 
intrabit in regnum coslorum; sed is qui fncit voluntalem 
Patris mei qui in coelis cst i ( ilatth. vii , 21). Volun- 
tas Dei utique bona est : nam ideo in sacra Oratione sie 
petimus , c Fiut voluntas tua in coelo et in terra > (Id, 
Ti , 11) ; ut quia bona ejus voluntas est, nobis qux bona 
iuui largiatur. Vos ergo voluntatem Dei non facitis , 
^icm mala quotidie pcrpelratis. 

i^i. Ai'G. rcspondit : Ista oninia si cl nos iu vos 
dicamiis , iionnc qui nos audicrit, iusanos poiius litt- 
* gatorcs qiiam christiauos di-^putalorcs, si ipse sauus 
u^yl, jiidicabit? Non crgo reddiiiius nialcdictum pro 
nialcdicto. Scrvuin cuiiii l)om:ni iiou oporlct litigare, 
scd cssc miieiii ad ounics , docibilcm , in niodcstia 
corripiciitcm divcrsa ^ciiticntes (11 Tim. ii , 24 , 25). 
Si ergo Tobis objiciamus cos qui iiiala apud vos quo- 
lidic pcrpctrant, iiieptc litiganius , alios cx uliis accu* 
saiitcs. Si autciu voi admouemiis , ut sicul illa vobis 
iion vultis objici , sic nobis nou objiciaiis alicna , iii 
modcstia vos corriptuius , scd st aliquuudo ' rcsipi- 
seaiis. 

CAPUT LIV. — 123. Petil. dixil : Si vero forte, 
quod Hcscio, dosmonia petlitis, nec in vobis prodcrit : 
quia ncc fidei veslra^ nec meritis cedunt ipsa dcemonia^ 
sed in nomine Domini Jesu Christi peUuntur. 

i2i. AuG. rcspoiidit : Gratins Deo, quia tnndcm 

cciftleBSUS es possc valcrc iiivocitum nomcn Christi 

ad nlioium salutcm, etiamsi a peccaioribus invocetur. 

Ifiiic crgo iiilclligc, ciim Chi tsti nomen invocatur, non 

cibcssc a'ioriim s:)luti alicna pcccala. Nos autcm quo- 

cikkIo invocemus nomcii Cliristl, non tuo judicio iio- 

liis optis esl, sed ipsius qui iiivocalura nobis. Solus 

f!nitii |K)lcst iiosse quo corde invocctur. Ex cjus la* 

tncii vcrbis ccrti suiiius, ab omnibus gcntibus cum 

9(:ilubriter invocari , qu;c bcncdicutitur in seminc 

Abr.ihu^. 

• i:i Mss., scd pimcm luctus omuibus vobis ^ conwiune 
"^iuahm vedrum mulum schisnuitis fucit. 

* ijaili, u qtd uii'iuando ; pra^lcrmissa particula, scd. 



CINDU?. SO^ 

C.VPUT LV. — 125. Petil. dixit : Fmi pronu.% 
virtutcs et mirabilia faciatis, proptcr vestram ncquiiiain 
nec s\c vcs Domiuus novit, Domiuo ipso diccnte : c BluUi 
diccnt milii in iilo die, Domiuc, Domiue, in nomiue /w«» 
prophetavimus, et in tuo nomine damouia cjecimus, ct 
in tuo nominc virtutcs muitas fccimus. Tunc dicnm Ulis. 
quoniam uou uovi vos; diueditc a mr, opcrarii iniquita- 
tis I (Matth. VII, "22,23). 

<2i>. Alc. res|)Oudii : AgJioscimus vciba Domini. 
Iliiic cl Aposlob.is ail : Si fidem hubeam itu ut montcs 
transferamy charitatem autcm non hubcam, nihU sum 
(I Cor. XIII, 2). Ilic crgo qii.crciidum csl quis habeal 
charitaicm : invcnics non cs?c iii.si cos qui diligiiiit 
uiiilatcm. Naia de cxcliisionc d rmonum, ct de po- 
tciilia miraculorum, quouiam plcriquc lalia no.i fa- 
ciuiit ct tamcn ad rcgnum Del pcrliiiciit, pleritiuc au- 
tcm faciiint ct bou pcrtincut, ticc noslii iicc vcstri 
debcut gloriari, si qui forte ista possuut: quandoqui- 
dcm iicc Aposlolos, qui vcrc isla salubrileratqiicuti* 
litcr poteranl, voluit Domiiius gaudcrc dc tallbiis, 
qitando cis ait : Nolite in hoc gaudcre quod dwmotua 
vobis subjccta sint, gaudete aulcm quod nomina vestra 
scripta sunt in coslo (Luc. x, 20). QuapDpier isla qmc 
cx Evangclio posuisti, cl ego libi p'>sscm diccre, sito 
vidLTcm siguorum virtulcs operanlcm; cl tu mihi, si 
lalia mc facientcm vidercs. Non cigo nobis * dic.«- 
inus qua; possuntet cx alia parte dici ; ct rcmolis am- 
bagibus, quoniam ubi sil Ecclcbla Christi qiixTimu^, 
ipsiim qui eam suo sanguiiic redcmit, audiauitisdi- 
ecnicm, Eritis mifii lestes in Jertmlem, et in totam Ju- 
daam el Samariam, et u^que in totnm terram (Act, i, 8 j. 
Iluic Ecclesix, q\ix, pcr totam tcrram difruiidiiui , 
quisquis non communicat, cui iion communicel vidcs, 
si cujus idta vcrba biut audis. Quid est autem dciiieii- 
lius, quam Sacrainenlis Domini commiiiiicarc, ci 
verbis Domiui non communicarc? Ili utiquc dicturi 
sunl, In nominc Itio inindiicavimus ci bibinius; ct 
audituri, iVoii uoii vos (Matth. vii, 22) : qui corpiii 
ejus ct sanguiiicm in Sacramcuto luaiidiicaiit ct bt- 
buitl, et mcmbra cjus toto orbc dilTusa, in Evaiigelio 
non agnoscunl, ct idco in cis * in judicio non compu- 
tanltir. 

CAPUT LVI. — 127. Petil. dhiiiQuod et li, ut 
ipsi putalis, Domini legem ptire sequimini^ de ipsa lcye 
sanctissima legnlUer disputemus. Dicil apostolus Pau < 
lus, c Dona est lcx, si quis ea lcgitime utatur > (I TtfM. 
I, 8). Lcx ergo quid dicU? i Non occides. c Quod semel 
fecit Cain parricida, vos fratrcs sccpius occidistis. 

128. .\l'G. rcspoiidit : Siiniles vobis esse nolumus: 
nam noii dcsuiit qunc dicanltir, sicul et tu ista diciSt 
et qux sciatilur, iiam ista tu nescis; ct quo! oslcu- 
daniur, nnm lii isla non oslcndis. 

CAPUT LVIL — 129. Petil. d ixi l : Z)ic(iim at, 
c Non mxchaberis. > Vniuquisquc vestrum si carnalitcr 
castus sU, spirituaUlcr mocchus cst, quia odultcrat san^ 
clUutcm. 

130. Arc. respotidit : Possunl hnc in quosdam 

> sic Blss. At editi, robis. 

« tr. et Lov., cum cis. .%ra. ct >UiS., in ci^. 



Sd3 



COMRV LITTMUAS PI 



vcracilcr dki. ei i>oslros el vcfiiros : qui si iiirisqnc 
iiostruin (lispliccMi, nec noslri iicc vcslri siiiii. Sed 
lu, quod in qiiosdam dicis, cl ncc iii ipsis probns, 
pro eo vis accipi ac ti probavcris, iioii in aliquibns 
qui dogciioranl a scmUie Ahralix, sed in oiiinibus gt^ii- 
libiis qti;i^ bcnedicunlur in scmiiic Abrn)i:i^. 

CAIHIT LVIII. — 131. Petil. dixil : Dicium est, 
c FaUum teslimonium uon reddes • Cum regibus say 
cuU nos * veslra lencre mcntimiui, nonnc falsa coit- 
fatis? 

432. Alg. rcspondil : Si non siinl noslra *qii.T lcnc- 
tis, nec illa crniit vcslrn qu.nc a Mnximiunisiis rcce- 
pislis. Quod si proplcrra illa vcslra cranl, qnin illi 
sacrilcgmii scliisma rcccrimt, i:on comnumicando parli 
Donati : allcndc qu:ii loca lciicnlis, cl cnjus li.xredi- 
tnli noii coinimmicclis ; cl cogil;Uc, i.on rogibus sa»- 
ciili, sed rcgi Chrislo qnid rcspoiidcrc possitis. De 
illo dictum csl, Dominabitur a mari usque ad mare, et 
a flumine usqnead tmninos orbis terrarum (PsuL lxxi, 
^). Quo uliquc flumbiu, iiisi iibi bapliza:us csl, cl ubi 
f u;)cr cuin coluinba descendit, niagnum cliariialis cl 
unilatisnidiciiiin? Vos nulcm buic unilali non com* 
nmnicatis, ctndbucloca unit:Uis lcnctis; etinvidinm 
iiobis dc regibus s.TCuli rac';tis,cum pcr jussa procon- 
sulum de locis pnrlis Dotinti schismaiicos vcstros cx- 
pulciitis. N<»n smil lix*c vcrba pcr inane volanlia : 
bcmiincs vivnni, civilalcs tesianMir, Gcsta proconsu- 
larin el iniinicipnlia rccilantur. Silcat aliqiiando vox 
cdumniusa» objiciciis roges fxculi uiiivcrsn; tcrrx, 
per quormn proconstilcs non poltiit parcerc concisn 
oonci^ip. Cum crgo diciinus quod nosira tcncntis, non 
nstcndimur falsum tcstimonium dicere, nisi nosostcn- 
dntis in Ecclcsia Christi non csse; quod qiiidcm di- 
ccrc non cossatis, scd oslendcrc nunquam vnlcbilis : 
iino vcro cum boc dicitis, noii jnm nubis, scd ipsi 
Christo falsi tesiimonii criincn objicilis. Nos q*:ippcin 
Ecrlcsia snmns, qnx ipsius tcslimonio pramuiitiala 
cst, 'ct ubi stiis tcstlbus allcstnius est dicens, Eritis 
mihi testes in Jerusalem, et in totam Judaam et Sama" 
riam, et usque in totam terram, Vos aulcm falsos te- 
stcs nonsolum hinc ostcndiiniis, qiiia huic vorilnii 
rcsistitis; scd ctiam iii ipso jiulicio, qiio cnin Maxi- 
iniani schismate coiiflixisiis. Si cnim scciinduin lcgoin 
Christi ngcbalis; qnnnio congrucntius sccundnm cnin 
coiislitmmt nliqui chrisiiani impcralorc<}, si possunt 
sccundum cain judicnre pagani proconsuIes?Si nulcin 
in adjiitoi ium ctiain terrcni imperii lcgcs assumcnd.ss 
putnstis, non rcprehendimus. Fccii h >c Panlus, cuin 
advcrsns InjuriosOs civem Rmnanum sc cssc tcstatns 
cst {Act. XXII, ^). Scd quxro qtiibus lcrrciiis lcgibus 
, sit statutnm, ul Maximianistai locis pcllnntur? Null.:s 
omnino rcperies : scd videlicet legibus qux adversus 
hx'rcticos« atque inlcr eos etinm advcrsus vos ipsos 
iatx sunt, illos cxpellere vohrKiis: advcrsiis inlirmos 
tanquam |>otentiorcs prxvaluislis. Uude illi qiiia nibii 
polucruni, innoccntes se dicunt, tnnqunm sub leone 



* AMid Fr. Lugd. von. l/)v. vos. M. 

* EiJiti : vearu. Casllga.ilur ex uiauuscriplis. 



TILIANI, S. AICISTIXI 3(U 

liipus. Tamon lcgibiis advcrsus vos lalis profocto ad- 
vcrsus nlics nisi por falsuni lo.H|iinoiiiiim non iilorcnii- 
ni. Si cnini vernccs smil ill:c logcs, ocdilc ciiam vos 
K)ois qiios iciictis : si aulcin fallacos sunl, cur pcr enft 
alios cxclusislis? Quiil, quod cl vcraccs stint, ct vos 
por illas nlios nisi fnllacilcr non possctis cxpcllcrc ? 
Ul cnim cis servircnt judiccs, b:crcticos cxpcllcre vo- 
lucrunl ; iinde vos priorcs oxjicllcre dibucruiit : scd 
vos calliolicos esse dixisiis, iit vobis pnrcorcnl logcs» 
per qiins alios prcmcbalis. Vidcris * qiiid vubis apnd 
vos ipsos vidoamini : illis t:iincit Icgibiis non cstis 
catliolici. Cur crgo aiil cas vcrnccs falso tcsiimonio 
fercllislis, autcns fallaccs ad opprimcndos alius usur- 
pnstis? 

CAPUT LIX. — 453. Petil. dixil: Dicfum c$t, 
I Noh concupisccsrem proximi liii » (Exod. xx, 15-17). 
Vos nostra diripilis, ut pro veslris habcatis. 

i5i. AuG. rcspondii : Et qu:ocumqiie unitas possi- 
dcbni, iion nisi noslra sunt, qui iio:i sociinduin ci- 
lumnias honiiiiuin, scd secundiim vcrba Chrisli, ia 
quo bcncdiciinlur omncs gciilcs univcrsa! tcrra?, iii 
uiiiialc consistimus ; ncc propier malos quos a fni- 
mcnlis dominicis antejiidicii venlilationem separare 
non possumiis, nos * a sociclale tritici separamus : et 
si qua jam concisi possidcre coepistis, quia voUis 
abl.iln nobis Dominus dcdit, non ideo concupiscimui 
alicnn, qnia illius impcrio cujiis sunt omnia, facia 
sunt nostra; ct jtiste iioslra siiiit : vos cnim Iiis ule* 
b:imiiii ad pnccisioncm, iios nd unitaicm. Alioqnin el 
priino poptilo Dci posscnt illi objiccre alicih-c rci coii- 
ciipiscontiam, qiii divina potcstale ab eoriim facii% 
quin ca tcrrn mnlc iilebnnturexpulM stint: et ipsi Ju- 
dai, a qtiibus nblnliim est rcgnum, sccundum vcrlin 
Doinini, ct dntiim cst gctiti facicnti jnstitiam (Matth^ 
XXI, i3), possunl objiccre alicnxrci concupisccntiani; 
quia Eoclesin Clirisli possidct, ubi pcrscciitoros Chri- 
&(i rognnbnnl. Et post omnia, cuin vobis ipsis dicluin 
fticrit, Rcs alicnas concupiscitis, quia mnxiiiiianiskik 
de basilicis cjccistis, quid n^spondcatis, non inve- 
nilis. 

CAPUT LX. — IS-j. Petil. dixil : Qtia igitur ieff$ 
vos chrislhnos ostenditis, cum legi contraria facijtis ? 

i5G. AuG. rcspondit : Liligare vis, non dis|Hitarc. 

CAPUT LXI. — 157. Petil. diiii: DiVii aulati 
Dominus Christus, c Oici fecerii et sic docucril, majts- 
DiiM vocnbitur in regno costorum. i Sic autem vvs miU* 
ros damnat : tQui rcsolverit unum ex his mandalis^ tnt« 
tiimus vocabitur in regno calorum. i 

438. AuG. rospondil : Ubi furte aliier dicis lesli- 
monin Scripturarum , qiiam sesc Iiabcnt , ct ad rem 
quic inler nos ngitur. non portincf, non niinis curo : 
uhi autem impcdiunt qiiod tractamus, nisi vcraciier 
proferantur, non te nrbilror succenscre dcbcre, si 
qucmadmodiim scriptiim sit le commemoro. Eccc hoe 
quod modo posui.sti , non ita scripnm e&t : sod ili 
poliiis. Qui sokerit unum de mnndatis istis miniinis^ U 
docuerit sic, minimns vocabilur in regno coeiormn, 'Qtd 

* FxllU, ridetis. AtMss., rideris. 

* Uic ediU, vos. .\l Mss., nos. 



505 



T.IUER SI- 



autem feeerH el tic docncrU, m:i(^nus vocahilur in rcgno 
ccslotum. Fa continuo scciiltis uil : D:co cnim vobiSy 
quia nisi abnndaverit justitia vestra super Scribarum el 
Phansceorum, non intrabitisin regnum coslorum (Mntlli. 
V, 19,^0). Alibi eiiim rbnrisxos oslendil ct ai*guil , 
quotiiam dicuiit, cl non faciunt. Ilos crgo ci bic si- 
gnificavit, cum diccrcl, Qni solverit et sic docuerit : id 
esl, d.cucril vcrbis, quod solvcrit facUs. Supcr quos 
abundare prxcc|iil jusliliam noslram , ut racinnius cl 
sic doceanius. Et tamcn ncc propler illos Pbarisacos, 
quibus nos non pcr prudcntiam, scd pcr malevolen* 
liam comparatis, prarcepil Dominus dcseri calbedram 
lloysi, iii qua utique figurabut suam : diccns quippe 
illos calbcdram Moysi scdciilcs, dicerc et non facere; 
nionct tamcii populos fuccrc qu;c dicu:il , ct non fa- 
ccrc qiiu; rnciunt, (/</. xxiii, % 3), ne calbedrx san- 
ctiias dcscratcr, cl pn>p:cr pasiorcs mab>s grcgls 
utiil:id dividulur. 

CAI^UT LXII. — 13J. Petil dixil : El itcrum , 
c Omne pcccatum quod peccaverit homo^ extra cor^ 
fus est : qui autem pcccaverit in Spiritu sancto, non d 
reniittetur^ nec in hoc scpculo^ ncc in futuro.i 

UO. Alg. rcspondil : El boc non ila scriplum cst, 
f t vidn quaiilum te rcrclleril. Apostolus ad Corintbios 
scribcns , ail : Omne peccatum quodcumque feccrit 
liomo^ extra corpus est ; qui autem fornicatur, in corpus 
sttum peccat ( I Cor. vi, 18). IIoc autcm aliud cst, et 
aliiid illud quod Dominus in Evangclio dixit : Omne 
peccatnm et blasphemia dimittetur hominibns ; qui autem 
peccaverit in Spiritum sanctum, non remittetur ei, nec in 
hoe sccculo, necin futuro (Matth, xn, 31, 32). Tuautein 
coni.isti cx Apostolo scntcnliam, ct cam tanquam una 
511 cx Evangclio tcrminasti : quod te non crcdo frau- 
dc. scd cir.irc fccissc. Ncutra enim ad rcm pcrlinct, 
ct cur li.rc dixeris, et quoquo modo dixeris, omnino 
uon vidco : nisi fortc, quia cum soperius dixisses, 
damnatos csse a Doinino qui rcsolverint unum ex 
mandalis , considcrasti quani) mullos babcniis , noii 
unum, sed mulUi mandnta solvcnlcs; ct nc libi obji- 
ccrclur, Toluisli per Imnsiluin subinduccrc diffcrcn- 
tiam pcccatorum, aliud cssc solvcrc aliquod manda- 
lum undc vcnia facilis possit accipi ; aliud aulcm pcc- 
curc in Spiriliini sar.ctiim, quod non rcmiltetur, ncque 
ifi lioc su:cuIo, ncque in fiituro. Timcns itaque con- 
l;igia pcccaton.m boc tnccrc noluisli ' ; el rursus , 
liineiis pr.fuiiditatem quxstionis exccdenlcm vires 
tuas, lioc cursim perstringcrc voluisti, lania trcpida- 
lionc, nt qiicm.idinodum solcnl pcrlurbalione aliqua 
fesliiinntes pcrvcrse se veslire aul calccarc, nolucris 
altendcre vcl qnid ad qtiod pcnincat, vel ubi ct qucin* 
adniodum S€ri)itum sit. Qualo sit autcm illud pccp- 
iiim quod non dimilietur, ncque in boc sxculo» neqiic 
iii fnlurOy iisqiie adco ncscitis, ut cum in ipso nos cssc 
crcdalis, rcmissionem tnmcn ejus pcr vcslrum nobis 
Ra}itisinuin promiitalis. Qiiod undc licri potcst, si lale 
poccnlum cst, ut noR diiniltatur, ncqtic in Uoc sxculo, 
ncf|nc iii fuliiro ? 

• sic Mss. Filiii vcro, tacere vobnati : ci j».". l, lioe 

Turswn ; \ ro, hoc cursifii : miiius bcnc. 



:C13NDUS. 5{!^ 

C.U»IJT LXIII. — 141. Petil. dixil : Divina verc 
mnndata quibusrebus imptetis ? DicU Dominus Christus, 
c Beati pnupercs spiritu, quoniam ipsorum est regnum 
caslorum. » Yos perscquendi malitia fvroris dioitias 
cxhalatis. 

i\i. Al'G. ruspondil : Dicilc isla poliiis CircunKcl- 
lionibus vcstiis. 

CAPUT LXIV. — li3. Petil. dixit : i Beati m/in- 
«uc/i, qvoniam ipsi possidibunt terram. i Vos igitur 
immansueti lerram et coelum pariter perdidistis. 

U4. Alg. rcspondit : Iterum atqiie iterum andilo 
Dominiim dicentem, Eritis mihi testes in Jerusalem, el 
in totam Judaam et Samariam, et usqne in totam ter^ 
ram {Act. i, 8). Ciir non crgo illi pcrdiderunt lerram 
ct coelum, qui ut non communicent universx terne« 
coutcmnu.t vcrlia scdeniw in copIo ? N:im de vestra 
mansuctudine , non tua^ voccs, sed CircumccHionnra 
fuslcs intcrrogcnliir. Dictnrus es, Quid ad nos pcrti- 
nct? Qtiasi iios isla diramtis, nisi nt lioc respondea- 
i.s ? Idco cnim ad vos pcrlinct schisma vestnim, quia 
pcrtinere ad vos pcccalum non vnliis alicnnm : nee 
tamcn ob alitid vos a nobis scparastis, nisi dum no* 
bis objicilis crimcn alienum. 

CAPUT LXV.— 145. PETii.dixil :i Beatiqni tugeM, 
quoniam ipsi consolabuntur. i Yos, nostri camifices, /»- 
genics fncitis, non titgetis. 

I4C. Alg. rcspondil : Considcraie paululum qnam 
mullis, cl qtiantnm lucturn dedcrint Deo Laudes 
armatoniro vcslrorum *. Dicite itenim, Quid ad nos T 
Et cgo iterum dicam, ct Iti qnod dicis, Quid ad nosT 
quid nd orbom trrmrum? qiiid ad cos qui laiidant 
nomen Domini a solis ortii iisque ad occasum ? qiiid 
ad omncm tcrr.tm (\nx. cantnt cinticum novum ? qiiid 
ad scmcn Abrabnn, iii quo bcncdicuniur omncs gcn- 
tcs (Gen. xxii, 18) ? Ergo idco ad vos portinct sacri- 
Icgium scbismalis, quin non nil vos pcrtincnt * facta 
mala veslronim, ct binc iniclligitis ncc ad orbem ler- 
rnrum porlinere, ciinm si ca probnrctis, fncla coroiii 
proplcr quos indc vos «rpnnisiis. 

CAPUT LXVI. — 147. Petil. dixit : i Beali qui 
esuriunt et sitiuntjnstitiam, quoniam ipsi saturabuntur.i 
Vobis liCCc justitm csl^ ut nostrum sanguiiicvi sitiatis. 

148. Alg. icspoiMlit : Qiiid tibi dicam , tii Iiomo 
iiisi qiiia cnlnmniosus cs? ICsuiit quidcni vos ct sitit 
nnilas Cliribti : qux utinam vos absorbcat ; bxretici 
non crilis. 

CAPUT LXVII.— UO.Petil. dixil : i Beati nuseri' 
cord.s quoniam Ipsi misericordiam consequcntur. » \ot 
quando miscricordes appellem, cumposnasjustit; iiigeritist 
an foinmunionem * ticquissitnam, dum animas inquinatis l 

' Fdiii , quam multiim et qnantmn tuctum dederint neo 
(vcl, ideo) iaudes amatonan vestrorum. casil^ntiir ex Mss. 
Solus Krasmus babot , idco taudes : niaie. Nain l)ea rmutes 
vox cr.it CircumccHionuin : « A quitYus ^ bis limelur Deo 
l.mdes^ qiiani rrenitliis leonis, » inquitv Augu&tinus, Enarr. 
iti rsal. 132, n. C. iicin ibid. « Deo ijaudes veslrum plunmt 
bomines. » 

* Fditi, qnia ad nos non pertinenl. Verius Mss.» quianon 
ad iw pertinent. 

.»sic ^?!is. Aiodiii, appettemini, cum pcmus jusiis in^-t 
rilis ? ad conununionem , clc. 



150. Auc. rcspontlil : Ncc vos jiislos probalis. ncc 
nos pccnas ingcrcrc vel injuslis. El innicn sicnl cst 
filiTiinKnic cnidelis fuUax atliilalio, sic sc:npcr niisc- 
ricors jnsla corrcptio. Nain uiiilc csl illud quod iion 
iiiicllisiiis : Emendabit me jmhis in miserieordia , e( 
iirguet me? IIoc cnim cum dc aspcriiatc nnscriconlis 
«orrcplionis dixisscl , coiiliniio suhjunxit dc lonilaie 
pcmiciosx adulationis cl ail : Oleum autem peccato- 
ris non impingnabit cnpui mcuni {Psal, CXL, 5). Tu 
crgo aitciido qiio voccris . cl unde rcvoceris. Nani 
luidc nosti quo in lc aninio sil qiicm sasvum putas? 
Sod qnolil>ct ' sit, nniisqiiisqnc sarcinam suam pnrtal, 
4\\ apitd 1103 et apud vos : sed sarcinam scliismatis 
4|inm omncs porialis, alijicite, ul sarcinas vcslras bo- 
nas in unitatc portiMis ; et